Q.S योसेफ (يُوسُف) - 111 श्लोकसंख्या

الۤرٰ ۗ تِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ الْمُبِيْنِۗ

alif lām rā, tilka āyātul-kitābil-mubīn(i).

अलिफ लम रा. एते पुस्तकस्य (अल कुरान) स्पष्टाः श्लोकाः सन्ति।

اِنَّآ اَنْزَلْنٰهُ قُرْاٰنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ

innā anzalnāhu qur'ānan ‘arabiyyal la‘allakum ta‘qilūn(a).

ननु वयं तत् अरबीकुरानरूपेण अधः प्रेषितवन्तः येन भवान् अवगच्छति।

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ اَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَآ اَوْحَيْنَآ اِلَيْكَ هٰذَا الْقُرْاٰنَۖ وَاِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهٖ لَمِنَ الْغٰفِلِيْنَ

naḥnu naquṣṣu ‘alaika aḥsanal-qaṣaṣi bimā auḥainā ilaika hāżal-qur'ān(a), wa in kunta min qablihī laminal-gāfilīn(a).

वयं भवद्भ्यः (मुहम्मदं) भवद्भ्यः एतत् कुरानं प्रकाशयित्वा उत्तमकथां कथितवन्तः, खलु च भवन्तः तस्मात् पूर्वं आसन् ये न जानन्ति स्म।

اِذْ قَالَ يُوْسُفُ لِاَبِيْهِ يٰٓاَبَتِ اِنِّيْ رَاَيْتُ اَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَّالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَاَيْتُهُمْ لِيْ سٰجِدِيْنَ

iż qāla yūsufu li'abīhi yā abati innī ra'aitu aḥada ‘asyara kaukabaw wasy-syamsa wal-qamara ra'aituhum lī sājidīn(a).

(स्मरतु), यदा यूसुफः पितरं अवदत्, "हे मम पिता! ननु अहं (स्वप्नं) एकादशतारकं सूर्यं चन्द्रं च द्रष्टुं (स्वप्नं दृष्टवान्; तान् सर्वान् मम नमस्कृतान् दृष्टवान्।

قَالَ يٰبُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلٰٓى اِخْوَتِكَ فَيَكِيْدُوْا لَكَ كَيْدًا ۗاِنَّ الشَّيْطٰنَ لِلْاِنْسَانِ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

qāla yā bunayya lā taqṣuṣ ru'yāka ‘alā ikhwatika fa yakīdū laka kaidā(n), innasy-syaiṭāna lil-insāni ‘aduwwum mubīn(un).

सः (तस्य पिता) अवदत्, "हे मम पुत्र! स्वप्नान् भ्रातृभ्यः मा वदतु, ते भवन्तं (विनाशं) षड्यन्त्रं करिष्यन्ति। ननु शैतानः मनुष्याणां स्पष्टः शत्रुः अस्ति।

وَكَذٰلِكَ يَجْتَبِيْكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهٗ عَلَيْكَ وَعَلٰٓى اٰلِ يَعْقُوْبَ كَمَآ اَتَمَّهَا عَلٰٓى اَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَۗ اِنَّ رَبَّكَ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wa każālika yajtabīka rabbuka wa yu‘allimuka min ta'wīlil-aḥādīṡi wa yutimmu ni‘matahū ‘alaika wa ‘alā āli ya‘qūba kamā atammahā ‘alā abawaika min qablu ibrāhīma wa isḥāq(a), inna rabbaka ‘alīmun ḥakīm(un).

तथा च, परमेश्वरः भवन्तं (भविष्यद्वादिः भवितुम्) चयनं कृत्वा स्वप्नानां काश्चन व्याख्याः उपदिष्टवान् तथा च भवतः याकूबस्य परिवारे च (स्वस्य अनुग्रहं) सिद्धवान्, यथा ततः पूर्वं भवतः पितामहद्वये (अर्थात्) अब्राहम-इसहाकस्य उपरि स्वस्य अनुग्रहं सिद्धं कृतवान्। ननु तव प्रभुः सर्वज्ञः सर्वज्ञः।

۞ لَقَدْ كَانَ فِيْ يُوْسُفَ وَاِخْوَتِهٖٓ اٰيٰتٌ لِّلسَّاۤىِٕلِيْنَ

laqad kāna fī yūsufa wa ikhwatihī āyātul lis-sā'ilīn(a).

ननु (कथायां) यूसुफस्य तस्य भ्रातृणां च (अल्लाहस्य सामर्थ्यस्य) चिह्नानि सन्ति ये याचन्ते।

اِذْ قَالُوْا لَيُوْسُفُ وَاَخُوْهُ اَحَبُّ اِلٰٓى اَبِيْنَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ۗاِنَّ اَبَانَا لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ

iż qālū layūsufu wa akhūhu aḥabbu ilā abīnā minnā wa naḥnu ‘uṣbah(tun), inna abānā lafī ḍalālim mubīn(in).

यदा ते अवदन्, "ननु यूसुफः तस्य भ्राता (बुन्यामिनः) च अस्मात् अपेक्षया स्वपित्रा अधिकं प्रियौ आस्ताम्, यद्यपि वयं एकः (बलवान्) समूहः आसम्। खलु अस्माकं पिता वास्तविकदोषे आसीत्।"

ۨاقْتُلُوْا يُوْسُفَ اَوِ اطْرَحُوْهُ اَرْضًا يَّخْلُ لَكُمْ وَجْهُ اَبِيْكُمْ وَتَكُوْنُوْا مِنْۢ بَعْدِهٖ قَوْمًا صٰلِحِيْنَ

uqtulū yūsufa awiṭraḥūhu arḍay yakhlu lakum wajhu abīkum wa takūnū mim ba‘dihī qauman ṣāliḥīn(a).

युसुफं मारयतु वा कुत्रचित् क्षिपतु यथा भवतः पितुः ध्यानं भवतः उपरि पतति, तदनन्तरं भवतः सत्पुरुषः भविष्यति।"

قَالَ قَاۤىِٕلٌ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوْا يُوْسُفَ وَاَلْقُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ اِنْ كُنْتُمْ فٰعِلِيْنَ

qāla qā'ilum minhum lā taqtulū yūsufa wa alqūhu fī gayābatil-jubbi yaltaqiṭhu ba‘ḍus-sayyārati in kuntum fā‘ilīn(a).

तेषु एकः अवदत्, “यूसुफं मा हन्तु, अपितु कूपस्य तले क्षिपन्तु येन केचन यात्रिकाः तं उद्धर्तुं शक्नुवन्ति, यदि भवन्तः तत् कर्तुम् इच्छन्ति।”

قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّ۫ا عَلٰى يُوْسُفَ وَاِنَّا لَهٗ لَنٰصِحُوْنَ

qālū yā abānā mā laka lā ta'mannā ‘alā yūsufa wa innā lahū lanāṣiḥūn(a).

ते अवदन्, "हे अस्माकं पिता! यूसुफस्य विषये भवन्तः अस्मान् किमर्थं न विश्वसन्ति, यदा वस्तुतः वयं सर्वे तस्य कृते हितं इच्छामः।"

اَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَّرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ

arsilhu ma‘anā gaday yarta‘ wa yal‘ab wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).

श्वः प्रातः अस्माभिः सह गच्छतु, यथा सः विनोदं कर्तुं, विहारं च कर्तुं शक्नोति, वयं च अवश्यमेव तस्य पालनं करिष्यामः” इति ।

قَالَ اِنِّيْ لَيَحْزُنُنِيْٓ اَنْ تَذْهَبُوْا بِهٖ وَاَخَافُ اَنْ يَّأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَاَنْتُمْ عَنْهُ غٰفِلُوْنَ

qāla innī layaḥzununī an tażhabū bihī wa akhāfu ay ya'kulahuż-żi'bu wa antum ‘anhu gāfilūn(a).

सः (याकूबः) अवदत्, “ननु भवतः तेन सह गमनम् (योसेफस्य) मम कृते अतीव दुःखदं भवति, भवतः प्रमादः सन् सः वृकैः खादितः भविष्यति इति मम भयम् अस्ति।”

قَالُوْا لَىِٕنْ اَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ اِنَّآ اِذًا لَّخٰسِرُوْنَ

qālū la'in akalahuż-żi'bu wa naḥnu ‘uṣbatun innā iżal lakhāsirūn(a).

ननु ते अवदन्, "यदि सः वृकेन खादितः भवति, यद्यपि वयं (बलवन्तः) समूहस्य स्मः, तर्हि अवश्यमेव वयं एव हानिम् अनुभविष्यामः" इति।

فَلَمَّا ذَهَبُوْا بِهٖ وَاَجْمَعُوْٓا اَنْ يَّجْعَلُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّۚ وَاَوْحَيْنَآ اِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِاَمْرِهِمْ هٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ

falammā żahabū bihī wa ajma‘ū ay yaj‘alūhu fī gayābatil-jubb(i), wa auḥainā ilaihi latunabbi'annahum bi'amrihim hāżā wa hum lā yasy‘urūn(a).

अतः यदा ते तं गृहीत्वा कूपस्य तले स्थापयितुं सहमताः अभवन् तदा वयं तस्मै प्रकाशितवन्तः यत् भवन्तः अवश्यमेव तेभ्यः एतत् कार्यं वक्ष्यन्ति, यदा ते न जानन्ति।

وَجَاۤءُوْٓ اَبَاهُمْ عِشَاۤءً يَّبْكُوْنَۗ

wa jā'ū abāhum ‘isyā'ay yabkūn(a).

अथ रुदन्तः सायंकाले पितुः समीपम् आगताः।

قَالُوْا يٰٓاَبَانَآ اِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوْسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَاَكَلَهُ الذِّئْبُۚ وَمَآ اَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صٰدِقِيْنَ

qālū yā abānā innā żahabnā nastabiqu wa taraknā yūsufa ‘inda matā‘inā fa akalahuż-żi'b(u), wa mā anta bimu'minil lanā wa lau kunnā ṣādiqīn(a).

ते अवदन्, "हे अस्माकं पिता! ननु वयं दौडं कृतवन्तः, वयं च यूसुफं स्वसामग्रीसमीपे त्यक्तवन्तः, ततः सः वृकैः खादितः; भवन्तः अस्मान् अवश्यमेव न विश्वसिष्यन्ति, सत्यं वदामः अपि।

وَجَاۤءُوْ عَلٰى قَمِيْصِهٖ بِدَمٍ كَذِبٍۗ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗوَاللّٰهُ الْمُسْتَعَانُ عَلٰى مَا تَصِفُوْنَ

wa jā'ū ‘alā qamīṣihī bidamin każib(in), qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), wallāhul musta‘ānu ‘alā mā taṣifūn(a).

ते च तस्य वस्त्रं (लिप्तं) नकली रक्तं वहन्तः आगतवन्तः। सः (याकूबः) अवदत्, "ननु, त्वमेव स्वकार्य्येषु दुष्टतां सद्रूपेण पश्यसि; अतः केवलं धैर्यम् एव श्रेष्ठम् (मम कृते)। त्वया वर्णितस्य विरुद्धं च अल्लाहस्य एव साहाय्यं याचस्व।

وَجَاۤءَتْ سَيَّارَةٌ فَاَرْسَلُوْا وَارِدَهُمْ فَاَدْلٰى دَلْوَهٗ ۗقَالَ يٰبُشْرٰى هٰذَا غُلٰمٌ ۗوَاَسَرُّوْهُ بِضَاعَةً ۗوَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢبِمَا يَعْمَلُوْنَ

wa jā'at sayyāratun fa arsalū wāridahum fa adlā dalwah(ū), qāla yā busyrā hāżā gulām(un), wa asarrūhu biḍā‘ah(tan), wallāhu ‘alīmum bimā ya‘malūn(a).

यात्रिकाणां च समूहः आगत्य ते जलकर्षकं प्रेषितवन्तः। ततः सः लोटाम् अवतारितवान्। स आह, “अहो, किं आनन्दः, अत्र युवकः अस्ति!” ततः वणिजत्वेन गोपयन्ति। तथा च ते यत् कुर्वन्ति तत् अल्लाहः सर्वज्ञः अस्ति।

وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍۢ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُوْدَةٍ ۚوَكَانُوْا فِيْهِ مِنَ الزّٰهِدِيْنَ ࣖ

wa syarauhu biṡamanim bakhsin darāhima ma‘dūdah(tin), wa kānū fīhi minaz-zāhidīn(a).

ते च तं (जोसेफं) अल्पमूल्येन अर्थात् केवलं कतिपये दिरहम् इति विक्रीतवन्तः यतः तेषां तस्मिन् रुचिः नासीत्।

وَقَالَ الَّذِى اشْتَرٰىهُ مِنْ مِّصْرَ لِامْرَاَتِهٖٓ اَكْرِمِيْ مَثْوٰىهُ عَسٰىٓ اَنْ يَّنْفَعَنَآ اَوْ نَتَّخِذَهٗ وَلَدًا ۗوَكَذٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوْسُفَ فِى الْاَرْضِۖ وَلِنُعَلِّمَهٗ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِۗ وَاللّٰهُ غَالِبٌ عَلٰٓى اَمْرِهٖ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

wa qālal-lażisytarāhu mim miṣra limra'atihī akrimī maṡwāhu ‘asā ay yanfa‘anā au nattakhiżahū waladā(n), wa każālika makkannā liyūsufa fil-arḍ(i), wa linu‘allimahū min ta'wīlil-aḥādīṡ(i), wallāhu gālibun ‘alā amrihī wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

तं क्रीत्वा मिस्रदेशीयः स्वपत्नीम् अवदत्, “तस्मै उत्तमं स्थानं (सेवा च) ददातु, कदाचित् सः अस्माकं कृते लाभप्रदः भविष्यति अथवा वयं तं पुत्ररूपेण गृह्णीमः।” एवं च वयं योसेफं (मिस्रदेशस्य) देशे उत्तमं स्थानं दत्तवन्तः, येन वयं तस्मै स्वप्नानां व्याख्यां शिक्षयामः। अल्लाहः च स्वस्य विषये सर्वशक्तिमान् अस्ति, परन्तु अधिकांशजना: न अवगच्छन्ति।

وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًا ۗوَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ

wa lammā balaga asyuddahū ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).

यदा च सः वृद्धः अभवत् तदा वयं तस्मै शक्तिं ज्ञानं च दत्तवन्तः। एवं वयं भद्रं कुर्वतां पुरस्कृत्य दद्मः।

وَرَاوَدَتْهُ الَّتِيْ هُوَ فِيْ بَيْتِهَا عَنْ نَّفْسِهٖ وَغَلَّقَتِ الْاَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۗقَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اِنَّهٗ رَبِّيْٓ اَحْسَنَ مَثْوَايَۗ اِنَّهٗ لَا يُفْلِحُ الظّٰلِمُوْنَ

wa rāwadathul-latī huwa fī baitihā ‘an nafsihī wa gallaqatil-abwāba wa qālat haita lak(a), qāla ma‘āżallāhi innahū rabbī aḥsana maṡwāy(a), innahū lā yuflihuẓ-ẓālimūn(a).

सः (युसुफः) तस्य गृहे निवसति स्म या महिला तं प्रलोभयति स्म। सः च द्वाराणि पिधाय अवदत्, “मम समीपं गच्छतु” इति। यूसुफः अवदत् यत् अहं अल्लाहस्य शरणं गच्छामि, खलु मम स्वामिना मया सह सम्यक् व्यवहारः कृतः। ननु अन्याय्यस्य भाग्यं न भविष्यति ।

وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهٖۙ وَهَمَّ بِهَا ۚ لَوْلَآ اَنْ رَّاٰ بُرْهَانَ رَبِّهٖۗ كَذٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوْۤءَ وَالْفَحْشَاۤءَۗ اِنَّهٗ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِيْنَ

wa laqad hammat bihī wa hamma bihā lau lā ar ra'ā burhāna rabbih(ī), każālika linaṣrifa ‘anhus-sū'a wal-faḥsyā'(a), innahū min ‘ibādinal-mukhlaṣīn(a).

ननु च स्त्रिया तं (युसुफ) इच्छितम् आसीत्। यूसुफः अपि तस्य कामं कृतवान्, यदि सः स्वस्य भगवतः (तः) चिह्नं न पश्यति स्म। एवं वयं तस्मात् दुष्टं घृणितञ्च निवर्तयामः। ननु सः (युसुफः) अस्माकं चयनितभृत्येषु अस्ति।

وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيْصَهٗ مِنْ دُبُرٍ وَّاَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِۗ قَالَتْ مَا جَزَاۤءُ مَنْ اَرَادَ بِاَهْلِكَ سُوْۤءًا اِلَّآ اَنْ يُّسْجَنَ اَوْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

wastabaqal-bāba wa qaddat qamīṣahū min duburiw wa alfayā sayyidahā ladal-bāb(i), qālat mā jazā'u man arāda bi'ahlika sū'an illā ay yusjana au ‘ażābun alīm(un).

तौ च द्वारं प्रति दौडं गतवन्तौ, सा च महिला तस्य (युसुफस्य) वस्त्रं पृष्ठतः आकृष्य यावत् सः न विदीर्णः, तौ च द्वारे तस्याः पतिं प्राप्नुवन्तौ। सः (स्त्री) अवदत्- "यस्य भवतः भार्यायाः विरुद्धं दुष्टं अभिप्रेतस्य किं फलं भवति, केवलं कारावासं वा (दण्डं) दुःखदं पीडनं वा विहाय?"

قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِيْ عَنْ نَّفْسِيْ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ اَهْلِهَاۚ اِنْ كَانَ قَمِيْصُهٗ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكٰذِبِيْنَ

qāla hiya rāwadatnī ‘an nafsī wa syahida syāhidum min ahlihā, in kāna qamīṣuhū qudda min qubulin fa ṣadaqat wa huwa minal-kāżibīn(a).

सः (युसुफः) अवदत्- “सा एव मां प्रलोभयन् प्रलोभयति स्म” इति । तस्याः कुटुम्बस्य एकः साक्षी साक्ष्यं दत्तवान् यत्, “यदि तस्याः वस्त्रं अग्रे विदीर्णं भवति तर्हि सा महिला सत्यं वदति, सः (युसुफः) मृषावादिषु अन्यतमः अस्ति

وَاِنْ كَانَ قَمِيْصُهٗ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصّٰدِقِيْنَ

wa in kāna qamīṣuhū qudda min duburin fa każabat wa huwa minaṣ-ṣādiqīn(a).

यदि च तस्य वस्त्रं पृष्ठभागे विदीर्णं भवति तर्हि स्त्री एव शयनं करोति, स च (युसुफः) सत्यवादिषु अन्यतमः” इति ।

فَلَمَّا رَاٰ قَمِيْصَهٗ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ اِنَّهٗ مِنْ كَيْدِكُنَّ ۗاِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيْمٌ

falammā ra'ā qamīṣahū qudda min duburin qāla innahū min kaidikunn(a), inna kaidakunna ‘aẓīm(un).

अतः यदा सः (स्त्रियाः पतिः) तस्य (युसुफस्य) वस्त्रं पृष्ठभागे विदीर्णं दृष्टवान् तदा सः अवदत् यत् "ननु एषा भवतः युक्तिः। भवतः युक्तिः सत्यमेव महती अस्ति।

يُوْسُفُ اَعْرِضْ عَنْ هٰذَا وَاسْتَغْفِرِيْ لِذَنْۢبِكِۖ اِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخٰطِـِٕيْنَ ࣖ

yūsufu a‘riḍ ‘an hāżā wastagfirī liżambik(i), innaki kunti minal-khāṭi'īn(a).

हे योसेफ! "एतत् विस्मरतु, (मम भार्या) च भवतः पापस्य क्षमायाचत, यतः त्वं अपराधिनां मध्ये एकः असि।"

۞ وَقَالَ نِسْوَةٌ فِى الْمَدِيْنَةِ امْرَاَتُ الْعَزِيْزِ تُرَاوِدُ فَتٰىهَا عَنْ نَّفْسِهٖۚ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّاۗ اِنَّا لَنَرٰىهَا فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ

wa qāla niswatun fil-madīnatimra'atul-‘azīzi turāwidu fatāhā ‘an nafsih(ī), qad syagafahā ḥubbā(n), innā lanarāhā fī ḍalālim mubīn(in).

नगरस्य महिलाः च अवदन्, "अल-अजीजस्य पत्नी स्वस्य सेवकं वशं कर्तुं प्रलोभयति, प्रलोभयति च; तस्याः सेवकः तां यथार्थतया प्रेम्णा मत्तं करोति। वयं तां अवश्यमेव स्पष्टदोषे पश्यामः।

فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ اَرْسَلَتْ اِلَيْهِنَّ وَاَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَـاً وَّاٰتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِّنْهُنَّ سِكِّيْنًا وَّقَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ ۚ فَلَمَّا رَاَيْنَهٗٓ اَكْبَرْنَهٗ وَقَطَّعْنَ اَيْدِيَهُنَّۖ وَقُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا هٰذَا بَشَرًاۗ اِنْ هٰذَآ اِلَّا مَلَكٌ كَرِيْمٌ

falammā sami‘at bimakrihinna arsalat ilaihinna wa a‘tadat lahunna muttaka'aw wa ātat kulla wāḥidim minhunna sikkīnaw wa qālatikhruj ‘alaihinn(a), falammā ra'ainahū akbarnahū wa qaṭṭa‘na aidiyahunn(a), wa qulna ḥāsya lillāhi mā hāżā illā basyarā(n), in hāżā illā malakun karīm(un).

अतः यदा सा महिला तेषां अपमानं श्रुत्वा स्त्रियः आमन्त्रितवती, तेषां कृते आसनं सज्जीकृतवती, तेषु प्रत्येकं छूरी (भोजनं छिन्दितुं) दत्तवती, ततः सा (यूसुफं प्रति) अवदत्, "बहिः गच्छतु (आत्मानं दर्शयतु) तेभ्यः" इति। तं दृष्ट्वा स्त्रियः (तस्य सौन्दर्यं) विस्मिताः अभवन्, ते (अज्ञाततया) स्वहस्तौ क्षतिं कृतवन्तः। "अतिसिद्धः अल्लाहः, एषः मानवः नास्ति। एषः सत्यमेव उदात्तः दूतः अस्ति।"

قَالَتْ فَذٰلِكُنَّ الَّذِيْ لُمْتُنَّنِيْ فِيْهِ ۗوَلَقَدْ رَاوَدْتُّهٗ عَنْ نَّفْسِهٖ فَاسْتَعْصَمَ ۗوَلَىِٕنْ لَّمْ يَفْعَلْ مَآ اٰمُرُهٗ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُوْنًا مِّنَ الصّٰغِرِيْنَ

qālat fa żālikunnal-lażī lumtunnanī fīh(i), wa laqad rāwattuhū ‘an nafsihī fasta‘ṣam(a), wa la'il lam yaf‘al mā āmuruhū layusjananna wa layakūnam minaṣ-ṣāgirīn(a).

सा (अल-अजीजस्य पत्नी) अवदत्, "सः एव व्यक्तिः यः भवन्तं मां निन्दितवान् यतः (अहं तस्य प्रति आकृष्टः) आसम्, ननु च, अहं तं वशं कर्तुं प्रलोभितवान् किन्तु सः अङ्गीकृतवान्। यदि सः मया आज्ञापितं न करोति तर्हि सः अवश्यमेव कारागारे स्थास्यति, सः च घृणितः व्यक्तिः भविष्यति।

قَالَ رَبِّ السِّجْنُ اَحَبُّ اِلَيَّ مِمَّا يَدْعُوْنَنِيْٓ اِلَيْهِ ۚوَاِلَّا تَصْرِفْ عَنِّيْ كَيْدَهُنَّ اَصْبُ اِلَيْهِنَّ وَاَكُنْ مِّنَ الْجٰهِلِيْنَ

qāla rabbis-sijnu aḥabbu ilayya mimmā yad‘ūnanī ilaih(i), wa illā taṣrif ‘annī kaidahunna aṣbu ilaihinna wa akum minal-jāhilīn(a).

यूसुफः अवदत्, "हे मम भगवन्! अहं तेषां आमन्त्रणस्य पूर्तये अपेक्षया कारागारं प्राधान्यं ददामि। यदि भवान् मां तेषां वञ्चनात् न रक्षितवान् स्यात् तर्हि अहं (तेषां इच्छां साधयितुं) प्रवृत्तः स्याम् अवश्यं च अहं मूर्खजनानाम् एकः स्याम्।

فَاسْتَجَابَ لَهٗ رَبُّهٗ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۗاِنَّهٗ هُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

fastajāba lahū rabbuhū fa ṣarafa ‘anhu kaidahunn(a), innahū huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

अतः परमेश्वरः योसेफस्य प्रार्थनां स्वीकृतवान्, तेषां वञ्चनात् योसेफं च उद्धारितवान्। स सर्वश्रवणः सर्वज्ञः ।

ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا رَاَوُا الْاٰيٰتِ لَيَسْجُنُنَّهٗ حَتّٰى حِيْنٍ ࣖ

Ṡumma badā lahum mim ba‘di mā ra'awul-āyāti layasjununnahū ḥattā ḥīn(in).

ततः तेषां मनसि (योसेफस्य सत्यतायाः) चिह्नानि दृष्ट्वा एतत् आगतं यत् ते तं निश्चितकालं यावत् कारागारे स्थापयितव्याः।

وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيٰنِ ۗقَالَ اَحَدُهُمَآ اِنِّيْٓ اَرٰىنِيْٓ اَعْصِرُ خَمْرًا ۚوَقَالَ الْاٰخَرُ اِنِّيْٓ اَرٰىنِيْٓ اَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِيْ خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ ۗنَبِّئْنَا بِتَأْوِيْلِهٖ ۚاِنَّا نَرٰىكَ مِنَ الْمُحْسِنِيْنَ

wa dakhala ma‘ahus-sijna fatayān(i), qāla aḥaduhumā innī arānī a‘ṣiru khamrā(n), wa qālal-ākharu innī arānī aḥmilu fauqa ra'sī khubzan ta'kuluṭ-ṭairu minh(u), nabbi'nā bita'wīlih(ī), innā narāka minal-muḥsinīn(a).

तेन सह च द्वौ युवकौ कारागारं गतवन्तौ। तेषु एकः अवदत् यत् नूनं मया द्राक्षाफलस्य निपीडनं स्वप्नं दृष्टम्, अपरः अवदत् यत् अहं स्वप्ने दृष्टवान् यत् अहं रोटिकां शिरसि वहन् अस्मि, येषु केचन पक्षिभिः खादिताः आसन्। ताविलं देहि नो। ननु त्वां भद्रकर्तृषु मन्यामहे ।

قَالَ لَا يَأْتِيْكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقٰنِهٖٓ اِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيْلِهٖ قَبْلَ اَنْ يَّأْتِيَكُمَا ۗذٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِيْ رَبِّيْۗ اِنِّيْ تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَهُمْ بِالْاٰخِرَةِ هُمْ كٰفِرُوْنَۙ

qāla lā ya'tīkumā ṭa‘āmun turzaqānihī illā nabba'tukumā bita'wīlihī qabla ay ya'tiyakumā, żālikumā mimmā ‘allamanī rabbī, innī taraktu millata qaumil lā yu'minūna billāhi wa hum bil-ākhirati hum kāfirūn(a).

सः (यूसुफः) अवदत्, "भवतां द्वयोः कृते यत्किमपि भोजनं दास्यति, अहं तकविलं व्याख्यातुं समर्थः अभवम्, (भोजनं) भवतः समीपं प्राप्तुं पूर्वम्। तत् ईश्वरः मम उपदिष्टस्य भागः अस्ति। वस्तुतः अहं तेषां धर्मं त्यक्तवान् ये अल्लाहं न विश्वसन्ति, वस्तुतः ते परलोकं न विश्वसन्ति

وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ اٰبَاۤءِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَۗ مَا كَانَ لَنَآ اَنْ نُّشْرِكَ بِاللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۗ ذٰلِكَ مِنْ فَضْلِ اللّٰهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُوْنَ

wattaba‘tu millata ābā'ī ibrāhīma wa isḥāqa wa ya‘qūb(a), mā kāna lanā an nusyrika billāhi min syai'(in), żālika min faḍlillāhi ‘alainā wa ‘alan-nāsi wa lākinna akṡaran-nāsi lā yasykurūn(a).

अहं च मम पूर्वजानां धर्मम् अनुसृत्य अब्राहमः, इसहाकः, याकूबः च। अस्माकं (नबीभिः) अल्लाहस्य सह किमपि सङ्गतिं कर्तुं न उचितम्। अस्माकं कृते मनुष्याणां (सर्वस्य च) कृते अल्लाहस्य अनुग्रहात् अस्ति; परन्तु अधिकांशजना: कृतज्ञतां न कुर्वन्ति

يٰصَاحِبَيِ السِّجْنِ ءَاَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُوْنَ خَيْرٌ اَمِ اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُۗ

yā ṣāḥibayis-sijni a'arbābum mutafarriqūna khairun amillāhul-wāḥidul-qahhār(u).

हे कारागारवासिनः द्वे ! कः भद्रः, नानादेवाः वा सर्वशक्तिमान्, सर्वशक्तिमान् ईश्वरः?

مَا تَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِهٖٓ اِلَّآ اَسْمَاۤءً سَمَّيْتُمُوْهَآ اَنْتُمْ وَاٰبَاۤؤُكُمْ مَّآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطٰنٍۗ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِ ۗاَمَرَ اَلَّا تَعْبُدُوْٓا اِلَّآ اِيَّاهُ ۗذٰلِكَ الدِّيْنُ الْقَيِّمُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

mā ta‘budūna min dūnihī illā asmā'an sammaitumūhā antum wa ābā'ukum mā anzalallāhu bihā min sulṭān(in), inil-ḥukmu illā lillāh(i), amara allā ta‘budū illā iyyāh(u), żālikad-dīnul-qayyimu wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

यद् भवन्तः तस्य अतिरिक्तं पूजयन्ति तत् भवद्भिः आविष्कृतानि नामानि एव, भवन्तः स्वपितृभ्यः च। अल्लाहः तेषां विषये किमपि अधिकारं न प्रेषितवान्। न्यायः अल्लाहस्य एव अस्ति। तेन आज्ञापितं यत् भवन्तः तम् एव न भजन्तु। सः एव सम्यक् धर्मः, परन्तु अधिकांशजना: न जानन्ति।

يٰصَاحِبَيِ السِّجْنِ اَمَّآ اَحَدُكُمَا فَيَسْقِيْ رَبَّهٗ خَمْرًا ۗوَاَمَّا الْاٰخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَّأْسِهٖ ۗ قُضِيَ الْاَمْرُ الَّذِيْ فِيْهِ تَسْتَفْتِيٰنِۗ

yā ṣāḥibayis-sijni ammā aḥadukumā fa yasqī rabbahū khamrā(n), wa ammal-ākharu fa yuṣlabu fa ta'kuluṭ-ṭairu mir ra'sih(ī), quḍiyal-amrul-lażī fīhi tastaftiyān(i).

हे कारागारवासिनां द्वौ, "भवद्भिः एकः स्वामिनः मद्यप्रदानस्य प्रभारी भविष्यति। अपरः तु क्रूसे स्थापितः भविष्यति, तस्य शिरःभागं पक्षिणः खादिष्यन्ति। भवद्भिः मां पृष्टस्य विषयस्य उत्तरं प्राप्तम्।

وَقَالَ لِلَّذِيْ ظَنَّ اَنَّهٗ نَاجٍ مِّنْهُمَا اذْكُرْنِيْ عِنْدَ رَبِّكَۖ فَاَنْسٰىهُ الشَّيْطٰنُ ذِكْرَ رَبِّهٖ فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِنِيْنَ ࣖ

wa qāla lil-lażī ẓanna annahū nājim minhumażkurnī ‘inda rabbik(a), fa ansāhusy-syaiṭānu żikra rabbihī fa labiṡa fis-sijni biḍ‘a sinīn(a).

सः च (युसुफः) तयोः मध्ये सुरक्षितः भविष्यति इति ज्ञातं व्यक्तिं अवदत् यत्, "भवतः स्वामिने मम स्थितिं व्याख्यातु" इति। अतः शैतानः तं स्वामिने (जोसेफस्य स्थितिं) व्याख्यातुं विस्मरितवान्। अतः सः (युसुफः) कतिपयवर्षपर्यन्तं कारागारे एव स्थितवान् ।

وَقَالَ الْمَلِكُ اِنِّيْٓ اَرٰى سَبْعَ بَقَرٰتٍ سِمَانٍ يَّأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَّسَبْعَ سُنْۢبُلٰتٍ خُضْرٍ وَّاُخَرَ يٰبِسٰتٍۗ يٰٓاَيُّهَا الْمَلَاُ اَفْتُوْنِيْ فِيْ رُءْيَايَ اِنْ كُنْتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُوْنَ

wa qālal-maliku innī arā sab‘a baqarātin simāniy ya'kuluhunna sab‘un ‘ijāfuw wa sab‘a sumbulātin khuḍriw wa ukhara yābisāt(in), yā ayyuhal-mala'u aftūnī fī ru'yāya in kuntum lir-ru'yā ta‘burūn(a).

राजा च (स्वजननायकान् प्रति) अवदत्, "ननु मया स्वप्ने दृष्टं यत् सप्त स्थूलगवः सप्तकृशगवः खादिताः, सप्त दण्डाः (गोधूमस्य) हरिताः अन्ये (सप्त दण्डाः) शुष्काः। हे प्रमुखाः जनाः! मम स्वप्नस्य व्याख्यां व्याख्यातु यदि स्वप्नानां व्याख्यां कर्तुं शक्नुथ।

قَالُوْٓا اَضْغَاثُ اَحْلَامٍ ۚوَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيْلِ الْاَحْلَامِ بِعٰلِمِيْنَ

qālū aḍgāṡu aḥlām(in), wa mā naḥnu bita'wīlil-aḥlāmi bi‘ālimīn(a).

ते प्रत्युवाच- “(ते) शून्याः स्वप्नाः, वयं तान् व्याख्यातुं असमर्थाः स्मः” इति ।

وَقَالَ الَّذِيْ نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ اُمَّةٍ اَنَا۠ اُنَبِّئُكُمْ بِتَأْوِيْلِهٖ فَاَرْسِلُوْنِ

wa qālal-lażī najā minhumā waddakara ba‘da ummatin ana unabbi'ukum bita'wīlihī fa arsilūn(i).

तयोः मध्ये यः जीवितः सः च किञ्चित्कालानन्तरं (यूसुफं प्रति) उक्तवान् स्मरति च यत्, "अहं भवद्भ्यः स्वप्नव्याख्यानस्य विषये (एकस्य व्यक्तिस्य) विषये वक्ष्यामि, अतः मां (तस्य समीपं) प्रेषयतु।

يُوْسُفُ اَيُّهَا الصِّدِّيْقُ اَفْتِنَا فِيْ سَبْعِ بَقَرٰتٍ سِمَانٍ يَّأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَّسَبْعِ سُنْۢبُلٰتٍ خُضْرٍ وَّاُخَرَ يٰبِسٰتٍۙ لَّعَلِّيْٓ اَرْجِعُ اِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُوْنَ

yūsufu ayyuhaṣ-ṣiddīqu aftinā fī sab‘i baqarātin simāniy ya'kuluhunna sab‘un ‘ijāfuw wa sab‘i sumbulātin khuḍriw wa ukhara yābisāt(in), la‘allī arji‘u ilan-nāsi la‘allahum ya‘lamūn(a).

"युसुफ, हे अतीव विश्वसनीयः! अस्मान् (स्वप्नस्य व्याख्या) व्याख्याय सप्त स्थूलगवः ये सप्तकृशैः (स्त्रीगवैः), सप्त हरितदण्डैः (गोधूमस्य) अन्यैः शुष्कैः (सप्तदण्डैः) खादिताः यथा अहं तान् जनानां समीपं प्रत्यागन्तुं शक्नोमि, येन ते ज्ञास्यन्ति।

قَالَ تَزْرَعُوْنَ سَبْعَ سِنِيْنَ دَاَبًاۚ فَمَا حَصَدْتُّمْ فَذَرُوْهُ فِيْ سُنْۢبُلِهٖٓ اِلَّا قَلِيْلًا مِّمَّا تَأْكُلُوْنَ

qāla tazra‘ūna sab‘a sinīna da'abā(n), famā ḥaṣattum fa żarūhu fī sumbulihī illā qalīlam mimmā ta'kulūn(a).

सः (योसेफः) अवदत्, “यूयं यथासाधारणं सप्तवर्षं (अनुक्रमेण) संवर्धयसि, ततः यत् किमपि लभसे तत् तस्य स्तम्भे त्यक्ष्यथ, केवलं किञ्चित् खादितुम् विहाय।

ثُمَّ يَأْتِيْ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَّأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ اِلَّا قَلِيْلًا مِّمَّا تُحْصِنُوْنَ

Ṡumma ya'tī mim ba‘di żālika sab‘un syidāduy ya'kulna mā qaddamtum lahunna illā qalīlam mimmā tuḥṣinūn(a).

ततः तदनन्तरं सप्त (वर्षाणि) महती कष्टानि आगमिष्यन्ति, ये भवता तेषां कृते रक्षितं किञ्चित् भक्षयिष्यन्ति, केवलं भवता रक्षितं किञ्चित् विहाय।

ثُمَّ يَأْتِيْ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ عَامٌ فِيْهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَفِيْهِ يَعْصِرُوْنَ ࣖ

Ṡumma ya'tī mim ba‘di żālika ‘āmun fīhi yugāṡun-nāsu wa fīhi ya‘ṣirūn(a).

तदनन्तरं वर्षं भविष्यति यस्मिन् जनानां वर्षा (पर्याप्तमात्रायां) दीयते, यस्मिन् ते (द्राक्षाफलं) पीडयिष्यन्ति” इति ।

وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُوْنِيْ بِهٖ ۚفَلَمَّا جَاۤءَهُ الرَّسُوْلُ قَالَ ارْجِعْ اِلٰى رَبِّكَ فَسْـَٔلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ الّٰتِيْ قَطَّعْنَ اَيْدِيَهُنَّ ۗاِنَّ رَبِّيْ بِكَيْدِهِنَّ عَلِيْمٌ

wa qālal-maliku'tūnī bih(ī), falammā jā'ahur-rasūlu qālarji‘ ilā rabbika fas'alhu mā bālun-niswatil-lātī qaṭṭa‘na aidiyahunn(a), inna rabbī bikaidihinna ‘alīm(un).

राजा च उक्तवान् – “तं मम समीपम् आनय” इति। यदा दूतः तस्य समीपम् आगतः तदा सः (यूसुफः) अवदत्, "पुनः स्वामिनः समीपं गत्वा तं पृच्छतु यत् तस्य हस्तौ क्षतिं कृतवन्तः स्त्रियः किं जातम्। ननु मम प्रभुः तेषां वञ्चनाम् अवगतः अस्ति।

قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ اِذْ رَاوَدْتُّنَّ يُوْسُفَ عَنْ نَّفْسِهٖۗ قُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِنْ سُوْۤءٍ ۗقَالَتِ امْرَاَتُ الْعَزِيْزِ الْـٰٔنَ حَصْحَصَ الْحَقُّۖ اَنَا۠ رَاوَدْتُّهٗ عَنْ نَّفْسِهٖ وَاِنَّهٗ لَمِنَ الصّٰدِقِيْنَ

qāla mā khaṭbukunna iż rāwattunna yūsufa ‘an nafsih(ī), qulna ḥāsya lillāhi mā ‘alimnā ‘alaihi min sū'(in), qālatimra'atul-‘azīzil-āna ḥaṣḥaṣal-ḥaqq(u), ana rāwattuhū ‘an nafsihī wa innahū laminaṣ-ṣādiqīn(a).

सः (राजा) (स्त्रीभ्यः) अवदत्, “यदा यूसुफं तस्य वशीकरणाय प्रलोभयसि तदा भवन्तः कथं आसन्?” ते अवदन् – “अल्लाहः सिद्धः अस्ति, तस्य विषये वयं किमपि दुष्टं न जानीमः।” अल-अजीजस्य पत्नी अवदत्, “अधुना सत्यं स्पष्टम् अस्ति, अहमेव तं प्रलोभितवान्, प्रलोभितवान् च, खलु सः सत्यवादिषु अन्यतमः आसीत्” इति ।

ذٰلِكَ لِيَعْلَمَ اَنِّيْ لَمْ اَخُنْهُ بِالْغَيْبِ وَاَنَّ اللّٰهَ لَا يَهْدِيْ كَيْدَ الْخَاۤىِٕنِيْنَ ۔

Żālika liya‘lama annī lam akhunhu bil-gaibi wa annallāha lā yahdī kaidal-khā'inīn(a).

(यूसुफः अवदत्) "तत् तदर्थं यत् सः (अल-अजीजः) ज्ञास्यति यत् अहं वास्तवमेव तस्य विश्वासघातं न कृतवान् यदा सः तत्र (गृहे) नासीत्, तथा च अल्लाहः द्रोहं कुर्वतां वञ्चनं न अनुमोदयति

۞ وَمَآ اُبَرِّئُ نَفْسِيْۚ اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ ۢ بِالسُّوْۤءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّيْۗ اِنَّ رَبِّيْ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

wa mā ubarri'u nafsī, innan-nafsa la'ammāratum bis-sū'i illā mā raḥima rabbī, inna rabbī gafūrur raḥīm(un).

अहं च स्वं मुक्तं (दोषेभ्यः) न (घोषयामि), यतः वस्तुतः कामः सर्वदा दुष्टं नयति, यस्मात् (काम) मम भगवता दया कृता, तदतिरिक्तम्। ननु मम प्रभुः क्षमाशीलः परमकृपालुः।

وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُوْنِيْ بِهٖٓ اَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِيْۚ فَلَمَّا كَلَّمَهٗ قَالَ اِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِيْنٌ اَمِيْنٌ

wa qālal-maliku'tūnī bihī astakhliṣhu linafsī, falammā kallamahū qāla innakal-yauma ladainā makīnun amīn(un).

राजा च अवदत्, "तं (युसुफं) मम समीपम् आनयतु, येन अहं तं (समीपस्थः) चिनोमि।" यदा सः (राजा) तस्य सह सम्भाषणं कृतवान् तदा सः (राजा) अवदत् यत्, "ननु त्वं (अद्यतः) अस्माकं मण्डले उच्चपदस्थः विश्वसितः च व्यक्तिः भव।

قَالَ اجْعَلْنِيْ عَلٰى خَزَاۤىِٕنِ الْاَرْضِۚ اِنِّيْ حَفِيْظٌ عَلِيْمٌ

qālaj‘alnī ‘alā khazā'inil-arḍ(i), innī ḥafīẓun ‘alīm(un).

सः (योसेफः) अवदत्, “माम् (मिस्र-देशस्य) कोषाध्यक्षं कुरु, यतः अहं खलु ज्ञान-कुशल-पुरुषः अस्मि।”

وَكَذٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوْسُفَ فِى الْاَرْضِ يَتَبَوَّاُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَاۤءُۗ نُصِيْبُ بِرَحْمَتِنَا مَنْ نَّشَاۤءُ وَلَا نُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ

wa każālika makkannā liyūsufa fil-arḍi yatabawwa'u minhā ḥaiṡu yasyā'(u), nuṣību biraḥmatinā man nasyā'u wa lā nuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).

एवं च वयं योसेफं अस्मिन् देशे (मिस्रे) स्थानं दत्तवन्तः; यत्र इच्छति तत्र वसितुं। यस्मै इच्छामनुग्रहं कुर्मः, शुभकारिणां फलं न व्यययामः

وَلَاَجْرُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَكَانُوْا يَتَّقُوْنَ ࣖ

wa la'ajrul-ākhirati khairul lil-lażīna āmanū wa kānū yattaqūn(a).

ननु च विश्वासिनां सदा भक्तानां च परलोके फलं श्रेयस्करम्।

وَجَاۤءَ اِخْوَةُ يُوْسُفَ فَدَخَلُوْا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهٗ مُنْكِرُوْنَ

wa jā'a ikhwatu yūsufa fa dakhalū ‘alaihi fa ‘arafahum wa hum lahū munkirūn(a).

ततः योसेफस्य भ्रातरः (मिस्रदेशं) आगत्य (तस्य स्थानं) प्रविष्टवन्तः। अतः सः (युसुफः) तान् जानाति स्म, यदा ते तं (इतः परं) न परिचिनुवन्ति स्म।

وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُوْنِيْ بِاَخٍ لَّكُمْ مِّنْ اَبِيْكُمْ ۚ اَلَا تَرَوْنَ اَنِّيْٓ اُوْفِى الْكَيْلَ وَاَنَا۠ خَيْرُ الْمُنْزِلِيْنَ

wa lammā jahhazahum bijahāzihim qāla'tūnī bi'akhil lakum min abīkum, alā tarauna annī ūfil-kaila wa ana khairul-munzilīn(a).

यदा सः (योसेफः) तेषां कृते भोजनं सज्जीकृतवान् तदा सः अवदत्, “भवतः (बन्जामिनस्य) सदृशं पितुः भ्रातरं मम समीपम् आनय, किं त्वं न पश्यसि यत् अहं पूर्णप्रमाणं ददामि, गणश्रेष्ठः च अस्मि?

فَاِنْ لَّمْ تَأْتُوْنِيْ بِهٖ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِيْ وَلَا تَقْرَبُوْنِ

fa illam ta'tūnī bihī falā kaila lakum ‘indī wa lā taqrabūn(i).

अतः यदि त्वं मम समीपं न आनयसि तर्हि त्वं मम पुनः (धान्यं) न प्राप्स्यसि, मम समीपं न आगमिष्यसि” इति ।

قَالُوْا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ اَبَاهُ وَاِنَّا لَفٰعِلُوْنَ

qālū sanurāwidu ‘anhu abāhu wa innā lafā‘ilūn(a).

ते अवदन् – “वयं तस्य पितरं (तस्य ग्रहणाय) अनुनयिष्यामः, अवश्यमेव करिष्यामः” इति ।

وَقَالَ لِفِتْيٰنِهِ اجْعَلُوْا بِضَاعَتَهُمْ فِيْ رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُوْنَهَآ اِذَا انْقَلَبُوْٓا اِلٰٓى اَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَ

wa qāla lifityānihij‘alū biḍā‘atahum fī riḥālihim la‘allahum ya‘rifūnahā iżanqalabū ilā ahlihim la‘allahum yarji‘ūn(a).

सः च (यूसुफः) स्वभृत्यान् अवदत्, "तेषां (विनिमयस्य) मालम् तेषां बोरेषु स्थापयन्तु, येन ते ज्ञास्यन्ति यत् यदा ते स्वकुटुम्बं प्रति प्रत्यागत्य आशास्ति यत् ते पुनः आगमिष्यन्ति।

فَلَمَّا رَجَعُوْٓا اِلٰٓى اَبِيْهِمْ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَاَرْسِلْ مَعَنَآ اَخَانَا نَكْتَلْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ

falammā raja‘ū ilā abīhim qālū yā abānā muni‘a minnal-kailu fa arsil ma‘anā akhānā naktal wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).

अतः यदा ते स्वपितुः (याकूबस्य) समीपं प्रत्यागताः तदा ते अवदन्, "हे अस्माकं पिता! वयं अधिकं (धान्यं) न प्राप्नुमः (यावत् वयं भ्रातरं न नेष्यामः), अतः अस्माकं भ्राता अस्माभिः सह गच्छतु यथा वयं किञ्चित् प्राप्नुमः, वयं तस्य रक्षणं करिष्यामः।

قَالَ هَلْ اٰمَنُكُمْ عَلَيْهِ اِلَّا كَمَآ اَمِنْتُكُمْ عَلٰٓى اَخِيْهِ مِنْ قَبْلُۗ فَاللّٰهُ خَيْرٌ حٰفِظًا وَّهُوَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ

qāla hal āmanukum ‘alaihi illā kamā amintukum ‘alā akhīhi min qabl(u), fallāhu khairun ḥāfiẓaw wa huwa arḥamur-rāḥimīn(a).

सः (याकूबः) अवदत्, "अहं तं (बुन्यामिनं) भवतः कृते कथं न्यस्यामि, यथा मया पूर्वं तस्य भ्रातरं (युसुफं) भवतः कृते न्यस्तम्?" अतः अल्लाहः सर्वोत्तमः रक्षकः अस्ति तथा च सः दयालुषु परम दयालुः अस्ति

وَلَمَّا فَتَحُوْا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوْا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ اِلَيْهِمْۗ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا نَبْغِيْۗ هٰذِهٖ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ اِلَيْنَا وَنَمِيْرُ اَهْلَنَا وَنَحْفَظُ اَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيْرٍۗ ذٰلِكَ كَيْلٌ يَّسِيْرٌ

wa lammā fataḥū matā‘ahum wajadū biḍā‘atahum ruddat ilaihim, qālū yā abānā mā nabgī, hāżihī biḍā‘atunā ruddat ilainā wa namīru ahlanā wa naḥfaẓu akhānā wa nazdādu kaila ba‘īr(in), żālika kailuy yasīr(un).

यदा च ते स्ववस्तूनि उद्घाटितवन्तः तदा तेषां मालः (विनिमयः) तेभ्यः प्रत्यागतः इति प्राप्नुवन्। ते अवदन्, "हे अस्माकं पिता! किं अधिकं इच्छामः। एते अस्माकं मालाः अस्माकं कृते प्रत्यागताः, वयं च स्वकुटुम्बानां पोषणं कर्तुं शक्नुमः, अस्माकं ज्ञातिजनानाम् अवलोकनं करिष्यामः, अस्माकं कृते उष्ट्रभारवत् गुरुः अतिरिक्तं राशनं (धान्यस्य) भविष्यति। तत् सुलभं वस्तु (मिस्रराजस्य कृते)।

قَالَ لَنْ اُرْسِلَهٗ مَعَكُمْ حَتّٰى تُؤْتُوْنِ مَوْثِقًا مِّنَ اللّٰهِ لَتَأْتُنَّنِيْ بِهٖٓ اِلَّآ اَنْ يُّحَاطَ بِكُمْۚ فَلَمَّآ اٰتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ اللّٰهُ عَلٰى مَا نَقُوْلُ وَكِيْلٌ

qāla lan ursilahū ma‘akum ḥattā tu'tūni mauṡiqam minallāhi lata'tunnanī bihī illā ayyuḥāṭa bikum, falammā ātauhu mauṡiqahum qālallāhu ‘alā mā naqūlu wakīl(un).

सः (याकूबः) अवदत् यत्, “अहं तं भवद्भिः सह (दूरेण) न प्रेषयिष्यामि यावत् भवन्तः अल्लाहस्य शपथं न कुर्वन्ति यत् भवन्तः तं मम समीपं पुनः आनयिष्यन्ति यावत् भवन्तः परितः न भवन्ति।” यदा ते शपथं कृतवन्तः तदा सः (याकूबः) अवदत्, “अल्लाहः वयं यत् वदामः तस्य साक्षी अस्ति।”

وَقَالَ يٰبَنِيَّ لَا تَدْخُلُوْا مِنْۢ بَابٍ وَّاحِدٍ وَّادْخُلُوْا مِنْ اَبْوَابٍ مُّتَفَرِّقَةٍۗ وَمَآ اُغْنِيْ عَنْكُمْ مِّنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۗ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِ ۗعَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُوْنَ

wa qāla yā baniyya lā tadkhulū mim bābiw wāḥidiw wadkhulū min abwābim mutafarriqah(tin), wa mā ugnī ‘ankum minallāhi min syai'(in), inil-ḥukmu illā lillāh(i), ‘alaihi tawakkaltu wa ‘alaihi falyatawakkalil-mutawakkilūn(a).

सः च (याकूबः) अवदत्, "हे मम बालकाः! एकस्मात् द्वारात् मा प्रविशन्तु, भिन्नद्वारेभ्यः च प्रविशन्तु; तथापि अहं भवन्तं अल्लाहस्य (नियति) किञ्चित् अपि रक्षितुं न शक्नोमि। सः निर्णयः केवलं अल्लाहस्य एव अस्ति। तस्मिन् एव अहं मम विश्वासं करोमि, ये च विश्वासं कुर्वन्ति ते अपि तस्मिन् स्थापयन्ति।

وَلَمَّا دَخَلُوْا مِنْ حَيْثُ اَمَرَهُمْ اَبُوْهُمْۗ مَا كَانَ يُغْنِيْ عَنْهُمْ مِّنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا حَاجَةً فِيْ نَفْسِ يَعْقُوْبَ قَضٰىهَاۗ وَاِنَّهٗ لَذُوْ عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنٰهُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lammā dakhalū min ḥaiṡu amarahum abūhum, mā kāna yugnī ‘anhum minallāhi min syai'in illā ḥājatan fī nafsi ya‘qūba qaḍāhā, wa innahū lażū ‘ilmil limā ‘allamnāhu wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

यदा च ते स्वपितुः आज्ञानुसारं प्रविष्टवन्तः तदा (तेषां प्रवेशः) अल्लाहस्य फरमानस्य किञ्चित् अपि प्रतिरोधं कर्तुं न शक्तवन्तः, (किन्तु) केवलं याकूबस्य इच्छा आसीत् या सः निर्धारितवान् आसीत्। खलु च तस्य ज्ञानम् आसीत्, यतः अस्माभिः तं उपदिष्टम् आसीत्। परन्तु अधिकांशजना: न जानन्ति।

وَلَمَّا دَخَلُوْا عَلٰى يُوْسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَخَاهُ قَالَ اِنِّيْٓ اَنَا۠ اَخُوْكَ فَلَا تَبْتَىِٕسْ بِمَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

wa lammā dakhalū ‘alā yūsufa āwā ilaihi akhāhu qāla innī akhūka falā tabta'is bimā kānū ya‘malūn(a).

यदा च ते (यत्र) यूसुफं प्रविष्टवन्तः तदा सः स्वभ्रातरं (बुन्यामिनं) स्वस्थाने स्थापयति स्म, सः (युसुफः) अवदत् यत्, "ननु अहं भवतः भ्राता अस्मि, तेषां कृते दुःखं मा कुरुत।

فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِيْ رَحْلِ اَخِيْهِ ثُمَّ اَذَّنَ مُؤَذِّنٌ اَيَّتُهَا الْعِيْرُ اِنَّكُمْ لَسٰرِقُوْنَ

falammā jahhazahum bijahāzihim ja‘las-siqāyata fī raḥli akhīhi ṡumma ażżana mu'ażżinun ayyatuhal-‘īru innakum lasāriqūn(a).

अतः यदा तेषां कृते भोजनं सज्जीकृतम् आसीत् तदा सः (युसुफः) भ्रातुः बोरे चषकं स्थापयति स्म। तदा कश्चित् उद्घोषयति स्म, "हे कारवान्! नूनं भवन्तः चोराः" इति।

قَالُوْا وَاَقْبَلُوْا عَلَيْهِمْ مَّاذَا تَفْقِدُوْنَ

qālū wa aqbalū ‘alaihim māżā tafqidūn(a).

ताभ्यां सम्मुखीभूय पप्रच्छन् किं त्वया किं नष्टम्?”

قَالُوْا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاۤءَ بِهٖ حِمْلُ بَعِيْرٍ وَّاَنَا۠ بِهٖ زَعِيْمٌ

qālū nafqidu ṣuwā‘al-maliki wa liman jā'a bihī ḥimlu ba‘īriw wa ana bihī za‘īm(un).

ते उत्तरं दत्तवन्तः, "अस्माभिः राज्ञः चषकः नष्टः, यः तत् प्रत्यागन्तुं शक्नोति, सः उष्ट्रभारं प्राप्स्यति, तत् च गारण्टी ददामि।"

قَالُوْا تَاللّٰهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَّا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِى الْاَرْضِ وَمَا كُنَّا سٰرِقِيْنَ

qālū tallāhi laqad ‘alimtum mā ji'tanā linufsida fil-arḍi wa mā kunnā sāriqīn(a).

ते (जोसेफस्य भ्रातरः) उत्तरं दत्तवन्तः यत्, "अल्लाहस्य कसम, सत्यमेव, भवन्तः जानन्ति यत् वयम् अस्मिन् देशे दुष्टतां कर्तुं न आगताः, वयं चोराः न स्मः।"

قَالُوْا فَمَا جَزَاۤؤُهٗٓ اِنْ كُنْتُمْ كٰذِبِيْنَ

qālū famā jazā'uhū in kuntum kāżibīn(a).

ते अवदन्, “किं तु मृषा वदसि चेत् कः दण्डः?”

قَالُوْا جَزَاۤؤُهٗ مَنْ وُّجِدَ فِيْ رَحْلِهٖ فَهُوَ جَزَاۤؤُهٗ ۗ كَذٰلِكَ نَجْزِى الظّٰلِمِيْنَ

qālū jazā'uhū maw wujida fī raḥlihī fa huwa jazā'uh(ū), każālika najziẓ-ẓālimīn(a).

ते प्रत्युवाच, "दण्डः यस्य नष्टं वस्तु स्वस्य बोरे लभते, अतः सः एव स्वस्य दण्डं प्राप्स्यति। एवं वयं दुष्कृतान् दण्डयामः।"

فَبَدَاَ بِاَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَاۤءِ اَخِيْهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِّعَاۤءِ اَخِيْهِۗ كَذٰلِكَ كِدْنَا لِيُوْسُفَۗ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ اَخَاهُ فِيْ دِيْنِ الْمَلِكِ اِلَّآ اَنْ يَّشَاۤءَ اللّٰهُ ۗنَرْفَعُ دَرَجٰتٍ مَّنْ نَّشَاۤءُۗ وَفَوْقَ كُلِّ ذِيْ عِلْمٍ عَلِيْمٌ

fa bada'a bi'au‘iyatihim qabla wi‘ā'i akhīhi ṡummastakhrajahā miw wi‘ā'i akhīh(i), każālika kidnā liyūsuf(a), mā kāna liya'khuża akhāhu fī dīnil-maliki illā ay yasyā'allāh(u), narfa‘u darajātim man nasyā'(u), wa fauqa kulli żī ‘ilmin ‘alīm(un).

अतः सः भ्रातुः पुरतः तेषां बोराणि अन्वेष्टुं आरब्धवान्, ततः सः भ्रातुः बोरात् राज्ञः चषकं बहिः निष्कासितवान्। एवं वयं योसेफस्य व्यवस्थां कृतवन्तः। सः स्वभ्रातुः राज्ञः नियमानुसारं दण्डं दातुं न शक्नोति स्म यावत् अल्लाहः न इच्छति स्म । वयं यं इच्छामः, तं पङ्क्तौ उत्थापयामः; प्रत्येकं च ज्ञानपुरुषस्य उपरि अधिकं जानाति।

۞ قَالُوْٓا اِنْ يَّسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ اَخٌ لَّهٗ مِنْ قَبْلُۚ فَاَسَرَّهَا يُوْسُفُ فِيْ نَفْسِهٖ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْۚ قَالَ اَنْتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا ۚوَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا تَصِفُوْنَ

qālū iy yasriq faqad saraqa akhul lahū min qabl(u), fa asarrahā yūsufu fī nafsihī wa lam yubdihā lahum, qāla antum syarrum makānā(n), wallāhu a‘lamu bimā taṣifūn(a).

ते अवदन् यदि सः हरति तर्हि ततः पूर्वं तस्य भ्राता अपि अपहृतवान् इति। अतः यूसुफः हृदये निगूढः (क्रोधः) तान् न दर्शितवान्। सः अवदत् (हृदयेन) "भवतः स्थितिः वस्तुतः दुर्धरतरः अस्ति। अल्लाहः च सर्वोत्तमः जानाति यत् भवन्तः किं व्याख्यायन्ते।"

قَالُوْا يٰٓاَيُّهَا الْعَزِيْزُ اِنَّ لَهٗٓ اَبًا شَيْخًا كَبِيْرًا فَخُذْ اَحَدَنَا مَكَانَهٗ ۚاِنَّا نَرٰىكَ مِنَ الْمُحْسِنِيْنَ

qālū yā ayyuhal-‘azīzu inna lahū aban syaikhan kabīran fa khuż aḥadanā makānah(ū), innā narāka minal-muḥsinīn(a).

ते अवदन्, "हे अल-अजीज! तस्य वृद्धः पिता अस्ति, अतः तस्य स्थाने अस्माकं एकं गृहाण, खलु वयं पश्यामः यत् भवान् भद्रं कुर्वतां मध्ये एकः अस्ति।"

قَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اَنْ نَّأْخُذَ اِلَّا مَنْ وَّجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهٗٓ ۙاِنَّآ اِذًا لَّظٰلِمُوْنَ ࣖ

qāla ma‘āżallāhi an na'khuża illā maw wajadnā matā‘anā ‘indah(ū), innā iżal laẓālimūn(a).

सः (यूसुफः) अवदत् यत्, "अहं अल्लाहात् (कस्यचित्) निरोधात् रक्षणं याचयामि, यस्य व्यक्तिस्य सह अस्माभिः अस्माकं सम्पत्तिः प्राप्ता, तस्य व्यतिरिक्तं, यदि वयं तत् (करामः) तर्हि वयं अपराधिनः स्मः इति अर्थः।

فَلَمَّا اسْتَيْـَٔسُوْا مِنْهُ خَلَصُوْا نَجِيًّاۗ قَالَ كَبِيْرُهُمْ اَلَمْ تَعْلَمُوْٓا اَنَّ اَبَاكُمْ قَدْ اَخَذَ عَلَيْكُمْ مَّوْثِقًا مِّنَ اللّٰهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُّمْ فِيْ يُوْسُفَ فَلَنْ اَبْرَحَ الْاَرْضَ حَتّٰى يَأْذَنَ لِيْٓ اَبِيْٓ اَوْ يَحْكُمَ اللّٰهُ لِيْۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحٰكِمِيْنَ

falammastai'asū minhu khalaṣū najiyyā(n), qāla kabīruhum alam ta‘lamū anna abākum qad akhaża ‘alaikum mauṡiqam minallāhi wa min qablu mā farrattum fī yūsufa falan abraḥal-arḍa ḥattā ya'żana lī abī au yaḥkumallāhu lī, wa huwa khairul-ḥākimīn(a).

अतः यदा ते तस्मात् (युसुफस्य निर्णयात्) निराशाः अभवन् तदा ते परस्परं कुहूकुहू कुर्वन्तः निजीवार्तालापं प्रति निवृत्ताः । तेषु ज्येष्ठः अवदत्, "किं भवन्तः न जानन्ति यत् भवतः पिता भवतः अल्लाहस्य नामधेयेन सन्धिं गृहीतवान्, ततः पूर्वं च भवता यूसुफस्य उपेक्षा कृता? अतः अहं यावत् मम पिता मम अनुमतिं न ददाति (पुनरागमनं) न ददाति, अथवा अल्लाहः मम कृते निर्णयं न करोति। सः च न्यायाधीशानां श्रेष्ठः अस्ति।

اِرْجِعُوْٓا اِلٰٓى اَبِيْكُمْ فَقُوْلُوْا يٰٓاَبَانَآ اِنَّ ابْنَكَ سَرَقَۚ وَمَا شَهِدْنَآ اِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حٰفِظِيْنَ

irji‘ū ilā abīkum fa qūlū yā abānā innabnaka saraq(a), wa mā syahidnā illā bimā ‘alimnā wa mā kunnā lil-gaibi ḥāfiẓīn(a).

पितुः समीपं गत्वा कथयतु, "हे अस्माकं पिता! खलु तव पुत्रः अपहृतवान्, वयं केवलं यत् जानीमः तत् दृष्टवन्तः, तस्य पृष्ठतः किमस्ति इति न जानीमः।"

وَسْـَٔلِ الْقَرْيَةَ الَّتِيْ كُنَّا فِيْهَا وَالْعِيْرَ الَّتِيْٓ اَقْبَلْنَا فِيْهَاۗ وَاِنَّا لَصٰدِقُوْنَ

was'alil-qaryatal-latī kunnā fīhā wal-‘īral-latī aqbalnā fīhā, wa innā laṣādiqūn(a).

तथा च (निवासिनः) पृच्छन्तु यत्र वयं स्मः, अस्माभिः सह आगतः कारवान् च। वयं च सम्यक् जनाः स्मः” इति ।

قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗعَسَى اللّٰهُ اَنْ يَّأْتِيَنِيْ بِهِمْ جَمِيْعًاۗ اِنَّهٗ هُوَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ

qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), ‘asallāhu ay ya'tiyanī bihim jamī‘ā(n), innahū huwal-‘alīmul-ḥakīm(u).

सः (याकूबः) अवदत्, "वास्तवतः त्वमेव सद् (दुष्ट) कार्याणि पश्यति। अतः (मम धैर्यम्) सद्धैर्यम् अस्ति। आशास्ति यत् अल्लाहः तान् सर्वान् मम समीपम् आनयिष्यति। ननु सः सर्वज्ञः, परमज्ञानी च अस्ति।

وَتَوَلّٰى عَنْهُمْ وَقَالَ يٰٓاَسَفٰى عَلٰى يُوْسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنٰهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيْمٌ

wa tawallā ‘anhum wa qāla yā asafā ‘alā yūsufa wabyaḍḍat ‘aināhu minal-ḥuzni fa huwa kaẓīm(un).

सः (याकूबः) तेभ्यः (स्वसन्ततिभ्यः) विमुखः भूत्वा अवदत्, "अहो, मम योसेफस्य विषये दुःखम्!" तस्य च नेत्राणि शोकेन शुक्लानि अभवन्। सः स्वस्य क्रोधं (सन्ततिं प्रति) निवारयन् मौनम् अभवत्।

قَالُوْا تَاللّٰهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوْسُفَ حَتّٰى تَكُوْنَ حَرَضًا اَوْ تَكُوْنَ مِنَ الْهٰلِكِيْنَ

qālū tallāhi tafta'u tażkuru yūsufa ḥattā takūna ḥaraḍan au takūna minal-hālikīn(a).

ते अवदन्, "अल्लाहस्य कसम, त्वं यूसुफस्य स्मरणं न त्यजसि, यावत् त्वं गम्भीररोगेण (पीडितः) न भवसि अथवा त्वं तेषु नाशिष्यसि।

قَالَ اِنَّمَآ اَشْكُوْا بَثِّيْ وَحُزْنِيْٓ اِلَى اللّٰهِ وَاَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

qāla innamā asykū baṡṡī wa ḥuznī ilallāhi wa a‘lamu minallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

सः (याकूबः) अवदत्, “अहं केवलं अल्लाहस्य समक्षं मम कष्टस्य दुःखस्य च शिकायतां करोमि, अहं च अल्लाहात् जानामि यत् भवन्तः न जानन्ति।

يٰبَنِيَّ اذْهَبُوْا فَتَحَسَّسُوْا مِنْ يُّوْسُفَ وَاَخِيْهِ وَلَا تَا۟يْـَٔسُوْا مِنْ رَّوْحِ اللّٰهِ ۗاِنَّهٗ لَا يَا۟يْـَٔسُ مِنْ رَّوْحِ اللّٰهِ اِلَّا الْقَوْمُ الْكٰفِرُوْنَ

yā baniyyażhabū fa taḥassasū miy yūsufa wa akhīhi wa lā tai'asū mir rauḥillāh(i), innahū lā yai'asu mir rauḥillāhi illal-qaumul-kāfirūn(a).

हे मम बालकाः ! गच्छन्तु, यूसुफस्य तस्य भ्रातृणां च विषये (समाचाराः) अन्वेष्टुम् अल्लाहस्य दयायाः निराशां मा कुरुत। ननु ये अल्लाहस्य दयायाः निराशाः भवन्ति ते केवलं ते एव अविश्वासं कुर्वन्ति।"

فَلَمَّا دَخَلُوْا عَلَيْهِ قَالُوْا يٰٓاَيُّهَا الْعَزِيْزُ مَسَّنَا وَاَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجٰىةٍ فَاَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَاۗ اِنَّ اللّٰهَ يَجْزِى الْمُتَصَدِّقِيْنَ

falammā dakhalū ‘alaihi qālū yā ayyuhal-‘azīzu massanā wa ahlanaḍ-ḍurru wa ji'nā bibiḍā‘atim muzjātin fa aufi lanal-kaila wa taṣaddaq ‘alainā, innallāha yajzil-mutaṣaddiqīn(a).

अतः यदा ते यूसुफस्य (स्थानं) प्रविष्टवन्तः तदा ते अवदन्, "हे अल-अजीज! वयं अस्माकं परिवारश्च दुःखेन पीडिताः अस्मत्, वयं च व्यर्थवस्तूनि आनयन्तः आगताः, अतः अस्माकं कोटा (धान्यस्य) पूरयित्वा अस्मान् भिक्षां ददातु। ननु अल्लाहः भिक्षां कुर्वतां पुरस्कृत्य ददाति।

قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَّا فَعَلْتُمْ بِيُوْسُفَ وَاَخِيْهِ اِذْ اَنْتُمْ جٰهِلُوْنَ

qāla hal ‘alimtum mā fa‘altum biyūsufa wa akhīhi iż antum jāhilūn(a).

सः (योसेफः) अवदत्, “किं त्वं जानासि यत् त्वं योसेफस्य भ्रातुः च किं कृतवान् यतः त्वं स्वकर्मणां परिणामं न अवगच्छसि?”

قَالُوْٓا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوْسُفُۗ قَالَ اَنَا۠ يُوْسُفُ وَهٰذَآ اَخِيْ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۗ اِنَّهٗ مَنْ يَّتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ

qālū a'innaka la'anta yūsuf(u), qāla ana yūsufu wa hāżā akhī qad mannallāhu ‘alainā, innahū may yataqqi wa yaṣbir fa innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).

ते अवदन्, “किं त्वं तत्त्वतः योसेफः असि?” सः (यूसुफः) उत्तरितवान्, "अहं यूसुफः अस्मि अयं च मम भ्राता। ननु अल्लाहः अस्मान् उपरि स्वस्य अनुग्रहं कृतवान्। ननु यः कोऽपि भक्तः धैर्यवान् च अस्ति, तर्हि खलु अल्लाहः सत्कर्मणां फलं न अपव्ययति।

قَالُوْا تَاللّٰهِ لَقَدْ اٰثَرَكَ اللّٰهُ عَلَيْنَا وَاِنْ كُنَّا لَخٰطِـِٕيْنَ

qālū tallāhi laqad āṡarakallāhu ‘alainā wa in kunnā lakhāṭi'īn(a).

ते अवदन्, "अल्लाहस्य कसमेण अल्लाहः भवन्तं अस्मात् उपरि यथार्थतया प्राधान्यं दत्तवान्, खलु वयं एव दोषिणः (पापिनः) स्मः।"

قَالَ لَا تَثْرِيْبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَۗ يَغْفِرُ اللّٰهُ لَكُمْ ۖوَهُوَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ

qāla lā taṡrība ‘alaikumul-yaum(a), wa yagfirullāhu lakum, wa huwa arḥamur-rāḥimīn(a).

सः (यूसुफः) अवदत्, "अस्मिन् दिने भवतः विरुद्धं निन्दां न भवति, अल्लाहः भवन्तं क्षमतु। सः च दयालुषु परमदयालुः अस्ति।"

اِذْهَبُوْا بِقَمِيْصِيْ هٰذَا فَاَلْقُوْهُ عَلٰى وَجْهِ اَبِيْ يَأْتِ بَصِيْرًا ۚوَأْتُوْنِيْ بِاَهْلِكُمْ اَجْمَعِيْنَ ࣖ

iżhabū biqamīṣī hāżā fa alqūhu ‘alā wajhi abī ya'ti baṣīrā(n), wa'tūnī bi'ahlikum ajma‘īn(a).

गत्वा मम एतत् वस्त्रं गृहीत्वा मम पितुः मुखं मार्जय, तदा सः पुनः द्रक्ष्यति; भवतः सर्वं कुटुम्बं च मम समीपम् आनयतु” इति।

وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيْرُ قَالَ اَبُوْهُمْ اِنِّيْ لَاَجِدُ رِيْحَ يُوْسُفَ لَوْلَآ اَنْ تُفَنِّدُوْنِ

wa lammā faṣalatil-‘īru qāla abūhum innī la'ajidu rīḥa yūsufa lau lā an tufannidūn(i).

यदा च काफिलः (मिस्रदेशात्) गतः तदा तेषां पिता अवदत् यत्, "ननु अहं यूसुफस्य गन्धं जिघ्रितवान्, यदि भवान् मां दुर्बलमनः इति आरोपं न कृतवान् स्यात् (अवश्यं भवान् मां न्याय्यं कृतवान् स्यात्)।

قَالُوْا تَاللّٰهِ اِنَّكَ لَفِيْ ضَلٰلِكَ الْقَدِيْمِ

qālū tallāhi innaka lafī ḍalālikal-qadīm(i).

ते (तस्य परिवारः) अवदन् यत्, "अल्लाहस्य कसम, भवन्तः अद्यापि पूर्वदोषेषु सन्ति।"

فَلَمَّآ اَنْ جَاۤءَ الْبَشِيْرُ اَلْقٰىهُ عَلٰى وَجْهِهٖ فَارْتَدَّ بَصِيْرًاۗ قَالَ اَلَمْ اَقُلْ لَّكُمْۙ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

falammā an jā'al-basyīru alqāhu ‘alā wajihihī fartadda baṣīrā(n), qāla alam aqul lakum, innī a‘lamu minallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

अतः सुसमाचारवाहकः यदा आगतः तदा सः स्वस्य मुखस्य (याकूबस्य) उपरि (वस्त्रं) मार्जितवान्, ततः सः दृष्टिम् अवाप्तवान्। सः (याकूबः) अवदत्, "किं मया भवद्भ्यः न उक्तं यत् अहं अल्लाहात् जानामि यत् भवन्तः न जानन्ति?"

قَالُوْا يٰٓاَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوْبَنَآ اِنَّا كُنَّا خٰطِـِٕيْنَ

qālū yā abānastagfir lanā żunūbanā innā kunnā khāṭi'īn(a).

ते अवदन्, "हे अस्माकं पिता! अस्माकं पापस्य क्षमायाचत, खलु वयं दोषिणः (पापिनः) स्मः।"

قَالَ سَوْفَ اَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّيْ ۗاِنَّهٗ هُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ

qāla saufa astagfiru lakum rabbī, innahū huwal-gafūrur-raḥīm(u).

सः (याकूबः) अवदत्, "अहं भवतः कृते मम भगवन्तं क्षमायाचयिष्यामि। खलु सः क्षमाशीलः, दयालुः च अस्ति।"

فَلَمَّا دَخَلُوْا عَلٰى يُوْسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَبَوَيْهِ وَقَالَ ادْخُلُوْا مِصْرَ اِنْ شَاۤءَ اللّٰهُ اٰمِنِيْنَ ۗ

falammā dakhalū ‘alā yūsufa āwā ilaihi abawaihi wa qāladkhulū miṣra in syā'allāhu āminīn(a).

अतः यदा ते (यत्र) यूसुफं प्रविष्टवन्तः तदा सः स्वमातापितरौ आलिंगितवान् (तथा च स्थानं सज्जीकृतवान्) यत् "ईश्वरस्य इच्छानुसारं अभयेन मिस्रदेशं प्रविशतु" इति।

وَرَفَعَ اَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوْا لَهٗ سُجَّدًاۚ وَقَالَ يٰٓاَبَتِ هٰذَا تَأْوِيْلُ رُءْيَايَ مِنْ قَبْلُ ۖقَدْ جَعَلَهَا رَبِّيْ حَقًّاۗ وَقَدْ اَحْسَنَ بِيْٓ اِذْ اَخْرَجَنِيْ مِنَ السِّجْنِ وَجَاۤءَ بِكُمْ مِّنَ الْبَدْوِ مِنْۢ بَعْدِ اَنْ نَّزَغَ الشَّيْطٰنُ بَيْنِيْ وَبَيْنَ اِخْوَتِيْۗ اِنَّ رَبِّيْ لَطِيْفٌ لِّمَا يَشَاۤءُ ۗاِنَّهٗ هُوَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ

wa rafa‘a abawaihi ‘alal-‘arsyi wa kharrū lahū sujjadā(n), wa qāla yā abati hāżā ta'wīlu ru'yāya min qabl(u), qad ja‘alahā rabbī ḥaqqā(n), wa qad aḥsana bī iż akhrajanī minas-sijni wa jā'a bikum minal-badwi mim ba‘di an nazagasy-syaiṭānu bainī wa baina ikhwatī, inna rabbī laṭīful limā yasyā'(u), innahū huwal-‘alīmul-ḥakīm(u).

सः च स्वमातापितरौ सिंहासने उत्थापितवान्। ते च (सर्वे) तं (युसुफं) प्रणामम् अकरोत्। स च (युसुफः) अवदत्, "हे मम पिता! एषा मम पूर्वस्वप्नस्य व्याख्या। ननु च मम भगवता तत् साकारं कृतम्। ननु मम प्रभुः मम कृते हितं कृतवान्, यदा सः मां कारागारात् मुक्तवान्, यदा च त्वां ग्रामात् आनयत्, तदा शैताना मम भ्रातृणां च मध्ये (सम्बन्धान्) नाशितवान्। ननु मम प्रभुः यत् इच्छति तस्मिन् सौम्यः अस्ति। ननु सः एव सर्वज्ञः सर्वज्ञः ।

۞ رَبِّ قَدْ اٰتَيْتَنِيْ مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِيْ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِۚ فَاطِرَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ اَنْتَ وَلِيّٖ فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِۚ تَوَفَّنِيْ مُسْلِمًا وَّاَلْحِقْنِيْ بِالصّٰلِحِيْنَ

rabbi qad ātaitanī minal-mulki wa ‘allamtanī min ta'wīlil-aḥādīṡ(i), fāṭiras-samāwāti wal-arḍ(i), anta waliyyī fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), tawaffanī muslimaw wa alḥiqnī biṣ-ṣāliḥīn(a).

भगवन् मे किञ्चित् अधिकारं दत्त्वा स्वप्नानां व्याख्यां च उपदिष्टः । (हे भगवन्) द्यावापृथिव्याः सृष्टिकर्ता, त्वं मम रक्षकः असि संसारे परलोकस्य च, मां मुसलमानं मृत्य, सज्जनैः सह सम्मिलितं करोतु।

ذٰلِكَ مِنْ اَنْۢبَاۤءِ الْغَيْبِ نُوْحِيْهِ اِلَيْكَۚ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ اِذْ اَجْمَعُوْٓا اَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُوْنَ

Żālika min ambā'il-gaibi nūḥīhi ilaik(a), wa mā kunta ladaihim iż ajma‘ū amrahum wa hum yamkurūn(a).

सा काश्चन अदृष्टवार्ताः सन्ति ये अस्माभिः भवतः (मुहम्मदस्य) कृते प्रकाशिताः; यद्यपि त्वं तेषां पार्श्वे नासीत्, यदा ते युक्तिं कर्तुं (योसेफं कूपे स्थापयितुं) सहमताः अभवन्।

وَمَآ اَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِيْنَ

wa mā akṡarun-nāsi wa lau ḥaraṣta bimu'minīn(a).

तथा च अधिकांशजनानां विश्वासः न भविष्यति यद्यपि भवान् यथार्थतया इच्छति।

وَمَا تَسْـَٔلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ اَجْرٍۗ اِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعٰلَمِيْنَ ࣖ

wa mā tas'aluhum ‘alaihi min ajr(in), in huwa illā żikrul lil-‘ālamīn(a).

त्वं च तान् प्रतिदानरूपेण (भवतः आह्वानस्य) किमपि न याचसे, यतः सः (आह्वानः) सर्वस्य जगतः कृते शिक्षा अस्ति।

وَكَاَيِّنْ مِّنْ اٰيَةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ يَمُرُّوْنَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُوْنَ

wa ka'ayyim min āyatin fis-samāwāti wal-arḍi yamurrūna ‘alaihā wa hum ‘anhā mu‘rḍūn(a).

तथा च आकाशेषु पृथिव्यां च कति चिह्नानि (अल्लाहस्य महत्त्वस्य) गतवन्तः, परन्तु तेभ्यः विमुखाः अभवन्।

وَمَا يُؤْمِنُ اَكْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ اِلَّا وَهُمْ مُّشْرِكُوْنَ

wa mā yu'minu akṡaruhum billāhi illā wa hum musyrikūn(a).

तथा च तेषु अधिकांशः अल्लाहस्य विश्वासं न करोति, वस्तुतः ते तस्य सहभागिनः सङ्गतिं कुर्वन्ति।

اَفَاَمِنُوْٓا اَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِّنْ عَذَابِ اللّٰهِ اَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَّهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ

afa aminū an ta'tiyahum gāsyiyatum min ‘ażābillāhi au ta'tiyahumus-sā‘atu bagtataw wa hum lā yasy‘urūn(a).

किं ते अल्लाहस्य दण्डस्य आगमनात् सुरक्षिताः अनुभवन्ति यत् तेषां परितः भविष्यति, अथवा तेषां उपरि अन्तिमघण्टायाः आकस्मिक आगमनात्, यदा ते तस्मात् अनभिज्ञाः सन्ति?

قُلْ هٰذِهٖ سَبِيْلِيْٓ اَدْعُوْٓا اِلَى اللّٰهِ ۗعَلٰى بَصِيْرَةٍ اَنَا۠ وَمَنِ اتَّبَعَنِيْ ۗوَسُبْحٰنَ اللّٰهِ وَمَآ اَنَا۠ مِنَ الْمُشْرِكِيْنَ

qul hāżihī sabīlī ad‘ū ilallāh(i), ‘alā baṣīratin ana wa manittaba‘anī, wa subḥānallāhi wa mā ana minal-musyrikīn(a).

(हे मुहम्मद) वदतु, “एषः मम मार्गः अस्ति, अहं अल्लाहं आह्वयामि, ये च मम अनुसरणं निश्चयेन कुर्वन्ति, अल्लाहस्य महिमा भवतु, अहं च मुश्रिकाणां मध्ये एकः नास्मि।”

وَمَآ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ اِلَّا رِجَالًا نُّوْحِيْٓ اِلَيْهِمْ مِّنْ اَهْلِ الْقُرٰىۗ اَفَلَمْ يَسِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۗ وَلَدَارُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ اتَّقَوْاۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

wa mā arsalnā min qablika illā rijālan nūḥī ilaihim min ahlil-qurā, afalam yasīrū fil-arḍi fa yanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qablihim, wa ladārul-ākhirati khairul lil-lażīnattaqau, afalā ta‘qilūn(a).

वयं च भवतः (मुहम्मदस्य) पुरतः न प्रेषितवन्तः, अपितु एकं पुरुषं प्रेषितवन्तः यस्मै वयं भूमिजनानाम् मध्ये प्रकाशनानि दत्तवन्तः। किं ते पृथिव्यां गत्वा न पश्यन्ति स्म यत् तेषां पूर्वजनानाम् (ये प्रेरितस्य खण्डनं कृतवन्तः) किं जातम्। ननु च परलोकभूमिः पुण्यानां वरम्। किं न अवगच्छसि ?

حَتّٰٓى اِذَا اسْتَيْـَٔسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوْٓا اَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوْا جَاۤءَهُمْ نَصْرُنَاۙ فَنُجِّيَ مَنْ نَّشَاۤءُ ۗوَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِيْنَ

Ḥattā iżastai'asar-rusulu wa ẓannū annahum qad kużibū jā'ahum naṣrunā, fa nujjiya man nasyā'(u), wa lā yuraddu ba'sunā ‘anil-qaumil-mujrimīn(a).

अतः यदा प्रेरितानां आशा (स्वजनस्य विश्वासस्य विषये) न भवति, तेषां मृषावादः इति विश्वासः भवति, तदा ते (प्रेरिताः) अस्माकं साहाय्यार्थं आगच्छन्ति, तदा तेषां उद्धारः भविष्यति येन वयं इच्छामः। अस्माकं च दण्डः पापिभ्यः निराकर्तुं न शक्यते

لَقَدْ كَانَ فِيْ قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّاُولِى الْاَلْبَابِۗ مَا كَانَ حَدِيْثًا يُّفْتَرٰى وَلٰكِنْ تَصْدِيْقَ الَّذِيْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيْلَ كُلِّ شَيْءٍ وَّهُدًى وَّرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ ࣖ

laqad kāna fī qaṣaṣihim ‘ibratul li'ulil-albāb(i), mā kāna ḥadīṡay yuftarā wa lākin taṣdīqal-lażī baina yadaihi wa tafṣīla kulli syai'iw wa hudaw wa raḥmatal liqaumiy yu'minūn(a).

ननु तेषां कथासु कारणयुक्तानां जनानां कृते शिक्षणं भवति। (कुरान) न तु निर्मितकथा, अपितु पूर्ववर्तीनां (पुस्तकानां) न्याय्यतां ददाति, सर्वं व्याख्यायते, विश्वासिनां कृते मार्गदर्शनं दयां च (यथा)।