Q.S Юсуп (يُوسُف) - 111 Аятазул къадар

الۤرٰ ۗ تِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ الْمُبِيْنِۗ

alif lām rā, tilka āyātul-kitābil-mubīn(i).

Alif Lam Rа. Гьел руго ТӀехьалъул (Къуръаналъул) баянал аятал.

اِنَّآ اَنْزَلْنٰهُ قُرْاٰنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ

innā anzalnāhu qur'ānan ‘arabiyyal la‘allakum ta‘qilūn(a).

ХӀакълъунго, Нижеца гьеб рещтӀана гӀараб Къуръанлъун, нужеда бичӀчӀизелъун.

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ اَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَآ اَوْحَيْنَآ اِلَيْكَ هٰذَا الْقُرْاٰنَۖ وَاِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهٖ لَمِنَ الْغٰفِلِيْنَ

naḥnu naquṣṣu ‘alaika aḥsanal-qaṣaṣi bimā auḥainā ilaika hāżal-qur'ān(a), wa in kunta min qablihī laminal-gāfilīn(a).

Нижеца дуе (МухӀаммадие) бищунго лъикӀаб хабар бицана гьаб Къуръан духъе рещтӀиналдалъун, хӀакълъунго мун гьелдаса цевеги лъаларездасан вукӀана.

اِذْ قَالَ يُوْسُفُ لِاَبِيْهِ يٰٓاَبَتِ اِنِّيْ رَاَيْتُ اَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَّالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَاَيْتُهُمْ لِيْ سٰجِدِيْنَ

iż qāla yūsufu li'abīhi yā abati innī ra'aitu aḥada ‘asyara kaukabaw wasy-syamsa wal-qamara ra'aituhum lī sājidīn(a).

(РакӀалде щвезабе), Юсупица инсуда абураб мехалъ: «Я дир эмен! ХӀакъикъаталдаги дида анищалда бихьана анцӀила цо цӀва, бакъги моцӀги, дида гьел киналго дие сужда гьабулел рихьана», - ян.

قَالَ يٰبُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلٰٓى اِخْوَتِكَ فَيَكِيْدُوْا لَكَ كَيْدًا ۗاِنَّ الشَّيْطٰنَ لِلْاِنْسَانِ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

qāla yā bunayya lā taqṣuṣ ru'yāka ‘alā ikhwatika fa yakīdū laka kaidā(n), innasy-syaiṭāna lil-insāni ‘aduwwum mubīn(un).

Гьес (инсуца) абуна: "Я дир вас, дурго анищал вацазда рицунге, гьез мун (хвезавизе) махсаро гьабила. ХӀакъикъаталдаги шайтӀан гӀадамазе якъинго тушман ккола".

وَكَذٰلِكَ يَجْتَبِيْكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهٗ عَلَيْكَ وَعَلٰٓى اٰلِ يَعْقُوْبَ كَمَآ اَتَمَّهَا عَلٰٓى اَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَۗ اِنَّ رَبَّكَ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wa każālika yajtabīka rabbuka wa yu‘allimuka min ta'wīlil-aḥādīṡi wa yutimmu ni‘matahū ‘alaika wa ‘alā āli ya‘qūba kamā atammahā ‘alā abawaika min qablu ibrāhīma wa isḥāq(a), inna rabbaka ‘alīmun ḥakīm(un).

Гьединлъидал, Аллагьас мун тӀаса вищана (Авараглъун вахъине) ва дуда малъана макьуялъул цо-цо тафсирал ва дудаги Якъубил хъизамалдаги (жиндирго рахӀмат) камил гьабуна, гьелдаса цебе дур кӀиявго кӀудадада, (ай) Ибрагьимидаги ИсхӀакъидаги рахӀмат камил гьабураб гӀадин. ХӀакълъунго дур БетӀергьан вуго кинабго лъалев, гӀакъилав.

۞ لَقَدْ كَانَ فِيْ يُوْسُفَ وَاِخْوَتِهٖٓ اٰيٰتٌ لِّلسَّاۤىِٕلِيْنَ

laqad kāna fī yūsufa wa ikhwatihī āyātul lis-sā'ilīn(a).

ХӀакълъунго, Юсупилги гьесул вацазулги гӀаламатал руго (Аллагьасул къудраталъул) гьарулел чагӀазе.

اِذْ قَالُوْا لَيُوْسُفُ وَاَخُوْهُ اَحَبُّ اِلٰٓى اَبِيْنَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ۗاِنَّ اَبَانَا لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ

iż qālū layūsufu wa akhūhu aḥabbu ilā abīnā minnā wa naḥnu ‘uṣbah(tun), inna abānā lafī ḍalālim mubīn(in).

Гьез абураб мехалъ: "ХӀакълъунго, Юсупги гьесул вацги (Бунямин) нижедаса цӀикӀкӀун рокьулаан жидерго инсуе, ниж цо (къвакӀараб) къукъа рукӀаниги. ХӀакъикъаталдаги нижер эмен вукӀана унго-унгояб гъалатӀалда", - ян.

ۨاقْتُلُوْا يُوْسُفَ اَوِ اطْرَحُوْهُ اَرْضًا يَّخْلُ لَكُمْ وَجْهُ اَبِيْكُمْ وَتَكُوْنُوْا مِنْۢ بَعْدِهٖ قَوْمًا صٰلِحِيْنَ

uqtulū yūsufa awiṭraḥūhu arḍay yakhlu lakum wajhu abīkum wa takūnū mim ba‘dihī qauman ṣāliḥīn(a).

Юсуп чӀвай яги цо кивеялиго рехе, инсул кӀвар дудехун ккезегӀан, гьелдаса хадуб мун лъикӀав чилъун вахъина», - ян.

قَالَ قَاۤىِٕلٌ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوْا يُوْسُفَ وَاَلْقُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ اِنْ كُنْتُمْ فٰعِلِيْنَ

qāla qā'ilum minhum lā taqtulū yūsufa wa alqūhu fī gayābatil-jubbi yaltaqiṭhu ba‘ḍus-sayyārati in kuntum fā‘ilīn(a).

Гьезул цояс абуна: «Юсуп чӀваге, гӀицӀго гвендалъул рагӀалда лъе, цо-цо сапарчагӀаз гьев вачине, дуе бокьани гьеб гьабизе», - ян.

قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّ۫ا عَلٰى يُوْسُفَ وَاِنَّا لَهٗ لَنٰصِحُوْنَ

qālū yā abānā mā laka lā ta'mannā ‘alā yūsufa wa innā lahū lanāṣiḥūn(a).

Гьез абуна: "Я нижер эмен! Юсупил рахъалъ щай дуца нижеда божилъи гьабулареб, хӀакъикъаталда нижее киназего гьесие лъикӀлъи бокьун бугеб мехалъ".

اَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَّرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ

arsilhu ma‘anā gaday yarta‘ wa yal‘ab wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).

Метер радал нижеда цадахъ ине биччанте гьев, кеп гьабизе ва рохел гьабизе, нижеца гьесухъ чӀванкъотӀун балагьила».

قَالَ اِنِّيْ لَيَحْزُنُنِيْٓ اَنْ تَذْهَبُوْا بِهٖ وَاَخَافُ اَنْ يَّأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَاَنْتُمْ عَنْهُ غٰفِلُوْنَ

qāla innī layaḥzununī an tażhabū bihī wa akhāfu ay ya'kulahuż-żi'bu wa antum ‘anhu gāfilūn(a).

Гьес (Якъубица) абуна: «ХӀакъикъаталдаги, мун гьесда (Юсупида) цадахъ ине ккеялъ дун унго-унголъунги пашман гьавуна ва дир ургъел букӀана гьев бацӀаз кваназе вугин абун, мун гьесул ургъел гьечӀого вукӀаго».

قَالُوْا لَىِٕنْ اَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ اِنَّآ اِذًا لَّخٰسِرُوْنَ

qālū la'in akalahuż-żi'bu wa naḥnu ‘uṣbatun innā iżal lakhāsirūn(a).

ХӀакъикъаталдаги гьез абуна: «Нилъ (къвакӀараб) къокъаялъул рукӀаниги, гьев бацӀица кванани, узухъда нилъ руго камиял ккезе ругел».

فَلَمَّا ذَهَبُوْا بِهٖ وَاَجْمَعُوْٓا اَنْ يَّجْعَلُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّۚ وَاَوْحَيْنَآ اِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِاَمْرِهِمْ هٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ

falammā żahabū bihī wa ajma‘ū ay yaj‘alūhu fī gayābatil-jubb(i), wa auḥainā ilaihi latunabbi'annahum bi'amrihim hāżā wa hum lā yasy‘urūn(a).

Гьединлъидал гьез гьевги вачун, гвендалъул рагӀалда лъезе къотӀи гьабураб мехалъ, Нижеца гьесда вахӀю гьабуна: «Дуца гьезда гьеб гӀамалалъул хӀакъалъулъ чӀванкъотӀун бицина, гьезда лъачӀого», - ян.

وَجَاۤءُوْٓ اَبَاهُمْ عِشَاۤءً يَّبْكُوْنَۗ

wa jā'ū abāhum ‘isyā'ay yabkūn(a).

Цинги гьел къаси гӀодулаго инсухъе щвана.

قَالُوْا يٰٓاَبَانَآ اِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوْسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَاَكَلَهُ الذِّئْبُۚ وَمَآ اَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صٰدِقِيْنَ

qālū yā abānā innā żahabnā nastabiqu wa taraknā yūsufa ‘inda matā‘inā fa akalahuż-żi'b(u), wa mā anta bimu'minil lanā wa lau kunnā ṣādiqīn(a).

Гьез абуна: «Я нижер эмен!

وَجَاۤءُوْ عَلٰى قَمِيْصِهٖ بِدَمٍ كَذِبٍۗ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗوَاللّٰهُ الْمُسْتَعَانُ عَلٰى مَا تَصِفُوْنَ

wa jā'ū ‘alā qamīṣihī bidamin każib(in), qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), wallāhul musta‘ānu ‘alā mā taṣifūn(a).

Гьел рачӀана жидерго ретӀелги босун, гьересияб биялъ хъвараб ретӀелги босун. Гьес (Якъубица) абуна: "ХӀакъикъаталдаги, мун гурони лъикӀлъи квешаб жо бихьуларо, гьединлъидал гӀицӀго сабру гьаби бищунго лъикӀаб жо ккола (дие). Ва Аллагьасда гьаре дуца бицунеб жоялъулъ гьесул кумек".

وَجَاۤءَتْ سَيَّارَةٌ فَاَرْسَلُوْا وَارِدَهُمْ فَاَدْلٰى دَلْوَهٗ ۗقَالَ يٰبُشْرٰى هٰذَا غُلٰمٌ ۗوَاَسَرُّوْهُ بِضَاعَةً ۗوَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢبِمَا يَعْمَلُوْنَ

wa jā'at sayyāratun fa arsalū wāridahum fa adlā dalwah(ū), qāla yā busyrā hāżā gulām(un), wa asarrūhu biḍā‘ah(tan), wallāhu ‘alīmum bimā ya‘malūn(a).

Ва нухлулазул къокъаги бачӀун, лъим баччулеб алат битӀун букӀана. Гьес ведро гӀодобе биччазабуна ва абуна: "Вай, кигӀан хӀикматаб! Гьале гӀолохъанчи!" Цинги гьез гьев даран-базар хӀисабалда вахчана. Гьез гьабурабщинабги Аллагьасда лъалев вуго.

وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍۢ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُوْدَةٍ ۚوَكَانُوْا فِيْهِ مِنَ الزّٰهِدِيْنَ ࣖ

wa syarauhu biṡamanim bakhsin darāhima ma‘dūdah(tin), wa kānū fīhi minaz-zāhidīn(a).

Ва гьез гьев (Юсуп) вичана дагьаб багьаялъухъ, цо-кӀиго диргьамалъухъ, щай гурелъул гьезие гьесул интерес букӀинчӀо.

وَقَالَ الَّذِى اشْتَرٰىهُ مِنْ مِّصْرَ لِامْرَاَتِهٖٓ اَكْرِمِيْ مَثْوٰىهُ عَسٰىٓ اَنْ يَّنْفَعَنَآ اَوْ نَتَّخِذَهٗ وَلَدًا ۗوَكَذٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوْسُفَ فِى الْاَرْضِۖ وَلِنُعَلِّمَهٗ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِۗ وَاللّٰهُ غَالِبٌ عَلٰٓى اَمْرِهٖ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

wa qālal-lażisytarāhu mim miṣra limra'atihī akrimī maṡwāhu ‘asā ay yanfa‘anā au nattakhiżahū waladā(n), wa każālika makkannā liyūsufa fil-arḍ(i), wa linu‘allimahū min ta'wīlil-aḥādīṡ(i), wallāhu gālibun ‘alā amrihī wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

Ва гьев босарав Мисриялдаса чияс лъадуда абун букӀана: «ЛъикӀаб бакӀ (ва хъулухъ) кье гьесие, хьул бугин гьев нилъее пайдаяв вукӀиналда яги нилъеца гьев лъимерлъун восизе вугин». Ва гьедин Нижеца Юсупие кьуна ракьалда (Мисралда) лъикӀаб бакӀ, Нижеца гьесда макьил тафсир малъи. Ва Аллагьасул хӀалкӀолъи буго Жиндир ишазда тӀад, амма гӀемерисел гӀадамазда бичӀчӀуларо.

وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًا ۗوَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ

wa lammā balaga asyuddahū ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).

Гьев херлъараб мехалъ Нижеца гьесие кьуна къуватги гӀелмуги. Гьедин нижеца кири кьола лъикӀлъи гьабуразе.

وَرَاوَدَتْهُ الَّتِيْ هُوَ فِيْ بَيْتِهَا عَنْ نَّفْسِهٖ وَغَلَّقَتِ الْاَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۗقَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اِنَّهٗ رَبِّيْٓ اَحْسَنَ مَثْوَايَۗ اِنَّهٗ لَا يُفْلِحُ الظّٰلِمُوْنَ

wa rāwadathul-latī huwa fī baitihā ‘an nafsihī wa gallaqatil-abwāba wa qālat haita lak(a), qāla ma‘āżallāhi innahū rabbī aḥsana maṡwāy(a), innahū lā yuflihuẓ-ẓālimūn(a).

Ва гьес (Юсупица) рокъой гӀумру гьабулей чӀужугӀаданалъ махсароде кколев вуго гьев. НуцӀбиги къан, гьес абуна: «Дида аскӀоре рачӀа», – ян. Юсупица абуна: «Дица Аллагьасде цӀунула, хӀакълъунго дир устарас дие лъикӀаб хьвада-чӀвади гьабуна», - ян. ХӀакъикъаталдаги, ритӀухълъи гьечӀев чиясе талихӀ ккезе гьечӀо.

وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهٖۙ وَهَمَّ بِهَا ۚ لَوْلَآ اَنْ رَّاٰ بُرْهَانَ رَبِّهٖۗ كَذٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوْۤءَ وَالْفَحْشَاۤءَۗ اِنَّهٗ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِيْنَ

wa laqad hammat bihī wa hamma bihā lau lā ar ra'ā burhāna rabbih(ī), każālika linaṣrifa ‘anhus-sū'a wal-faḥsyā'(a), innahū min ‘ibādinal-mukhlaṣīn(a).

Ва хӀакъикъаталдаги, чӀужугӀаданалъ гьесие (Юсупие) васият гьабун букӀана. Юсупицаги гьесие гьарана, гьесда жиндирго БетӀергьанасдасан гӀаламат бихьичӀони. Гьедин Нижеца гьесдаса нахъе буссинабуна квешлъиги хъублъиги. ХӀакълъунго, гьев (Юсуп) Нижеца тӀаса рищарал лагъзадерида гьоркьов вуго.

وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيْصَهٗ مِنْ دُبُرٍ وَّاَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِۗ قَالَتْ مَا جَزَاۤءُ مَنْ اَرَادَ بِاَهْلِكَ سُوْۤءًا اِلَّآ اَنْ يُّسْجَنَ اَوْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

wastabaqal-bāba wa qaddat qamīṣahū min duburiw wa alfayā sayyidahā ladal-bāb(i), qālat mā jazā'u man arāda bi'ahlika sū'an illā ay yusjana au ‘ażābun alīm(un).

Ва гьел кӀиялго нуцӀихъе лъугьана, чӀужугӀаданалъ гьесул (Юсупил) ретӀел нахъасан цӀана, гьеб биххизегӀан. Гьезда гьелъул рос ватана нуцӀида аскӀов. Гьес (чӀужуялъ) абуна: «Дур чӀужуялъе зарал гьабизе къасд гьабурав чиясе туснахъ гьави яги унтараб тамихӀ гурони, кири щиб бугеб?»

قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِيْ عَنْ نَّفْسِيْ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ اَهْلِهَاۚ اِنْ كَانَ قَمِيْصُهٗ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكٰذِبِيْنَ

qāla hiya rāwadatnī ‘an nafsī wa syahida syāhidum min ahlihā, in kāna qamīṣuhū qudda min qubulin fa ṣadaqat wa huwa minal-kāżibīn(a).

Гьес (Юсупица) абуна: «Гьев вуго дун махсароде ккурав ва дун махсароде кколев чи», - ян. Гьелъул хъизаналдаса нугӀас нугӀлъи гьабуна: «Гьесул ретӀел цебехун биххун батани, гьебмехалъ гьелъ битӀараб бицунеб буго, гьевги (Юсуп) гьерсихъабазда гьоркьоса вуго», - ян.

وَاِنْ كَانَ قَمِيْصُهٗ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصّٰدِقِيْنَ

wa in kāna qamīṣuhū qudda min duburin fa każabat wa huwa minaṣ-ṣādiqīn(a).

Гьесул ретӀел мугъзада биххун батани, гьей йиго гьерсихъан, гьевги (Юсуп) вуго битӀараб бицунезул цояв».

فَلَمَّا رَاٰ قَمِيْصَهٗ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ اِنَّهٗ مِنْ كَيْدِكُنَّ ۗاِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيْمٌ

falammā ra'ā qamīṣahū qudda min duburin qāla innahū min kaidikunn(a), inna kaidakunna ‘aẓīm(un).

Гьединлъидал гьесда (чӀужугӀаданалъул росасда) жиндирго ретӀел мугъзада биххун бихьараб мехалъ, гьес абуна: «ХӀакъикъаталдаги, гьаб дур махсаро ккола, дур махсаро унго-унголъунги кӀудияб бугин», - ян.

يُوْسُفُ اَعْرِضْ عَنْ هٰذَا وَاسْتَغْفِرِيْ لِذَنْۢبِكِۖ اِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخٰطِـِٕيْنَ ࣖ

yūsufu a‘riḍ ‘an hāżā wastagfirī liżambik(i), innaki kunti minal-khāṭi'īn(a).

Я Юсуп! – Гьаб кӀочон те, (дир чӀужу) дурго мунагьаздаса тӀаса лъугьаян гьаре, мун гӀайибиял гӀадамазул цояв вугелъул.

۞ وَقَالَ نِسْوَةٌ فِى الْمَدِيْنَةِ امْرَاَتُ الْعَزِيْزِ تُرَاوِدُ فَتٰىهَا عَنْ نَّفْسِهٖۚ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّاۗ اِنَّا لَنَرٰىهَا فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ

wa qāla niswatun fil-madīnatimra'atul-‘azīzi turāwidu fatāhā ‘an nafsih(ī), qad syagafahā ḥubbā(n), innā lanarāhā fī ḍalālim mubīn(in).

Ва шагьаралда ругел руччабаца абуна: "Аль-ГӀазил чӀужуялъ гьесул лагъ махсароде кколев вукӀана ва махсароде кколев вукӀана гьев мутӀигӀ гьавизе, гьесул лагъзадерица хӀакъикъаталдаги гьесул рокьи мехтун букӀана. Нилъеда гьев вихьун ватила якъинго мекъи ккеялда".

فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ اَرْسَلَتْ اِلَيْهِنَّ وَاَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَـاً وَّاٰتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِّنْهُنَّ سِكِّيْنًا وَّقَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ ۚ فَلَمَّا رَاَيْنَهٗٓ اَكْبَرْنَهٗ وَقَطَّعْنَ اَيْدِيَهُنَّۖ وَقُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا هٰذَا بَشَرًاۗ اِنْ هٰذَآ اِلَّا مَلَكٌ كَرِيْمٌ

falammā sami‘at bimakrihinna arsalat ilaihinna wa a‘tadat lahunna muttaka'aw wa ātat kulla wāḥidim minhunna sikkīnaw wa qālatikhruj ‘alaihinn(a), falammā ra'ainahū akbarnahū wa qaṭṭa‘na aidiyahunn(a), wa qulna ḥāsya lillāhi mā hāżā illā basyarā(n), in hāżā illā malakun karīm(un).

Гьединлъидал гьезул инжит-хӀакъир рагӀидал, чӀужугӀаданалъ руччабиги ахӀун, гьезие гӀодор чӀезе бакӀ хӀадур гьабуна, гьезул щивас нусги кьун (квен къотӀизе), цинги гьелъ (Юсупида) абуна: «КъватӀиве вахъа (вихье) гьезухъе», - ян. Гьев вихьараб мехалъ, руччаби хӀайранлъана (гьесул берцинлъиялдаса), гьез (лъачӀого) жидерго кверал лъукъана. "Камилав Аллагь, гьав инсан гуро, гьав унго-унголъунги хирияв малаик вуго" - ян абулеб мехалъ.

قَالَتْ فَذٰلِكُنَّ الَّذِيْ لُمْتُنَّنِيْ فِيْهِ ۗوَلَقَدْ رَاوَدْتُّهٗ عَنْ نَّفْسِهٖ فَاسْتَعْصَمَ ۗوَلَىِٕنْ لَّمْ يَفْعَلْ مَآ اٰمُرُهٗ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُوْنًا مِّنَ الصّٰغِرِيْنَ

qālat fa żālikunnal-lażī lumtunnanī fīh(i), wa laqad rāwattuhū ‘an nafsihī fasta‘ṣam(a), wa la'il lam yaf‘al mā āmuruhū layusjananna wa layakūnam minaṣ-ṣāgirīn(a).

Гьелъ (Аль-ГӀазил чӀужуялъ) абуна: «Гьев вуго дуца дида гӀайиб чӀвалев чи, гьесдехун дир цӀайи букӀиналъ, хӀакъикъаталдаги дица гьесул хӀалбихьана дие мутӀигӀлъизе, амма гьес инкар гьабуна.

قَالَ رَبِّ السِّجْنُ اَحَبُّ اِلَيَّ مِمَّا يَدْعُوْنَنِيْٓ اِلَيْهِ ۚوَاِلَّا تَصْرِفْ عَنِّيْ كَيْدَهُنَّ اَصْبُ اِلَيْهِنَّ وَاَكُنْ مِّنَ الْجٰهِلِيْنَ

qāla rabbis-sijnu aḥabbu ilayya mimmā yad‘ūnanī ilaih(i), wa illā taṣrif ‘annī kaidahunna aṣbu ilaihinna wa akum minal-jāhilīn(a).

Юсупица абуна: «Я, дир БетӀергьан, дие туснахъ хирияб жо ккола гьезул ахӀиялъе жаваб кьеялдаса, Дуца дун гьезул питнаялдаса нахъе чӀвачӀони, дун унго-унголъунги (гьезул мурадал тӀуразе) ругьунлъизе вуго ва жагьилазда гьоркьов вукӀина».

فَاسْتَجَابَ لَهٗ رَبُّهٗ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۗاِنَّهٗ هُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

fastajāba lahū rabbuhū fa ṣarafa ‘anhu kaidahunn(a), innahū huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

Гьединлъидал Аллагьас Юсупил дугӀаялъе жаваб кьуна ва гьезул хӀилла-рекӀкӀалдаса гьев нахъе вахъана. Гьев вуго кинабго рагӀулев, кинабго лъалев.

ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا رَاَوُا الْاٰيٰتِ لَيَسْجُنُنَّهٗ حَتّٰى حِيْنٍ ࣖ

Ṡumma badā lahum mim ba‘di mā ra'awul-āyāti layasjununnahū ḥattā ḥīn(in).

Цинги гьезда ракӀалде ккана, (Юсуп ритӀухълъиялъул) гӀаламатал рихьун хадуб, гьев цо заманалъ туснахъ гьавизе.

وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيٰنِ ۗقَالَ اَحَدُهُمَآ اِنِّيْٓ اَرٰىنِيْٓ اَعْصِرُ خَمْرًا ۚوَقَالَ الْاٰخَرُ اِنِّيْٓ اَرٰىنِيْٓ اَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِيْ خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ ۗنَبِّئْنَا بِتَأْوِيْلِهٖ ۚاِنَّا نَرٰىكَ مِنَ الْمُحْسِنِيْنَ

wa dakhala ma‘ahus-sijna fatayān(i), qāla aḥaduhumā innī arānī a‘ṣiru khamrā(n), wa qālal-ākharu innī arānī aḥmilu fauqa ra'sī khubzan ta'kuluṭ-ṭairu minh(u), nabbi'nā bita'wīlih(ī), innā narāka minal-muḥsinīn(a).

Гьесда цадахъ туснахъалъуве лъугьана кӀиго гӀолохъанчиги. Цояс абуна: «ХӀакъикъаталдаги, дида макьилъ бихьана дица цӀибил кьабулеб букӀин», - ян, цогидав чияс абуна: «Дида макьилъ бихьана дица ботӀрода чед бачунеб букӀин, гьелъул цо бутӀа хӀанчӀаз кваналеб букӀанин», - ян. Тафсир кье нижее. ХӀакълъунго, нижеца мун рикӀкӀуна лъикӀлъи гьабулезда гъорлъ.

قَالَ لَا يَأْتِيْكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقٰنِهٖٓ اِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيْلِهٖ قَبْلَ اَنْ يَّأْتِيَكُمَا ۗذٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِيْ رَبِّيْۗ اِنِّيْ تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَهُمْ بِالْاٰخِرَةِ هُمْ كٰفِرُوْنَۙ

qāla lā ya'tīkumā ṭa‘āmun turzaqānihī illā nabba'tukumā bita'wīlihī qabla ay ya'tiyakumā, żālikumā mimmā ‘allamanī rabbī, innī taraktu millata qaumil lā yu'minūna billāhi wa hum bil-ākhirati hum kāfirūn(a).

Гьес (Юсуфица) абуна: "Кинаб квен нужее кӀиязего кьезе бугебали, дида кӀвана таквил баян гьабизе, (квен) нужехъе щвелалде. Гьебги Аллагьас дида малъараб жоялъул цо бутӀа ккола. ХӀакъикъаталдаги дица рехун тана Аллагьасда божуларезул дин, хӀакъикъаталдаги гьел ахираталда божуларо

وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ اٰبَاۤءِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَۗ مَا كَانَ لَنَآ اَنْ نُّشْرِكَ بِاللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۗ ذٰلِكَ مِنْ فَضْلِ اللّٰهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُوْنَ

wattaba‘tu millata ābā'ī ibrāhīma wa isḥāqa wa ya‘qūb(a), mā kāna lanā an nusyrika billāhi min syai'(in), żālika min faḍlillāhi ‘alainā wa ‘alan-nāsi wa lākinna akṡaran-nāsi lā yasykurūn(a).

Ва дица дирго умумузул: Ибрагьимил, ИсхӀакъил ва Якъубил диналда хьвадула. Нилъее (аварагзабазе) рекъараб гьечӀо Аллагьасде щибго жо жубазе. Аллагьасул нилъее ва гӀадамазе (киналго) гьабураб рахӀматалдасан буго гьеб; амма гӀемерисел гӀадамал щукру гьабулел гьечӀо

يٰصَاحِبَيِ السِّجْنِ ءَاَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُوْنَ خَيْرٌ اَمِ اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُۗ

yā ṣāḥibayis-sijni a'arbābum mutafarriqūna khairun amillāhul-wāḥidul-qahhār(u).

Я туснахъалъул кӀиго туснахъ! Кинаб лъикӀаб, батӀи-батӀиял аллагьзаби яги ТӀадегӀанав, ТӀадегӀанав Аллагьищ?

مَا تَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِهٖٓ اِلَّآ اَسْمَاۤءً سَمَّيْتُمُوْهَآ اَنْتُمْ وَاٰبَاۤؤُكُمْ مَّآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطٰنٍۗ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِ ۗاَمَرَ اَلَّا تَعْبُدُوْٓا اِلَّآ اِيَّاهُ ۗذٰلِكَ الدِّيْنُ الْقَيِّمُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

mā ta‘budūna min dūnihī illā asmā'an sammaitumūhā antum wa ābā'ukum mā anzalallāhu bihā min sulṭān(in), inil-ḥukmu illā lillāh(i), amara allā ta‘budū illā iyyāh(u), żālikad-dīnul-qayyimu wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

Гьев гуревги нужеца гӀибадат гьабулел жал руго гӀицӀго нужецаго, яги нужерго умумуз ургъарал цӀарал. Аллагьас гьел (цӀаразда) хурхун кинал рукӀаниги баянал рещтӀинчӀо. Гьеб хӀукму цохӀо Аллагьасул буго. Гьес гьеб гьабуна .

يٰصَاحِبَيِ السِّجْنِ اَمَّآ اَحَدُكُمَا فَيَسْقِيْ رَبَّهٗ خَمْرًا ۗوَاَمَّا الْاٰخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَّأْسِهٖ ۗ قُضِيَ الْاَمْرُ الَّذِيْ فِيْهِ تَسْتَفْتِيٰنِۗ

yā ṣāḥibayis-sijni ammā aḥadukumā fa yasqī rabbahū khamrā(n), wa ammal-ākharu fa yuṣlabu fa ta'kuluṭ-ṭairu mir ra'sih(ī), quḍiyal-amrul-lażī fīhi tastaftiyān(i).

Я туснахъалъул кӀиявго туснахъчи, "Нужер цоясда тӀад букӀине бугин жиндирго бетӀергьанасе гьекъолеб жо чӀезабиялъул тӀадкъай. Цогидав хъанчида вазе вуго, цинги хӀанчӀаз гьесул бетӀералъул цо бутӀа кваназе бугин. Нужеца (дида) гьикъараб суалалъе жаваб щвана".

وَقَالَ لِلَّذِيْ ظَنَّ اَنَّهٗ نَاجٍ مِّنْهُمَا اذْكُرْنِيْ عِنْدَ رَبِّكَۖ فَاَنْسٰىهُ الشَّيْطٰنُ ذِكْرَ رَبِّهٖ فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِنِيْنَ ࣖ

wa qāla lil-lażī ẓanna annahū nājim minhumażkurnī ‘inda rabbik(a), fa ansāhusy-syaiṭānu żikra rabbihī fa labiṡa fis-sijni biḍ‘a sinīn(a).

Ва гьес (Юсупица) кӀияздаго гьоркьоб хӀинкъи гьечӀолъи букӀине бугин лъалев чиясда абуна: «Дир ахӀвал-хӀал дур бетӀергьанасда бичӀчӀизабе», - ян. Гьединлъидал шайтӀаналъ гьесда кӀочон тезабуна жиндирго бетӀергьанасда (Юсупил хӀал) бичӀчӀизабизе. Гьеб сабаблъун гьев (Юсуп) чанго соналъ туснахъалда хутӀана.

وَقَالَ الْمَلِكُ اِنِّيْٓ اَرٰى سَبْعَ بَقَرٰتٍ سِمَانٍ يَّأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَّسَبْعَ سُنْۢبُلٰتٍ خُضْرٍ وَّاُخَرَ يٰبِسٰتٍۗ يٰٓاَيُّهَا الْمَلَاُ اَفْتُوْنِيْ فِيْ رُءْيَايَ اِنْ كُنْتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُوْنَ

wa qālal-maliku innī arā sab‘a baqarātin simāniy ya'kuluhunna sab‘un ‘ijāfuw wa sab‘a sumbulātin khuḍriw wa ukhara yābisāt(in), yā ayyuhal-mala'u aftūnī fī ru'yāya in kuntum lir-ru'yā ta‘burūn(a).

Пачаяс абуна (жиндирго халкъалъул цевехъаназда): «ХӀакъикъаталдаги дида макьуялда бихьана анкьго хъубаб гӀака анкьго хӀеренаб гӀакаялъ кваналеб, анкьго кьалбал (цӀоросаролъул) гӀурччинал, цогидаб (анкьго кьалбал) бакъвараб.

قَالُوْٓا اَضْغَاثُ اَحْلَامٍ ۚوَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيْلِ الْاَحْلَامِ بِعٰلِمِيْنَ

qālū aḍgāṡu aḥlām(in), wa mā naḥnu bita'wīlil-aḥlāmi bi‘ālimīn(a).

Гьез жаваб кьуна: «(Гьел руго) чӀорогоял анищал ва нижеда кӀоларо гьел анищазул магӀна гьабизе».

وَقَالَ الَّذِيْ نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ اُمَّةٍ اَنَا۠ اُنَبِّئُكُمْ بِتَأْوِيْلِهٖ فَاَرْسِلُوْنِ

wa qālal-lażī najā minhumā waddakara ba‘da ummatin ana unabbi'ukum bita'wīlihī fa arsilūn(i).

Гьезул кӀияздаго гьоркьов чӀаго хутӀарас абуна ва ракӀалде щвана (Юсупида) цо заманалдасан: «Дица дуда бицина (макьуялъул магӀна гьабизе лъалев чиясул) хӀакъалъулъ, гьединлъидал дун (гьесухъе) витӀе», - ян.

يُوْسُفُ اَيُّهَا الصِّدِّيْقُ اَفْتِنَا فِيْ سَبْعِ بَقَرٰتٍ سِمَانٍ يَّأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَّسَبْعِ سُنْۢبُلٰتٍ خُضْرٍ وَّاُخَرَ يٰبِسٰتٍۙ لَّعَلِّيْٓ اَرْجِعُ اِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُوْنَ

yūsufu ayyuhaṣ-ṣiddīqu aftinā fī sab‘i baqarātin simāniy ya'kuluhunna sab‘un ‘ijāfuw wa sab‘i sumbulātin khuḍriw wa ukhara yābisāt(in), la‘allī arji‘u ilan-nāsi la‘allahum ya‘lamūn(a).

«Я Юсуп, бищунго божилъи бугев чи, анкьго хъубаб гӀака анкьго хӀалакъаб гӀакаялъ, анкьго гӀурччинаб цӀолбол ва анкьго бакъвараб цӀолбол бетӀералъ кваналеб макьуялъул магӀна бичӀчӀизабе нижее, дун халкъалде тӀадвуссун вачӀине ва гьезда лъазе».

قَالَ تَزْرَعُوْنَ سَبْعَ سِنِيْنَ دَاَبًاۚ فَمَا حَصَدْتُّمْ فَذَرُوْهُ فِيْ سُنْۢبُلِهٖٓ اِلَّا قَلِيْلًا مِّمَّا تَأْكُلُوْنَ

qāla tazra‘ūna sab‘a sinīna da'abā(n), famā ḥaṣattum fa żarūhu fī sumbulihī illā qalīlam mimmā ta'kulūn(a).

Гьес (Юсупица) абуна: «Анкьго соналъ тӀатӀалаго хур бекье, цинги нужеца бачӀараб жо гъутӀбузда тӀад те, дагьаб гурони, нужее кваназе.

ثُمَّ يَأْتِيْ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَّأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ اِلَّا قَلِيْلًا مِّمَّا تُحْصِنُوْنَ

Ṡumma ya'tī mim ba‘di żālika sab‘un syidāduy ya'kulna mā qaddamtum lahunna illā qalīlam mimmā tuḥṣinūn(a).

Цинги гьелдаса хадуб бачӀина анкьго сон кӀудияб захӀмалъиялъул, нужеца гьезие цӀунун букӀарабщинаб жо хвезабизе, нужеца цӀунун букӀараб жоялъул цо дагьаб гурони.

ثُمَّ يَأْتِيْ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ عَامٌ فِيْهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَفِيْهِ يَعْصِرُوْنَ ࣖ

Ṡumma ya'tī mim ba‘di żālika ‘āmun fīhi yugāṡun-nāsu wa fīhi ya‘ṣirūn(a).

Гьелдаса хадуб бачӀина халкъалъе цӀад кьолеб ва гьез (цӀибил) кьабизе бугеб сон».

وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُوْنِيْ بِهٖ ۚفَلَمَّا جَاۤءَهُ الرَّسُوْلُ قَالَ ارْجِعْ اِلٰى رَبِّكَ فَسْـَٔلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ الّٰتِيْ قَطَّعْنَ اَيْدِيَهُنَّ ۗاِنَّ رَبِّيْ بِكَيْدِهِنَّ عَلِيْمٌ

wa qālal-maliku'tūnī bih(ī), falammā jā'ahur-rasūlu qālarji‘ ilā rabbika fas'alhu mā bālun-niswatil-lātī qaṭṭa‘na aidiyahunn(a), inna rabbī bikaidihinna ‘alīm(un).

ПарччахӀас абуна: «Гьев дихъе ваче», - ян. Чапар гьесухъе щведал, гьес (Юсуфица) абуна: «Нуж нужерго бетӀергьанасухъе русса ва гьесда гьикъе щиб ккараб гьесул кверал лъукъарал руччабазул.

قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ اِذْ رَاوَدْتُّنَّ يُوْسُفَ عَنْ نَّفْسِهٖۗ قُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِنْ سُوْۤءٍ ۗقَالَتِ امْرَاَتُ الْعَزِيْزِ الْـٰٔنَ حَصْحَصَ الْحَقُّۖ اَنَا۠ رَاوَدْتُّهٗ عَنْ نَّفْسِهٖ وَاِنَّهٗ لَمِنَ الصّٰدِقِيْنَ

qāla mā khaṭbukunna iż rāwattunna yūsufa ‘an nafsih(ī), qulna ḥāsya lillāhi mā ‘alimnā ‘alaihi min sū'(in), qālatimra'atul-‘azīzil-āna ḥaṣḥaṣal-ḥaqq(u), ana rāwattuhū ‘an nafsihī wa innahū laminaṣ-ṣādiqīn(a).

Гьес (падишагьас) абуна (руччабазда): «Нуж кин рукӀарал, нужеца Юсуп мутӀигӀ гьавизе хӀалбихьараб мехалъ?» Гьез абуна: «Аллагь камилав вуго, нилъеда гьесдасан квешаб жо лъаларо», - ян. Аль-ГӀазизил чӀужуялъ абуна: «Гьанже хӀакъикъат баянлъана, дун йикӀана гьесул хӀалбихьиги махсароде кколейги, хӀакъикъаталдаги гьев вуго хӀакъикъат бицунел гӀадамазул цояв», - ян.

ذٰلِكَ لِيَعْلَمَ اَنِّيْ لَمْ اَخُنْهُ بِالْغَيْبِ وَاَنَّ اللّٰهَ لَا يَهْدِيْ كَيْدَ الْخَاۤىِٕنِيْنَ ۔

Żālika liya‘lama annī lam akhunhu bil-gaibi wa annallāha lā yahdī kaidal-khā'inīn(a).

(Юсупица абуна): «Гьеб буго гьесда (Ал-ГӀазизида) лъазелъун, гьев гьенив гьечӀеб мехалъ (рокъов) дица гьесие унго-унголъунги хиянатлъи гьабичӀолъи, хиянат гьабулезул гукки Аллагьас рази гьабулареблъи [1].

۞ وَمَآ اُبَرِّئُ نَفْسِيْۚ اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ ۢ بِالسُّوْۤءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّيْۗ اِنَّ رَبِّيْ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

wa mā ubarri'u nafsī, innan-nafsa la'ammāratum bis-sū'i illā mā raḥima rabbī, inna rabbī gafūrur raḥīm(un).

Ва дица дунго (гъалатӀаздаса) эркенав вугин (лъазабулеб гьечӀо), щай гурелъул хӀакъикъаталдаги шагьваталъ кидаго квешлъиялде рачуна, дир БетӀергьанас гурхӀел кьураб (шагьват) гурони. ХӀакълъунго дир БетӀергьан тӀаса лъугьунев, гурхӀулев вуго.

وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُوْنِيْ بِهٖٓ اَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِيْۚ فَلَمَّا كَلَّمَهٗ قَالَ اِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِيْنٌ اَمِيْنٌ

wa qālal-maliku'tūnī bihī astakhliṣhu linafsī, falammā kallamahū qāla innakal-yauma ladainā makīnun amīn(un).

ПарччахӀас абуна: «Гьев (Юсуп) дихъе ваче, дица гьев (гӀагарав чи хӀисабалда) диего тӀаса вищизе», - ян. Гьесулгун (падишагьас) гара-чӀвари гьабун хадуб, гьес (падишагьас) абуна: «ХӀакъикъаталдаги мун (жакъаялдаса нахъе) нижер сверухълъиялда тӀадегӀанаб хъулухъалъул ва божилъи бугев чилъун лъугьана», - ян.

قَالَ اجْعَلْنِيْ عَلٰى خَزَاۤىِٕنِ الْاَرْضِۚ اِنِّيْ حَفِيْظٌ عَلِيْمٌ

qālaj‘alnī ‘alā khazā'inil-arḍ(i), innī ḥafīẓun ‘alīm(un).

Гьес (Юсупица) абуна: «Дун улкаялъул (Мисралъул) хазиначилъун гьаве, хӀакъикъаталдаги дун вуго цӀунизе лъалев ва лъай бугев чи».

وَكَذٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوْسُفَ فِى الْاَرْضِ يَتَبَوَّاُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَاۤءُۗ نُصِيْبُ بِرَحْمَتِنَا مَنْ نَّشَاۤءُ وَلَا نُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ

wa każālika makkannā liyūsufa fil-arḍi yatabawwa'u minhā ḥaiṡu yasyā'(u), nuṣību biraḥmatinā man nasyā'u wa lā nuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).

Ва гьедин Нижеца Юсупие гьаб ракьалда (Мисралда) бакӀ кьуна; бокьараб бакӀалда гӀумру гьабизе бегьулаан гьесда. Нижеца гурхӀел гьабула Нижее бокьарав чиясда, Нижеца лъикӀлъи гьабулезул кири гӀадада хвезабуларо.

وَلَاَجْرُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَكَانُوْا يَتَّقُوْنَ ࣖ

wa la'ajrul-ākhirati khairul lil-lażīna āmanū wa kānū yattaqūn(a).

Ва хӀакълъунго, ахираталъул кири лъикӀаб буго иман лъурал ва диниял гӀадамазе.

وَجَاۤءَ اِخْوَةُ يُوْسُفَ فَدَخَلُوْا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهٗ مُنْكِرُوْنَ

wa jā'a ikhwatu yūsufa fa dakhalū ‘alaihi fa ‘arafahum wa hum lahū munkirūn(a).

Юсупил вацал (Мисриялде) рачӀана ва (гьесул бакӀалде) лъугьана. Гьединлъидал гьесда (Юсупида) гьел лъана, амма гьезда гьев лъачӀо.

وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُوْنِيْ بِاَخٍ لَّكُمْ مِّنْ اَبِيْكُمْ ۚ اَلَا تَرَوْنَ اَنِّيْٓ اُوْفِى الْكَيْلَ وَاَنَا۠ خَيْرُ الْمُنْزِلِيْنَ

wa lammā jahhazahum bijahāzihim qāla'tūnī bi'akhil lakum min abīkum, alā tarauna annī ūfil-kaila wa ana khairul-munzilīn(a).

Гьес (Юсупица) гьезие квен хӀадурараб мехалъ, гьес абуна: «Нужерго эмен цояв нужерго вац ваче дихъе, нужеда бихьулеб гьечӀищ дица тӀубараб къадар борцунеблъи ва дун аскаразул бищунго лъикӀав вукӀин?»

فَاِنْ لَّمْ تَأْتُوْنِيْ بِهٖ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِيْ وَلَا تَقْرَبُوْنِ

fa illam ta'tūnī bihī falā kaila lakum ‘indī wa lā taqrabūn(i).

Гьединлъидал дуца гьев дихъе вачинчӀони, дуе дихъа бутӀа букӀинаро, дихъе аскӀове вачӀунаро», - ян.

قَالُوْا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ اَبَاهُ وَاِنَّا لَفٰعِلُوْنَ

qālū sanurāwidu ‘anhu abāhu wa innā lafā‘ilūn(a).

Гьез абуна: «Нижеца гьесул эмен мукӀур гьавила (гьев вачине) ва хӀакъикъаталдаги нижеца гьеб гьабила», - ян.

وَقَالَ لِفِتْيٰنِهِ اجْعَلُوْا بِضَاعَتَهُمْ فِيْ رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُوْنَهَآ اِذَا انْقَلَبُوْٓا اِلٰٓى اَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَ

wa qāla lifityānihij‘alū biḍā‘atahum fī riḥālihim la‘allahum ya‘rifūnahā iżanqalabū ilā ahlihim la‘allahum yarji‘ūn(a).

Гьес (Юсупица) жиндирго лагъзадерида абуна: «Гьезул (хиса-басиялъул) къайи жидерго гъамасазда жаниб лъе, гьезда лъазе, жидерго хъизаназде тӀадруссун хадуб, хьул бугин гьел нахъеги рачӀине рукӀиналда».

فَلَمَّا رَجَعُوْٓا اِلٰٓى اَبِيْهِمْ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَاَرْسِلْ مَعَنَآ اَخَانَا نَكْتَلْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ

falammā raja‘ū ilā abīhim qālū yā abānā muni‘a minnal-kailu fa arsil ma‘anā akhānā naktal wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).

Гьединлъидал жидерго инсухъе (Якъубихъе) тӀадруссун хадуб гьез абуна: «Я нижер эмен! Нижее тӀокӀаб бутӀа щвезе гьечӀо (нижеца нижерго вац вачун вачӀинчӀони), гьединлъидал нижерго вац нижеда цадахъ ине биччанте, нижее бутӀа щвезелъун, нижеца унго-унголъунги гьесухъ балагьила».

قَالَ هَلْ اٰمَنُكُمْ عَلَيْهِ اِلَّا كَمَآ اَمِنْتُكُمْ عَلٰٓى اَخِيْهِ مِنْ قَبْلُۗ فَاللّٰهُ خَيْرٌ حٰفِظًا وَّهُوَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ

qāla hal āmanukum ‘alaihi illā kamā amintukum ‘alā akhīhi min qabl(u), fallāhu khairun ḥāfiẓaw wa huwa arḥamur-rāḥimīn(a).

Гьес (Якъубица) абуна: «Дица гьев (Бунямин) дуда кин аманат гьавилев, гьесул вац (Юсуп) дуда аманат гьавурав гӀадин?» Гьединлъидал Аллагь вуго бищунго лъикӀав вали ва Гьев вуго гурхӀелчагӀазда гьоркьов бищунго гурхӀулев .

وَلَمَّا فَتَحُوْا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوْا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ اِلَيْهِمْۗ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا نَبْغِيْۗ هٰذِهٖ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ اِلَيْنَا وَنَمِيْرُ اَهْلَنَا وَنَحْفَظُ اَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيْرٍۗ ذٰلِكَ كَيْلٌ يَّسِيْرٌ

wa lammā fataḥū matā‘ahum wajadū biḍā‘atahum ruddat ilaihim, qālū yā abānā mā nabgī, hāżihī biḍā‘atunā ruddat ilainā wa namīru ahlanā wa naḥfaẓu akhānā wa nazdādu kaila ba‘īr(in), żālika kailuy yasīr(un).

Ва гьез жидерго къайи рагьараб мехалъ, гьезда батана жидерго къайи (хис-бас) жидехъе нахъе буссун. Гьез абуна: "Я нижер эмен! ТӀокӀаб щиб нижее къваригӀине букӀараб. Гьал нижер къайи нижехъе тӀадбуссинабуна, нижеда кӀвезе бугин нижерго хъизанал хьезаризе, нижеда кӀвезе бугин нижерго гӀагарлъиялъул рахъалъ балагьизе, нижее букӀине бугин хӀамаялъул юк гӀадаб къвакӀараб тӀадеги рацион (цӀолбол). Гьеб бигьаяб жо бугин (Мисриялъул ханасда)".

قَالَ لَنْ اُرْسِلَهٗ مَعَكُمْ حَتّٰى تُؤْتُوْنِ مَوْثِقًا مِّنَ اللّٰهِ لَتَأْتُنَّنِيْ بِهٖٓ اِلَّآ اَنْ يُّحَاطَ بِكُمْۚ فَلَمَّآ اٰتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ اللّٰهُ عَلٰى مَا نَقُوْلُ وَكِيْلٌ

qāla lan ursilahū ma‘akum ḥattā tu'tūni mauṡiqam minallāhi lata'tunnanī bihī illā ayyuḥāṭa bikum, falammā ātauhu mauṡiqahum qālallāhu ‘alā mā naqūlu wakīl(un).

Гьес (Якъубица) абуна: «Дица гьев нужеда цадахъ виччаларо, нужеца Аллагьасул цӀаралдалъун дида гьедизегӀан, нужеца гьев дихъе чӀванкъотӀун тӀадвуссинавизе вугин, нуж сверун ккун гьечӀони». Гьез гьа бан хадуб гьес (Якъубица) абуна: «Нижеца бицунеб жоялъе Аллагь нугӀ вуго», - ян.

وَقَالَ يٰبَنِيَّ لَا تَدْخُلُوْا مِنْۢ بَابٍ وَّاحِدٍ وَّادْخُلُوْا مِنْ اَبْوَابٍ مُّتَفَرِّقَةٍۗ وَمَآ اُغْنِيْ عَنْكُمْ مِّنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۗ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِ ۗعَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُوْنَ

wa qāla yā baniyya lā tadkhulū mim bābiw wāḥidiw wadkhulū min abwābim mutafarriqah(tin), wa mā ugnī ‘ankum minallāhi min syai'(in), inil-ḥukmu illā lillāh(i), ‘alaihi tawakkaltu wa ‘alaihi falyatawakkalil-mutawakkilūn(a).

Гьес (Якъубица) абуна: "Я, дир лъимал, цо кавудасан лъугьунге, батӀи-батӀиял кавудасан лъугьунге, амма дида кӀоларо нуж Аллагьасул (къадаралдаса) дагьабниги цӀунизе. Гьеб хӀукму цохӀо Аллагьасе гьабула. Гьесда дица божилъи гьабула, гьесда божилъи гьабулелги руго".

وَلَمَّا دَخَلُوْا مِنْ حَيْثُ اَمَرَهُمْ اَبُوْهُمْۗ مَا كَانَ يُغْنِيْ عَنْهُمْ مِّنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا حَاجَةً فِيْ نَفْسِ يَعْقُوْبَ قَضٰىهَاۗ وَاِنَّهٗ لَذُوْ عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنٰهُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lammā dakhalū min ḥaiṡu amarahum abūhum, mā kāna yugnī ‘anhum minallāhi min syai'in illā ḥājatan fī nafsi ya‘qūba qaḍāhā, wa innahū lażū ‘ilmil limā ‘allamnāhu wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

Инсул амруялда рекъон гьел жанире лъугьараб мехалъ, Аллагьасул хӀукмуялда дандечӀей гьабизе кӀвечӀо, (гьеб букӀана) Якъубилъ гьес чӀезабураб хӀасрат гурони. ХӀакълъунго гьесул букӀана гӀелму, Нижеца гьесда малъун букӀиналъ. Амма гӀемерисел гӀадамазда лъаларо.

وَلَمَّا دَخَلُوْا عَلٰى يُوْسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَخَاهُ قَالَ اِنِّيْٓ اَنَا۠ اَخُوْكَ فَلَا تَبْتَىِٕسْ بِمَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

wa lammā dakhalū ‘alā yūsufa āwā ilaihi akhāhu qāla innī akhūka falā tabta'is bimā kānū ya‘malūn(a).

Юсупил рокъоре лъугьараб мехалъ, гьес жиндирго вац (Бинжамин) жиндирго бакӀалда лъуна, гьес (Юсупица) абуна: «ХӀакъикъаталдаги дун вуго нужер вац, гьез гьабураб жоялдаса нуж къварид гьаруге», - ян.

فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِيْ رَحْلِ اَخِيْهِ ثُمَّ اَذَّنَ مُؤَذِّنٌ اَيَّتُهَا الْعِيْرُ اِنَّكُمْ لَسٰرِقُوْنَ

falammā jahhazahum bijahāzihim ja‘las-siqāyata fī raḥli akhīhi ṡumma ażżana mu'ażżinun ayyatuhal-‘īru innakum lasāriqūn(a).

Гьединлъидал гьезие квен хӀадурун хадуб, гьес (Юсупица) гъамас вацасул гъамасалда жаниб лъуна. Гьеб мехалъ цояс ахӀдана: "Я караван! Нуж унго-унголъунги цӀогьал руго!"

قَالُوْا وَاَقْبَلُوْا عَلَيْهِمْ مَّاذَا تَفْقِدُوْنَ

qālū wa aqbalū ‘alaihim māżā tafqidūn(a).

Гьез гьикъана, гьезда (гӀайиб гӀунтӀизабулезда) данде чӀун: «Щиб нужее камун бугеб?»

قَالُوْا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاۤءَ بِهٖ حِمْلُ بَعِيْرٍ وَّاَنَا۠ بِهٖ زَعِيْمٌ

qālū nafqidu ṣuwā‘al-maliki wa liman jā'a bihī ḥimlu ba‘īriw wa ana bihī za‘īm(un).

Гьез жаваб кьуна: «Нижеца пачаясул гъамас камун бугин, гьеб нахъе кьурав чиясе хӀамида жаниб квен щвезе бугин, гьелъие дица гарантия кьола», - ян.

قَالُوْا تَاللّٰهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَّا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِى الْاَرْضِ وَمَا كُنَّا سٰرِقِيْنَ

qālū tallāhi laqad ‘alimtum mā ji'tanā linufsida fil-arḍi wa mā kunnā sāriqīn(a).

Гьез (Юсупил вацаз) жаваб кьуна: «Аллагьасдалъун дуда лъала ниж ракьалда питна гьабизе рачӀарал гуреллъи, ниж цӀогьал гуреллъи», - ян.

قَالُوْا فَمَا جَزَاۤؤُهٗٓ اِنْ كُنْتُمْ كٰذِبِيْنَ

qālū famā jazā'uhū in kuntum kāżibīn(a).

Гьез абуна: «Амма дуца гьереси бицани, щиб тамихӀ букӀунеб?»

قَالُوْا جَزَاۤؤُهٗ مَنْ وُّجِدَ فِيْ رَحْلِهٖ فَهُوَ جَزَاۤؤُهٗ ۗ كَذٰلِكَ نَجْزِى الظّٰلِمِيْنَ

qālū jazā'uhū maw wujida fī raḥlihī fa huwa jazā'uh(ū), każālika najziẓ-ẓālimīn(a).

Гьез жаваб кьуна: «ГӀазаб-гӀазаб буго, жиндирго гъамасалда жаниб тӀагӀараб жо батарав чиясе гьесул тамихӀ щвей, гьединаб тамихӀ гьабула нижеца зулмучагӀазе», - ян.

فَبَدَاَ بِاَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَاۤءِ اَخِيْهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِّعَاۤءِ اَخِيْهِۗ كَذٰلِكَ كِدْنَا لِيُوْسُفَۗ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ اَخَاهُ فِيْ دِيْنِ الْمَلِكِ اِلَّآ اَنْ يَّشَاۤءَ اللّٰهُ ۗنَرْفَعُ دَرَجٰتٍ مَّنْ نَّشَاۤءُۗ وَفَوْقَ كُلِّ ذِيْ عِلْمٍ عَلِيْمٌ

fa bada'a bi'au‘iyatihim qabla wi‘ā'i akhīhi ṡummastakhrajahā miw wi‘ā'i akhīh(i), każālika kidnā liyūsuf(a), mā kāna liya'khuża akhāhu fī dīnil-maliki illā ay yasyā'allāh(u), narfa‘u darajātim man nasyā'(u), wa fauqa kulli żī ‘ilmin ‘alīm(un).

Гьединлъидал гьес байбихьана жиндирго вацасул къвачӀаялдаса цебе гьезул къвачӀа чӀухь базе, цинги вацасул къвачӀаялдаса гьеб бахъана. Гьедин Нижеца Юсупие гӀуцӀана. Гьесда кӀолароан жиндирго вацасе пачаясул къануналда рекъон тамихӀ гьабизе, Аллагьасе бокьичӀони. Нижеца статусалда борхизавула Нижее бокьарав чи. ва щибав лъай бугев чиясда тӀад вукӀуна цӀикӀкӀун лъалев чи

۞ قَالُوْٓا اِنْ يَّسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ اَخٌ لَّهٗ مِنْ قَبْلُۚ فَاَسَرَّهَا يُوْسُفُ فِيْ نَفْسِهٖ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْۚ قَالَ اَنْتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا ۚوَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا تَصِفُوْنَ

qālū iy yasriq faqad saraqa akhul lahū min qabl(u), fa asarrahā yūsufu fī nafsihī wa lam yubdihā lahum, qāla antum syarrum makānā(n), wallāhu a‘lamu bimā taṣifūn(a).

Гьез абуна: «Гьес бикъулеб батани, гьелдаса цебе гьесул вацасги бикъун букӀана», - ян. Гьединлъидал Юсупица жиндирго рекӀелъ (раздражение) бахчана ва гьезда гьеб бихьизабичӀо. Гьес абуна (жиндирго рекӀелъ): "Дур ахӀвал-хӀал хӀакъикъаталдаги квешаб бугин. Аллагьасда лъикӀ лъала дуца баян гьабулеб жо".

قَالُوْا يٰٓاَيُّهَا الْعَزِيْزُ اِنَّ لَهٗٓ اَبًا شَيْخًا كَبِيْرًا فَخُذْ اَحَدَنَا مَكَانَهٗ ۚاِنَّا نَرٰىكَ مِنَ الْمُحْسِنِيْنَ

qālū yā ayyuhal-‘azīzu inna lahū aban syaikhan kabīran fa khuż aḥadanā makānah(ū), innā narāka minal-muḥsinīn(a).

Гьез абуна: "Я Ал-ГӀазиз, гьесул вуго херав эмен, гьесул бакӀалда нижер цояв ваче, хӀакълъунго нижеда бихьула мун лъикӀлъи гьабулездасан вукӀин".

قَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اَنْ نَّأْخُذَ اِلَّا مَنْ وَّجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهٗٓ ۙاِنَّآ اِذًا لَّظٰلِمُوْنَ ࣖ

qāla ma‘āżallāhi an na'khuża illā maw wajadnā matā‘anā ‘indah(ū), innā iżal laẓālimūn(a).

Гьес (Юсупица) абуна: «Дица Аллагьасда гьарула нижеда нижерго къайи-цӀа батараб чи гурони, (лъиданиги) кквеялдаса цӀуни, нижеца гьедин (гьеб гьабулеб батани), гьеб ккола ниж зулмучагӀи ругин абураб магӀна».

فَلَمَّا اسْتَيْـَٔسُوْا مِنْهُ خَلَصُوْا نَجِيًّاۗ قَالَ كَبِيْرُهُمْ اَلَمْ تَعْلَمُوْٓا اَنَّ اَبَاكُمْ قَدْ اَخَذَ عَلَيْكُمْ مَّوْثِقًا مِّنَ اللّٰهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُّمْ فِيْ يُوْسُفَ فَلَنْ اَبْرَحَ الْاَرْضَ حَتّٰى يَأْذَنَ لِيْٓ اَبِيْٓ اَوْ يَحْكُمَ اللّٰهُ لِيْۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحٰكِمِيْنَ

falammastai'asū minhu khalaṣū najiyyā(n), qāla kabīruhum alam ta‘lamū anna abākum qad akhaża ‘alaikum mauṡiqam minallāhi wa min qablu mā farrattum fī yūsufa falan abraḥal-arḍa ḥattā ya'żana lī abī au yaḥkumallāhu lī, wa huwa khairul-ḥākimīn(a).

Гьединлъидал гьелдаса (Юсупил хӀукмуялдаса) хьул къотӀараб мехалъ гьел жалго рукӀана (гьоркьоблъи гьабулеб мехалъ) хъирщ-хъирщалда. Гьезул бищун кӀудияс абуна: "Дуда лъаларищ дур инсуца духъа Аллагьасул (цӀаралдалъун) рагӀи босун букӀин ва гьелда цебе дуца Юсуп рехун тараблъи? Гьединлъидал дица гьаб ракь (Миср) тун ине гьечӀо, дир инсуца дие (тӀадвуссине) изну кьезегӀан, яги Аллагьас дие хӀукму кьезегӀан. Ва гьев вуго диванчагӀазул бищунго лъикӀав".

اِرْجِعُوْٓا اِلٰٓى اَبِيْكُمْ فَقُوْلُوْا يٰٓاَبَانَآ اِنَّ ابْنَكَ سَرَقَۚ وَمَا شَهِدْنَآ اِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حٰفِظِيْنَ

irji‘ū ilā abīkum fa qūlū yā abānā innabnaka saraq(a), wa mā syahidnā illā bimā ‘alimnā wa mā kunnā lil-gaibi ḥāfiẓīn(a).

Дурго инсухъе тӀадвусса ва абе: «Я нижер эмен!

وَسْـَٔلِ الْقَرْيَةَ الَّتِيْ كُنَّا فِيْهَا وَالْعِيْرَ الَّتِيْٓ اَقْبَلْنَا فِيْهَاۗ وَاِنَّا لَصٰدِقُوْنَ

was'alil-qaryatal-latī kunnā fīhā wal-‘īral-latī aqbalnā fīhā, wa innā laṣādiqūn(a).

Ниж ругеб ракьалдаги, нижеда цадахъ бачӀараб караваналдаги гьикъе. Ва ниж руго битӀарал гӀадамал».

قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗعَسَى اللّٰهُ اَنْ يَّأْتِيَنِيْ بِهِمْ جَمِيْعًاۗ اِنَّهٗ هُوَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ

qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), ‘asallāhu ay ya'tiyanī bihim jamī‘ā(n), innahū huwal-‘alīmul-ḥakīm(u).

Гьес (Якъубица) абуна: "ХӀакъикъаталдаги, мун гурони лъикӀал (квешал) ишал рихьулев гьечӀо. Гьединлъидал (дир сабру) лъикӀаб сабру ккола. Хьул кола Аллагьас гьел киналго дихъе рачине. ХӀакъикъаталдаги, гьев вуго кинабго лъалев, гӀакъилав".

وَتَوَلّٰى عَنْهُمْ وَقَالَ يٰٓاَسَفٰى عَلٰى يُوْسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنٰهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيْمٌ

wa tawallā ‘anhum wa qāla yā asafā ‘alā yūsufa wabyaḍḍat ‘aināhu minal-ḥuzni fa huwa kaẓīm(un).

Ва гьев (Якъуб) гьездаса (жиндирго васаздехун) вуссана, «Вай дир пашманлъи Юсупил хӀакъалъулъ», - янги абун, гьесул берал хъахӀлъана пашманлъиялъ. Гьес сихӀкъотӀун жиндирго ццин ккун букӀана (жиндирго лъималаздехун).

قَالُوْا تَاللّٰهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوْسُفَ حَتّٰى تَكُوْنَ حَرَضًا اَوْ تَكُوْنَ مِنَ الْهٰلِكِيْنَ

qālū tallāhi tafta'u tażkuru yūsufa ḥattā takūna ḥaraḍan au takūna minal-hālikīn(a).

Гьез абуна: «Валлагь, мун Юсуп ракӀалде щвезавизе лъугӀуларо, мун захӀматаб унтиялъ (унтизегӀан) яги мун хвалде ругезда гъорлъ вукӀинегӀан», - ян.

قَالَ اِنَّمَآ اَشْكُوْا بَثِّيْ وَحُزْنِيْٓ اِلَى اللّٰهِ وَاَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

qāla innamā asykū baṡṡī wa ḥuznī ilallāhi wa a‘lamu minallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Гьес (Якъубица) жаваб кьуна: "ЦохӀо Аллагьасде гӀарз гьабула дица дирго къварилъабаздасаги пашманлъиялдасаги. Ва нужеда лъалареб дида Аллагьасдасан лъала", - ян.

يٰبَنِيَّ اذْهَبُوْا فَتَحَسَّسُوْا مِنْ يُّوْسُفَ وَاَخِيْهِ وَلَا تَا۟يْـَٔسُوْا مِنْ رَّوْحِ اللّٰهِ ۗاِنَّهٗ لَا يَا۟يْـَٔسُ مِنْ رَّوْحِ اللّٰهِ اِلَّا الْقَوْمُ الْكٰفِرُوْنَ

yā baniyyażhabū fa taḥassasū miy yūsufa wa akhīhi wa lā tai'asū mir rauḥillāh(i), innahū lā yai'asu mir rauḥillāhi illal-qaumul-kāfirūn(a).

Я дир лъимал! Инеги ун, Юсупилги гьесул вацазулги хӀакъалъулъ (хабар) балагье ва Аллагьасул рахӀмуялдаса хьул къотӀуге. ХӀакълъунго, Аллагьасул рахӀматалдаса хьул къотӀарал чагӀи руго гӀицӀго капурзаби».

فَلَمَّا دَخَلُوْا عَلَيْهِ قَالُوْا يٰٓاَيُّهَا الْعَزِيْزُ مَسَّنَا وَاَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجٰىةٍ فَاَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَاۗ اِنَّ اللّٰهَ يَجْزِى الْمُتَصَدِّقِيْنَ

falammā dakhalū ‘alaihi qālū yā ayyuhal-‘azīzu massanā wa ahlanaḍ-ḍurru wa ji'nā bibiḍā‘atim muzjātin fa aufi lanal-kaila wa taṣaddaq ‘alainā, innallāha yajzil-mutaṣaddiqīn(a).

Гьединлъидал, Юсупил (бакӀалде) лъугьараб мехалъ, гьез абуна: «Я, Ал-ГӀазиз, нижееги нижер хъизаналъеги балагь ккана ва ниж рачӀана къимат гьечӀел жалги росун, гьединлъидал нижер бутӀа цӀезабе ва нижее садакъа кье.

قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَّا فَعَلْتُمْ بِيُوْسُفَ وَاَخِيْهِ اِذْ اَنْتُمْ جٰهِلُوْنَ

qāla hal ‘alimtum mā fa‘altum biyūsufa wa akhīhi iż antum jāhilūn(a).

Гьес (Юсупица) абуна: «Дуда лъалищ (квешлъи) дуца Юсупиеги гьесул вацазеги гьабураб жо, дурго ишазул (хӀасилал) дуда бичӀчӀичӀолъиялъ?»

قَالُوْٓا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوْسُفُۗ قَالَ اَنَا۠ يُوْسُفُ وَهٰذَآ اَخِيْ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۗ اِنَّهٗ مَنْ يَّتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ

qālū a'innaka la'anta yūsuf(u), qāla ana yūsufu wa hāżā akhī qad mannallāhu ‘alainā, innahū may yataqqi wa yaṣbir fa innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).

Гьез абуна: «ХӀакъикъаталдаги мун Юсупищ?» Гьес (Юсупица) жаваб кьуна: "Дун вуго Юсуп, гьав вуго дир вац. ХӀакълъунго Аллагьас нилъее кьуна жиндирго баркат. ХӀакълъунго, лъицаниги динияб рахъалъ ритӀухъав ва сабру гьабулев вугони, хӀакъикъаталдаги Аллагьас лъикӀлъи гьабулезул кири гӀадада хвезабуларо".

قَالُوْا تَاللّٰهِ لَقَدْ اٰثَرَكَ اللّٰهُ عَلَيْنَا وَاِنْ كُنَّا لَخٰطِـِٕيْنَ

qālū tallāhi laqad āṡarakallāhu ‘alainā wa in kunnā lakhāṭi'īn(a).

Гьез абуна: «Аллагьасдалъун, хӀакълъунго Аллагьас мун нижедаса тӀаса вищана, хӀакълъунго ниж руго мунагьал чураял».

قَالَ لَا تَثْرِيْبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَۗ يَغْفِرُ اللّٰهُ لَكُمْ ۖوَهُوَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ

qāla lā taṡrība ‘alaikumul-yaum(a), wa yagfirullāhu lakum, wa huwa arḥamur-rāḥimīn(a).

Гьес (Юсупица) абуна: "Гьаб къоялъ дуде бугьтан гьечӀо, Аллагь мунагьал чураги. Ва гьев вуго гурхӀелчагӀазда гьоркьов бищунго гурхӀулев", - ян.

اِذْهَبُوْا بِقَمِيْصِيْ هٰذَا فَاَلْقُوْهُ عَلٰى وَجْهِ اَبِيْ يَأْتِ بَصِيْرًا ۚوَأْتُوْنِيْ بِاَهْلِكُمْ اَجْمَعِيْنَ ࣖ

iżhabū biqamīṣī hāżā fa alqūhu ‘alā wajhi abī ya'ti baṣīrā(n), wa'tūnī bi'ahlikum ajma‘īn(a).

Дир ретӀелгун а, цинги инсул гьурмада хъвазе, цинги гьев нахъехун валагьила; Дур тӀолабго хъизанги дихъе баче».

وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيْرُ قَالَ اَبُوْهُمْ اِنِّيْ لَاَجِدُ رِيْحَ يُوْسُفَ لَوْلَآ اَنْ تُفَنِّدُوْنِ

wa lammā faṣalatil-‘īru qāla abūhum innī la'ajidu rīḥa yūsufa lau lā an tufannidūn(i).

Ва караван ун хадуб (Мисриялъул ракьалдаса), гьезул инсуца абуна: «ХӀакъикъаталдаги дида Юсупил махӀ лъана, нужеца дида гӀакълу загӀипав вугин абун гӀайиб чӀвачӀебани (узухъда нужеца дун ритӀухъ гьавизе вукӀана)», - ян.

قَالُوْا تَاللّٰهِ اِنَّكَ لَفِيْ ضَلٰلِكَ الْقَدِيْمِ

qālū tallāhi innaka lafī ḍalālikal-qadīm(i).

Гьез (гьесул агьлуялъ) абуна: «Валлагь, мун жеги дурго цересел гъалатӀазда вуго», - ян.

فَلَمَّآ اَنْ جَاۤءَ الْبَشِيْرُ اَلْقٰىهُ عَلٰى وَجْهِهٖ فَارْتَدَّ بَصِيْرًاۗ قَالَ اَلَمْ اَقُلْ لَّكُمْۙ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

falammā an jā'al-basyīru alqāhu ‘alā wajihihī fartadda baṣīrā(n), qāla alam aqul lakum, innī a‘lamu minallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Гьединлъидал рохалил хабар бачӀарав чи вачӀараб мехалъ, гьес жиндирго (Якъубил) гьурмада (ретӀел) хъвана, цинги гьесда нахъеги бихьулаан. Гьес (Якъубица) абуна: «Дица нужеда абичӀищ нужеда лъалареб жо дида Аллагьасдасан лъалилан».

قَالُوْا يٰٓاَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوْبَنَآ اِنَّا كُنَّا خٰطِـِٕيْنَ

qālū yā abānastagfir lanā żunūbanā innā kunnā khāṭi'īn(a).

Гьез абуна: «Я нижер эмен, нижер мунагьаздаса тӀаса лъугьаян гьаре, хӀакълъунго ниж руго мунагьал чураял».

قَالَ سَوْفَ اَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّيْ ۗاِنَّهٗ هُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ

qāla saufa astagfiru lakum rabbī, innahū huwal-gafūrur-raḥīm(u).

Гьес (Якъубица) абуна: «Дица дирго БетӀергьанасда гьарила нужее гӀоло тӀаса лъугьин, хӀакълъунго гьев вуго тӀаса лъугьунев, гурхӀулев».

فَلَمَّا دَخَلُوْا عَلٰى يُوْسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَبَوَيْهِ وَقَالَ ادْخُلُوْا مِصْرَ اِنْ شَاۤءَ اللّٰهُ اٰمِنِيْنَ ۗ

falammā dakhalū ‘alā yūsufa āwā ilaihi abawaihi wa qāladkhulū miṣra in syā'allāhu āminīn(a).

Гьединлъидал гьел (гьенире) Юсуп лъугьараб мехалъ, гьес эбел-эмен къвал бана (ва гьезие бакӀ хӀадур гьабуна), «Аллагьас хъван батани, нуж сах-саламатго лъугьа Мисралъул ракьалде», - ян.

وَرَفَعَ اَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوْا لَهٗ سُجَّدًاۚ وَقَالَ يٰٓاَبَتِ هٰذَا تَأْوِيْلُ رُءْيَايَ مِنْ قَبْلُ ۖقَدْ جَعَلَهَا رَبِّيْ حَقًّاۗ وَقَدْ اَحْسَنَ بِيْٓ اِذْ اَخْرَجَنِيْ مِنَ السِّجْنِ وَجَاۤءَ بِكُمْ مِّنَ الْبَدْوِ مِنْۢ بَعْدِ اَنْ نَّزَغَ الشَّيْطٰنُ بَيْنِيْ وَبَيْنَ اِخْوَتِيْۗ اِنَّ رَبِّيْ لَطِيْفٌ لِّمَا يَشَاۤءُ ۗاِنَّهٗ هُوَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ

wa rafa‘a abawaihi ‘alal-‘arsyi wa kharrū lahū sujjadā(n), wa qāla yā abati hāżā ta'wīlu ru'yāya min qabl(u), qad ja‘alahā rabbī ḥaqqā(n), wa qad aḥsana bī iż akhrajanī minas-sijni wa jā'a bikum minal-badwi mim ba‘di an nazagasy-syaiṭānu bainī wa baina ikhwatī, inna rabbī laṭīful limā yasyā'(u), innahū huwal-‘alīmul-ḥakīm(u).

Ва гьес эбел-эмен тахбакӀалде рахъинаруна. Гьез (киналго) гьесие (Юсупие) сужда гьабуна. Гьес (Юсупица) абуна: "Я дир эмен! Гьале дир цебесеб макьуялъул магӀна. ХӀакъикъаталдаги дир БетӀергьанас гьеб хӀакъикъияблъун гьабуна. ХӀакъикъаталдаги дир БетӀергьанас дие лъикӀлъи гьабуна, дун туснахъалдаса эркен гьавураб мехалъ ва мун росулъа вачун вачӀараб мехалъ, шайтӀаналъ дидаги дир вацаздаги гьоркьоб бугеб гьоркьоблъи хвезабун хадуб. Кинабго лъалев, кинабго гӀакъилав.

۞ رَبِّ قَدْ اٰتَيْتَنِيْ مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِيْ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِۚ فَاطِرَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ اَنْتَ وَلِيّٖ فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِۚ تَوَفَّنِيْ مُسْلِمًا وَّاَلْحِقْنِيْ بِالصّٰلِحِيْنَ

rabbi qad ātaitanī minal-mulki wa ‘allamtanī min ta'wīlil-aḥādīṡ(i), fāṭiras-samāwāti wal-arḍ(i), anta waliyyī fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), tawaffanī muslimaw wa alḥiqnī biṣ-ṣāliḥīn(a).

Дир БетӀергьан, хӀакълъунго Дуца дие цо-цо къуватал кьуна ва макьуялъул цо-цо магӀнаби малъана. (Я Аллагь), зобалги ракьалги рижарав, мун дунялалдаги ахираталдаги дир цӀунулев вуго, дун бусурманчилъунги тун, диванчагӀазда цадахъ дунги жубай», - ян.

ذٰلِكَ مِنْ اَنْۢبَاۤءِ الْغَيْبِ نُوْحِيْهِ اِلَيْكَۚ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ اِذْ اَجْمَعُوْٓا اَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُوْنَ

Żālika min ambā'il-gaibi nūḥīhi ilaik(a), wa mā kunta ladaihim iż ajma‘ū amrahum wa hum yamkurūn(a).

Гьеб ккола Нижеца духъе (МухӀамад) рещтӀарал рихьулел гьечӀел хабаразул цо бутӀа; мун гьезда аскӀов вукӀинчӀониги, гьез хӀилла-рекӀкӀ гӀуцӀизе (Юсуп гвендалда жанив лъезе) къотӀи гьабураб мехалъ.

وَمَآ اَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِيْنَ

wa mā akṡarun-nāsi wa lau ḥaraṣta bimu'minīn(a).

Ва гӀемерисел гӀадамал божизе гьечӀо унго-унголъунги бокьаниги.

وَمَا تَسْـَٔلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ اَجْرٍۗ اِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعٰلَمِيْنَ ࣖ

wa mā tas'aluhum ‘alaihi min ajr(in), in huwa illā żikrul lil-‘ālamīn(a).

Ва нужеца гьездаса щибго жо гьаруларо гьелъие гӀоло (дур ахӀиялъухъ), щай гурелъул гьеб (ахӀи) тӀолабго дунялалъе малъи бугелъул.

وَكَاَيِّنْ مِّنْ اٰيَةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ يَمُرُّوْنَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُوْنَ

wa ka'ayyim min āyatin fis-samāwāti wal-arḍi yamurrūna ‘alaihā wa hum ‘anhā mu‘rḍūn(a).

Зобалаздаги ракьалдаги (Аллагьасул кӀодолъиялъул) чан гӀаламат гьез рихьарал, амма гьел гьелдаса нахъе руссана.

وَمَا يُؤْمِنُ اَكْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ اِلَّا وَهُمْ مُّشْرِكُوْنَ

wa mā yu'minu akṡaruhum billāhi illā wa hum musyrikūn(a).

Ва гьезул гӀемерисел Аллагьасда божуларо, хӀакъикъаталда гьез гьесде ширк гьабула.

اَفَاَمِنُوْٓا اَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِّنْ عَذَابِ اللّٰهِ اَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَّهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ

afa aminū an ta'tiyahum gāsyiyatum min ‘ażābillāhi au ta'tiyahumus-sā‘atu bagtataw wa hum lā yasy‘urūn(a).

Жидеда тӀад бугеб Аллагьасул гӀазаб бачӀиналдаса, яги жидедаго лъачӀого, циндаго жидеде Къиямасеб къо бачӀиналдаса хӀинкъи гьечӀолъи лъалебищ гьезда?

قُلْ هٰذِهٖ سَبِيْلِيْٓ اَدْعُوْٓا اِلَى اللّٰهِ ۗعَلٰى بَصِيْرَةٍ اَنَا۠ وَمَنِ اتَّبَعَنِيْ ۗوَسُبْحٰنَ اللّٰهِ وَمَآ اَنَا۠ مِنَ الْمُشْرِكِيْنَ

qul hāżihī sabīlī ad‘ū ilallāh(i), ‘alā baṣīratin ana wa manittaba‘anī, wa subḥānallāhi wa mā ana minal-musyrikīn(a).

Абе (МухӀамад): «Гьаб дир нух, дицаги дида хадур ругезги Аллагьасухъе ахӀулел руго божилъигун, Аллагьасе рецц, дун мушриказдаса гуро».

وَمَآ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ اِلَّا رِجَالًا نُّوْحِيْٓ اِلَيْهِمْ مِّنْ اَهْلِ الْقُرٰىۗ اَفَلَمْ يَسِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۗ وَلَدَارُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ اتَّقَوْاۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

wa mā arsalnā min qablika illā rijālan nūḥī ilaihim min ahlil-qurā, afalam yasīrū fil-arḍi fa yanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qablihim, wa ladārul-ākhirati khairul lil-lażīnattaqau, afalā ta‘qilūn(a).

Дудаса (МухӀаммад) цеве Нижеца витӀун вукӀинчӀо ракьалъул агьлуялда гьоркьоса Нижеца вахӀюял кьурав чи. Ракьалда хьвадун рукӀинчӀищ гьел, жидедаго цере рукӀаразул (чапарасда гьереси гьабурал) ккараб жо бихьизе. Ва хӀакъикъаталдаги ахираталъул ракь лъикӀаб буго диниял чагӀазе. БичӀчӀуларищ дуда?

حَتّٰٓى اِذَا اسْتَيْـَٔسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوْٓا اَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوْا جَاۤءَهُمْ نَصْرُنَاۙ فَنُجِّيَ مَنْ نَّشَاۤءُ ۗوَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِيْنَ

Ḥattā iżastai'asar-rusulu wa ẓannū annahum qad kużibū jā'ahum naṣrunā, fa nujjiya man nasyā'(u), wa lā yuraddu ba'sunā ‘anil-qaumil-mujrimīn(a).

Гьединлъидал чапарзабазул хьул тӀокӀаб гьечӀеб мехалъ (жидерго халкъалъул иманалъул хӀакъалъулъ) ва жидеда гьереси бицун букӀиналда божараб мехалъ, гьел (чапарзаби) Нижер кумекалде рачӀуна, цинги гьел хвасар гьарула Нижее бокьарав чияс. Ва Нижер гӀазаб мунагьал чурабаздаса нахъчӀвазе рес гьечӀо .

لَقَدْ كَانَ فِيْ قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّاُولِى الْاَلْبَابِۗ مَا كَانَ حَدِيْثًا يُّفْتَرٰى وَلٰكِنْ تَصْدِيْقَ الَّذِيْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيْلَ كُلِّ شَيْءٍ وَّهُدًى وَّرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ ࣖ

laqad kāna fī qaṣaṣihim ‘ibratul li'ulil-albāb(i), mā kāna ḥadīṡay yuftarā wa lākin taṣdīqal-lażī baina yadaihi wa tafṣīla kulli syai'iw wa hudaw wa raḥmatal liqaumiy yu'minūn(a).

ХӀакъикъаталдаги гьезул харбазда жаниб гӀакълу бугел гӀадамазе малъиги букӀуна. (Къуръан) ургъун бахъараб хабар гуро, цебе букӀараб (тӀахьал) ритӀухъ гьабулеб, кинабго бичӀчӀизабулеб, иман лъуразе (гӀ.с.) нух бихьизаби ва рахӀму гьабулеб.