Q.S अर्-रुम् (اَلرُّوم) - 60 श्लोकसंख्या

الۤمّۤ ۚ

alif lām mīm.

अलिफ लम् मिम् ।

غُلِبَتِ الرُّوْمُۙ

gulibatir-rūm(u).

रोमन्-जनाः पराजिताः अभवन्,

فِيْٓ اَدْنَى الْاَرْضِ وَهُمْ مِّنْۢ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُوْنَۙ

fī adnal-arḍi wa hum mim ba‘di galabihim sayaglibūn(a).

समीपस्थे देशे ते च पराजयानन्तरं विजयी भविष्यन्ति,

فِيْ بِضْعِ سِنِيْنَ ەۗ لِلّٰهِ الْاَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْۢ بَعْدُ ۗوَيَوْمَىِٕذٍ يَّفْرَحُ الْمُؤْمِنُوْنَۙ

fī biḍ‘i sinīn(a), lillāhil-amru min qablu wa mim ba‘d(u), wa yauma'iżiy yafraḥul-mu'minūn(a).

कतिपयवर्षेभ्यः (पुनः)। अल्लाहस्य एव विषयः पूर्वं पश्चात् च (ते विजयं प्राप्नुवन्ति)। तस्मिन् दिने (रोमानां विजयस्य) विश्वासिनः आनन्दिताः अभवन्।

بِنَصْرِ اللّٰهِ ۗيَنْصُرُ مَنْ يَّشَاۤءُۗ وَهُوَ الْعَزِيْزُ الرَّحِيْمُ

binaṣrillāh(i), yanṣuru may yasyā'(u), wa huwal-‘azīzur-raḥīm(u).

ईश्वरस्य साहाय्यात्। यस्य इच्छति तस्य साहाय्यं करोति। स एव परमा विभुः करुणामयः |

وَعْدَ اللّٰهِ ۗ لَا يُخْلِفُ اللّٰهُ وَعْدَهٗ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

wa‘dallāh(i), lā yukhlifullāhu wa‘dahū wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

(अर्थात्) अल्लाहस्य प्रतिज्ञा। अल्लाहः स्वप्रतिज्ञां न भङ्गयिष्यति, परन्तु अधिकांशजना: न जानन्ति।

يَعْلَمُوْنَ ظَاهِرًا مِّنَ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَاۖ وَهُمْ عَنِ الْاٰخِرَةِ هُمْ غٰفِلُوْنَ

ya‘lamūna ẓāhiram minal-ḥayātid-dun-yā, wa hum ‘anil-ākhirati hum gāfilūn(a).

लौकिकजीवनात् किं जायते (प्राप्यते) ते जानन्ति; while regarding (the) afterlife ते प्रमादं कुर्वन्ति।

اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوْا فِيْٓ اَنْفُسِهِمْ ۗ مَا خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَآ اِلَّا بِالْحَقِّ وَاَجَلٍ مُّسَمًّىۗ وَاِنَّ كَثِيْرًا مِّنَ النَّاسِ بِلِقَاۤئِ رَبِّهِمْ لَكٰفِرُوْنَ

awalam yatafakkarū fī anfusihim, mā khalaqallāhus-samāwāti wal-arḍa wa mā bainahumā illā bil-ḥaqqi wa ajalim musammā(n), wa inna kaṡīram minan-nāsi biliqā'i rabbihim lakāfirūn(a).

किमर्थं च स्वात्मानं न चिन्तयन्ति? अल्लाहः स्वर्गं पृथिवीं च तयोः मध्ये यत् किमपि अस्ति तत् सर्वं न निर्मितवान् सत्यं विहाय निर्दिष्टपदं च। ननु च अधिकांशः मानवजातिः स्वेश्वरेण सह मिलनं नकारयति।

اَوَلَمْ يَسِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۗ كَانُوْٓا اَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَّاَثَارُوا الْاَرْضَ وَعَمَرُوْهَآ اَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوْهَا وَجَاۤءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنٰتِۗ فَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلٰكِنْ كَانُوْٓا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُوْنَۗ

awalam yasīrū fil-arḍi fayanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qablihim, kānū asyadda minhum quwwataw wa aṡārul-arḍa wa ‘amarūhā akṡara mimmā ‘amarūhā wa jā'athum rusuluhum bil-bayyināt(i), famā kānallāhu liyaẓlimahum wa lākin kānū anfusahum yaẓlimūn(a).

किं च ते पृथिव्यां गत्वा न पश्यन्ति स्म यत् तेषां पूर्वजनानाम् (ये प्रेरितं अङ्गीकृतवन्तः) किं जातम्? एते जनाः तेभ्यः (स्वतः) बलवन्तः सन्ति, तेषां कृते पृथिवीं (भूमिः) संवर्धितवती, यत् समृद्धं जातम् तस्मात् परं समृद्धिं कृतवन्तः। तेषां दूताः च स्पष्टप्रमाणैः सह तेषां समीपम् आगच्छन्ति स्म। अतः अल्लाहः तेषां प्रति अन्यायं न करोति, अपितु ते एव आत्मनः प्रति अन्यायं कुर्वन्ति।

ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِيْنَ اَسَاۤءُوا السُّوْۤاٰىٓ اَنْ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِ اللّٰهِ وَكَانُوْا بِهَا يَسْتَهْزِءُوْنَ ࣖ

Ṡumma kāna ‘āqibatal-lażīna asā'us-sū'ā an każżabū bi'āyātillāhi wa kānū bihā yastahzi'ūn(a).

अथ, दुष्टतरः दण्डः अन्त्यः दुष्टानां कृते। यतः ते अल्लाहस्य श्लोकान् अङ्गीकुर्वन्ति, तेषां उपहासं च सर्वदा कुर्वन्ति।

اَللّٰهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيْدُهٗ ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

allāhu yabda'ul-khalqa ṡumma yu‘īduhū ṡumma ilaihi turja‘ūn(a).

अल्लाह एव सृष्टिं आरभते, ततः पुनः पुनः वदति; ततः तस्मै त्वं प्रत्यागमिष्यसि।

وَيَوْمَ تَقُوْمُ السَّاعَةُ يُبْلِسُ الْمُجْرِمُوْنَ

wa yauma taqūmus-sā‘atu yublisul-mujrimūn(a).

यस्मिन् दिने (यदा) प्रहरः भवति, तस्मिन् दिने च पापिनः (मशरीकाः) निराशाः मौनं करिष्यन्ति।

وَلَمْ يَكُنْ لَّهُمْ مِّنْ شُرَكَاۤىِٕهِمْ شُفَعٰۤؤُا وَكَانُوْا بِشُرَكَاۤىِٕهِمْ كٰفِرِيْنَ

wa lam yakul lahum min syurakā'ihim syufa‘ā'u wa kānū bisyurakā'ihim kāfirīn(a).

तेषां च मूर्तिभ्यः मध्यस्थतां (साहाय्यं) कर्तुं न शक्यते, यदा ते स्वमूर्तिं नकारयन्ति।

وَيَوْمَ تَقُوْمُ السَّاعَةُ يَوْمَىِٕذٍ يَّتَفَرَّقُوْنَ

wa yauma taqūmus-sā‘atu yauma'iżiy yatafarraqūn(a).

यस्मिन् दिने च पुनरुत्थानम् आगमिष्यति तस्मिन् दिने मनुष्याः (समूहेषु) विभक्ताः भविष्यन्ति।

فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ فَهُمْ فِيْ رَوْضَةٍ يُّحْبَرُوْنَ

fa ammal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti fahum fī rauḍatiy yuḥbarūn(a).

अतः ये विश्वासिनः सत्कर्माणि च कुर्वन्ति, ते उद्याने (स्वर्गे) रमन्ते।

وَاَمَّا الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَكَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَلِقَاۤئِ الْاٰخِرَةِ فَاُولٰۤىِٕكَ فِى الْعَذَابِ مُحْضَرُوْنَ

wa ammal-lażīna kafarū wa każżabū bi'āyātinā wa liqā'il-ākhirati fa'ulā'ika fil-‘ażābi muḥḍarūn(a).

ये च अविश्वासं कुर्वन्ति, अस्माकं चिह्नानि अङ्गीकुर्वन्ति, परलोकसमागमं च (नकारयन्ति) तदा ते यातनायां (नरकं) तिष्ठन्ति।

فَسُبْحٰنَ اللّٰهِ حِيْنَ تُمْسُوْنَ وَحِيْنَ تُصْبِحُوْنَ

fa subḥānallāhi ḥīna tumsūna wa ḥīna tuṣbiḥūn(a).

अतः सायंकाले प्रातः (प्रभात) च अल्लाहस्य महिमाम् कुर्वन्तु,

وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَّحِيْنَ تُظْهِرُوْنَ

wa lahul-ḥamdu fis-samāwāti wal-arḍi wa ‘asyiyyaw wa ḥīna tuẓhirūn(a).

तस्य च स्तुतिः सर्वा दिवि पृथिव्यां रात्रौ मध्याह्ने च।

يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَيُحْيِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۗوَكَذٰلِكَ تُخْرَجُوْنَ ࣖ

yukhrijul-ḥayya minal-mayyiti wa yukhrijul-mayyita minal-ḥayyi wa yuḥyil-arḍa ba‘da mautihā, wa każālika tukhrajūn(a).

सः मृतात् जीवितान् बहिः आनयन् मृतान् जीवात् बहिः आनयन् मृता (शुष्कम्) पृथिवीं पुनः सजीवम् अकरोत्। तथा च त्वं बहिः आनयिष्यसि (चबरात्)।

وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِّنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَآ اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُوْنَ

wa min āyātihī an khalaqakum min turābin ṡumma iżā antum basyarun tantasyirūn(a).

तस्य च चिह्नेषु अस्ति यत् सः भवन्तं रजसा सृष्टवान्, ततः सहसा भवन्तः विकीर्णाः मानवाः आसन्।

وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوْٓا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَّوَدَّةً وَّرَحْمَةً ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ

wa min āyātihī an khalaqa lakum min anfusikum azwājal litaskunū ilaihā wa ja‘ala bainakum mawaddataw wa raḥmah(tan), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).

तस्य च चिह्नेषु (स्वस्य महत्त्वस्य) अस्ति यत् सः भवतः कृते भवतः स्वजातीयात् सङ्गतिं सृष्टवान्, येन भवतः प्रवृत्तिः भवति, तेषां सह सहजता च भवति, भवतः मध्ये प्रेम-स्नेह-भावनाः सृजति स्म। ननु तस्मिन् यथार्थतया (अल्लाहस्य महत्त्वस्य) चिह्नानि सन्ति ये जनाः चिन्तयन्ति।

وَمِنْ اٰيٰتِهٖ خَلْقُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّلْعٰلِمِيْنَ

wa min āyātihī khalqus-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfu alsinatikum wa alwānikum, inna fī żālika la'āyātil lil-‘ālimīn(a).

तस्य च चिह्नेषु द्यावापृथिव्याः सृष्टिः, भवतः भाषावर्णभेदाः च सन्ति। ननु एतस्मिन् ज्ञायमानस्य चिह्नानि सन्ति।

وَمِنْ اٰيٰتِهٖ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاۤؤُكُمْ مِّنْ فَضْلِهٖۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ

wa min āyātihī manāmukum bil-laili wan-nahāri wabtigā'ukum min faḍlih(ī), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yasma‘ūn(a).

तस्य च लक्षणेषु रात्रौ दिवा च भवतः निद्रा, तस्य उपहारस्य अन्वेषणं च अस्ति। ननु तस्मिन् शृण्वतां जनस्य चिह्नानि सन्ति।

وَمِنْ اٰيٰتِهٖ يُرِيْكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَّطَمَعًا وَّيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَيُحْيٖ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ

wa min āyātihī yurīkumul-barqa khaufaw wa ṭama‘aw wa yunazzilu minas-samā'i mā'an fa yuḥyī bihil-arḍa ba‘da mautihā, inna fī żālika la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).

स्वलक्षणेषु च (स्वस्य माहात्म्यस्य) भयं आशां च (उत्पद्यते) विद्युत् दर्शयति, आकाशात् जलं (वृष्टिं) प्रेषयति, ततः तेन जलेन मृता (शुष्क) भूमौ पुनः सजीवं करोति। ननु तस्मिन् सत्यं चिह्नानि सन्ति जनानां कृते अवगच्छन्ति।

وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ تَقُوْمَ السَّمَاۤءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِهٖۗ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةًۖ مِّنَ الْاَرْضِ اِذَآ اَنْتُمْ تَخْرُجُوْنَ

wa min āyātihī an taqūmas-samā'u wal-arḍu bi'amrih(ī), ṡumma iżā da‘ākum da‘watam minal-arḍi iżā antum takhrujūn(a).

तस्य च चिह्नेषु (महात्म्यं) तस्य इच्छया द्यावापृथिवीस्थापनम्। अथ यदा सः त्वां एकवारं पृथिव्याः आह्वानं करोति तदा सद्यः त्वं बहिः आगच्छसि (चबरात्)।

وَلَهٗ مَنْ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ كُلٌّ لَّهٗ قٰنِتُوْنَ

wa lahū man fis-samāwāti wal-arḍ(i), kullul lahū qānitūn(a).

तस्य च सर्वं द्यावापृथिव्याम्। सर्वं तस्यैव वशं भवति।

وَهُوَ الَّذِيْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيْدُهٗ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۗ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ ࣖ

wa huwal-lażī yabda'ul-khalqa ṡumma yu‘īduhū wa huwa ahwanu ‘alaih(i), wa lahul-maṡalul-a‘lā fis-samāwāti wal-arḍ(i), wa huwal-‘azīzul-ḥakīm(u).

स च सृष्टिं आरभते, ततः पुनः पुनः करोति, तस्य सुकरतरम्। द्यावापृथिवीयां च परमात्मनः गुणाः सन्ति। स च परमशक्तिमान् परमबुद्धिमान्।

ضَرَبَ لَكُمْ مَّثَلًا مِّنْ اَنْفُسِكُمْۗ هَلْ لَّكُمْ مِّنْ مَّا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ مِّنْ شُرَكَاۤءَ فِيْ مَا رَزَقْنٰكُمْ فَاَنْتُمْ فِيْهِ سَوَاۤءٌ تَخَافُوْنَهُمْ كَخِيْفَتِكُمْ اَنْفُسَكُمْۗ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ

Ḍaraba lakum maṡalam min anfusikum, hal lakum mim mā malakat aimānukum min syurakā'a fī mā razaqnākum fa'antum fīhi sawā'un takhāfūnahum kakhīfatikum anfusakum, każālika nufaṣṣilul-āyāti liqaumiy ya‘qilūn(a).

सः युष्माकं कृते दृष्टान्तान् स्वतः एव करोति। किं (भवतः इच्छुकः यदि) भवतः कश्चन भृत्यः, अस्माभिः दत्तस्य पोषणस्य (धारकः) भवतः भागीदारः भवति, येन भवन्तः अस्मिन् विषये तेषां समाः भवेयुः, तर्हि भवन्तः तान् भयम् अनुभवन्ति यथा भवन्तः प्रतिवेशिनः भयम् अनुभवन्ति। एवं वयं श्लोकान् व्याख्यास्यामः अवगच्छन् जनस्य कृते।

بَلِ اتَّبَعَ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْٓا اَهْوَاۤءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍۗ فَمَنْ يَّهْدِيْ مَنْ اَضَلَّ اللّٰهُ ۗوَمَا لَهُمْ مِّنْ نّٰصِرِيْنَ

balittaba‘al-lażīna ẓalamū ahwā'ahum bigairi ‘ilm(in), famay yahdī man aḍallallāh(u), wa mā lahum min nāṣirīn(a).

किन्तु अन्यायिनः जनाः ज्ञानं विना स्वकामान् अनुसरन्ति; अतः येषां जनानां मार्गदर्शनं अल्लाहः कृतवान् तेषां मार्गदर्शनं कः कर्तुं शक्नोति? तेषां च सहायकः नासीत्।

فَاَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّيْنِ حَنِيْفًاۗ فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّتِيْ فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَاۗ لَا تَبْدِيْلَ لِخَلْقِ اللّٰهِ ۗذٰلِكَ الدِّيْنُ الْقَيِّمُۙ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَۙ

fa aqim wajhaka lid-dīni ḥanīfā(n), fiṭratallāhil-latī faṭaran-nāsa ‘alaihā, lā tabdīla likhalqillāh(i), żālikad-dīnul-qayyim(u), wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

अतः मुखं सीधा धर्मं (इस्लाम) प्रति प्रेषयन्तु; (अनुसारं) अल्लाहस्य स्वभावः यतः सः तस्य (फित्रहस्य) अनुसारं मनुष्यान् सृष्टवान्। ईश्वरस्य सृष्टौ परिवर्तनं नास्ति। (अर्थात्) ऋजुधर्मः, परन्तु अधिकांशजनाः न जानन्ति,

۞ مُنِيْبِيْنَ اِلَيْهِ وَاتَّقُوْهُ وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَلَا تَكُوْنُوْا مِنَ الْمُشْرِكِيْنَۙ

munībīna ilaihi wattaqūhu wa aqīmuṣ-ṣalāta wa lā takūnū minal-musyrikīn(a).

तस्य समीपं पश्चात्तापं कृत्वा तस्मात् भयं कर्तुं नमाजं कर्तुं च प्रत्यागत्य अल्लाहस्य सहभागिनः न भवेयुः,

مِنَ الَّذِيْنَ فَرَّقُوْا دِيْنَهُمْ وَكَانُوْا شِيَعًا ۗ كُلُّ حِزْبٍۢ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُوْنَ

minal-lażīna farraqū dīnahum wa kānū syiya‘ā(n), kullu ḥizbim bimā ladaihim fariḥūn(a).

एते जनाः स्वधर्मं बहुषु समूहेषु विभजन्ति, येषु प्रत्येकं स्वस्य स्वामित्वेन गर्वितः भवति ।

وَاِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُّنِيْبِيْنَ اِلَيْهِ ثُمَّ اِذَآ اَذَاقَهُمْ مِّنْهُ رَحْمَةً اِذَا فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُوْنَۙ

wa iżā massan-nāsa ḍurrun da‘au rabbahum munībīna ilaihi ṡumma iżā ażāqahum minhu raḥmatan iżā farīqum minhum birabbihim yusyrikūn(a).

यदा च जनाः संकटेन आहताः भवन्ति तदा ते स्वप्रभुं तस्य समीपं प्रत्यागन्तुं (पश्चातापं कर्तुं) आह्वयन्ति, ततः यदा सः तेभ्यः स्वस्य किञ्चित् अनुग्रहं ददाति तदा सहसा तेषु केचन अल्लाहस्य सहभागिनः भवन्ति।

لِيَكْفُرُوْا بِمَآ اٰتَيْنٰهُمْۗ فَتَمَتَّعُوْاۗ فَسَوْفَ تَعْلَمُوْنَ

liyakfurū bimā ātaināhum, fatamatta‘ū, fasaufa ta‘lamūn(a).

अस्माभिः दत्तं अनुग्रहं ते अङ्गीकुर्वन्तु। विनोदं च कुरुत, ततः पश्चात् भवन्तः (भवतः कर्मणां परिणामान्) ज्ञास्यन्ति।

اَمْ اَنْزَلْنَا عَلَيْهِمْ سُلْطٰنًا فَهُوَ يَتَكَلَّمُ بِمَا كَانُوْا بِهٖ يُشْرِكُوْنَ

am anzalnā ‘alaihim sulṭānan fahuwa yatakallamu bimā kānū bihī yusyrikūn(a).

अथवा वयं तेभ्यः सूचनां प्रेषितवन्तः, ते (सदैव) ईश्वरेण सह किं सम्बद्धाः सन्ति इति व्याख्याय (पुष्ट्य)?

وَاِذَآ اَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوْا بِهَاۗ وَاِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ ۢبِمَا قَدَّمَتْ اَيْدِيْهِمْ اِذَا هُمْ يَقْنَطُوْنَ

wa iżā ażaqnan-nāsa raḥmatan fariḥū bihā, wa in tuṣibhum sayyi'atum bimā qaddamat aidīhim iżā hum yaqnaṭūn(a).

यदि च वयं मनुष्येषु दयां कुर्मः तर्हि ते तया (अनुग्रहेण) अवश्यमेव सुखिनः भविष्यन्ति। किन्तु स्वदोषात् आपदा (संकटेन) आहताः सद्यः निराशाः भवन्ति।

اَوَلَمْ يَرَوْا اَنَّ اللّٰهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيَقْدِرُۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ

awalam yarau annallāha yabsuṭur-rizqa limay yasyā'u wa yaqdir(u), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yu'minūn(a).

किं च ते न पश्यन्ति यत् अल्लाहः एव यस्य इच्छति तस्मै प्रबन्धं प्रसारयति, तस्य (यस्मै इच्छति) प्रतिबन्धयति च। ननु अस्मिन् विश्वासं कुर्वतां जनानां कृते (अल्लाहस्य महत्त्वस्य) चिह्नानि सन्ति।

فَاٰتِ ذَا الْقُرْبٰى حَقَّهٗ وَالْمِسْكِيْنَ وَابْنَ السَّبِيْلِۗ ذٰلِكَ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ يُرِيْدُوْنَ وَجْهَ اللّٰهِ ۖوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ

fa āti żal-qurbā ḥaqqahū wal-miskīna wabnas-sabīl(i), żālika khairul lil-lażīna yurīdūna wajhallāh(i), wa ulā'ika humul-mufliḥūn(a).

अतः निकटबन्धुभ्यः, तथैव निर्धनानाम्, यात्रां कुर्वतां जनानां च अधिकारं ददातु। अल्लाहस्य प्रसन्नतां याचयन्तः तेषां कृते तत् श्रेयस्करम्। ते च भाग्यवन्तः जनाः।

وَمَآ اٰتَيْتُمْ مِّنْ رِّبًا لِّيَرْبُوَا۟ فِيْٓ اَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُوْا عِنْدَ اللّٰهِ ۚوَمَآ اٰتَيْتُمْ مِّنْ زَكٰوةٍ تُرِيْدُوْنَ وَجْهَ اللّٰهِ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُضْعِفُوْنَ

wa mā ātaitum mir ribal liyarbuwa fī amwālin-nāsi falā yarbū ‘indallāh(i), wa mā ātaitum min zakātin turīdūna wajhallāhi fa'ulā'ika humul-muḍ‘ifūn(a).

तथा च यत्किमपि रिबा (अतिरिक्तं) यत् भवन्तः ददति येन जनानां धनं वर्धते, तत् अल्लाहस्य दृष्टौ न वर्धते। तथा च यत् भवन्तः जकातरूपेण ददति यत् भवन्तः अल्लाहस्य अनुमोदनं प्राप्तुं इच्छन्ति, ते एव जनाः सन्ति ये (पुरस्कारं) गुणयन्ति।

اَللّٰهُ الَّذِيْ خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيْتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيْكُمْۗ هَلْ مِنْ شُرَكَاۤىِٕكُمْ مَّنْ يَّفْعَلُ مِنْ ذٰلِكُمْ مِّنْ شَيْءٍۗ سُبْحٰنَهٗ وَتَعٰلٰى عَمَّا يُشْرِكُوْنَ ࣖ

allāhul-lażī khalaqakum ṡumma razaqakum ṡumma yumītukum ṡumma yuḥyīkum, hal min syurakā'ikum may yaf‘alu min żālikum min syai'(in), subḥānahū wa ta‘ālā ‘ammā yusyrikūn(a).

अल्लाहः भवन्तं सृष्टवान्, ततः त्वां पोषणं दत्तवान्, ततः भवन्तं मारितवान्, ततः भवन्तं पुनः जीवितं कृतवान्। येषु भवता अल्लाहेन सह सङ्गतिः कृता तेषु कोऽपि अस्ति वा यः तादृशं किमपि कर्तुं शक्नोति? महिमा तस्य परमात्मनः च यत् ते परस्परं संबध्नन्ति तस्मात् उपरि।

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِى الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ اَيْدِى النَّاسِ لِيُذِيْقَهُمْ بَعْضَ الَّذِيْ عَمِلُوْا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَ

Żaharal-fasādu fil-barri wal-baḥri bimā kasabat aidin-nāsi liyużīqahum ba‘ḍal-lażī ‘amilū la‘allahum yarji‘ūn(a).

मनुष्याणां हस्तेन यत् अर्जितं तस्य कारणेन स्थले समुद्रे च भ्रष्टाचारः प्रादुर्भूतः; अल्लाहः इच्छति यत् ते स्वकर्मणां भागं आस्वादयन्तु, येन ते (सत्यमार्गे) पुनः आगन्तुं शक्नुवन्ति।

قُلْ سِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَانْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلُۗ كَانَ اَكْثَرُهُمْ مُّشْرِكِيْنَ

qul sīrū fil-arḍi fanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qabl(u), kāna akṡaruhum musyrikīn(a).

(मुहम्मद) कथयतु, "पृथिव्यां यात्रां कुरुत, पश्यन्तु च प्राचीनजनानाम् अन्तः कीदृशः आसीत्। तेषु अधिकांशः जनाः आसन् ये (अल्लाह) सह भागीदारं सम्बद्धवन्तः।"

فَاَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّيْنِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ اَنْ يَّأْتِيَ يَوْمٌ لَّا مَرَدَّ لَهٗ مِنَ اللّٰهِ يَوْمَىِٕذٍ يَّصَّدَّعُوْنَ

fa'aqim lid-dīnil-qayyimi min qabli ay ya'tiya yaumul lā maradda lahū minallāhi yauma'iżiy yaṣṣadda‘ūn(a).

अतः अल्लाहतः एकः दिवसः (कयामतदिनः) आगमनात् पूर्वं ऋजुधर्मं (इस्लाम) प्रति मुखं कृत्वा स्थापयन्तु यस्य अस्वीकारः कर्तुं न शक्यते, तस्मिन् दिने ते विरक्ताः भविष्यन्ति।

مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهٗۚ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِاَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُوْنَۙ

man kafara fa ‘alaihi kufruh(ū), wa man ‘amila ṣāliḥan fali'anfusihim yamhadūn(a).

यः अविश्वासं करोति, सः एव स्वस्य अविश्वासस्य (विपाकं) वहति; सुकृतं च यः करोति सः स्वस्य कृते (सुखदं स्थानं) सज्जयति।

لِيَجْزِيَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ مِنْ فَضْلِهٖۗ اِنَّهٗ لَا يُحِبُّ الْكٰفِرِيْنَ

liyajziyal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti min faḍlih(ī), innahū lā yuḥibbul-kāfirīn(a).

येन अल्लाहः स्वस्य अनुग्रहात् ये विश्वासं कुर्वन्ति, सत्कर्म कुर्वन्ति च तेषां पुरस्कारं दास्यति। ननु अविश्वासिनः (अविश्वासिनः) न तस्मै रोचन्ते।

وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ يُّرْسِلَ الرِّيٰحَ مُبَشِّرٰتٍ وَّلِيُذِيْقَكُمْ مِّنْ رَّحْمَتِهٖ وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِاَمْرِهٖ وَلِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

wa min āyātihī ay yursilar-riyāḥa mubasysyirātiw wa liyużīqakum mir raḥmatihī wa litajriyal-fulka bi'amrihī wa litabtagū min faḍlihī wa la‘allakum tasykurūn(a).

तस्य च चिह्नेषु अस्ति यत् सः वातान् सुखसमाचारदातृत्वेन प्रेषयति, भवन्तः तस्य दयायाः स्वादनं कुर्वन्तु, तस्य आज्ञानुसारं पोताः प्रवहन्ति, भवन्तः तस्य वरदानं अन्वेष्टुम्, कृतज्ञतां च भवन्तु।

وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ رُسُلًا اِلٰى قَوْمِهِمْ فَجَاۤءُوْهُمْ بِالْبَيِّنٰتِ فَانْتَقَمْنَا مِنَ الَّذِيْنَ اَجْرَمُوْاۗ وَكَانَ حَقًّاۖ عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِيْنَ

wa laqad arsalnā min qablika rusulan ilā qaumihim fajā'ūhum bil-bayyināti fantaqamnā minal-lażīna ajramū, wa kāna ḥaqqan ‘alainā naṣrul-mu'minīn(a).

ननु च, वयं भवतः (मुहम्मदस्य) पुरतः तस्य जनानां कृते अनेके दूताः प्रेषितवन्तः, ते (पर्याप्त) सूचनां गृहीत्वा तस्य समीपम् आगतवन्तः, ततः वयं पापिनां प्रतिशोधं कृतवन्तः। विश्वासिनां च साहाय्यं कर्तुं अस्माकं अधिकारः।

اَللّٰهُ الَّذِيْ يُرْسِلُ الرِّيٰحَ فَتُثِيْرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهٗ فِى السَّمَاۤءِ كَيْفَ يَشَاۤءُ وَيَجْعَلُهٗ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلٰلِهٖۚ فَاِذَآ اَصَابَ بِهٖ مَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖٓ اِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُوْنَۚ

allāhul-lażī yursilur-riyāḥa fatuṡīru saḥāban fayabsuṭuhū fis-samā'i kaifa yasyā'u wa yaj‘aluhū kisafan fataral-wadqa yakhruju min khilālih(ī), fa'iżā aṣāba bihī may yasyā'u min ‘ibādihī iżā hum yastabsyirūn(a).

अल्लाहः एव वायुं प्रेषयति, ततः वायुः मेघान् चालयति अल्लाहः च तान् आकाशे यथा इच्छति तथा प्रसारयति, तान् पिण्डान् करोति, ततः भवन्तः अन्तरालात् वर्षा निर्गच्छन्तीं पश्यन्ति, अतः यदा सः तां स्वसेवकानां कृते अधः प्रेषयति येषां कृते सः इच्छति, तदा सहसा ते आनन्दं प्राप्नुवन्ति।

وَاِنْ كَانُوْا مِنْ قَبْلِ اَنْ يُّنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِّنْ قَبْلِهٖ لَمُبْلِسِيْنَۚ

wa in kānū min qabli ay yunazzala ‘alaihim min qablihī lamublisīn(a).

वस्तुतः तेषु वर्षापातात् पूर्वमपि ते वास्तवमेव आशां त्यक्तवन्तः आसन् ।

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثٰرِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۗ اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتٰىۚ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

fanẓur ilā āṡāri raḥmatillāhi kaifa yuḥyil-arḍa ba‘da mautihā, inna żālika lamuḥyil-mautā, wa huwa ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

अतः अल्लाहस्य दयायाः लेशान् विचारयन्तु, सः कथं पृथिव्याः मृत्योः अनन्तरं पुनः सजीवं करोति। ननु सः खलु मृतानां पुनरुत्थानं कर्तुं समर्थः इत्यर्थः। सः च सर्वेषु विषयेषु सर्वशक्तिमान् अस्ति।

وَلَىِٕنْ اَرْسَلْنَا رِيْحًا فَرَاَوْهُ مُصْفَرًّا لَّظَلُّوْا مِنْۢ بَعْدِهٖ يَكْفُرُوْنَ

wa la'in arsalnā rīḥan fara'auhu muṣfarral laẓallū mim ba‘dihī yakfurūn(a).

ननु च यदि वयं वायुं प्रेषयामः ते च (वनस्पतयः) पीताः (शुष्काः) भवन्ति तर्हि अवश्यमेव तदनन्तरं कृतघ्नाः भविष्यन्ति।

فَاِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتٰى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاۤءَ اِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِيْنَ

fa innaka lā tusmi‘ul-mautā wa lā tusmi‘uṣ-ṣummad-du‘ā'a iżā wallau mudbirīn(a).

अतः खलु भवन्तः मृतजनानाम् श्रवणं कर्तुं, बधिरजनानाम् आक्रोशं श्रोतुं च न शक्ष्यन्ति, यदि ते पृष्ठं कृत्वा।

وَمَآ اَنْتَ بِهٰدِ الْعُمْيِ عَنْ ضَلٰلَتِهِمْۗ اِنْ تُسْمِعُ اِلَّا مَنْ يُّؤْمِنُ بِاٰيٰتِنَا فَهُمْ مُّسْلِمُوْنَ ࣖ

wa mā anta bihādil-‘umyi ‘an ḍalālatihim, in tusmi‘u illā may yu'minu bi'āyātinā fahum muslimūn(a).

अन्धानां (हृदयनेत्राणां) दोषात् मार्गदर्शनं कर्तुं न शक्ष्यसि। तथा च भवन्तः (ईश्वरस्य निर्देशान्) श्रोतुं न शक्नुवन्ति केवलं ये अस्माकं श्लोकेषु विश्वासं कुर्वन्ति, तर्हि ते एव (अस्माकं अधीनाः) भवन्ति।

۞ اَللّٰهُ الَّذِيْ خَلَقَكُمْ مِّنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْۢ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْۢ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَّشَيْبَةً ۗيَخْلُقُ مَا يَشَاۤءُۚ وَهُوَ الْعَلِيْمُ الْقَدِيْرُ

allāhul-lażī khalaqakum min ḍa‘fin ṡumma ja‘ala mim ba‘di ḍa‘fin quwwatan ṡumma ja‘ala mim ba‘di quwwatin ḍa‘faw wa syaibah(tan), yakhluqu mā yasyā'(u), wa huwal-‘alīmul-qadīr(u).

अल्लाहः एव भवन्तं दुर्बलावस्थातः सृष्टवान्, ततः तस्य दुर्बलावस्थायाः अनन्तरं (भवन्तं) बलवान् कृतवान्, ततः बलवान् भवितुं (पुनः) धूसरवर्णीयः च अभवत्। सः यत् इच्छति तत् सृजति। स च सर्वज्ञः सर्वशक्तिमान्।

وَيَوْمَ تَقُوْمُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُوْنَ ەۙ مَا لَبِثُوْا غَيْرَ سَاعَةٍ ۗ كَذٰلِكَ كَانُوْا يُؤْفَكُوْنَ

wa yauma taqūmus-sā‘atu yuqsimul-mujrimūn(a), mā labiṡū gaira sā‘ah(tin), każālika kānū yu'fakūn(a).

यस्मिन् दिने (यदा) प्रहरः भवति तस्मिन् दिने पापिनः शपथं कुर्वन्ति यत् ते क्षणमात्रं (मात्रं) एव (चितायां) तिष्ठन्ति इति। तथैव ते पूर्वं (सत्यतः) निवर्तन्ते स्म।

وَقَالَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْعِلْمَ وَالْاِيْمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِيْ كِتٰبِ اللّٰهِ اِلٰى يَوْمِ الْبَعْثِۖ فَهٰذَا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلٰكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ

wa qālal-lażīna ūtul-‘ilma wal-īmāna laqad labiṡtum fī kitābillāhi ilā yaumil-ba‘ṡ(i), fa hāżā yaumul-ba‘ṡi wa lākinnakum kuntum lā ta‘lamūn(a).

ये च ज्ञानं विश्वासं च दत्तवन्तः ते अवदन् (काफिरान्) "ननु यूयं अल्लाहस्य फरमानानुसारं (कितारे) कयामतदिनपर्यन्तं स्थितवन्तः। अतः एषः पुनरुत्थानदिवसः अस्ति, परन्तु (पूर्वं) यूयं (तस्मिन्) विश्वासं न कृतवन्तः।

فَيَوْمَىِٕذٍ لَّا يَنْفَعُ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مَعْذِرَتُهُمْ وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُوْنَ

fa yauma'iżil lā yanfa‘ul-lażīna ẓalamū ma‘żiratuhum wa lā hum yusta‘tabūn(a).

अतः तस्मिन् दिने अपराधिनां क्षमायाचनात् (अधुना) कोऽपि लाभः न भविष्यति, न च तेभ्यः पश्चात्तापस्य अवसरः दास्यति।

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِيْ هٰذَا الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍۗ وَلَىِٕنْ جِئْتَهُمْ بِاٰيَةٍ لَّيَقُوْلَنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اِنْ اَنْتُمْ اِلَّا مُبْطِلُوْنَ

wa laqad ḍarabnā lin-nāsi fī hāżal-qur'āni min kulli maṡal(in), wa la'in ji'tahum bi'āyatil layaqūlannal-lażīna kafarū in antum illā mubṭilūn(a).

ननु च अस्मिन् कुरान् मध्ये वयं मानवजातेः कृते सर्वविधाः दृष्टान्ताः व्याख्याताः। यदि च भवन्तः तेषां समीपं श्लोकम् आनयन्ति तर्हि अवश्यमेव अविश्वासिनः वदिष्यन्ति यत् यूयं केवलं मिथ्यावादं कल्पयन्तः जनाः सन्ति।

كَذٰلِكَ يَطْبَعُ اللّٰهُ عَلٰى قُلُوْبِ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ

każālika yaṭba‘ullāhu ‘alā qulūbil-lażīna lā ya‘lamūn(a).

एवं अल्लाहः तेषां हृदयेषु मुद्रां करोति ये न अवगच्छन्ति।

فَاصْبِرْ اِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَّلَا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِيْنَ لَا يُوْقِنُوْنَ ࣖ

faṣbir inna wa‘dallāhi ḥaqquw wa lā yastakhiffannakal-lażīna lā yūqinūn(a).

अतः धैर्यं धारय (हे मुहम्मद); ननु अल्लाहस्य प्रतिज्ञा सत्या अस्ति, ये अविश्वासं कुर्वन्ति (अल्लाहस्य श्लोकानां सत्यतायां) ते भवन्तं चिन्तां न जनयन्तु।