Q.S अल-कलाम (اَلْقَلَم) - 52 श्लोकसंख्या

نۤ ۚوَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُوْنَۙ

nūn, wal-qalami wa mā yasṭurūn(a).

नुन् । लेखनीभिः यत् च लिखन्ति, .

مَآ اَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُوْنٍ

mā anta bini‘mati rabbika bimajnūn(in).

भगवतः प्रसादेन त्वं (मुहम्मदः) उन्मत्तः न असि।

وَاِنَّ لَكَ لَاَجْرًا غَيْرَ مَمْنُوْنٍۚ

wa inna laka la'ajran gaira mamnūn(in).

ननु च भवन्तः अवश्यमेव महत् फलं प्राप्नुयुः यत् कदापि न समाप्तं भविष्यति।

وَاِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظِيْمٍ

wa innaka la‘alā khuluqin ‘aẓīm(in).

खलु च भवतः वास्तवम् उदात्तं चरित्रम् अस्ति।

فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُوْنَۙ

fasatubṣiru wa yubṣirūn(a).

ततः एकस्मिन् दिने भवन्तः द्रक्ष्यन्ति ते च (अविश्वासिनः) अपि पश्यन्ति,

بِاَيِّىكُمُ الْمَفْتُوْنُ

bi'ayyikumul-maftūn(u).

भवतः कः उन्मत्तः अस्ति ?

اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيْلِهٖۖ وَهُوَ اَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِيْنَ

inna rabbaka huwa a‘lamu biman ḍalla ‘an sabīlih(ī), wa huwa a‘lamu bil-muhtadīn(a).

ननु तव भगवन्, सः श्रेष्ठतया जानाति यः स्वमार्गात् भ्रष्टः भवति; तथा च सः एव श्रेष्ठतया जानाति यत् ये जनाः मार्गदर्शनं प्राप्नुवन्ति।

فَلَا تُطِعِ الْمُكَذِّبِيْنَ

falā tuṭi‘il-mukażżibīn(a).

अतः (अल्लाहस्य आयतानां) अस्वीकारं कुर्वतां न आज्ञापयन्तु।

وَدُّوْا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُوْنَۚ

waddū lau tudhinu fayudhinūn(a).

ते इच्छन्ति यत् भवन्तः नम्राः भवेयुः अतः ते नम्राः भविष्यन्ति (अपि)।

وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَّهِيْنٍۙ

wa lā tuṭi‘ kulla ḥallāfim mahīn(in).

न च शपथं रोचमानं अपमानं च रोचमानं कञ्चित् आज्ञापालय,

هَمَّازٍ مَّشَّاۤءٍۢ بِنَمِيْمٍۙ

hammāzim masysyā'im binamīm(in).

आलोचनां रोचते, यः अधिकाधिकं निन्दां प्रसारयति,

مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ اَثِيْمٍۙ

mannā‘il lil-khairi mu‘tadin aṡīm(in).

यः सर्वशुभं बाधते, योऽतिक्रम्य पापपूर्णः ।

عُتُلٍّۢ بَعْدَ ذٰلِكَ زَنِيْمٍۙ

‘utullim ba‘da żālika zanīm(in).

यस्य हिंसकशीलः, तदतिरिक्तः अपराधैः अपि प्रसिद्धः ।

اَنْ كَانَ ذَا مَالٍ وَّبَنِيْنَۗ

an kāna żā māliw wa banīn(a).

यतः सः धनिकः, बहुसन्ततिः च अस्ति।

اِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِ اٰيٰتُنَا قَالَ اَسَاطِيْرُ الْاَوَّلِيْنَۗ

iżā tutlā ‘alaihi āyātunā qāla asāṭīrul-awwalīn(a).

यदा अस्माकं श्लोकाः तस्मै पठिताः आसन् तदा सः अवदत् यत् "(एताः) प्राचीनानां कथाः सन्ति।"

سَنَسِمُهٗ عَلَى الْخُرْطُوْمِ

sanasimuhū ‘alal-khurṭūm(i).

पश्चात् वयं (तस्य) कूपे चिह्नं स्थापयामः।

اِنَّا بَلَوْنٰهُمْ كَمَا بَلَوْنَآ اَصْحٰبَ الْجَنَّةِۚ اِذْ اَقْسَمُوْا لَيَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِيْنَۙ

innā balaunāhum kamā balaunā aṣḥābal-jannah(ti), iż aqsamū layaṣrimunnahā muṣbiḥīn(a).

ननु वयं तान् (मक्का-मशरीकान्) परीक्षितवन्तः यथा उद्यानस्वामिनः परीक्षितवन्तः, यदा ते शपथं कृतवन्तः यत् ते प्रातःकाले अवश्यमेव (उत्पादं) लप्स्यन्ते,

وَلَا يَسْتَثْنُوْنَ

wa lā yastaṡnūn(a).

परन्तु ते न त्यक्तवन्तः (“इन्शा अल्लाह” इति वदन्)।

فَطَافَ عَلَيْهَا طَاۤىِٕفٌ مِّنْ رَّبِّكَ وَهُمْ نَاۤىِٕمُوْنَ

fa ṭāfa ‘alaihā ṭā'ifum mir rabbika wa hum nā'imūn(a).

ततः सुप्तावस्थायां तव भगवतः उद्यानं प्रहृतम् ।

فَاَصْبَحَتْ كَالصَّرِيْمِۙ

fa aṣbaḥat kaṣ-ṣarīm(i).

अतः उद्यानं कृष्णं कृष्णं रात्रौ इव अभवत्,

فَتَنَادَوْا مُصْبِحِيْنَۙ

fa tanādau muṣbiḥīn(a).

ततः प्रातःकाले परस्परं आहूतवन्तः।

اَنِ اغْدُوْا عَلٰى حَرْثِكُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰرِمِيْنَ

anigdū ‘alā ḥarṡikum in kuntum ṣārimīn(a).

“प्रातःकाले स्वोद्यानं प्रति निर्गच्छ यदि त्वं फलानि लब्धुं इच्छसि।”

فَانْطَلَقُوْا وَهُمْ يَتَخَافَتُوْنَۙ

fanṭalaqū wa hum yatakhāfatūn(a).

अतः ते कुहूकुहू कुर्वन्तः प्रस्थिताः।

اَنْ لَّا يَدْخُلَنَّهَا الْيَوْمَ عَلَيْكُمْ مِّسْكِيْنٌۙ

allā yadkhulannahal-yauma ‘alaikum miskīn(un).

“अस्मिन् दिने कोऽपि दरिद्रः भवतः उद्यानं मा प्रविशतु ।

وَّغَدَوْا عَلٰى حَرْدٍ قٰدِرِيْنَ

wa gadau ‘alā ḥardin qādirīn(a).

ते च (दरिद्राणां) बाधां कर्तुं अभिप्रायेन प्रातःकाले प्रस्थिताः यद्यपि ते (तेषां साहाय्यं कर्तुं) समर्थाः आसन्।

فَلَمَّا رَاَوْهَا قَالُوْٓا اِنَّا لَضَاۤلُّوْنَۙ

falammā ra'auhā qālū innā laḍāllūn(a).

अतः उद्यानं दृष्ट्वा ते अवदन् खलु वयं तत्त्वतः पथभ्रष्टाः प्रजाः स्मः।

بَلْ نَحْنُ مَحْرُوْمُوْنَ

bal naḥnu maḥrūmūn(a).

अपि वयं किमपि न प्राप्नुमः" इति ।

قَالَ اَوْسَطُهُمْ اَلَمْ اَقُلْ لَّكُمْ لَوْلَا تُسَبِّحُوْنَ

qāla ausaṭuhum alam aqul lakum lau lā tusabbiḥūn(a).

तेषु बुद्धिमान् अवदत्, "किं मया भवद्भ्यः न कथितं यत् भवन्तः (भवतः भगवतः) महिमा किमर्थं न कुर्वन्ति।"

قَالُوْا سُبْحٰنَ رَبِّنَآ اِنَّا كُنَّا ظٰلِمِيْنَ

qālū subḥāna rabbinā innā kunnā ẓālimīn(a).

ते अवदन्, "अस्माकं भगवतः महिमा, खलु वयं अन्यायी जनाः स्मः।"

فَاَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلٰى بَعْضٍ يَّتَلَاوَمُوْنَ

fa'aqbala ba‘ḍuhum ‘alā ba‘ḍiy yatalāwamūn(a).

ततः परस्परं सम्मुखीकृत्य परस्परं दोषं ददति।

قَالُوْا يٰوَيْلَنَآ اِنَّا كُنَّا طٰغِيْنَ

qālū yā wailanā innā kunnā ṭāgīn(a).

ते अवदन् - धिक् नः खलु वयं सीमां लङ्घयन्तः जनाः स्मः।

عَسٰى رَبُّنَآ اَنْ يُّبْدِلَنَا خَيْرًا مِّنْهَآ اِنَّآ اِلٰى رَبِّنَا رٰغِبُوْنَ

‘asā rabbunā ay yubdilanā khairam minhā innā ilā rabbinā rāgibūn(a).

"आशास्ति यत् ईश्वरः अस्माकं स्थाने अस्मात् उत्तमं (उद्यानं) स्थापयिष्यति। ननु वयं अस्माकं ईश्वरतः क्षमायाः आशां कुर्मः।"

كَذٰلِكَ الْعَذَابُۗ وَلَعَذَابُ الْاٰخِرَةِ اَكْبَرُۘ لَوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

każālikal-‘ażāb(u), wa la‘ażābul-ākhirati akbar(u), lau kānū ya‘lamūn(a).

तादृशः दण्डः (लोके)। ननु च परलोके दण्डः अधिकः स्यात् यदि ते केवलं जानन्ति स्म।

اِنَّ لِلْمُتَّقِيْنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنّٰتِ النَّعِيْمِ

inna lil-muttaqīna ‘inda rabbihim jannātin-na‘īm(i).

ननु पुण्यवन्तानां कृते स्वामिना सह भोगपूर्णं स्वर्गम्।

اَفَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِيْنَ كَالْمُجْرِمِيْنَۗ

afanaj‘alul-muslimīna kal-mujrimīn(a).

किं अस्माभिः मुसलमानानां प्रति पापी (काफिर) इव व्यवहारः कर्तव्यः?

مَا لَكُمْۗ كَيْفَ تَحْكُمُوْنَۚ

mā lakum, kaifa taḥkumūn(a).

किमर्थं त्वया (तत्) कृतम्? कथं निर्णयं करोषि ?

اَمْ لَكُمْ كِتٰبٌ فِيْهِ تَدْرُسُوْنَۙ

am lakum kitābun fīhi tadrusūn(a).

अथवा भवतः कश्चन पुस्तकः (अल्लाहेन अवगतः) अस्ति यस्य अध्ययनं भवतः?

اِنَّ لَكُمْ فِيْهِ لَمَا تَخَيَّرُوْنَۚ

inna lakum fīhi lamā takhayyarūn(a).

वस्तुतः भवन्तः तस्मिन् यत् किमपि अस्ति तत् चिन्वितुं शक्नुवन्ति।

اَمْ لَكُمْ اَيْمَانٌ عَلَيْنَا بَالِغَةٌ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِۙ اِنَّ لَكُمْ لَمَا تَحْكُمُوْنَۚ

am lakum aimānun ‘alainā bāligatun ilā yaumil-qiyāmah(ti), inna lakum lamā taḥkumūn(a).

अथवा अस्मात् शपथाः प्राप्ताः, ये पुनरुत्थानदिनपर्यन्तं प्रवर्तन्ते, येन भवन्तः (यथा इच्छन्ति) निर्णयं कुर्वन्ति?

سَلْهُمْ اَيُّهُمْ بِذٰلِكَ زَعِيْمٌۚ

salhum ayyuhum biżālika za‘īm(un).

तान् पृच्छतु, "तेषु कः (निर्णयस्य) उत्तरदायी अस्ति?"

اَمْ لَهُمْ شُرَكَاۤءُۚ فَلْيَأْتُوْا بِشُرَكَاۤىِٕهِمْ اِنْ كَانُوْا صٰدِقِيْنَ

am lahum syurakā'(u), falya'tū bisyurakā'ihim in kānū ṣādiqīn(a).

अथवा तेषां मित्राणि सन्ति ? तदा ते स्वसहयोगिनः आनयन्तु यदि ते सत्याः जनाः सन्ति।

يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَّيُدْعَوْنَ اِلَى السُّجُوْدِ فَلَا يَسْتَطِيْعُوْنَۙ

yauma yuksyafu ‘an sāqiw wa yud‘auna ilas-sujūdi falā yastaṭī‘ūn(a).

(स्मरतु) यस्मिन् दिने वत्साः उदघाटिताः आसन्, ते च प्रणामार्थम् आहूताः आसन्; तदा ते न शक्नुवन्ति

خَاشِعَةً اَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ۗوَقَدْ كَانُوْا يُدْعَوْنَ اِلَى السُّجُوْدِ وَهُمْ سٰلِمُوْنَ

khāsyi‘atan abṣāruhum tarhaquhum żillah(tun), wa qad kānū yud‘auna ilas-sujūdi wa hum sālimun(a).

तेषां दृष्टिः अधः क्षिप्ताः, अपमानपूर्णाः। ननु च पूर्वं (लोके) स्वस्थे सति प्रणम्य आहूताः (किन्तु न कृतवन्तः)।

فَذَرْنِيْ وَمَنْ يُّكَذِّبُ بِهٰذَا الْحَدِيْثِۗ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُوْنَۙ

fażarnī wa may yukażżibu bihāżal-ḥadīṡi sanastadrijuhum min ḥaiṡu lā ya‘lamūn(a).

अतः मम (तस्य कार्याणि) त्यजन्तु ये एतानि वचनानि (कुरानस्य) अङ्गीकुर्वन्ति। पश्चात् वयं तान् क्रमेण दण्डयिष्यामः यस्मात् दिशि ते न जानन्ति,

وَاُمْلِيْ لَهُمْۗ اِنَّ كَيْدِيْ مَتِيْنٌ

wa umlī lahum, inna kaidī matīn(un).

तथा मया तेभ्यः समयसीमा दत्ता। ननु मम योजना अतीव दृढा अस्ति।

اَمْ تَسْـَٔلُهُمْ اَجْرًا فَهُمْ مِّنْ مَّغْرَمٍ مُّثْقَلُوْنَۚ

am tas'aluhum ajran fahum mim magramim muṡqalūn(a).

अथवा भवन्तः (मुहम्मदः) तेभ्यः पुरस्कारं याचन्ते, येन ते ऋणभारयुक्ताः भवन्ति?

اَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُوْنَ

am ‘indahumul-gaibu fahum yaktubūn(a).

अथवा अदृष्टं जानन्ति ततः लिखन्ति?

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوْتِۘ اِذْ نَادٰى وَهُوَ مَكْظُوْمٌۗ

faṣbir liḥukmi rabbika wa lā takun kaṣāḥibil-ḥūt(i), iż nādā wa huwa makẓūm(un).

अतः स्वस्य प्रभुस्य फरमानेषु धैर्यं धारयन्तु (मुहम्मदः), तथा च (युनुः) यः पुरुषः मत्स्यस्य (उदरस्य) मध्ये आसीत् यदा सः दुःखितहृदया प्रार्थनां करोति स्म तदा सः पुरुषः इव मा भूत्।

لَوْلَآ اَنْ تَدٰرَكَهٗ نِعْمَةٌ مِّنْ رَّبِّهٖ لَنُبِذَ بِالْعَرَاۤءِ وَهُوَ مَذْمُوْمٌ

lau lā an tadārakahū ni‘matum mir rabbihī lanubiża bil-‘arā'i wa huwa mażmūm(un).

यदि सद्यः भगवतः अनुग्रहं न प्राप्नोति तर्हि सः अवश्यमेव अपमानदशायां वन्ध्यायां क्षिप्तः भविष्यति ।

فَاجْتَبٰىهُ رَبُّهٗ فَجَعَلَهٗ مِنَ الصّٰلِحِيْنَ

fajtabāhu rabbuhū faja‘alahū minaṣ-ṣāliḥīn(a).

ततस्तस्य भगवता वरयित्वा पुण्यजनानाम् एकं कृतवान् ।

وَاِنْ يَّكَادُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لَيُزْلِقُوْنَكَ بِاَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُوْلُوْنَ اِنَّهٗ لَمَجْنُوْنٌ ۘ

wa iy yakādul-lażīna kafarū layuzliqūnaka bi'abṣārihim lammā sami‘uż żikra wa yaqūlūna innahū lamajnūn(un).

ननु च ते अविश्वासिनः भवन्तं नेत्रैः प्रायः पातयिष्यन्ति, यदा ते कुरानं श्रुत्वा वदन्ति च यत् "सः (मुहम्मदः) सत्यमेव उन्मत्तः अस्ति।

وَمَا هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعٰلَمِيْنَ ࣖ

wa mā huwa illā żikrul lil-‘ālamīn(a).

यत्र (कुरानः) प्रकृतेः सर्वेषां कृते चेतावनीम् एव अन्यत् किमपि नास्ति।