Revert to Islam, click here
Islam Al-Haq: Koran kple Hadith
(Islam vavã)

Q.S Al-Baqarah ƒe ŋkɔ (اَلْبَقَرَة) - 286 Kpukpuiwo ƒe Xexlẽme

(Nyi)

Qari

Murottal Audio

1

الۤمّۤ ۚ

alif lām mīm.

Alif Lam Mim


2

ذٰلِكَ الْكِتٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيْهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِيْنَۙ

Żālikal-kitābu lā raiba fīh(i), hudal lil-muttaqīn(a).

Ðikeke aɖeke mele agbalẽ sia (Qur’an) me le eŋu o; mɔfiame na amesiwo nye mawuvɔ̃lawo


3

الَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيْمُوْنَ الصَّلٰوةَ وَمِمَّا رَزَقْنٰهُمْ يُنْفِقُوْنَ ۙ

al-lażīna yu'minūna bil-gaibi wa yuqīmūnaṣ-ṣalāta wa mimmā razaqnāhum yunfiqūn(a).

(si nye) amesiwo xɔ nusiwo womekpɔna o dzi se, wowɔa gbedodoɖawo, eye wozãa nuɖuɖu si Míena wo ƒe akpa aɖe


4

وَالَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَآ اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ۚ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوْقِنُوْنَۗ

wal-lażīna yu'minūna bimā unzila ilaika wa mā unzila min qablik(a), wabil-ākhirati hum yūqinūn(a).

kple amesiwo xɔ (Qur’an) si woɖe fia mi (Muhammad) kple (agbalẽawo) siwo woɖo ɖa do ŋgɔ na mi la dzi se, eye woxɔe se be agbenɔnɔ le ku megbe ƒe anyinɔnɔ


5

اُولٰۤىِٕكَ عَلٰى هُدًى مِّنْ رَّبِّهِمْ ۙ وَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ

ulā'ika ‘alā hudam mir rabbihim wa ulā'ika humul-mufliḥūn(a).

Woawoe xɔa mɔfiafia tso woƒe Aƒetɔ gbɔ, eye woawoe nye dzɔgbenyuitɔwo


6

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا سَوَاۤءٌ عَلَيْهِمْ ءَاَنْذَرْتَهُمْ اَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَ

innal-lażīna kafarū sawā'un ‘alaihim a'anżartahum am lam tunżirhum lā yu'minūn(a).

Nyateƒee, amesiwo mexɔe se o la, nenema ke wòle na woawo hã, wò (Muhammad) xlɔ̃ nu wò alo mèxlɔ̃ nu wo o, womaxɔe ase o.


7

خَتَمَ اللّٰهُ عَلٰى قُلُوْبِهِمْ وَعَلٰى سَمْعِهِمْ ۗ وَعَلٰٓى اَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَّلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيْمٌ ࣖ

khatamallāhu ‘alā qulūbihim wa ‘alā sam‘ihim wa ‘alā abṣārihim gisyāwatuw wa lahum ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Allah tre woƒe dziwo kple nusese nu, wotu woƒe ŋutega, eye woaxɔ tohehe sesẽ aɖe


8

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّقُوْلُ اٰمَنَّا بِاللّٰهِ وَبِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِيْنَۘ

wa minan-nāsi may yaqūlu āmannā billāhi wa bil-yaumil-ākhiri wa mā hum bimu'minīn(a).

Eye le amewo dome la, ame aɖewo li siwo gblɔna be, "Míexɔ Allah kple Ŋkeke Mamlɛa dzi se," gake le nyateƒe me la, womenye xɔsetɔwo o


9

يُخٰدِعُوْنَ اللّٰهَ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا ۚ وَمَا يَخْدَعُوْنَ اِلَّآ اَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُوْنَۗ

yukhādi‘ūnallāha wal-lażīna āmanū wa mā yakhda‘ūna illā anfusahum wa mā yasy‘urūn(a).

Woblea Allah kple xɔsetɔwo, gake ɖeko woblea wo ɖokui evɔ womenya o.


10

فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌۙ فَزَادَهُمُ اللّٰهُ مَرَضًاۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ ۢ ەۙ بِمَا كَانُوْا يَكْذِبُوْنَ

fī qulūbihim maraḍun fa zādahumullāhu maraḍā(n), wa lahum ‘ażābun alīmum bimā kānū yakżibūn(a).

Dɔléle le woƒe dziwo me, eyata Allah dzi woƒe dɔléle ɖe edzi, eye tohehe vevesese aɖe asu wo si elabena woda alakpa.


11

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوْا فِى الْاَرْضِۙ قَالُوْٓا اِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُوْنَ

wa iżā qīla lahum lā tufsidū fil-arḍ(i), qālū innamā naḥnu muṣliḥūn(a).

Eye ne wogblɔ na wo be, “Migawɔ nuvevi anyigba la o!” Woɖo eŋu be, "Le nyateƒe me la, míawoe wɔa ŋgɔyiyi."


12

اَلَآ اِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُوْنَ وَلٰكِنْ لَّا يَشْعُرُوْنَ

alā innahum humul-mufsidūna wa lākil lā yasy‘urūn(a).

Ðo ŋku edzi be woawoe wɔa nu gbegblẽ, gake womekpɔnɛ dzea sii o.


13

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ اٰمِنُوْا كَمَآ اٰمَنَ النَّاسُ قَالُوْٓا اَنُؤْمِنُ كَمَآ اٰمَنَ السُّفَهَاۤءُ ۗ اَلَآ اِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاۤءُ وَلٰكِنْ لَّا يَعْلَمُوْنَ

wa iżā qīla lahum āminū kamā āmanan nāsu qālū anu'minu kamā āmanas-sufahā'(u), alā innahum humus-sufahā'u wa lākil lā ya‘lamūn(a).

Eye ne wogblɔ na wo be, “Mixɔe se abe alesi ame bubuwo xɔe se ene!” Woɖo eŋu be, “Ðe míaxɔe ase abe alesi ame siwo si nugɔmesese mele o xɔe se enea?” Ðo ŋku edzi be le nyateƒe me la, woawoe nye amesiwo gɔmesese mele wo si o, gake womenya o.


14

وَاِذَا لَقُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَالُوْٓا اٰمَنَّا ۚ وَاِذَا خَلَوْا اِلٰى شَيٰطِيْنِهِمْ ۙ قَالُوْٓا اِنَّا مَعَكُمْ ۙاِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُوْنَ

wa iżā laqul-lażīna āmanū qālū āmannā, wa iżā khalau ilā syayāṭīnihim qālū innā ma‘akum, innamā naḥnu mustahzi'ūn(a).

Eye ne wodo go ame siwo xɔe se la, wogblɔna be, “Míexɔe se.” Gake esi wotrɔ yi woƒe abosamwo (kplɔlawo) gbɔ la, wogblɔ be, "Nyateƒee, míele mia gbɔ, fewuɖuɖu koe míele."


15

اَللّٰهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِيْ طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُوْنَ

allāhu yastahzi'u bihim wa yamudduhum fī ṭugyānihim ya‘mahūn(a).

Allah aɖu fewu le wo ŋu eye wòana woadzo ayi vodada me.


16

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الضَّلٰلَةَ بِالْهُدٰىۖ فَمَا رَبِحَتْ تِّجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوْا مُهْتَدِيْنَ

ulā'ikal-lażīnasytarawuḍ-ḍalālata bil-hudā, famā rabiḥat tijāratuhum wa mā kānū muhtadīn(a).

Woawoe ƒle vodada kple mɔfiame. Eyata woƒe asitsatsa medzɔ dzi na wo o eye womekpɔ mɔfiame aɖeke o.


17

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوْقَدَ نَارًا ۚ فَلَمَّآ اَضَاۤءَتْ مَا حَوْلَهٗ ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُوْرِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِيْ ظُلُمٰتٍ لَّا يُبْصِرُوْنَ

maṡaluhum kamaṡalil-lażistauqada nārā(n), falammā aḍā'at mā ḥaulahūū żahaballāhu binūrihim wa tarakahum fī ẓulumātil lā yubṣirūn(a).

Woƒe kpɔɖeŋu le abe amesiwo doa dzo ene, gake esi wòklẽ nusiwo ƒo xlã wo vɔ la, Allah ɖea woƒe kekeli ɖa eye wògblẽa wo ɖe viviti me, womete ŋu kpɔa nu o.


18

صُمٌّ ۢ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُوْنَۙ

Ṣummum bukmun ‘umyun fahum lā yarji‘ūn(a).

Wonye tokunɔwo, mumuwo kple ŋkuagbãtɔwo, eyata womate ŋu atrɔ ayi o.


19

اَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاۤءِ فِيْهِ ظُلُمٰتٌ وَّرَعْدٌ وَّبَرْقٌۚ يَجْعَلُوْنَ اَصَابِعَهُمْ فِيْٓ اٰذَانِهِمْ مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِۗ وَاللّٰهُ مُحِيْطٌۢ بِالْكٰفِرِيْنَ

au kaṣayyibim minas-samā'i fīhi ẓulumātuw wa ra‘duw wa barq(un), yaj‘alūna aṣābi‘ahum fī āżānihim minaṣ-ṣawā‘iqi ḥażaral-maut(i), wallāhu muḥīṭum bil- kāfirīn(a).

Alo abe (amesiwo ƒo) tsidzadza gã aɖe si tso dziƒo, si viviti, dziɖegbe, kple dzikedzo kpe ɖo ene. Wotsɔa woƒe asibidɛwo tɔa woƒe towo, (sina) dziɖegbe ƒe ɖiɖi le vɔvɔ̃ na ku ta. Allah ƒo xlã dzimaxɔsetɔwo.


20

يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ اَبْصَارَهُمْ ۗ كُلَّمَآ اَضَاۤءَ لَهُمْ مَّشَوْا فِيْهِ ۙ وَاِذَآ اَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوْا ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَاَبْصَارِهِمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ ࣖ

yakādul-barqu yakhṭafu abṣārahum, kullamā aḍā'a lahum masyau fīh(i), wa iżā aẓlama ‘alaihim qāmū, wa lau syā'allāhu lażahaba bisam‘ihim wa abṣārihim, innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Dzikedzoa lé woƒe ŋku kloe. Ɣesiaɣi si (dzikedzo) klẽ la, wozɔna le ete, eye ne viviti do ɖe wo dzi la, wotɔna. Ne ɖe Allah lɔ̃ la, anye ne exɔ woƒe tosese kple nukpɔkpɔ le wo si. Nyateƒee, Allah nye Ŋusẽkatãtɔ ɖe nuwo katã dzi.


21

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوْا رَبَّكُمُ الَّذِيْ خَلَقَكُمْ وَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَۙ

yā ayyuhan-nāsu‘budū rabbakumul-lażī khalaqakum wal-lażīna min qablikum la‘allakum tattaqūn(a).

Oo dukɔwo! De ta agu na wò Aƒetɔ si wɔ wò kple ame siwo do ŋgɔ na wò, ale be mawuvɔvɔ̃ nasu asiwò.


22

الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ فِرَاشًا وَّالسَّمَاۤءَ بِنَاۤءً ۖوَّاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَخْرَجَ بِهٖ مِنَ الثَّمَرٰتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۚ فَلَا تَجْعَلُوْا لِلّٰهِ اَنْدَادًا وَّاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

allażī ja‘ala lakumul-arḍa firāsyaw was-samā'a binā'ā(n), wa anzala minas-samā'i mā'an fa akhraja bihī minaṡ-ṡamarāti rizqal lakum, falā taj‘alū lillāhi andādaw wa antum ta‘lamūn(a).

. Eyata mègaɖo hoʋlilawo na Allah esime nènya o.


23

وَاِنْ كُنْتُمْ فِيْ رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلٰى عَبْدِنَا فَأْتُوْا بِسُوْرَةٍ مِّنْ مِّثْلِهٖ ۖ وَادْعُوْا شُهَدَاۤءَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa in kuntum fī raibim mimmā nazzalnā ‘alā ‘abdinā fa'tū bisūratim mim miṡlih(ī), wad‘ū syuhadā'akum min dūnillāhi in kuntum ṣādiqīn(a).

Eye ne èke ɖi (Qur’an) be Míeɖiɖi ɖe Míaƒe dɔla (Muhammad) gbɔ la, ekema wɔ surah abe esia ene eye nàkpe wò kpeɖeŋutɔ kpe ɖe Allah ŋu, nenye be ènye nyateƒetɔ.


24

فَاِنْ لَّمْ تَفْعَلُوْا وَلَنْ تَفْعَلُوْا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِيْ وَقُوْدُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ ۖ اُعِدَّتْ لِلْكٰفِرِيْنَ

fa'illam taf‘alū wa lan taf‘alū fattaqun-nāral-latī waqūduhan-nāsu wal-ḥijārah(tu), u‘iddat lil-kāfirīn(a).

Ne mète ŋu wɔe o, eye (kakaɖedzitɔe) màte ŋui o la, ekema vɔ̃ dzomavɔ ƒe dzo si ƒe dzobibi nye amewo kple kpewo, si wodzra ɖo na dzimaxɔsetɔwo.


25

وَبَشِّرِ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ اَنَّ لَهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ ۗ كُلَّمَا رُزِقُوْا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِّزْقًا ۙ قَالُوْا هٰذَا الَّذِيْ رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَاُتُوْا بِهٖ مُتَشَابِهًا ۗوَلَهُمْ فِيْهَآ اَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَّهُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

wa basysyiril-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti anna lahum jannātin tajrī min taḥtihal- anhār(u), kullamā ruziqū minhā min ṡamaratir rizqā(n), qālū hāżal-lażī ruziqnā min qablu wa utū bihī mutasyābihā(n), wa lahum fīhā azwājum muṭahharatuw wa hum fīhā khālidūn(a).

Eye nàgblɔ nya nyui na amesiwo xɔe se eye wowɔa dɔ nyuiwo, be (wona) abɔ siwo me tɔsisiwo sina le la na wo. Ɣesiaɣi si wona atikutsetse siwo tso Dziƒo wo abe nuɖuɖu ene la, wogblɔna be, "Esiae nye nusi wona mí tsã." Wotsɔ (atikutsetse) siwo sɔ kple wo nɔewo na wo. Eye afimae (woxɔa) srɔ̃tɔ dzadzɛwo le. Wokpɔtɔ le eme.


26

۞ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَسْتَحْيٖٓ اَنْ يَّضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوْضَةً فَمَا فَوْقَهَا ۗ فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فَيَعْلَمُوْنَ اَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ ۚ وَاَمَّا الَّذِيْنَ كَفَرُوْا فَيَقُوْلُوْنَ مَاذَآ اَرَادَ اللّٰهُ بِهٰذَا مَثَلًا ۘ يُضِلُّ بِهٖ كَثِيْرًا وَّيَهْدِيْ بِهٖ كَثِيْرًا ۗ وَمَا يُضِلُّ بِهٖٓ اِلَّا الْفٰسِقِيْنَۙ

innallāha lā yastaḥyī ay yaḍriba maṡalam mā ba‘ūḍatan famā fauqahā, fa'ammal- lażīna āmanū faya‘lamūna annahul-ḥaqqu mir rabbihim, wa ammal-lażīna kafarū fayaqūlūna māżā arādallāhu bihāżā maṡalā(n), yuḍillu bihī kaṡīraw wa yahdī bihī kaṡīrā(n), wa mā yuḍillu bihī illal-fāsiqīn(a).

Nyateƒee, Allah mehena ɖe megbe le nudzodzoe alo nane si le sue wu ema ƒe kpɔɖeŋu wɔwɔ me o. Le amesiwo xɔe se gome la, wonyae be nyateƒe si tso Mawu gbɔ lae nye esia. Gake amesiwo mexɔe se o la gblɔna be, "Nukae Allah di be yeagblɔ le lododo sia me?" Etsɔ (lododo) ma na ame geɖewo tra mɔ, eye wòtsɔ ema (hã) na mɔfiame ame geɖewo. Gake mekplɔa ame aɖeke trana kple (lododo) sia o negbe ame vɔ̃ɖiwo ko, .


27

الَّذِيْنَ يَنْقُضُوْنَ عَهْدَ اللّٰهِ مِنْۢ بَعْدِ مِيْثَاقِهٖۖ وَيَقْطَعُوْنَ مَآ اَمَرَ اللّٰهُ بِهٖٓ اَنْ يُّوْصَلَ وَيُفْسِدُوْنَ فِى الْاَرْضِۗ اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ

allażīna yanquḍūna ‘ahdallāhi mim ba‘di mīṡāqih(ī), wa yaqṭa‘ūna mā amarallāhu bihī ay yūṣala wa yufsidūna fil-arḍ(i), ulā'ika humul-khāsirūn(a).

Ame siwo da Allah ƒe nubabla dzi le esi woɖo kpe edzi vɔ megbe, eye wotso nusi Allah de se be woawɔ ɖeka kplii, eye wokaka gbegblẽ ɖe anyigba dzi. Woawoe nye amesiwo bu.


28

كَيْفَ تَكْفُرُوْنَ بِاللّٰهِ وَكُنْتُمْ اَمْوَاتًا فَاَحْيَاكُمْۚ ثُمَّ يُمِيْتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيْكُمْ ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

kaifa takfurūna billāhi wa kuntum amwātan fa'aḥyākum, ṡumma yumītukum ṡumma yuḥyīkum ṡumma ilaihi turja‘ūn(a).

Aleke nàwɔ agbe Allah dzi se, esime nèku (meku), emegbe Ena agbe wò, emegbe wòwu wò, emegbe wògagbɔ agbe wò. Ekema woatrɔ wò ava Eya gbɔ.


29

هُوَ الَّذِيْ خَلَقَ لَكُمْ مَّا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَاۤءِ فَسَوّٰىهُنَّ سَبْعَ سَمٰوٰتٍ ۗ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

huwal-lażī khalaqa lakum mā fil-arḍi jamī‘ā(n), ṡummastawā ilas-samā'i fasawwāhunna sab‘a samāwāt(in), wa huwa bikulli syai'in ‘alīm(un).

Eyae (Allah) wɔ nusianu le anyigba dzi na mi, emegbe Eyi dziƒo, emegbe Wòde blibo wo wozu dziƒo adre. Eye Eyae nye nusianu Nyala.


30

وَاِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اِنِّيْ جَاعِلٌ فِى الْاَرْضِ خَلِيْفَةً ۗ قَالُوْٓا اَتَجْعَلُ فِيْهَا مَنْ يُّفْسِدُ فِيْهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاۤءَۚ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۗ قَالَ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

wa iż qāla rabbuka lil-malā'ikati innī jā‘ilun fil-arḍi khalīfah(tan), qālū ataj‘alu fīhā may yufsidu fīhā wa yasfikud-dimā'(a), wa naḥnu nusabbiḥu biḥamdika wa nuqaddisu lak(a), qāla innī a‘lamu mā lā ta‘lamūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esime miaƒe Aƒetɔ gblɔ na mawudɔlawo be, "Mawɔ caliph le anyigba dzi." Wogblɔ be, “Ðe nèle ame aɖe ɖo ge ɖe afima, si ahe gbegblẽ vɛ, eye wòakɔ ʋu ɖi, esime míele kafum na Wò hele Wò ŋkɔ ŋuti kɔm?” Egblɔ be, “Nyateƒee, menya nu si mienya o.”


31

وَعَلَّمَ اٰدَمَ الْاَسْمَاۤءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلٰۤىِٕكَةِ فَقَالَ اَنْۢبِـُٔوْنِيْ بِاَسْمَاۤءِ هٰٓؤُلَاۤءِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa ‘allama ādamal-asmā'a kullahā ṡumma ‘araḍahum ‘alal-malā'ikati faqāla ambi'ūnī bi'asmā'i hā'ulā'i in kuntum ṣādiqīn(a).

Eye wòfia wo katã ƒe ŋkɔwo (nuwo) Adam, emegbe Eɖe wo fia mawudɔlawo, gblɔ bena, "Gblɔ nusiawo (nuawo) katã ƒe ŋkɔwo nam, nenye be nyateƒee nènye!"


32

قَالُوْا سُبْحٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۗاِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ

qālū subḥānaka lā ‘ilma lanā illā mā ‘allamtanā, innaka antal-‘alīmul-ḥakīm(u).

Woɖo eŋu be, "Ŋutikɔkɔe na Wò, míenya naneke o negbe nusi nèfia mí ko. Nyateƒee, Wòe nye Nusianunyala, Nunyala."


33

قَالَ يٰٓاٰدَمُ اَنْۢبِئْهُمْ بِاَسْمَاۤىِٕهِمْ ۚ فَلَمَّآ اَنْۢبَاَهُمْ بِاَسْمَاۤىِٕهِمْۙ قَالَ اَلَمْ اَقُلْ لَّكُمْ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ غَيْبَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۙ وَاَعْلَمُ مَا تُبْدُوْنَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُوْنَ

qāla yā ādamu ambi'hum bi'asmā'ihim, falammā amba'ahum bi'asmā'ihim, qāla alam aqul lakum innī a‘lamu gaibas-samāwāti wal-arḍ(i), wa a‘lamu mā tubdūna wa mā kuntum taktumūn(a).

Eya (Allah) gblɔ be, "O Adam! Gblɔ ŋkɔawo na wo!" Esi eya (Adam) gblɔ eƒe ŋkɔ vɔ la, Egblɔ be, "Ðe nyemegblɔ na wò be menya dziƒo kple anyigba ƒe nya ɣaɣlawo, eye menya nusi nèɖena fiana kple nusi nèɣlana oa?"


34

وَاِذْ قُلْنَا لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اسْجُدُوْا لِاٰدَمَ فَسَجَدُوْٓا اِلَّآ اِبْلِيْسَۗ اَبٰى وَاسْتَكْبَرَۖ وَكَانَ مِنَ الْكٰفِرِيْنَ

wa iż qulnā lil-malā'ikatisjudū li ādama fasajadū illā iblīs(a), abā wastakbara wa kāna minal-kāfirīn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Míegblɔ na mawudɔlawo be, "Mibɔbɔ ta na Adam!" Eyata wobɔbɔ ta negbe Satana ko. Egbe eye wòƒoa adegbe, eye wònye dzimaxɔsetɔwo ƒe ƒuƒoƒoa me tɔ.


35

وَقُلْنَا يٰٓاٰدَمُ اسْكُنْ اَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَاۖ وَلَا تَقْرَبَا هٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُوْنَا مِنَ الظّٰلِمِيْنَ

wa qulnā yā ādamuskun anta wa zaujukal-jannata wa kulā minhā ragadan ḥaiṡu syi'tumā, wa lā taqrabā hāżihisy-syajarata fa takūnā minaẓ-ẓālimīn(a).

Eye Míegblɔ bena, "Oo Adam! Mia kple srɔ̃wò mianɔ Paradiso me, eye miaɖu eƒe tsetse alesi mielɔ̃. Gake mègate ɖe ati sia ŋu o, ne menye nenema o la, mianɔ nu gbegblẽ wɔlawo dome o!"


36

فَاَزَلَّهُمَا الشَّيْطٰنُ عَنْهَا فَاَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيْهِ ۖ وَقُلْنَا اهْبِطُوْا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۚ وَلَكُمْ فِى الْاَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَّمَتَاعٌ اِلٰى حِيْنٍ

fa'azallahumasy-syaiṭānu ‘anhā fa akhrajahumā mimmā kānā fīh(i), wa qulnahbiṭū ba‘ḍukum liba‘ḍin ‘aduww(un), wa lakum fil-arḍi mustaqarruw wa matā‘un ilā ḥīn(in).

Emegbe Satana kplɔ wo ame evea do goe le Paradiso me, eye wonyã wo le eme esime wonɔ afima. Eye Míegblɔ bena, “Miɖiɖi! Mia dometɔ aɖewo nye futɔwo na mia nɔewo. Eye le anyigba dzi la, mianɔ nɔƒe kple vivisese hena ɣeyiɣi aɖe.”


37

فَتَلَقّٰٓى اٰدَمُ مِنْ رَّبِّهٖ كَلِمٰتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّهٗ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

fatalaqqā ādamu mir rabbihī kalimātin fatāba ‘alaih(i), innahū huwat-tawwābur- raḥīm(u).

Emegbe Adam xɔ nyawo tso eƒe Aƒetɔ gbɔ, eye wòxɔ eƒe dzimetɔtrɔ. Nyateƒee, Allah nye Dzimetɔtrɔ Xɔla, Nublanuikpɔla.


38

قُلْنَا اهْبِطُوْا مِنْهَا جَمِيْعًا ۚ فَاِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِّنِّيْ هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

qulnahbiṭū minhā jamī‘ā(n), fa'immā ya'tiyannakum minnī hudan faman tabi‘a hudāya falā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Míegblɔ be, "Mi katã miɖi tso dziƒo! Ekema ne Nye mɔfiafia va mia gbɔ vavã la, ekema amesiame si adze Nye mɔfiafia yome la, vɔvɔ̃ aɖeke manɔ wo si o eye womaxa nu hã o."


39

وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَكَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَآ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

wal-lażīna kafarū wa każżabū bi'āyātinā ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Ke amesiwo mexɔe se o eye wogbe Míaƒe dzesiwo ya la, wonye dzomavɔ me nɔlawo. Wokpɔtɔ le eme.


40

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَوْفُوْا بِعَهْدِيْٓ اُوْفِ بِعَهْدِكُمْۚ وَاِيَّايَ فَارْهَبُوْنِ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa aufū bi‘ahdī ūfi bi‘ahdikum, wa iyyāya farhabūn(i).

Oo Israel-viwo! Miɖo ŋku Nye yayra siwo metsɔ na mi dzi. Eye nawɔ wò ŋugbedodo nam dzi, mawɔ Nye ŋugbedodo dzi na wò, eye mavɔ̃ Nye ɖeka ko.


41

وَاٰمِنُوْا بِمَآ اَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُوْنُوْٓا اَوَّلَ كَافِرٍۢ بِهٖ ۖ وَلَا تَشْتَرُوْا بِاٰيٰتِيْ ثَمَنًا قَلِيْلًا ۖوَّاِيَّايَ فَاتَّقُوْنِ

wa āminū bimā anzaltu muṣaddiqal limā ma‘akum wa lā takūnū awwala kāfirim bih(ī), wa lā tasytarū bi'āyātī ṡamanan qalīlā(n), wa iyyāya fattaqūn(i).

Eye xɔ nusi (Qur’an) si meɖo ɖa si ɖo kpe nusi (Torah) le gbɔwò la dzi se, eye mèganye ame gbãtɔ si mexɔ edzi se o. Mègadzra Nye kpukpuiwo le asi bɔbɔe me o, eye nàvɔ̃ Nye ɖeɖeko.


42

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

wa lā talbisul-ḥaqqa bil-bāṭili wa taktumul-ḥaqqa wa antum ta‘lamūn(a).

Eye mègatsaka nyateƒe kple alakpa o eye (mègaɣla nyateƒea esime nènyae o.


43

وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ وَارْكَعُوْا مَعَ الرّٰكِعِيْنَ

wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāta warka‘ū ma‘ar-rāki‘īn(a).

Eye miwɔ gbedodoɖa la, xe zakat, eye mide ta agu kple amesiwo de ta agu.


44

۞ اَتَأْمُرُوْنَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَاَنْتُمْ تَتْلُوْنَ الْكِتٰبَ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

ata'murūnan-nāsa bil-birri wa tansauna anfusakum wa antum tatlūnal-kitāb(a), afalā ta‘qilūn(a).

Nukatae miede se na ame bubuwo be woawɔ dzɔdzɔenyenye, evɔ mieŋlɔa mia ɖokui be, togbɔ be miexlẽa Agbalẽ (Torah) hã? Ðe mèse egɔme oa?


45

وَاسْتَعِيْنُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلٰوةِ ۗ وَاِنَّهَا لَكَبِيْرَةٌ اِلَّا عَلَى الْخٰشِعِيْنَۙ

wasta‘īnū biṣ-ṣabri waṣ-ṣalāh(ti), wa innahā lakabīratun illā ‘alal-khāsyi‘īn(a).

Eye mibia kpekpeɖeŋu (tso Allah gbɔ) kple dzigbɔɖi kple gbedodoɖa. Eye (gbedodoɖa) sesẽ vavã, negbe amesiwo nye ɖokuitsɔtsɔnalawo ko


46

الَّذِيْنَ يَظُنُّوْنَ اَنَّهُمْ مُّلٰقُوْا رَبِّهِمْ وَاَنَّهُمْ اِلَيْهِ رٰجِعُوْنَ ࣖ

allażīna yaẓunnūna annahum mulāqū rabbihim wa annahum ilaihi rāji‘ūn(a).

(Eyae nye) amesiwo ka ɖe edzi be yewoado go yewoƒe Aƒetɔ eye yewoatrɔ ava Eyama gbɔ.


47

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَنِّيْ فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa annī faḍḍaltukum ‘alal- ‘ālamīn(a).

Oo Israel-viwo! Ðo ŋku Nye yayra siwo metsɔ na wò dzi, eye mekpɔ ŋudzedze ɖe ŋuwò wu ame bubuwo katã le xexe sia me (ɣemaɣi).


48

وَاتَّقُوْا يَوْمًا لَّا تَجْزِيْ نَفْسٌ عَنْ نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَّلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَّلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَّلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ

wattaqū yaumal lā tajzī nafsun ‘an nafsin syai'aw wa lā yuqbalu minhā syafā‘atuw wa lā yu'khażu minhā ‘adluw wa lā hum yunṣarūn(a).

Eye mivɔ̃ ŋkeke si dzi luʋɔ aɖeke mate ŋu ana kpekpeɖeŋu aɖeke luʋɔ bubu o, eye womaxɔ kukuɖeɖe alo tafe aɖeke tso eme o, eye womakpe ɖe wo ŋu o.


49

وَاِذْ نَجَّيْنٰكُمْ مِّنْ اٰلِ فِرْعَوْنَ يَسُوْمُوْنَكُمْ سُوْۤءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُوْنَ اَبْنَاۤءَكُمْ وَيَسْتَحْيُوْنَ نِسَاۤءَكُمْ ۗ وَفِيْ ذٰلِكُمْ بَلَاۤءٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَظِيْمٌ

wa iż najjainākum min āli fir‘auna yasūmūnakum sū'al-‘ażābi yużabbiḥūna abnā'akum wa yastaḥyūna nisā'akum, wa fī żālikum balā'um mir rabbikum ‘aẓīm(un).

Eye (ɖo ŋku edzi) esime Míeɖe mi tso (Farao kple) Farao yomedzelawo si me. Wowɔ funyafunya wò vevie. Wowua viwòŋutsuwo eye woɖea viwònyɔnuwo ƒe agbe ta. Eye le nɔnɔme ma me la, enye dodokpɔ gã aɖe tso wò Aƒetɔ gbɔ.


50

وَاِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَاَنْجَيْنٰكُمْ وَاَغْرَقْنَآ اٰلَ فِرْعَوْنَ وَاَنْتُمْ تَنْظُرُوْنَ

wa iż faraqnā bikumul-baḥra fa'anjainākum wa agraqnā āla fir‘auna wa antum tanẓurūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Míema atsiaƒu la na mi, ale be Míate ŋu aɖe mi eye Míenyrɔ (Farao kple) Farao yomedzelawo, esime miele ekpɔm.


51

وَاِذْ وٰعَدْنَا مُوْسٰىٓ اَرْبَعِيْنَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْۢ بَعْدِهٖ وَاَنْتُمْ ظٰلِمُوْنَ

wa iż wā‘adnā mūsā arba‘īna lailatan ṡummattakhażtumul-‘ijla mim ba‘dihī wa antum ẓālimūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esime Míedo ŋugbe na Mose zã blaene. Emegbe mi (Israel-viwo) miewɔ (kpememe) nyivi la (abe vɔsa ene) le eƒe (dzodzo) megbe, eye mi (zu) nuvɔ̃wɔlawo.


52

ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

Ṡumma ‘afaunā ‘ankum mim ba‘di żālika la‘allakum tasykurūn(a).

Emegbe Míetsɔe ke mi le ema megbe, ale be miate ŋu ada akpe.


53

وَاِذْ اٰتَيْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَ

wa iż ātainā mūsal-kitāba wal-furqāna la‘allakum tahtadūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi), esime Míetsɔ Agbalẽ kple Furqan na Musa, ale be woafia mɔ mi.


54

وَاِذْ قَالَ مُوْسٰى لِقَوْمِهٖ يٰقَوْمِ اِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ اَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوْبُوْٓا اِلٰى بَارِىِٕكُمْ فَاقْتُلُوْٓا اَنْفُسَكُمْۗ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ عِنْدَ بَارِىِٕكُمْۗ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۗ اِنَّهٗ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

wa iż qāla mūsā liqaumihī yā qaumi innakum ẓalamtum anfusakum bittikhāżikumul- ‘ijla fatūbū ilā bāri'ikum faqtulū anfusakum, żālikum khairul lakum ‘inda bāri'ikum, fatāba ‘alaikum, innahū huwat-tawwābur-raḥīm(u).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Musa gblɔ na eƒe amewo be, "Oo nye dukɔ! Miewɔ nu gbegblẽ le mia ɖokui ŋu vavã to nyivi (legba) wɔwɔ (abe vɔsa ene) me, eyata mitrɔ dzime na mi Wɔla eye miwu mia ɖokui. Enyo na mi kple mi Wɔla. Axɔ miaƒe dzimetɔtrɔ. Nyateƒee, Eyae nye dzimetɔtrɔ dzimetɔ, Nublanuikpɔla."


55

وَاِذْ قُلْتُمْ يٰمُوْسٰى لَنْ نُّؤْمِنَ لَكَ حَتّٰى نَرَى اللّٰهَ جَهْرَةً فَاَخَذَتْكُمُ الصّٰعِقَةُ وَاَنْتُمْ تَنْظُرُوْنَ

wa iż qultum yā mūsā lan nu'mina laka ḥattā narallāha jahratan fa'akhażatkumuṣ-ṣā‘iqatu wa antum tanẓurūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi nègblɔ be, "O Musa! Míaxɔ dziwò ase o vaseɖe esime míakpɔ Allah nyuie," ekema dzikedzo ƒo wò, esime nènɔ ŋku lém ɖe ŋuwò.


56

ثُمَّ بَعَثْنٰكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

Ṡumma ba‘aṡnākum mim ba‘di mautikum la‘allakum tasykurūn(a).

Emegbe, Míefɔ wò ɖe tsitre le wò ku megbe, ale be nàda akpe.


57

وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَاَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوٰى ۗ كُلُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ ۗ وَمَا ظَلَمُوْنَا وَلٰكِنْ كَانُوْٓا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُوْنَ

wa ẓallalnā ‘alaikumul-gamāma wa anzalnā ‘alaikumul-manna was-salwā, kulū min ṭayyibāti mā razaqnākum, wa mā ẓalamūnā wa lākin kānū anfusahum yaẓlimūn(a).

Eye Míetsɔ alilikpowo do vɔvɔli na mi, eye Míeɖiɖi mann kple salwa ɖe mi. Miɖu nu nyui (nuɖuɖu) tso nuɖuɖu si Míena mi la me. Womewɔ nu gbegblẽ ɖe mía ŋu o, ke boŋ wowɔ nu gbegblẽ le wo ɖokui ŋu.


58

وَاِذْ قُلْنَا ادْخُلُوْا هٰذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوْا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَّادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَّقُوْلُوْا حِطَّةٌ نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطٰيٰكُمْ ۗ وَسَنَزِيْدُ الْمُحْسِنِيْنَ

wa iż qulnadkhulū hāżihil-qaryata fakulū minhā ḥaiṡu syi'tum ragadaw wadkhulul- bāba sujjadaw wa qūlū ḥiṭṭatun nagfir lakum khaṭāyākum, wa sanazīdul-muḥsinīn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Míegblɔ be, "Mige ɖe anyigba sia dzi (Baitulmaqdis), emegbe miɖu nu viviwo (nuɖuɖu vovovowo) siwo le afima abe alesi mielɔ̃ ene. Eye mige ɖe eƒe agbo nu esime miele ta dem agu, eye migblɔ bena, "Ðe mí (tso míaƒe nuvɔ̃wo me)," kakaɖedzitɔe la, Míatsɔ miaƒe vodadawo ake mi. Eye Míadzi (nunana) ɖe edzi na amesiwo wɔa nyui."


59

فَبَدَّلَ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِيْ قِيْلَ لَهُمْ فَاَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا رِجْزًا مِّنَ السَّمَاۤءِ بِمَا كَانُوْا يَفْسُقُوْنَ ࣖ

fabaddalal-lażīna ẓalamū qaulan gairal-lażī qīla lahum fa anzalnā ‘alal-lażīna ẓalamū rijzam minas-samā'i bimā kānū yafsuqūn(a).

Emegbe ame madzɔmadzɔawo tsɔ (sedede bubu) si womede se na wo o ɖɔ li sededea. Eyata Míeɖo dzɔgbevɔ̃e tso dziƒo ɖe ame madzɔmadzɔwo dzi, elabena wo (ɣesiaɣi) wowɔa nu vɔ̃ɖiwo.


60

۞ وَاِذِ اسْتَسْقٰى مُوْسٰى لِقَوْمِهٖ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِّعَصَاكَ الْحَجَرَۗ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ۗ قَدْ عَلِمَ كُلُّ اُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ ۗ كُلُوْا وَاشْرَبُوْا مِنْ رِّزْقِ اللّٰهِ وَلَا تَعْثَوْا فِى الْاَرْضِ مُفْسِدِيْنَ

wa iżistasqā mūsā liqaumihī faqulnaḍrib bi‘aṣākal-ḥajar(a), fanfajarat minhuṡnatā ‘asyrata ‘ainā(n), qad ‘alima kullu unāsim masyrabahum, kulū wasyrabū mir rizqillāhi wa lā ta‘ṡau fil-arḍi mufsidīn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Mose bia tsi na eƒe amewo la, Míegblɔ bena, "Tsɔ wò atikplɔ ƒo agakpe la!" Ale tsidzɔƒe wuieve do tso eme. To ɖesiaɖe nya eƒe (le wo nɔewo yome) nonoƒe. Miɖu nu eye miano nu tso Allah ƒe nuɖuɖu (si wona) me, eye migawɔ vɔ̃ le anyigba dzi to nu gbegblẽ wɔwɔ me o.


61

وَاِذْ قُلْتُمْ يٰمُوْسٰى لَنْ نَّصْبِرَ عَلٰى طَعَامٍ وَّاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْۢبِتُ الْاَرْضُ مِنْۢ بَقْلِهَا وَقِثَّاۤىِٕهَا وَفُوْمِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ۗ قَالَ اَتَسْتَبْدِلُوْنَ الَّذِيْ هُوَ اَدْنٰى بِالَّذِيْ هُوَ خَيْرٌ ۗ اِهْبِطُوْا مِصْرًا فَاِنَّ لَكُمْ مَّا سَاَلْتُمْ ۗ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاۤءُوْ بِغَضَبٍ مِّنَ اللّٰهِ ۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ كَانُوْا يَكْفُرُوْنَ بِاٰيٰتِ اللّٰهِ وَيَقْتُلُوْنَ النَّبِيّٖنَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ۗ ذٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَّكَانُوْا يَعْتَدُوْنَ ࣖ

wa iż qultum yā mūsā lan naṣbira ‘alā ṭa‘āmiw wāḥidin fad‘u lanā rabbaka yukhrij lanā mimmā tumbitul-arḍu mim baqlihā wa qiṡṡā'ihā wa fūmihā wa ‘adasihā wa baṣalihā, qāla atastabdilūnal-lażī huwa adnā bil-lażī huwa khair(un), ihbiṭū miṣran fa inna lakum mā sa'altum, wa ḍuribat ‘alaihimuż-żillatu wal-maskanatu wa bā'ū bigaḍabim minallāh(i), żālika bi'annahum kānū yakfurūna bi'āyātillāhi wa yaqtulūnan- nabiyyīna bi gairil-ḥaqq(i), żālika bimā ‘aṣaw wa kānū ya‘tadūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi nègblɔ be, “O Mose!Míate ŋu ado dzi (aɖu) nuɖuɖu ƒomevi ɖeka ko o, eyata bia wò Aƒetɔ be wòana mí tso nusiwo anyigba dzi tsina la me: gbewo, aŋanyi, galik, lãmi, kple anyitsi.” Eya (Mose) gblɔ bena, “Ðe miebiaa nu vɔ̃ ɖe nu nyui aɖe teƒea? Miyi du aɖe me, miakpɔ nu si miebia la godoo.” Emegbe ŋukpe kple ahedada ƒo wo, eye wo (ga) do dziku tso Allah gbɔ. Ema (dzɔ) elabena wogbe Allah ƒe dzesiwo eye wowu nyagblɔɖilawo gomenɔamesi manɔmee. Esia le alea elabena wonye tomaɖolawo kple sedzidalawo.


62

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَالَّذِيْنَ هَادُوْا وَالنَّصٰرٰى وَالصَّابِــِٕيْنَ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

innal-lażīna āmanū wal-lażīna hādū wan-naṣārā waṣ-ṣābi'īna man āmana billāhi wal- yaumil-ākhiri wa ‘amila ṣāliḥan fa lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Nyateƒee, amesiwo xɔe se, Yudatɔwo, Kristotɔwo kple Sabetɔwo, amesiame (le wo dome) xɔ Allah kple Ŋkeke Mamlɛa dzi se, eye wòwɔ dɔ nyuiwo la, woaɖo eteƒe na wo tso woƒe Aƒetɔ gbɔ, vɔvɔ̃ aɖeke mele wo ŋu o, eye womexa nu o.


63

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّوْرَۗ خُذُوْا مَآ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاذْكُرُوْا مَا فِيْهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum wa rafa‘nā fauqakumuṭ-ṭūr(a), khużū mā ātainākum biquwwatiw ważkurū mā fīhi la‘allakum tattaqūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Míexɔ wò ŋugbedodo eye Míekɔ to (Sinai) ɖe dziwò (esi míele gbɔgblɔm be), "Lé nusi míetsɔ na wò la me ɖe asi sesĩe eye nàɖo ŋku nusi le eme dzi, ale be mawuvɔvɔ̃ nasu asiwò."


64

ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهٗ لَكُنْتُمْ مِّنَ الْخٰسِرِيْنَ

Ṡumma tawallaitum mim ba‘di żālika falau lā faḍlullāhi ‘alaikum wa raḥmatuhū lakuntum minal-khāsirīn(a).

Emegbe le ema megbe la, ètrɔ megbe. Eyata ne menye Allah ƒe amenuveve kple eƒe nublanuikpɔkpɔ ɖe ŋuwò tae o la, anye ne ènye amesiwo bu la dometɔ ɖeka godoo.


65

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِيْنَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِى السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُوْنُوْا قِرَدَةً خٰسِـِٕيْنَ

wa laqad ‘alimtumul-lażīna‘tadau minkum fis-sabti faqulnā lahum kūnū qiradatan khāsi'īn(a).

Eye le nyateƒe me la, mienya amesiwo wɔa sedzidada le mia dome le Sabat dzi, eyata Míegblɔ na wo bena, “Mizu boso vlowo!”


66

فَجَعَلْنٰهَا نَكَالًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِيْنَ

faja‘alnāhā nakālal limā baina yadaihā wa mā khalfahā wa mau‘iẓatal lil-muttaqīn(a).

Eyata Míewɔ nuxlɔ̃ame (alea) na ɣemaɣi me tɔwo kple amesiwo va emegbe, kple nusɔsrɔ̃ na mawuvɔ̃lawo.


67

وَاِذْ قَالَ مُوْسٰى لِقَوْمِهٖٓ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُكُمْ اَنْ تَذْبَحُوْا بَقَرَةً ۗ قَالُوْٓا اَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا ۗ قَالَ اَعُوْذُ بِاللّٰهِ اَنْ اَكُوْنَ مِنَ الْجٰهِلِيْنَ

wa iż qāla mūsā liqaumihī innallāha ya'murukum an tażbaḥū baqarah(tan), qālū atattakhiżunā huzuwā(n), qāla a‘ūżu billāhi an akūna minal-jāhilīn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Musa gblɔ na eƒe amewo be, "Allah de se na mi be miawu nyitsu." Wobia be, “Ðe nèle fewu ɖu ge le mía ŋua?” Eya (Mose) ɖo eŋu be, "Media sitsoƒe le Allah gbɔ ale be nyemaganɔ ame manyanuwo dome o."


68

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا هِيَ ۗ قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ لَّا فَارِضٌ وَّلَا بِكْرٌۗ عَوَانٌۢ بَيْنَ ذٰلِكَ ۗ فَافْعَلُوْا مَا تُؤْمَرُوْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā hiy(a), qāla innahū yaqūlu innahā baqaratul lā fāriḍuw wa lā bikr(un), ‘awānum baina żālik(a), faf‘alū mā tu'marūn(a).

Wogblɔ bena: Bia wò Aƒetɔ be wòaɖe eme na mí tso (nyitsu nyɔnu) ma ŋu." Eya (Mose) ɖo eŋu be, "Eya (Allah) gblɔ be nyitsu metsi o eye metsi o, (ke) le wo dome. Eyata wɔ nusi wode se na wò."


69

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا لَوْنُهَا ۗ قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاۤءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا تَسُرُّ النّٰظِرِيْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā launuhā, qāla innahū yaqūlu innahā baqaratun ṣafrā'u fāqi‘ul launuhā tasurrun-nāẓirīn(a).

Wogblɔ be, “Mibia wò Aƒetɔ be wòaɖe eƒe amadede me na mí.” Eya (Mose) ɖo eŋu be, "Eya (Allah) gblɔ be, (nyitsu la) nye nyinɔ si ƒe amadede nye ɣie, si doa dzidzɔ na amesiwo kpɔa (eƒe)."


70

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا هِيَۙ اِنَّ الْبَقَرَ تَشٰبَهَ عَلَيْنَاۗ وَاِنَّآ اِنْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَمُهْتَدُوْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā hiy(a), innal-baqara tasyābaha ‘alainā, wa innā in syā'allāhu lamuhtadūn(a).

Wogblɔ be, "Mibia miaƒe Aƒetɔ be wòaɖe nu me na mí tso (nyitsu) ma ŋu. (Elabena) nyateƒee, nyi la me mekɔ na mí haɖe o, eye ne Allah lɔ̃ la, míaxɔ mɔfiame godoo."


71

قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ لَّا ذَلُوْلٌ تُثِيْرُ الْاَرْضَ وَلَا تَسْقِى الْحَرْثَۚ مُسَلَّمَةٌ لَّاشِيَةَ فِيْهَا ۗ قَالُوا الْـٰٔنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوْهَا وَمَا كَادُوْا يَفْعَلُوْنَ ࣖ

qāla innahū yaqūlu innahā baqaratul lā żalūlun tuṡīrul-arḍa wa lā tasqil-ḥarṡ(a), musallamatul lā syiyata fīhā, qālul-'āna ji'ta bil-ḥaqqi fażabaḥūhā wa mā kādū yaf‘alūn(a).

Eya (Mose) ɖo eŋu be, "Eya (Allah) gblɔ be, (nyitsu la) nye nyinɔ si wometsɔ de agble ɖe anyigba dzi kpɔ o eye menye (azɔ hã) tsɔ de tsi agblemenukuwo o, si le lãmesẽ me eye ɖi aɖeke mele eŋu o." Wogblɔ be, "Azɔ ekema mieɖe nyateƒe (nuwo) me." Emegbe wowui, eye ƒã hafi wowɔ (sededea) dzi.


72

وَاِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادّٰرَءْتُمْ فِيْهَا ۗ وَاللّٰهُ مُخْرِجٌ مَّا كُنْتُمْ تَكْتُمُوْنَ ۚ

wa iż qultum nafsan faddāra'tum fīhā, wallāhu mukhrijum mā kuntum taktumūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi miewu ŋutsu aɖe eye mietsɔ nya ɖe mia nɔewo ŋu le eŋu, gake Allah ɖe nusi mieɣla la ɖe go.


73

فَقُلْنَا اضْرِبُوْهُ بِبَعْضِهَاۗ كَذٰلِكَ يُحْيِ اللّٰهُ الْمَوْتٰى وَيُرِيْكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ

faqulnaḍribūhu biba‘ḍihā, każālika yuḥyillāhul-mautā wa yurīkum āyātihī la‘allakum ta‘qilūn(a).

Emegbe Míegblɔ be, "Mitsɔ (nyitsu) ƒe akpa aɖe ƒo (ame kuku) la!" Ale Allah naa agbe (amewo) siwo ku, eye wòfiaa dzesiwo mi (le Eƒe ŋusẽ ŋu) ale be miase egɔme.


74

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوْبُكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ اَوْ اَشَدُّ قَسْوَةً ۗ وَاِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْاَنْهٰرُ ۗ وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاۤءُ ۗوَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ ۗوَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

Ṡumma qasat qulūbukum mim ba‘di żālika fahiya kal-ḥijārati au asyaddu qaswah(tan), wa inna minal-ḥijārati lamā yatafajjaru minhul-anhār(u), wa inna minhā lamā yasysyaqqaqu fayakhruju minhul-mā'(u), wa inna minhā lamā yahbiṭu min khasy-yatillāh(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Emegbe le ema megbe la, wò dzi sesẽ, ale be (wò dzi) nɔ abe kpe ene, eye wòsesẽ wu. Le nyateƒe me la, ele be tɔsisiwo (tsi) nado tso kpe siawo me. Wo dometɔ aɖewo hã li siwo mãna eye tsidzɔƒewo dona tso wo me. Eye ame aɖewo hã li siwo ƒua du ɖe anyi le esi wovɔ̃a Allah ta. Eye Allah menye nusi menya nu tso nusi miewɔna ŋu o.


75

۞ اَفَتَطْمَعُوْنَ اَنْ يُّؤْمِنُوْا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ يَسْمَعُوْنَ كَلَامَ اللّٰهِ ثُمَّ يُحَرِّفُوْنَهٗ مِنْۢ بَعْدِ مَا عَقَلُوْهُ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

afa taṭma‘ūna ay yu'minū lakum wa qad kāna farīqum minhum yasma‘ūna kalāmallāhi ṡumma yuḥarrifūnahū mim ba‘di mā ‘aqalūhu wa hum ya‘lamūn(a).

Eyata ɖe mi (Moslemtɔwo) le mɔkpɔkpɔ me vavã be yewoaxɔ mia dzi ase, ne woƒe ƒuƒoƒo aɖe se Allah ƒe nya la, emegbe wotrɔe le egɔmesese vɔ megbe, esime wonyae?


76

وَاِذَا لَقُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَالُوْٓا اٰمَنَّاۚ وَاِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضٍ قَالُوْٓا اَتُحَدِّثُوْنَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاۤجُّوْكُمْ بِهٖ عِنْدَ رَبِّكُمْ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

wa iżā laqul-lażīna āmanū qālū āmannā, wa iżā khalā ba‘ḍuhum ilā ba‘ḍin qālū atuḥaddiṡūnahum bimā fataḥallāhu ‘alaikum liyuḥājjūkum bihī ‘inda rabbikum, afalā ta‘qilūn(a).

Eye ne wodo go amesiwo xɔe se la, wogblɔna be, “Míexɔe se.” Gake esi wotrɔ yi wo nɔewo gbɔ la, wobia be, "Miagblɔ nusi Allah ɖe me na mi la na wo, ale be woate ŋu agbe wò le miaƒe Aƒetɔ ŋkumea? Miese egɔme oa?"


77

اَوَلَا يَعْلَمُوْنَ اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّوْنَ وَمَا يُعْلِنُوْنَ

awalā ya‘lamūna annallāha ya‘lamu mā yusirrūna wa mā yu‘linūn(a).

Eye ɖe womenya be Allah nya nusi woɣla kple nusi woɖena fiana oa?


78

وَمِنْهُمْ اُمِّيُّوْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ الْكِتٰبَ اِلَّآ اَمَانِيَّ وَاِنْ هُمْ اِلَّا يَظُنُّوْنَ

wa minhum umiyyūna lā ya‘lamūnal-kitāba illā amāniyya wa in hum illā yaẓunnūn(a).

Eye wo dometɔ aɖewo li siwo menya agbalẽ o, womese Agbalẽ (Torah) la gɔme o, negbe ɖeko wobua tame eye wobua akɔnta ko.


79

فَوَيْلٌ لِّلَّذِيْنَ يَكْتُبُوْنَ الْكِتٰبَ بِاَيْدِيْهِمْ ثُمَّ يَقُوْلُوْنَ هٰذَا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ لِيَشْتَرُوْا بِهٖ ثَمَنًا قَلِيْلًا ۗفَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا كَتَبَتْ اَيْدِيْهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا يَكْسِبُوْنَ

fawailul lil-lażīna yaktubūnal-kitāba bi'aidīhim ṡumma yaqūlūna hāżā min ‘indillāhi liyasytarū bihī ṡamanan qalīlā(n), fawailul lahum mimmā katabat aidīhim wa wailul lahum mimmā yaksibūn(a).

Eyata baba na amesiwo tsɔa woawo ŋutɔ ƒe asiwo ŋlɔa Ŋɔŋlɔ la, emegbe wogblɔna be, "Esia tso Allah gbɔ," (bene) yewoadzrae le asi bɔbɔe me. Eya ta baba na wo le nu si woƒe asiwo ŋlɔ la ta, eye baba na wo le ga si wokpɔna ta.


80

وَقَالُوْا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ اِلَّآ اَيَّامًا مَّعْدُوْدَةً ۗ قُلْ اَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْدًا فَلَنْ يُّخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهٗٓ اَمْ تَقُوْلُوْنَ عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

wa qālū lan tamassanan-nāru illā ayyāmam ma‘dūdah (tan), qul attakhażtum ‘indallāhi ‘ahdan falay yukhlifallāhu ‘ahdahū am taqūlūna ‘alallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Eye wogblɔ bena: Dzomavɔ maka mía ŋu o, negbe ŋkeke ʋee aɖewo ko." Gblɔ be, "Ðe miexɔ ŋugbedodo aɖe tso Allah gbɔa, ale be Allah nagada Eƒe ŋugbedodo dzi oa, alo ɖe miele nya si mienya o gblɔm tso Allah ŋua?"


81

بَلٰى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَّاَحَاطَتْ بِهٖ خَطِيْۤـَٔتُهٗ فَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

balā man kasaba sayyi'ataw wa aḥāṭat bihī khaṭī'atuhū fa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Menye nenemae o! Ame si wɔ nu gbegblẽ eye eƒe nuvɔ̃wo nyrɔe la, ekema dzomavɔ me nɔlawoe wonye. Wokpɔtɔ le eme.


82

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

wal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti ulā'ika aṣḥābul-jannah(ti), hum fīhā khālidūn(a).

Eye ame siwo xɔe se hewɔ dɔ nyuiwo la, wonye dziƒonɔlawo. Wokpɔtɔ le eme.


83

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ لَا تَعْبُدُوْنَ اِلَّا اللّٰهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا وَّذِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَقُوْلُوْا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَّاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَۗ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْكُمْ وَاَنْتُمْ مُّعْرِضُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqa banī isrā'īla lā ta‘budūna illallāha wa bil-wālidaini iḥsānaw wa żil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīni wa qūlū lin-nāsi ḥusnaw wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāh(ta), ṡumma tawallaitum illā qalīlam minkum wa antum mu‘riḍūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Míexɔ ŋugbedodo tso Israel-viwo gbɔ be, "Migasubɔ ame bubu aɖeke tsɔ wu Allah o, eye mianyo na dzilawo, ƒometɔwo, tsyɔ̃eviwo kple ame dahewo. Eye miagblɔ nya nyuiwo na amewo, miwɔ gbedodoɖawo eye mixe zakat." Gake emegbe mietrɔ megbe (wogbe), negbe miaƒe akpa sue aɖe ko, eye mienye (gakpɔtɔ) tsitretsiɖeŋulawo.


84

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُوْنَ دِمَاۤءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُوْنَ اَنْفُسَكُمْ مِّنْ دِيَارِكُمْ ۖ ثُمَّ اَقْرَرْتُمْ وَاَنْتُمْ تَشْهَدُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum lā tasfikūna dimā'akum wa lā tukhrijūna anfusakum min diyārikum ṡumma aqrartum wa antum tasyhadūn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Míexɔ miaƒe nubabla la: “Migakɔ miaƒe ʋu ɖi (miwu ame aɖeke o), eye miganya mia ɖokui (mia detɔwo) ɖa le miaƒe aƒewo me o.” Emegbe èka atam heɖi ɖase.


85

ثُمَّ اَنْتُمْ هٰٓؤُلَاۤءِ تَقْتُلُوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُوْنَ فَرِيْقًا مِّنْكُمْ مِّنْ دِيَارِهِمْۖ تَظٰهَرُوْنَ عَلَيْهِمْ بِالْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِۗ وَاِنْ يَّأْتُوْكُمْ اُسٰرٰى تُفٰدُوْهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ اِخْرَاجُهُمْ ۗ اَفَتُؤْمِنُوْنَ بِبَعْضِ الْكِتٰبِ وَتَكْفُرُوْنَ بِبَعْضٍۚ فَمَا جَزَاۤءُ مَنْ يَّفْعَلُ ذٰلِكَ مِنْكُمْ اِلَّا خِزْيٌ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا ۚوَيَوْمَ الْقِيٰمَةِ يُرَدُّوْنَ اِلٰٓى اَشَدِّ الْعَذَابِۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

Ṡumma antum hā'ulā'i taqtulūna anfusakum wa tukhrijūna farīqam minkum min diyārihim taẓāharūna ‘alaihim bil-iṡmi wal-‘udwān(i), wa iy ya'tūkum usārā tufādūhum wa huwa muḥarramun ‘alaikum ikhrājuhum, afa tu'minūna biba‘ḍil-kitābi wa takfurūna bi ba‘ḍ(in), famā jazā'u may yaf‘alu żālika minkum illā khizyun fil-ḥayātid-dun-yā, wa yaumal-qiyāmati yuraddūna ilā asyaddil-‘ażāb(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Emegbe mi (Israel-viwo) miewu mia ɖokuiwo eye mienya miaƒe ƒuƒoƒo aɖe le woƒe aƒewo me. Miekpe ɖe mia nɔewo ŋu le vɔ̃ɖinyenye kple fuléle me. Eye ne wova mia gbɔ abe aboyome ene la, ekema mieɖe wo, togbɔ be wode se na mi be miaganya wo ɖa o hã. Ðe nèxɔ Agbalẽa (Torah) ƒe akpa aɖe dzi se eye mèxɔe se le akpa aɖe me oa? Ekema fetu aɖeke meli na mia dome amesiwo wɔa nu ma o negbe ŋukpe le xexe sia ƒe agbenɔnɔ me, eye le Tsitretsitsiŋkekea dzi la, woatrɔ wo ayi tohehe sesẽtɔ kekeake me. Eye Allah menye nusi menya nu tso nusi miewɔna ŋu o.


86

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا بِالْاٰخِرَةِ ۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ ࣖ

ulā'ikal-lażīnasytarawul-ḥayātad-dun-yā bil-ākhirah(ti), falā yukhaffafu ‘anhumul-‘ażābu wa lā hum yunṣarūn(a).

Ame siawoe nye ame siwo ƒle xexe sia me agbe kple (agbe si le) ku megbe. Ekema woƒe tohehea manɔ bɔbɔe o eye womagakpe ɖe wo ŋu o.


87

وَلَقَدْ اٰتَيْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ وَقَفَّيْنَا مِنْۢ بَعْدِهٖ بِالرُّسُلِ ۖ وَاٰتَيْنَا عِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰتِ وَاَيَّدْنٰهُ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ اَفَكُلَّمَا جَاۤءَكُمْ رَسُوْلٌۢ بِمَا لَا تَهْوٰىٓ اَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ ۚ فَفَرِيْقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيْقًا تَقْتُلُوْنَ

wa laqad ātainā mūsal-kitāba wa qaffainā mim ba‘dihī bir-rusul(i), wa ātainā ‘īsabna maryamal-bayyināti wa ayyadnāhu birūḥil-qudus(i), afakullamā jā'akum rasūlum bimā lā tahwā anfusukumustakbartum, fafarīqan każżabtum wa farīqan taqtulūn(a).

Eye le nyateƒe me la, Míetsɔ Agbalẽ (Torah) la na Mose, eye Míedze eyome kple apostoloawo, eye Míetsɔ nyateƒea ƒe kpeɖodziwo na Yesu vi Maria eye Míedo ŋusẽe kple Gbɔgbɔ Kɔkɔe (Jibril). Nukatae wònye be ɣesiaɣi si dɔla aɖe va gbɔwò (tsɔ) nane (nusɔsrɔ̃) si mèdi o la, èƒoa adegbe le eŋu, emegbe nèdaa alakpa le eƒe ɖewo ŋu hewua ɖe?


88

وَقَالُوْا قُلُوْبُنَا غُلْفٌ ۗ بَلْ لَّعَنَهُمُ اللّٰهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيْلًا مَّا يُؤْمِنُوْنَ

wa qālū qulūbunā gulf(un), bal la‘anahumullāhu bikufrihim faqalīlam mā yu'minūn(a).

Eye wogblɔ be, “Míaƒe dziwo tu.” Ao! Allah ƒo fi de wo le woƒe tomaɖomaɖo ta, gake wo dometɔ ʋɛ aɖewo koe xɔe se.


89

وَلَمَّا جَاۤءَهُمْ كِتٰبٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْۙ وَكَانُوْا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُوْنَ عَلَى الَّذِيْنَ كَفَرُوْاۚ فَلَمَّا جَاۤءَهُمْ مَّا عَرَفُوْا كَفَرُوْا بِهٖ ۖ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَى الْكٰفِرِيْنَ

wa lammā jā'akum kitābum min ‘indillāhi muṣaddiqul limā ma‘ahum, wa kānū min qablu yastaftiḥūna ‘alal-lażīna kafarū, falammā jā'ahum mā ‘arafū kafarū bih(ī), fala‘natullāhi ‘alal-kāfirīn(a).

Eye esi Agbalẽ (Al-Qur’an) va wo gbɔ tso Allah gbɔ si ɖo kpe nusi le wo si dzi, esime do ŋgɔ la, wobia be woaɖu dzimaxɔsetɔwo dzi la, eva dze be esi nusi wonya la va wo gbɔ la, wogbee. Eyata Allah ƒe fiƒode le amesiwo mexɔe se o la dzi.


90

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهٖٓ اَنْفُسَهُمْ اَنْ يَّكْفُرُوْا بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْيًا اَنْ يُّنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ عَلٰى مَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖ ۚ فَبَاۤءُوْ بِغَضَبٍ عَلٰى غَضَبٍۗ وَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ مُّهِيْنٌ

bi'samasytarau bihī anfusahum ay yakfurū bimā anzalallāhu bagyan ay yunazzilallāhu min faḍlihī ‘alā may yasyā'u min ‘ibādih(ī), fabā'ū bigaḍabin ‘alā gaḍab(in), wa lil-kāfirīna ‘ażābum muhīn(un).

Enye nu dziŋɔ aɖe si ta wodzra wo ɖokui ɖo, wogbe nusi Allah ɖe fia, le ŋuʋaʋã ta be Allah aɖo eƒe dɔmenyonyo ɖe amesiame si wòlɔ̃ tso Eƒe dɔlawo dome la dzi. Eya ta wodoa dziku ɖe dziku dzi. Eye tohehe si nye ŋukpe le dzimaxɔsetɔwo dzi.


91

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ اٰمِنُوْا بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوْا نُؤْمِنُ بِمَآ اُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُوْنَ بِمَا وَرَاۤءَهٗ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَهُمْ ۗ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُوْنَ اَنْۢبِيَاۤءَ اللّٰهِ مِنْ قَبْلُ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

wa iżā qīla lahum āminū bimā anzalallāhu qālū nu'minu bimā unzila ‘alainā wa yakfurūna bimā warā'ah(ū), wa huwal-ḥaqqu muṣaddiqal limā ma‘ahum, qul falima taqtulūna ambiyā'allāhi min qablu in kuntum mu'minīn(a).

Eye ne wogblɔ na wo be, "Mixɔ nusi Allah ɖe fia (Qur'an) dzi se" la, woɖoa eŋu be, "Míexɔ nusi woɖe ɖe go na mí dzi se." Eye wogbea nusi ava emegbe, togbɔ be (Qur’an) ye nye nyateƒe si ɖo kpe nusi le wo gbɔ dzi hã. Gblɔ (Muhammad), "Nukatae miewu Allah ƒe nyagblɔɖilawo do ŋgɔ nenye be mienye xɔsetɔwo?"


92

۞ وَلَقَدْ جَاۤءَكُمْ مُّوْسٰى بِالْبَيِّنٰتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْۢ بَعْدِهٖ وَاَنْتُمْ ظٰلِمُوْنَ

wa laqad jā'akum mūsā bil-bayyināti ṡummattakhażtumul-‘ijla mim ba‘dihī wa antum ẓālimūn(a).

Eye le nyateƒe me la, Mose va mia gbɔ kple nyateƒea ƒe kpeɖodziwo, emegbe mietsɔ (legba) nyivi la (abe vɔsa ene) le eƒe (dzodzo) megbe, eye mi (zu) nuvɔ̃wɔlawo.


93

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّوْرَۗ خُذُوْا مَآ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاسْمَعُوْا ۗ قَالُوْا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاُشْرِبُوْا فِيْ قُلُوْبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ۗ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهٖٓ اِيْمَانُكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum wa rafa‘nā fauqakumuṭ-ṭūr(a), khużū mā ātainākum biquwwatiw wasma‘ū, qālū sami‘nā wa ‘aṣainā, wa usyribū fī qulūbihimul-‘ijla bikufrihim, qul bi'samā ya'murukum bihī īmānukum in kuntum mu'minīn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Míexɔ wò ŋugbedodo eye Míekɔ to (Sinai) ɖe dziwò (esi míele gbɔgblɔm be), "Lé nusi Míetsɔ na wò la me ɖe asi sesĩe eye nàɖo to!" Woɖo eŋu be, “Míeɖo to gake míeɖo to o.” Eye nyivi la ge ɖe woƒe dzi me (lɔlɔ̃ na tadedeagu na kpememewo) le woƒe dzimaxɔse ta. Gblɔ be, “Nu si miaƒe dzixɔse de se na mi be miawɔ ne mienye xɔsetɔwo la, vɔ̃ɖi ŋutɔ!”


94

قُلْ اِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْاٰخِرَةُ عِنْدَ اللّٰهِ خَالِصَةً مِّنْ دُوْنِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

qul in kānat lakumud-dārul-ākhiratu ‘indallāhi khāliṣatam min dūnin-nāsi fatamannawul-mauta in kuntum ṣādiqīn(a).

Gblɔ (O Muhammad), “Ne Agbenɔnɔ ƒe nɔƒe le Allah gbɔ nye wò ɖeɖeko tɔ, menye na ame bubu aɖeke o la, ekema di ku nenye be ènye nyateƒetɔ.”


95

وَلَنْ يَّتَمَنَّوْهُ اَبَدًاۢ بِمَا قَدَّمَتْ اَيْدِيْهِمْ ۗ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢ بِالظّٰلِمِيْنَ

wa lay yatamannauhu abadam bima qaddamat aidīhim, wallāhu ‘alīmum biẓ-ẓālimīn(a).

Gake womadi ku kura o, le nu vɔ̃ siwo woƒe asiwo wɔ ta. Eye Allah nye Nuvɔ̃wɔlawo ƒe Nunyala.


96

وَلَتَجِدَنَّهُمْ اَحْرَصَ النَّاسِ عَلٰى حَيٰوةٍ ۛوَمِنَ الَّذِيْنَ اَشْرَكُوْا ۛيَوَدُّ اَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ اَلْفَ سَنَةٍۚ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهٖ مِنَ الْعَذَابِ اَنْ يُّعَمَّرَۗ وَاللّٰهُ بَصِيْرٌۢ بِمَا يَعْمَلُوْنَ ࣖ

wa latajidannahum aḥraṣan-nāsi ‘alā ḥayāh(tin), wa minal-lażīna asyrakū, yawaddu aḥaduhum lau yu‘ammaru alfa sanah(tin), wa mā huwa bi muzaḥziḥihī minal-‘ażābi ay yu‘ammar(a), wallāhu baṣīrum bimā ya‘malūn(a).

Eye le nyateƒe me la, wò (Muhammad) àkpɔ wo (Yudatɔwo), ame siwo nye agbe (xexeame) ŋuklẽlawo wu, gɔ̃ hã (ŋuklẽlawo wu) wu mawusubɔlawo. Wo dometɔ ɖesiaɖe di be woana ye agbe ƒe akpe ɖeka, togbɔ be agbenɔƒe didi ma maxe mɔ na yewo tso tsɔtsrɔ̃ me o hã. Eye Allah nye nusi wowɔna la ƒe nukpɔla.


97

قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيْلَ فَاِنَّهٗ نَزَّلَهٗ عَلٰى قَلْبِكَ بِاِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَّبُشْرٰى لِلْمُؤْمِنِيْنَ

qul man kāna ‘aduwwal lijibrīla fa'innahū nazzalahū ‘alā qalbika bi iżnillāhi muṣaddiqal limā baina yadaihi wa hudaw wa busyrā lil-mu'minīn(a).

Gblɔ (Muhammad), "Amesiame si azu Gabriel ƒe futɔ la, ekema (nyae) be eyae ɖo (Qur'an) ɖe miaƒe dziwo me kple Allah ƒe mɔɖeɖe, ɖo kpe nusi (agbalẽawo) nye tsã dzi, eye wònye mɔfiame kple nya nyui na xɔsetɔwo."


98

مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِّلّٰهِ وَمَلٰۤىِٕكَتِهٖ وَرُسُلِهٖ وَجِبْرِيْلَ وَمِيْكٰىلَ فَاِنَّ اللّٰهَ عَدُوٌّ لِّلْكٰفِرِيْنَ

man kāna ‘aduwwal lillāhi wa malā'ikatihī wa rusulihī wa jibrīla wa mīkāla fa innallāha ‘aduwwul lil-kāfirīn(a).

Ame sia ame si nye Allah, Eƒe dɔlawo, Eƒe dɔlawo, Gabriel kple Mikael ƒe futɔ la, ekema nyateƒee, Allah nye dzimaxɔsetɔwo ƒe futɔ.


99

وَلَقَدْ اَنْزَلْنَآ اِلَيْكَ اٰيٰتٍۢ بَيِّنٰتٍۚ وَمَا يَكْفُرُ بِهَآ اِلَّا الْفٰسِقُوْنَ

wa laqad anzalnā ilaika āyātim bayyināt(in), wa mā yakfuru bihā illal-fāsiqūn(a).

Eye le nyateƒe me la, Míeɖe kpukpui siwo me kɔ na wò (Muhammad), eye ame aɖeke gbe wo o negbe ame vɔ̃ɖiwo ko.


100

اَوَكُلَّمَا عٰهَدُوْا عَهْدًا نَّبَذَهٗ فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ ۗ بَلْ اَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَ

awa kullamā ‘āhadū ‘ahdan nabażahū farīqum minhum, bal akṡaruhum lā yu'minūn(a).

Eye nu ka tae ɣesiaɣi si wodo ŋugbe aɖe la, woƒe ƒuƒoƒo aɖe daa edzi? Togbɔ be wo dometɔ akpa gãtɔ menye xɔsetɔwo o hã.


101

وَلَمَّا جَاۤءَهُمْ رَسُوْلٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيْقٌ مِّنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَۙ كِتٰبَ اللّٰهِ وَرَاۤءَ ظُهُوْرِهِمْ كَاَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَۖ

wa lammā jā'ahum rasūlum min ‘indillāhi muṣaddiqul limā ma‘ahum nabaża farīqum minal-lażīna ūtul-kitāb(a), kitāballāhi warā'a ẓuhūrihim ka'annahum lā ya‘lamūn(a).

Eye esi Dɔla (Muhammad) aɖe tso Allah gbɔ va wo gbɔ, si ɖo kpe nusi le wo gbɔ dzi la, amesiwo wona Agbalẽ (Torah) la ƒe ƒuƒoƒo aɖe tsɔ Allah ƒe Agbalẽa ƒu gbe ɖe woƒe megbe, abe ɖe womenya o ene.


102

وَاتَّبَعُوْا مَا تَتْلُوا الشَّيٰطِيْنُ عَلٰى مُلْكِ سُلَيْمٰنَ ۚ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمٰنُ وَلٰكِنَّ الشَّيٰطِيْنَ كَفَرُوْا يُعَلِّمُوْنَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَآ اُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوْتَ وَمَارُوْتَ ۗ وَمَا يُعَلِّمٰنِ مِنْ اَحَدٍ حَتّٰى يَقُوْلَآ اِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ ۗ فَيَتَعَلَّمُوْنَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُوْنَ بِهٖ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهٖ ۗ وَمَا هُمْ بِضَاۤرِّيْنَ بِهٖ مِنْ اَحَدٍ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗ وَيَتَعَلَّمُوْنَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ ۗ وَلَقَدْ عَلِمُوْا لَمَنِ اشْتَرٰىهُ مَا لَهٗ فِى الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ ۗ وَلَبِئْسَ مَاشَرَوْا بِهٖٓ اَنْفُسَهُمْ ۗ لَوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ

wattaba‘ū mā tatlusy-syayāṭīnu ‘alā mulki sulaimān(a), wa mā kafara sulaimānu wa lākinnnasy-syayāṭīna kafarū yu‘allimūnan-nāsas siḥr(a), wa mā unzila ‘alal-malakaini bibābila hārūta wa mārūt(a), wa mā yu‘allimāni min aḥadin ḥattā yaqūlā innamā naḥnu fitnatun falā takfur, fayata‘allamūna minhumā mā yufarriqūna bihī bainal-mar'i wa zaujih(ī), wa mā hum biḍarrīna bihī min aḥadin illā bi'iżnillāh(i), wa yata‘allamūna mā yaḍurruhum wa lā yanfa‘uhum, wa laqad ‘alimū lamanisytarāhu mā lahū fil-ākhirati min khalāq(in), wa labi'sa mā syarau bihī anfusahum, lau kānū ya‘lamūn(a).

Eye wodze nusi gbɔgbɔ vɔ̃wo xlẽ le Salomo ƒe dziɖuɣi la yome. Salomo menye dzimaxɔsetɔ o ke boŋ gbɔgbɔ vɔ̃woe nye dzimaxɔsetɔwo, wofia akunyawɔwɔ amegbetɔwo kple nusi woɖe fia mawudɔla eve le Babilon-nyigba dzi, siwo nye Harut kple Marut. Togbɔ be wo dometɔ aɖeke mefia naneke ame aɖeke hafi gblɔ be, "Nyateƒee, dodokpɔ koe míenye (na mi) o hã la, eyata migaxɔe ase o." Eyata wosrɔ̃ nusi (ate ŋu) ama (srɔ̃ŋutsu) kple srɔ̃a dome tso (mawudɔla) eveawo gbɔ. Womate ŋu atsɔ woƒe akunyawɔwɔ awɔ nuvevi ame aɖeke o negbe ɖe Allah ɖe mɔ na wo ko. Wosrɔ̃a nane si gblẽa nu le wo ŋu, eye meɖea vi na wo o. Eye le nyateƒe me la, wonya xoxo be, amesiame si aƒle (zã akunyawɔwɔ), makpɔ viɖe aɖeke le agbenɔnɔ le ku megbe o godoo. Eye le nyateƒe me la, amesiwo dzraa wo ɖokui to akunyawɔwɔ me ƒe nuwɔnawo gblẽ ŋutɔ, ne ɖe wonya.


103

وَلَوْ اَنَّهُمْ اٰمَنُوْا وَاتَّقَوْا لَمَثُوْبَةٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ خَيْرٌ ۗ لَوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lau annahum āmanū wattaqau lamaṡūbatum min ‘indillāhi khair(un), lau kānū ya‘lamūn(a).

Eye ne xɔse le wo si eye wonye mawuvɔ̃lawo la, anye ne fetu si tso Allah gbɔ la anyo wu, ne ɖe wonya ko.


104

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَقُوْلُوْا رَاعِنَا وَقُوْلُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوْا وَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā taqūlū rā‘inā wa qūlunẓurnā wasma‘ū wa lil-kāfirīna ‘ażābun alīm(un).

O mi amesiwo xɔe se! Mègagblɔ be, raa’inaa o, ke boŋ gblɔ be, “Unzhurnaa” eye nàɖo to. Eye ame siwo mexɔe se o la axɔ tohehe si me vevesese le.


105

مَا يَوَدُّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ وَلَا الْمُشْرِكِيْنَ اَنْ يُّنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِّنْ خَيْرٍ مِّنْ رَّبِّكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهٖ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيْمِ

mā yawaddul-lażīna kafarū min ahlil-kitābi wa lal-musyrikīna ay yunazzila ‘alaikum min khairim mir rabbikum, wallāhu yakhtaṣṣu biraḥmatihī may yasyā'(u), wallāhu żul faḍlil-‘aẓīm(i).

Ame siwo mexɔe se o tso Agbalẽa ƒe Amewo kple mawusubɔlawo dome la medi be woaɖo nyui aɖeke ɖe mi tso miaƒe Aƒetɔ gbɔ o. Gake Allah tsɔa Eƒe nublanuikpɔkpɔ naa amesiwo wòlɔ̃ koŋ. Eye Allah nye amenuveve gã la tɔ.


106

۞ مَا نَنْسَخْ مِنْ اٰيَةٍ اَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَآ اَوْ مِثْلِهَا ۗ اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

mā nansakh min āyatin au nunsihā na'ti bi khairim minhā au miṡlihā, alam ta‘lam annallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Kpukpui ka kee Míaɖe ɖa alo aɖee ɖa le susu me o, Míatsɔ nane si nyo wu alo si sɔ kplii aɖɔlii godoo. Ðe mienya be ŋusẽ le Allah si ɖe nusianu dzi oa?


107

اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ لَهٗ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ ۗ وَمَا لَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

alam ta‘lam annallāha lahū mulkus-samāwāti wal arḍ(i), wa mā lakum min dūnillāhi miw waliyyiw wa lā naṣīr(in).

Ðe mienya be dziƒo kple anyigba ƒe fiaɖuƒe nye Allah tɔe oa? Eye ametakpɔla alo kpeɖeŋutɔ aɖeke mele asiwò o negbe Allah ko.


108

اَمْ تُرِيْدُوْنَ اَنْ تَسْـَٔلُوْا رَسُوْلَكُمْ كَمَا سُىِٕلَ مُوْسٰى مِنْ قَبْلُ ۗوَمَنْ يَّتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْاِيْمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاۤءَ السَّبِيْلِ

am turīdūna an tas'alū rasūlakum kamā su'ila mūsā min qabl(u), wa may yatabaddalil-kufra bil-īmāni faqad ḍalla sawā'as-sabīl(i).

Alo ɖe nèdi be yeabia wò dɔla (Muhammad) abe alesi Mose (Israel-viwo) biae tsã enea? Ame sia ame si tsɔ dzimaxɔse ɖɔ li xɔse la, ekema nyateƒee, etra ɖa tso mɔ dzɔdzɔe la dzi.


109

وَدَّ كَثِيْرٌ مِّنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ لَوْ يَرُدُّوْنَكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ اِيْمَانِكُمْ كُفَّارًاۚ حَسَدًا مِّنْ عِنْدِ اَنْفُسِهِمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ ۚ فَاعْفُوْا وَاصْفَحُوْا حَتّٰى يَأْتِيَ اللّٰهُ بِاَمْرِهٖ ۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wadda kaṡīrum min ahlil-kitābi lau yaruddūnakum mim ba‘di īmānikum kuffārā(n), ḥasadam min ‘indi anfusihim mim ba‘di mā tabayyana lahumul-ḥaqq(u), fa‘fū waṣfaḥū ḥattā ya'tiyallāhu bi amrih(ī), innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Agbalẽa me tɔ geɖewo di be yewoatrɔ wò ɖe megbe le esi nèxɔe se vɔ megbe, be nàgazu dzimaxɔsetɔwo ake, le ŋuʋaʋã si le wo me ta, le nyateƒea me kɔ na yewo vɔ megbe. Eyata tsɔe ke eye nàgbɔ dzi ɖi, vaseɖe esime Allah natsɔ Eƒe sedede. Nyateƒee, Allah nye Ŋusẽkatãtɔ ɖe nuwo katã dzi.


110

وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ ۗ وَمَا تُقَدِّمُوْا لِاَنْفُسِكُمْ مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوْهُ عِنْدَ اللّٰهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāh(ta), wa mā tuqaddimū li'anfusikum min khairin tajidūhu ‘indallāh(i), innallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Eye nàwɔ gbedodoɖawo eye nàxe zakat. Eye nu nyui ɖesiaɖe si nàwɔ na ɖokuiwò la, àxɔe (fetu) tso Allah gbɔ. Nyateƒee, Allah nye nusi kpɔa nusianu si nèwɔna.


111

وَقَالُوْا لَنْ يَّدْخُلَ الْجَنَّةَ اِلَّا مَنْ كَانَ هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى ۗ تِلْكَ اَمَانِيُّهُمْ ۗ قُلْ هَاتُوْا بُرْهَانَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa qālū lay yadkhulal-jannata illā man kāna hūdan au naṣārā, tilka amāniyyuhum, qul hātū burhānakum in kuntum ṣādiqīn(a).

Eye woawo (Yudatɔwo kple Kristotɔwo) gblɔ be, "Ame aɖeke mage ɖe dziƒo o negbe Yudatɔwo alo Kristotɔwo ko." Emae nye (ɖeko) woƒe didi. Gblɔ be, “Fia wò nyateƒe ƒe kpeɖodzi nam, ne ènye nyateƒetɔ.”


112

بَلٰى مَنْ اَسْلَمَ وَجْهَهٗ لِلّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهٗٓ اَجْرُهٗ عِنْدَ رَبِّهٖۖ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ ࣖ

balā man aslama wajhahū lillāhi wa huwa muḥsinun falahū ajruhū ‘inda rabbih(i), wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ao! Ame sia ame si tsɔ eɖokui na Allah keŋkeŋ, eye wòwɔ nyui la, eƒe fetu anɔ eƒe Aƒetɔ gbɔ eye vɔvɔ̃ aɖeke manɔ wo ŋu o eye womexa nu o.


113

وَقَالَتِ الْيَهُوْدُ لَيْسَتِ النَّصٰرٰى عَلٰى شَيْءٍۖ وَّقَالَتِ النَّصٰرٰى لَيْسَتِ الْيَهُوْدُ عَلٰى شَيْءٍۙ وَّهُمْ يَتْلُوْنَ الْكِتٰبَۗ كَذٰلِكَ قَالَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَاللّٰهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ فِيْمَا كَانُوْا فِيْهِ يَخْتَلِفُوْنَ

wa qālatil-yahūdu laisatin-naṣārā ‘alā syai'(in), wa qālatin-naṣārā laisatil-yahūdu ‘alā syai'(in), wa hum yatlūnal-kitāb(a), każālika qālal-lażīna lā ya‘lamūna miṡla qaulihim, fallāhu yaḥkumu bainahum yaumal-qiyāmati fīmā kānū fīhi yakhtalifūn(a).

Eye Yudatɔwo gblɔna be, "Naneke mele Kristotɔwo si o," eye Kristotɔwo (hã) gblɔna be, "Naneke mele Yudatɔwo si o," togbɔ be woxlẽ Agbalẽa hã. Nenema ke ame siwo si sidzedze aɖeke mele o gblɔa nya si wogblɔna. Eyata Allah adrɔ̃ ʋɔnu wo le Tsitretsitsiŋkekea dzi, le nusi ŋu woʋli nya le la ŋu.


114

وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ مَّنَعَ مَسٰجِدَ اللّٰهِ اَنْ يُّذْكَرَ فِيْهَا اسْمُهٗ وَسَعٰى فِيْ خَرَابِهَاۗ اُولٰۤىِٕكَ مَا كَانَ لَهُمْ اَنْ يَّدْخُلُوْهَآ اِلَّا خَاۤىِٕفِيْنَ ەۗ لَهُمْ فِى الدُّنْيَا خِزْيٌ وَّلَهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيْمٌ

wa man aẓlamu mim mam mana‘a masājidallāhi ay yużkara fīhasmuhū wa sa‘ā fī kharābihā, ulā'ika mā kāna lahum ay yadkhulūhā illā khā'ifīn(a), lahum fid-dun-yā khizyuw wa lahum fil-ākhirati ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Eye amekae nye nu madzɔmadzɔ wu amesi xe mɔ ɖe Eƒe ŋkɔ yɔyɔ nu le Allah ƒe gbedoxɔwo me, eye wòdze agbagba be yeagbã wo? Womedze be woage ɖe eme o negbe ɖe vɔvɔ̃ (na Allah) ko. Woaɖi gbɔ wo le xexe sia me eye le ku megbe la, woahe to sesẽ.


115

وَلِلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَاَيْنَمَا تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

wa lillāhil-masyriqu wal-magrib(u), fa'ainamā tuwallū faṡamma wajhullāh(i), innallāha wāsi‘un ‘alīm(un).

Eye ɣedzeƒe kple ɣetoɖoƒe nye Allah tɔ. Afisiafi si nàtrɔ ɖo la, Allah ƒe mo le afima. Nyateƒee, Allah nye Nusianuwɔla, Nusianunyala.


116

وَقَالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَدًا ۙسُبْحٰنَهٗ ۗ بَلْ لَّهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ كُلٌّ لَّهٗ قٰنِتُوْنَ

wa qāluttakhażallāhu waladan subḥānah(ū), bal lahū mā fis-samāwāti wal-arḍ(i), kullul lahū qānitūn(a).

Eye wogblɔ be, “Viŋutsu le Allah si.” Ŋutikɔkɔe na Allah, Eya gɔ̃ hã tɔe nusianu si le dziƒowo kple anyigba dzi. Wo katã wobɔbɔa wo ɖokui ɖe Eyama te.


117

بَدِيْعُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ وَاِذَا قَضٰٓى اَمْرًا فَاِنَّمَا يَقُوْلُ لَهٗ كُنْ فَيَكُوْنُ

badī‘us-samāwāti wal-arḍ(i), wa iżā qaḍā amran fa'innamā yaqūlu lahū kun fayakūn(u).

(Allah) dziƒo kple anyigba wɔla. Ne Edi be yeade se na nane la, ɖeko wògblɔna nɛ be, “Nɔ!” Eyata nenemae wòle.


118

وَقَالَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللّٰهُ اَوْ تَأْتِيْنَآ اٰيَةٌ ۗ كَذٰلِكَ قَالَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِّثْلَ قَوْلِهِمْ ۗ تَشَابَهَتْ قُلُوْبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ

wa qālal-lażīna lā ya‘lamūna lau lā yukallimunallāhu au ta'tīnā āyah(tun), każālika qālal-lażīna min qablihim miṡla qaulihim, tasyābahat qulūbuhum, qad bayyannal-āyāti liqaumiy yūqinūn(a).

Eye amesiwo menya o la gblɔna be, "Nukatae Allah meƒoa nu na mí alo dzesiwo (le Eƒe ŋusẽ ŋu) vaa mía gbɔ o?" Nenema ke ame siwo do ŋgɔ na wo hã gblɔ nya si wogblɔ. Woƒe dziwo le ɖeka. Nyateƒee, Míeɖe dzesiwo me (Míaƒe ŋusẽ) na amesiwo xɔe se.


119

اِنَّآ اَرْسَلْنٰكَ بِالْحَقِّ بَشِيْرًا وَّنَذِيْرًاۙ وَّلَا تُسْـَٔلُ عَنْ اَصْحٰبِ الْجَحِيْمِ

innā arsalnāka bil-ḥaqqi basyīraw wa nażīrā(n), wa lā tus'alu ‘an aṣḥābil-jaḥīm(i).

Nyateƒee, Míedɔ wò (Muhammad) kple nyateƒe, abe nya nyui tsɔla kple nuxlɔ̃ame ene. Eye womabia (akɔntabubu) mi tso dzomavɔ me nɔlawo ŋu o.


120

وَلَنْ تَرْضٰى عَنْكَ الْيَهُوْدُ وَلَا النَّصٰرٰى حَتّٰى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ اِنَّ هُدَى اللّٰهِ هُوَ الْهُدٰى ۗ وَلَىِٕنِ اتَّبَعْتَ اَهْوَاۤءَهُمْ بَعْدَ الَّذِيْ جَاۤءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

wa lan tarḍā ‘ankal-yahūdu wa lan-naṣārā ḥattā tattabi‘a millatahum, qul inna hudallāhi huwal-hudā, wa la'inittaba‘ta ahwā'ahum ba‘dal-lażī jā'aka minal-‘ilm(i), mā laka minallāhi miw waliyyiw wa lā naṣīr(in).

Eye Yudatɔwo kple Kristotɔwo maxɔ wò (Muhammad) o vaseɖe esime nàdze woƒe mawusubɔsubɔ yome. Gblɔ be, "Nyateƒee, Allah ƒe mɔfiafiae nye mɔfiame (vavãtɔ)." Eye ne èdze woƒe didiwo yome le sidzedze (nyateƒe) va ɖo gbɔwò vɔ la, ametakpɔla alo kpeɖeŋutɔ aɖeke manɔ asiwò tso Allah gbɔ o.


121

اَلَّذِيْنَ اٰتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ يَتْلُوْنَهٗ حَقَّ تِلَاوَتِهٖۗ اُولٰۤىِٕكَ يُؤْمِنُوْنَ بِهٖ ۗ وَمَنْ يَّكْفُرْ بِهٖ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ ࣖ

allażīna ātaināhumul-kitāba yatlūnahū ḥaqqa tilāwatih(ī), ulā'ika yu'minūna bih(ī), wa may yakfur bihī fa ulā'ika humul-khāsirūn(a).

Amesiwo Míetsɔ Agbalẽa na la, woxlẽe abe alesi wòle be wòanɔ ene, woawoe xɔ edzi se. Eye ame sia ame si mexɔ edzi se o la, ame mawoe abu.


122

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَنِّيْ فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa annī faḍḍaltukum ‘alal-‘ālamīn(a).

Oo Israel-viwo! Ðo ŋku Nye yayra siwo metsɔ na wò eye mekpɔ ŋudzedze ɖe ŋuwò wu ame bubu siwo katã le xexe sia me (ɣemaɣi) la dzi.


123

وَاتَّقُوْا يَوْمًا لَّا تَجْزِيْ نَفْسٌ عَنْ نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَّلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَّلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَّلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ

wattaqū yaumal lā tajzī nafsun ‘an nafsin syai'aw wa lā yuqbalu minhā ‘adluw wa lā tanfa‘uhā syafā‘atuw wa lā hum yunṣarūn(a).

Eye mivɔ̃ ŋkeke si dzi ame aɖeke mate ŋu axɔ ɖe ame bubu teƒe kura o, eye womaxɔ tafe aɖeke o, eye kpekpeɖeŋu aɖeke maɖe vi nɛ o, eye womakpe ɖe wo ŋu hã o.


124

۞ وَاِذِ ابْتَلٰٓى اِبْرٰهٖمَ رَبُّهٗ بِكَلِمٰتٍ فَاَتَمَّهُنَّ ۗ قَالَ اِنِّيْ جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ اِمَامًا ۗ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِيْ ۗ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى الظّٰلِمِيْنَ

wa iżibtalā ibrāhīma rabbuhū bikalimātin fa atammahunn(a), qāla innī jā‘iluka lin-nāsi imāmā(n), qāla wa min żurriyyatī, qāla lā yanālu ‘ahdiẓ-ẓālimīn(a).

Eye (ɖo ŋku edzi), esi eƒe Aƒetɔ do Abraham kpɔ kple nyagbe ʋee aɖewo la, ekema ewɔ wo dzi bliboe. Eya (Allah) gblɔ be, "Nyateƒee, mewɔ wò ameƒomea katã ƒe ŋgɔnɔla." Eya (Ibrahim) gblɔ be, "Eye (azɔ hã) tso vinyewo kple tɔgbuinyeyɔviwo gbɔa?" Allah gblɔ be, "(Nyateƒe, gake) Nye ŋugbedodo meku ɖe nuvɔ̃wɔlawo ŋu o."


125

وَاِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَاَمْنًاۗ وَاتَّخِذُوْا مِنْ مَّقَامِ اِبْرٰهٖمَ مُصَلًّىۗ وَعَهِدْنَآ اِلٰٓى اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ اَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّاۤىِٕفِيْنَ وَالْعٰكِفِيْنَ وَالرُّكَّعِ السُّجُوْدِ

wa iż ja‘alnal-baita maṡābatal lin-nāsi wa amnā(n), wattakhiżū mim maqāmi ibrāhīma muṣallā(n), wa ‘ahidnā ilā ibrāhīma wa ismā‘īla an ṭahhirā baitiya liṭ-ṭā'ifīna wal-‘ākifīna war-rukka‘is-sujūd(i).

Eye (ɖo ŋku edzi), esi Míewɔ aƒea (Kaaba) wòzu ƒuƒoƒe kple dedienɔƒe na amewo. Eye na Ibrahim ƒe maqam nanye gbedodoɖaƒe. Eye Míede se na Abraham kple Ismail be, "Mikɔ Nye aƒe ŋu na amesiwo nye tawaf, amesiwo nye iktikaf, amesiwo dea ta agu kple amesiwo bɔbɔa ta!"


126

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّ اجْعَلْ هٰذَا بَلَدًا اٰمِنًا وَّارْزُقْ اَهْلَهٗ مِنَ الثَّمَرٰتِ مَنْ اٰمَنَ مِنْهُمْ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَاُمَتِّعُهٗ قَلِيْلًا ثُمَّ اَضْطَرُّهٗٓ اِلٰى عَذَابِ النَّارِ ۗ وَبِئْسَ الْمَصِيْرُ

wa iż qāla ibrāhīmu rabbij‘al hāżā baladan āminaw warzuq ahlahū minaṡ-ṡamarāti man āmana minhum billāhi wal-yaumil-ākhir(i), qāla wa man kafara fa umatti‘uhū qalīlan ṡumma aḍṭarruhū ilā ‘ażābin-nār(i), wa bi'sal-maṣīr(u).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Abraham do gbe ɖa be, "Oo nye Aƒetɔ, na anyigba sia (Mecca-nyigba) nanye anyigba si le dedie eye nàna nuɖuɖu le atikutsetse ƒe nɔnɔme me na emenɔlawo, si nye le amesiwo xɔ Allah kple Ŋkeke Mamlɛa dzi se dome la," Eya (Allah) gblɔ be, "Eye dzimaxɔsetɔ la, mana dzidzɔ ɣeyiɣi kpui aɖe, emegbe mazi edzi wòage ɖe dzomavɔ ƒe tohehe me eye emae nye teƒe vɔ̃ɖitɔ kekeake si wòatrɔ ayi."


127

وَاِذْ يَرْفَعُ اِبْرٰهٖمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَاِسْمٰعِيْلُۗ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۗ اِنَّكَ اَنْتَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

wa iż yarfa‘u ibrāhīmul-qawā‘ida minal-baiti wa ismā‘īl(u), rabbanā taqabbal minnā, innaka antas-samī‘ul-‘alīm(u).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Ibrahim kɔ Gbedoxɔa ƒe gɔmeɖoanyiwo ɖe dzi kple Ismail, (esi wònɔ gbe dom ɖa), "Míaƒe Aƒetɔ, xɔ (dɔmenyonyo) tso mía gbɔ. Nyateƒee, Wòe nye Nusela, Nusianunyala."


128

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَآ اُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَۖ وَاَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۚ اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

rabbanā waj‘alnā muslimaini laka wa min żurriyyatinā ummatam muslimatal lak(a), wa arinā manāsikanā wa tub ‘alainā, innaka antat-tawwābur-raḥīm(u).

Oo míaƒe Aƒetɔ, na mí ame siwo bɔbɔa wo ɖokui na Wò, kple mía viwo kple tɔgbuiyɔviwo (hã) ame siwo bɔbɔa wo ɖokui na Wò eye nàfia mɔ siwo dzi míato awɔ míaƒe tadedeagu (hajj) la mí, eye nàxɔ míaƒe dzimetɔtrɔ. Nyateƒee, Wòe nye dzimetɔtrɔ xɔla wu, Nublanuikpɔla.


129

رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيْهِمْ رَسُوْلًا مِّنْهُمْ يَتْلُوْا عَلَيْهِمْ اٰيٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيْهِمْ ۗ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ ࣖ

rabbanā wab‘aṡ fīhim rasūlam minhum yatlū ‘alaihim āyātika wa yu‘allimuhumul-kitāba wal-ḥikmata wa yuzakkīhim, innaka antal-‘azīzul-ḥakīm(u).

Mía Aƒetɔ, ɖo dɔla ɖe wo dome tso wo nɔewo dome, amesi axlẽ Wò kpukpuiwo na wo eye wòafia Agbalẽ kple Nunya wo, eye wòakɔ wo ŋu. Nyateƒee, Wòe nye Ŋusẽtɔ Kekeake, Nunyala Wu."


130

وَمَنْ يَّرْغَبُ عَنْ مِّلَّةِ اِبْرٰهٖمَ اِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهٗ ۗوَلَقَدِ اصْطَفَيْنٰهُ فِى الدُّنْيَا ۚوَاِنَّهٗ فِى الْاٰخِرَةِ لَمِنَ الصّٰلِحِيْنَ

wa may yargabu ‘an millati ibrāhīma illā man safiha nafsah(ū), wa laqad-iṣṭafaināhu fid-dun-yā, wa innahū fil-ākhirati laminaṣ-ṣāliḥīn(a).

Eye ame siwo lé fu Abraham ƒe subɔsubɔha la, ame siwo blea wo ɖokui ko. Eye le nyateƒe me la, Míetia eya (Ibrahim) le xexe sia me. Eye le nyateƒe me le ku megbe la, anɔ mawuvɔ̃lawo dome.


131

اِذْ قَالَ لَهٗ رَبُّهٗٓ اَسْلِمْۙ قَالَ اَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعٰلَمِيْنَ

iż qāla lahū rabbuhū aslim, qāla aslamtu lirabbil-‘ālamīn(a).

(Ðo ŋku edzi) esime Mawu gblɔ nɛ (Ibrahim) be, “Tsɔ ɖokuiwò na!” Eɖo eŋu be, "Metsɔ ɖokuinye na xexeame katã ƒe Aƒetɔ."


132

وَوَصّٰى بِهَآ اِبْرٰهٖمُ بَنِيْهِ وَيَعْقُوْبُۗ يٰبَنِيَّ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰى لَكُمُ الدِّيْنَ فَلَا تَمُوْتُنَّ اِلَّا وَاَنْتُمْ مُّسْلِمُوْنَ ۗ

wa waṣṣā bihā ibrāhīmu banīhi wa ya‘qūb(u), yā baniyya innallāhaṣṭafā lakumud-dīna falā tamūtunna illā wa antum muslimūn(a).

Eye Abraham da domenyinu sia (nya) ɖi na viaŋutsuwo, abe alesi Yakob wɔe ene. "O vinyewo! Nyateƒee, Allah tia subɔsubɔha sia na mi, eyata migaku o negbe ɖe mienye Moslemtɔwo hafi."


133

اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاۤءَ اِذْ حَضَرَ يَعْقُوْبَ الْمَوْتُۙ اِذْ قَالَ لِبَنِيْهِ مَا تَعْبُدُوْنَ مِنْۢ بَعْدِيْۗ قَالُوْا نَعْبُدُ اِلٰهَكَ وَاِلٰهَ اٰبَاۤىِٕكَ اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ اِلٰهًا وَّاحِدًاۚ وَنَحْنُ لَهٗ مُسْلِمُوْنَ

am kuntum syuhadā'a iż ḥaḍara ya‘qūbal-maut(u), iż qāla libanīhi mā ta‘budūna mim ba‘dī, qālū na‘budu ilāhaka wa ilāha ābā'ika ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa ilāhaw wāḥidā(n), wa naḥnu lahū muslimūn(a).

Ðe mienye ɖasefowo esime ku va Yakob dzi, esime wògblɔ na viaŋutsuwo bena: Nukae miade ta agu le nye ku megbea?" Woɖo eŋu be, "Míade ta agu na wò Mawu kple tɔgbuiwòwo ƒe Mawu, siwo nye Abraham, Ismael kple Isak, (siwo nye) Mawu Ŋusẽkatãtɔ eye mí (ɖeko) míetsɔ mía ɖokui na Eyama."


134

تِلْكَ اُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَّا كَسَبْتُمْ ۚ وَلَا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

tilka ummatun qad khalat, lahā mā kasabat wa lakum mā kasabtum, wa lā tus'alūna ‘ammā kānū ya‘malūn(a).

Ame siawoe nye ame siwo ku. Woawoe nye nusi wokpɔ, eye miawo hã nye nusi miekpɔ. Eye womabia nya wò tso nu si wowɔna tsã ŋu o.


135

وَقَالُوْا كُوْنُوْا هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى تَهْتَدُوْا ۗ قُلْ بَلْ مِلَّةَ اِبْرٰهٖمَ حَنِيْفًا ۗوَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِيْنَ

wa qālū kūnū hūdan au naṣārā tahtadū, qul bal millata ibrāhīma ḥanīfā(n), wa mā kāna minal-musyrikīn(a).

Eye wogblɔ bena, "Mi (xɔsetɔwo) Yudatɔwo alo Kristotɔwo, woafia mɔ mi godoo." Gblɔ be, "(Ao!) Gake (míewɔna) Abraham ƒe subɔsubɔ dzɔdzɔe la eye mele amesiwo dea ha kple Mawu dome o."


136

قُوْلُوْٓا اٰمَنَّا بِاللّٰهِ وَمَآ اُنْزِلَ اِلَيْنَا وَمَآ اُنْزِلَ اِلٰٓى اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ وَالْاَسْبَاطِ وَمَآ اُوْتِيَ مُوْسٰى وَعِيْسٰى وَمَآ اُوْتِيَ النَّبِيُّوْنَ مِنْ رَّبِّهِمْۚ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ اَحَدٍ مِّنْهُمْۖ وَنَحْنُ لَهٗ مُسْلِمُوْنَ

qūlū āmannā billāhi wa mā unzila ilainā wa mā unzila ilā ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa wa ya‘qūba wal-asbāṭi wa mā ūtiya mūsā wa ‘īsā wa mā ūtiyan-nabiyyūna mir rabbihim, lā nufarriqu baina aḥadim minhum wa naḥnu lahū muslimūn(a).

Gblɔ be, "Míexɔ Allah kple nusi woɖe fia mí, kple nusi woɖe fia Abraham, Ismael, Isak, Yakob kple woƒe dzidzimeviwo, kple nusi wotsɔ na Mose kple Yesu kpakple nusi wotsɔ na nyagblɔɖilawo tso woƒe Aƒetɔ gbɔ dzi se. Míedea vovototo wo dometɔ aɖeke dome o, eye míetsɔ mía ɖokui na Eyama."


137

فَاِنْ اٰمَنُوْا بِمِثْلِ مَآ اٰمَنْتُمْ بِهٖ فَقَدِ اهْتَدَوْا ۚوَاِنْ تَوَلَّوْا فَاِنَّمَا هُمْ فِيْ شِقَاقٍۚ فَسَيَكْفِيْكَهُمُ اللّٰهُ ۚوَهُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ ۗ

fa'in āmanū bimiṡli mā āmantum bihī faqadihtadau, wa in tawallau fa'innamā hum fī syiqāq(in), fasayakfīkahumullāh(u), wa huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

Eyata ne ɖe woxɔe se abe alesi nèxɔe se ene la, anye ne wofia mɔ wo vavã. Gake ne wotrɔ megbe la, nyateƒee, wole fu wɔm (kple mi), ekema Allah asɔ gbɔ na mi (Muhammad) na wo (kple Eƒe kpekpeɖeŋu). Eye Eyae nye Nusela, Nusianunyala.


138

صِبْغَةَ اللّٰهِ ۚ وَمَنْ اَحْسَنُ مِنَ اللّٰهِ صِبْغَةً ۖ وَّنَحْنُ لَهٗ عٰبِدُوْنَ

Ṣibgatallāh(i), wa man aḥsanu minallāhi ṣibgataw wa naḥnu lahū ‘ābidūn(a).

Mawu nayra mi." Amekae nyo wu Allah? Eye eyae míedea ta agu na.


139

قُلْ اَتُحَاۤجُّوْنَنَا فِى اللّٰهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْۚ وَلَنَآ اَعْمَالُنَا وَلَكُمْ اَعْمَالُكُمْۚ وَنَحْنُ لَهٗ مُخْلِصُوْنَ ۙ

qul atuḥājjūnanā fillāhi wa huwa rabbunā wa rabbukum, wa lanā a‘mālunā wa lakum a‘mālukum, wa naḥnu lahū mukhliṣūn(a).

Gblɔ (Muhammad), "Ðe nèdi be yeaʋli nya kpli mí le Allah ŋu, esime eyae nye míaƒe Aƒetɔ kple wò Aƒetɔ. Mía míaƒe nuwɔnawo, na wò wò dɔwɔwɔwo, eye na Eya ɖeɖeko míetsɔ mía ɖokui na tso dzime."


140

اَمْ تَقُوْلُوْنَ اِنَّ اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ وَالْاَسْبَاطَ كَانُوْا هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى ۗ قُلْ ءَاَنْتُمْ اَعْلَمُ اَمِ اللّٰهُ ۗ وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهٗ مِنَ اللّٰهِ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

am taqūlūna inna ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa wa ya‘qūba wal-asbāṭa kānū hūdan au naṣārā, qul a'antum a‘lamu amillāh(u), wa man aẓlamu mimman katama syahādatan ‘indahū minallāh(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Alo ɖe miawo (Yudatɔwo kple Kristotɔwo) miegblɔ be Abraham, Ismael, Isak, Yakob kple woƒe dzidzimeviwo nye Yudatɔwo alo Kristotɔwoa? Gblɔ be, "Ènya nyuie wu alo Allah, eye amekae nye nu madzɔmadzɔ wu amesi ɣlaa ɖaseɖiɖi si le esi ɖe Allah?" Allah menye nusi menya nu tso nusi nèwɔna ŋu o.


141

تِلْكَ اُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَّا كَسَبْتُمْ ۚ وَلَا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ ࣖ ۔

tilka ummatun qad khalat, lahā mā kasabat wa lakum mā kasabtum, wa lā tus'alūna ‘ammā kānū ya‘malūn(a).

Ame siawoe nye ame siwo ku. Woawoe nye nusi wokpɔ, eye miawo hã nye nusi miekpɔ. Eye womabia nya wò tso nu si wowɔna tsã ŋu o.


142

۞ سَيَقُوْلُ السُّفَهَاۤءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلّٰىهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِيْ كَانُوْا عَلَيْهَا ۗ قُلْ لِّلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُۗ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

sayāqūlus-sufahā'u minan-nāsi mā wallāhum ‘an qiblatihimul-latī kānū ‘alaihā, qul lillāhil-masyriqu wal-magrib(u), yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Amesiwo gɔmesese mele amegbetɔwo dome o la agblɔ be, "Nukae trɔ wo (Moslemtɔwo) ɖa tso qibla si gbɔ (woɖoa tae) tsã la gbɔ?" Gblɔ (Muhammad), "Allah tɔe nye ɣedzeƒe kple ɣetoɖoƒe; Efiaa mɔ amesi wòlɔ̃ ɖe mɔ dzɔdzɔe la dzi."


143

وَكَذٰلِكَ جَعَلْنٰكُمْ اُمَّةً وَّسَطًا لِّتَكُوْنُوْا شُهَدَاۤءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُوْنَ الرَّسُوْلُ عَلَيْكُمْ شَهِيْدًا ۗ وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِيْ كُنْتَ عَلَيْهَآ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَّتَّبِعُ الرَّسُوْلَ مِمَّنْ يَّنْقَلِبُ عَلٰى عَقِبَيْهِۗ وَاِنْ كَانَتْ لَكَبِيْرَةً اِلَّا عَلَى الَّذِيْنَ هَدَى اللّٰهُ ۗوَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُضِيْعَ اِيْمَانَكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوْفٌ رَّحِيْمٌ

wa każālika ja‘alnākum ummataw wasaṭal litakūnū syuhadā'a ‘alan-nāsi wa yakūnar-rasūlu ‘alaikum syahīdā(n), wa mā ja‘alnal-qiblatal-latī kunta ‘alaihā illā lina‘lama may yattabi‘ur-rasūla mimmay yanqalibu ‘alā ‘aqibaih(i), wa in kānat lakabīratan illā ‘alal-lażīna hadallāh(u), wa mā kānallāhu liyuḍī‘a īmānakum, innallāha bin-nāsi lara'ūfur raḥīm(un).

Eye nenema ke, Míewɔ mi (Moslemtɔwo) "titinatɔwo" ale be miate ŋu anye amegbetɔ (nuwɔnawo) ƒe ɖasefowo eye ale be Dɔla (Muhammad) nanye miaƒe (nuwɔnawo) ƒe ɖasefo. Menye qibla si gbɔ nè (tsã) trɔ ɖo lae míewɔe o, ke boŋ be Míanya amesi dze Dɔla la yome kple amesi trɔna ɖe megbe. Nyateƒee, (Qibla ʋuʋu) sesẽ ŋutɔ, negbe amesiwo Allah fia mɔe ko. Eye Allah magblẽ miaƒe xɔse dome o. Nyateƒee, Allah nye Amenuvela, Nublanuikpɔla na amegbetɔwo.


144

قَدْ نَرٰى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى السَّمَاۤءِۚ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضٰىهَا ۖ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ ۗ وَاِنَّ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ لَيَعْلَمُوْنَ اَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُوْنَ

qad narā taqallubaka wajhika fis-samā'(i), fa lanuwalliyannaka qiblatan tarḍāhā, fawalli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa ḥaiṡumā kuntum fawallū wujūhakum syaṭrah(ū), wa innal-lażīna ūtul-kitāba laya‘lamūna annahul-ḥaqqu mir rabbihim, wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ya‘malūn(a).

Míekpɔa wò mo (Muhammad) zi geɖe wòkpɔa dziƒo, eyata Míatrɔ wò ɖe Qibla si nèlɔ̃ la ŋu. Eyata trɔ mo ɖe Mosque Gã la ŋu. Eye afisiafi si nèle la, trɔ mo ɖe eŋu. Eye nyateƒe amesiwo wona Agbalẽ (Torah kple Nyanyui) la nya be (Qibla ƒe asitɔtrɔ) nye nyateƒe tso woƒe Aƒetɔ gbɔ. Eye Allah menye nusi menya nu tso nusi wowɔna ŋu o.


145

وَلَىِٕنْ اَتَيْتَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ بِكُلِّ اٰيَةٍ مَّا تَبِعُوْا قِبْلَتَكَ ۚ وَمَآ اَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ ۚ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍۗ وَلَىِٕنِ اتَّبَعْتَ اَهْوَاۤءَهُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَاجَاۤءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ اِنَّكَ اِذًا لَّمِنَ الظّٰلِمِيْنَ ۘ

wa la'in ataital-lażīna ūtul-kitāba bikulli āyatim mā tabi‘ū qiblatak(a), wa mā anta bitābi‘in qiblatahum, wa mā ba‘ḍuhum bitābi‘in qiblata ba‘ḍ(in), wa la'inittaba‘ta ahwā'ahum mim ba‘di mā jā'aka minal-‘ilm(i), innaka iżal laminaẓ-ẓālimīn(a).

Eye togbɔ be wò (Muhammad) tsɔ kpukpuiawo (nyatakaka) katã na amesiwo wona Agbalẽa hã la, womadze wò Qibla yome o, eye wò hã màdze woƒe Qibla yome o. Wo dometɔ aɖewo madze ame bubuwo ƒe Qibla yome o. Eye ne èwɔ ɖe woƒe didiwo dzi le sidzedze va gbɔwò vɔ megbe la, ànye nuvɔ̃wɔlawo dometɔ ɖeka godoo.


146

اَلَّذِيْنَ اٰتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ يَعْرِفُوْنَهٗ كَمَا يَعْرِفُوْنَ اَبْنَاۤءَهُمْ ۗ وَاِنَّ فَرِيْقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُوْنَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

allażīna ātaināhumul-kitāba ya‘rifūnahū kamā ya‘rifūna abnā'ahum, wa inna farīqam minhum layaktumūnal-ḥaqqa wa hum ya‘lamūn(a).

Amesiwo Míetsɔ Ŋɔŋlɔ la na (Torah kple Nyanyui la) la dea dzesi eyama (Muhammad) abe alesi wodea dzesi woawo ŋutɔ ƒe viwo ene. Nyateƒee, wo dometɔ aɖewo ɣlaa nyateƒea esime wonyae.


147

اَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ فَلَا تَكُوْنَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِيْنَ ࣖ

al-ḥaqqu mir rabbika falā takūnanna minal-mumtarīn(a).

Nyateƒe la tso wò Aƒetɔ gbɔ, eyata mele be wò (Muhammad) nanye amesiwo kea ɖi la dometɔ ɖeka gbeɖe o.


148

وَلِكُلٍّ وِّجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيْهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرٰتِۗ اَيْنَ مَا تَكُوْنُوْا يَأْتِ بِكُمُ اللّٰهُ جَمِيْعًا ۗاِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wa likulliw wijhatun huwa muwallīhā fastabiqul-khairāt(i), aina mā takūnū ya'ti bikumullāhu jamī‘ā(n), innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Eye Qibla aɖe le Ummah ɖesiaɖe si si wòdze ŋgɔe. Eyata miʋli ho le nyuiwɔwɔ me. Afisiafi si miele la, Allah aƒo mi katã nu ƒu godoo. Nyateƒee, Allah nye Ŋusẽkatãtɔ ɖe nuwo katã dzi.


149

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاِنَّهٗ لَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

wa min ḥaiṡu kharajta fawalli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa innahū lal-ḥaqqu mir rabbik(a), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Eye afisiafi si wò (Muhammad) do tso la, trɔ mo ɖe Mosque Gã la ŋu, nyateƒee, emae nye wò Aƒetɔ ƒe sedede vavã. Allah menye nusi menya nu tso nusi nèwɔna ŋu o.


150

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ ۙ لِئَلَّا يَكُوْنَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ اِلَّا الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِيْ وَلِاُتِمَّ نِعْمَتِيْ عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَۙ

wa min ḥaiṡu kharajta fa walli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa ḥaiṡumā kuntum fawallū wujūhakum syaṭrah(ū), li'allā yakūna lin-nāsi ‘alaikum ḥujjatun illal-lażīna ẓalamū minhum, falā takhsyauhum wakhsyaunī, wa li'utimma ni‘matī ‘alaikum wa la‘allakum tahtadūn(a).

Eye afisiafi si wò (Muhammad) ado tsoe la, trɔ mo ɖe Mosque Gã la ŋu. Eye afisiafi si nèle la, trɔ mo ɖe eŋu, ale be susu aɖeke maganɔ anyi si ta amegbetɔwo (natsi tre ɖe ŋuwò), negbe nuvɔ̃wɔla siwo le wo dome ko. Migavɔ̃ wo o, ke boŋ mivɔ̃m, bena mawu Nye yayrawo nu ɖe mia dzi, eye woafia mɔ mi.


151

كَمَآ اَرْسَلْنَا فِيْكُمْ رَسُوْلًا مِّنْكُمْ يَتْلُوْا عَلَيْكُمْ اٰيٰتِنَا وَيُزَكِّيْكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَۗ

kamā arsalnā fīkum rasūlam minkum yatlū ‘alaikum āyātinā wa yuzakkīkum wa yu‘allimukumul-kitāba wal-ḥikmata wa yu‘allimukum mā lam takūnū ta‘lamūn(a).

Abe alesi míeɖo Dɔla (Muhammad) ɖe mi tso (le) mia dome ene, amesi axlẽ Míaƒe kpukpuiwo, akɔ mi ŋu, eye wòafia Agbalẽ (Al-Qur’an) kple Nunya (Sunnah) mi, eye wòafia nusi mienya o mi.


152

فَاذْكُرُوْنِيْٓ اَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوْا لِيْ وَلَا تَكْفُرُوْنِ ࣖ

fażkurūnī ażkurkum wasykurū lī wa lā takfurūn(i).

Eyata ɖo ŋku Dzinye dzi, maɖo ŋku dziwò. Mida akpe nam, eye migaxɔ Nye dzi se o.


153

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اسْتَعِيْنُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلٰوةِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanusta‘īnū biṣ-ṣabri waṣ-ṣalāh(ti), innallāha ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

O mi amesiwo xɔe se! Bia kpekpeɖeŋu (tso Allah gbɔ) kple dzigbɔɖi kple gbedodoɖa. Nyateƒee, Allah le amesiwo gbɔa dzi ɖi la gbɔ.


154

وَلَا تَقُوْلُوْا لِمَنْ يُّقْتَلُ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ اَمْوَاتٌ ۗ بَلْ اَحْيَاۤءٌ وَّلٰكِنْ لَّا تَشْعُرُوْنَ

wa lā taqūlū limay yuqtalu fī sabīlillāhi amwāt(un), bal aḥyā'uw wa lākil lā tasy‘urūn(a).

Eye mègagblɔ be ame siwo wowu le Allah ƒe mɔ dzi la ku o. Le nyateƒe me la, wole agbe, gake mèkpɔe dze sii o.


155

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوْعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْاَمْوَالِ وَالْاَنْفُسِ وَالثَّمَرٰتِۗ وَبَشِّرِ الصّٰبِرِيْنَ

wa lanabluwannakum bisyai'im minal-khaufi wal-jū‘i wa naqaṣim minal-amwāli wal-anfusi waṡ-ṡamarāt(i), wa basysyiriṣ-ṣābirīn(a).

Eye Míado mi kpɔ godoo kple vɔvɔ̃, dɔwuame, kesinɔnuwo ƒe anyimanɔmanɔ, luʋɔwo kple kutsetse aɖewo. Eye nàgblɔ nya nyui na amesiwo gbɔa dzi ɖi


156

اَلَّذِيْنَ اِذَآ اَصَابَتْهُمْ مُّصِيْبَةٌ ۗ قَالُوْٓا اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّآ اِلَيْهِ رٰجِعُوْنَۗ

allażīna iżā aṣābathum muṣībah(tun), qālū innā lillāhi wa innā ilaihi rāji‘ūn(a).

(si nye) amesiwo, ne afɔku aɖe dzɔ la, wogblɔna be "Inna lillahi wa inna ilaihi raji'un" (nyateƒee, Allah tɔe míenye eye Eya tɔe míatrɔ ava).


157

اُولٰۤىِٕكَ عَلَيْهِمْ صَلَوٰتٌ مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُهْتَدُوْنَ

ulā'ika ‘alaihim ṣalawātum mir rabbihim wa raḥmah(tun), wa ulā'ika humul-muhtadūn(a).

Woawoe xɔa tsɔtsɔke kple nublanuikpɔkpɔ tso woƒe Aƒetɔ gbɔ, eye woawoe xɔa mɔfiafia.


158

۞ اِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَاۤىِٕرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ اَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ اَنْ يَّطَّوَّفَ بِهِمَا ۗ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًاۙ فَاِنَّ اللّٰهَ شَاكِرٌ عَلِيْمٌ

innaṣ-ṣafā wal-marwata min sya‘ā'irillāh(i), faman ḥajjal-baita awi‘tamara falā junāḥa ‘alaihi ay yaṭṭawwafa bihimā, wa man taṭawwa‘a khairan fa innallāha syākirun ‘alīm(un).

Nyateƒee, Safa kple Marwah le Allah ƒe subɔsubɔha ƒe dzesiwo dome. Eyata amesiame si awɔ Hajj na Aƒea alo Umrah la, nuvɔ̃ aɖeke mele edzi ne ewɔ Sa’i le wo dome o. Eye amesiame si awɔ dɔ nyuiwo kple lɔlɔ̃nu faa la, ekema Allah nye ŋudzedzekpɔla kple nusianunyala.


159

اِنَّ الَّذِيْنَ يَكْتُمُوْنَ مَآ اَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنٰتِ وَالْهُدٰى مِنْۢ بَعْدِ مَا بَيَّنّٰهُ لِلنَّاسِ فِى الْكِتٰبِۙ اُولٰۤىِٕكَ يَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللّٰعِنُوْنَۙ

innal-lażīna yaktumūna mā anzalnā minal-bayyināti wal-hudā mim ba‘di mā bayyannāhu lin-nāsi fil-kitāb(i), ulā'ika yal‘anuhumullāhu wa yal‘anuhumul-lā‘inūn(a).

Nyateƒee, amesiwo ɣlaa nusi míeɖo ɖa le nyatakaka kple mɔfiafia ƒe nɔnɔme me, le esi Míeɖe eme na amegbetɔƒomea le Agbalẽ (Al-Qur’an) me vɔ la, woawoe nye amesiwo Allah ƒo fi dee eye woƒo fi de (hã) amesiwo fiƒode,


160

اِلَّا الَّذِيْنَ تَابُوْا وَاَصْلَحُوْا وَبَيَّنُوْا فَاُولٰۤىِٕكَ اَتُوْبُ عَلَيْهِمْ ۚ وَاَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

illal-lażīna tābū wa aṣlaḥū wa bayyanū fa'ulā'ika atūbu ‘alaihim, wa anat-tawwābur-raḥīm(u).

Negbe amesiwo trɔ dzime, ɖɔ nuwo ɖo eye woɖe eme (e) ko la, amesiwo mexɔ dzimetɔtrɔ tso wo gbɔ, eye nyee nye Amesi xɔa dzimetɔtrɔ, Nublanuikpɔla.


161

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَمَاتُوْا وَهُمْ كُفَّارٌ اُولٰۤىِٕكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللّٰهِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالنَّاسِ اَجْمَعِيْنَۙ

innal-lażīna kafarū wa mātū wa hum kuffārun ulā'ika ‘alaihim la‘natullāhi wal-malā'ikati wan-nāsi ajma‘īn(a).

Nyateƒee, amesiwo mexɔe se o eye woku abe dzimaxɔsetɔwo ene la, Allah, mawudɔlawo kple ameƒomea katã aƒo fi de wo, .


162

خٰلِدِيْنَ فِيْهَا ۚ لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُوْنَ

khālidīna fīhā, lā yukhaffafu ‘anhumul-‘ażābu wa lā hum yunẓarūn(a).

woanɔ eme tegbee (fiƒode), woƒe tohehe mabɔbɔ o, eye womaɖe mɔ na wo o.


163

وَاِلٰهُكُمْ اِلٰهٌ وَّاحِدٌۚ لَآاِلٰهَ اِلَّا هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِيْمُ ࣖ

wa ilāhukum ilāhuw wāḥid(un), lā ilāha illā huwar-raḥmānur-raḥīm(u).

Eye wò Mawu lae nye Mawu Ŋusẽkatãtɔ la, mawu aɖeke meli o negbe Eya ko, Amenuvevetɔ, Nublanuikpɔla.


164

اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِيْ تَجْرِيْ فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ مِنْ مَّاۤءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيْهَا مِنْ كُلِّ دَاۤبَّةٍ ۖ وَّتَصْرِيْفِ الرِّيٰحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ

inna fī khalqis-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfil-laili wan-nahāri wal-fulkil-latī tajrī fil-baḥri bimā yanfa‘un-nāsa wa mā anzalallāhu minas-samā'i mim mā'in fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā wa baṡṡa fīhā min kulli dābbah(tin), wa taṣrīfir-riyāḥi was-saḥābil-musakhkhari bainas-samā'i wal-arḍi la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).

Nyateƒee, le dziƒowo kple anyigba wɔwɔ me, kple zã kple keli ƒe tɔtrɔ, kple tɔdziʋu siwo zɔa atsiaƒu me kple nusi ɖea vi na ameƒomea, kple tsi si Allah ɖona ɖa tso dziƒo, eye wògbɔa agbe anyigba kplii le eƒe ku megbe, eye wòkaka lã ƒomevi ɖesiaɖe ɖe eme, kple yaƒoƒo kple alilikpo siwo dzi woɖuna le dziƒowo kple dziƒowo dome ƒe tɔtrɔ anyigba—dzesiwo li na dukɔ si sea nu gɔme vavã.


165

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّتَّخِذُ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ اَنْدَادًا يُّحِبُّوْنَهُمْ كَحُبِّ اللّٰهِ ۗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَشَدُّ حُبًّا لِّلّٰهِ ۙوَلَوْ يَرَى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْٓا اِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَۙ اَنَّ الْقُوَّةَ لِلّٰهِ جَمِيْعًا ۙوَّاَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعَذَابِ

wa minan-nāsi may yattakhiżu min dūnillāhi andāday yuḥibbūnahum kaḥubbillāh(i), wal-lażīna āmanū asyaddu ḥubbal lillāh(i), wa lau yaral-lażīna ẓalamū iż yaraunal-‘ażāb(a), annal-quwwata lillāhi jamī‘ā(n), wa annallāha syadīdul-‘ażāb(i).

Eye le ameƒomea dome la, amesiwo dea ta agu na mawu bubuwo tsɔ kpe ɖe Allah ŋu abe hoʋlilawo ene, amesiwo wolɔ̃na abe alesi wolɔ̃ Allah ene. Gake amesiwo xɔe se la lolo ŋutɔ le woƒe lɔlɔ̃ na Allah me. Ne ɖe amesiwo wɔa nu gbegblẽ la akpɔe, ne wokpɔ tohehea (le Tsitretsitsiŋkekea dzi), be ŋusẽ katã nye Allah tɔ eye be Allah sesẽ le tohehe me (woave wo godoo).


166

اِذْ تَبَرَّاَ الَّذِيْنَ اتُّبِعُوْا مِنَ الَّذِيْنَ اتَّبَعُوْا وَرَاَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْاَسْبَابُ

iż tabarra'al-lażīnattubi‘ū minal-lażīnattaba‘ū wa ra'awul-‘ażāba wa taqaṭṭa‘at bihimul-asbāb(u).

(Eyae nye) ne ame siwo yome wodze la trɔ megbe de ame siwo dze eyome, eye wokpɔ tohehea, eye (ne) wotso kadodo siwo katã le wo dome la me.


167

وَقَالَ الَّذِيْنَ اتَّبَعُوْا لَوْ اَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّاَ مِنْهُمْ ۗ كَمَا تَبَرَّءُوْا مِنَّا ۗ كَذٰلِكَ يُرِيْهِمُ اللّٰهُ اَعْمَالَهُمْ حَسَرٰتٍ عَلَيْهِمْ ۗ وَمَا هُمْ بِخٰرِجِيْنَ مِنَ النَّارِ ࣖ

wa qālal-lażīnattaba‘ū lau anna lanā karratan fa natabarra'a minhum, kamā tabarra'ū minnā, każālika yurīhimullāhu a‘mālahum ḥasarātin ‘alaihim, wa mā hum bikhārijīna minan-nār(i).

Eye amesiwo kplɔe ɖo gblɔ be, "Ne mɔnukpɔkpɔ su mía si (be míatrɔ ayi xexeame) la, nyateƒee, míaɖe asi le wo ŋu, abe alesi woɖe asi le mía ŋu ene." Ale Allah ɖea woƒe nuwɔna siwo ve wo ve la fiana wo. Eye womado tso dzomavɔ ƒe dzo me o.


168

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ كُلُوْا مِمَّا فِى الْاَرْضِ حَلٰلًا طَيِّبًا ۖوَّلَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّيْطٰنِۗ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

yā ayyuhan-nāsu kulū mimmā fil-arḍi ḥalālan ṭayyibā(n), wa lā tattabi‘ū khuṭuwātisy-syaiṭān(i), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).

Oo dukɔwo! Miɖu halal kple nyui (nuɖuɖu) siwo wokpɔna le anyigba dzi, eye migadze Satana ƒe afɔɖeɖewo yome o. Nyateƒee, Satana nye futɔ ŋutɔŋutɔ na wò.


169

اِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوْۤءِ وَالْفَحْشَاۤءِ وَاَنْ تَقُوْلُوْا عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

innamā ya'murukum bis-sū'i wal-faḥsyā'i wa an taqūlū ‘alallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Nyateƒee, ɖeko (Satana) de se na mi be miawɔ nu vɔ̃ɖi kple ŋunyɔnuwo, eye miagblɔ nya si mienya tso Allah ŋu o.


170

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمُ اتَّبِعُوْا مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوْا بَلْ نَتَّبِعُ مَآ اَلْفَيْنَا عَلَيْهِ اٰبَاۤءَنَا ۗ اَوَلَوْ كَانَ اٰبَاۤؤُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ شَيْـًٔا وَّلَا يَهْتَدُوْنَ

wa iżā qīla lahumuttabi‘ū mā anzalallāhu qālū bal nattabi‘u mā alfainā ‘alaihi ābā'anā, awalau kāna ābā'uhum lā ya‘qilūna syai'aw wa lā yahtadūn(a).

Eye ne wogblɔ na wo be, "Midze nusi Allah ɖe fia la yome." Woɖo eŋu be, “(Ao!) Míedze nusi míekpɔ mía tɔgbuiwo (wonɔ wɔwɔm) yome.” Le nyateƒe me la, wo tɔgbuiwo menya naneke o, eye mɔfiame aɖeke hã menɔ wo si o.


171

وَمَثَلُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا كَمَثَلِ الَّذِيْ يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ اِلَّا دُعَاۤءً وَّنِدَاۤءً ۗ صُمٌّ ۢ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ

wa maṡalul-lażīna kafarū kamaṡalil-lażī yan‘iqu bimā lā yasma‘u illā du‘ā'aw wa nidā'ā(n), ṣummum bukmun ‘umyun fahum lā ya‘qilūn(a).

Eye lododo na (yɔlawo) na dzimaxɔsetɔwo le abe (alẽkplɔla) si doa ɣli ɖe (lãwo) si mesea naneke o negbe yɔyɔ kple avifafa ko ene. (Wonye) tokunɔwo, mumuwo kple ŋkuagbãtɔwo, eyata womese egɔme o.


172

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُلُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ وَاشْكُرُوْا لِلّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ اِيَّاهُ تَعْبُدُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kulū min ṭayyibāti mā razaqnākum wasykurū lillāhi in kuntum iyyāhu ta‘budūn(a).

O mi amesiwo xɔe se! Miɖu nuɖuɖu nyui siwo Míena mi eye mida akpe na Allah, nenye be miesubɔnɛ ko.


173

اِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيْرِ وَمَآ اُهِلَّ بِهٖ لِغَيْرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَّلَا عَادٍ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

innamā ḥarrama ‘alaikumul-maitata wad-dama wa laḥmal-khinzīri wa mā uhilla bihī ligairillāh(i), fa maniḍṭurra gaira bāgiw wa lā ‘ādin falā iṡma ‘alaih(i), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Nyateƒee, lã siwo (ŋkɔ siwo menye Allah o) wu la ƒe lã, ʋu, haƒoƒo kple (lã) koe wòxe mɔ na mi. Gake amesiame si wozi (be wòaɖui), menye le esi wòdi ta o eye menye (azɔ hã) wu seɖoƒe o ta la, ekema nuvɔ̃ aɖeke meli nɛ o. Nyateƒee, Allah nye Kekewɔla, Nublanuikpɔla.


174

اِنَّ الَّذِيْنَ يَكْتُمُوْنَ مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْكِتٰبِ وَيَشْتَرُوْنَ بِهٖ ثَمَنًا قَلِيْلًاۙ اُولٰۤىِٕكَ مَا يَأْكُلُوْنَ فِيْ بُطُوْنِهِمْ اِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللّٰهُ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيْهِمْ ۚوَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

innal-lażīna yaktumūna mā anzalallāhu minal-kitābi wa yasytarūna bihī ṡamanan qalīlā(n), ulā'ika mā ya'kulūna fī buṭūnihim illan-nāra wa lā yukallimuhumullāhu yaumal-qiyāmati wa lā yuzakkīhim, wa lahum ‘ażābun alīm(un).

Nyateƒee, amesiwo ɣlaa nusi Allah ɖe ɖe go tso Agbalẽa me eye wodzranɛ ɖe asi sue aɖe nu la, dzomavɔ koe womina ɖe woƒe ƒodo me, eye Allah mado gbe na wo le Tsitretsitsiŋkekea dzi o, eye makɔ wo ŋu hã o. Woaxɔ tohehe si me vevesese le.


175

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الضَّلٰلَةَ بِالْهُدٰى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ ۚ فَمَآ اَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ

ulā'ikal-lażīnasytarawuḍ-ḍalālata bil-hudā wal-‘ażāba bil-magfirah(ti), famā aṣbarahum ‘alan-nār(i).

Woawoe nye amesiwo ƒlea vodada kple mɔfiame kple tohehe kple tsɔtsɔke. Eyata aleke gbegbe dzi le wo ƒo be woagbe dzomavɔ ƒe dzoe nye si!


176

ذٰلِكَ بِاَنَّ اللّٰهَ نَزَّلَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ ۗ وَاِنَّ الَّذِيْنَ اخْتَلَفُوْا فِى الْكِتٰبِ لَفِيْ شِقَاقٍۢ بَعِيْدٍ ࣖ

Żālika bi'annallāha nazzalal-kitāba bil-ḥaqq(i), wa innal-lażīnakhtalafū fil-kitābi lafī syiqāqim ba‘īd(in).

Esia le alea elabena Allah ɖo Agbalẽ (Al-Qur’an) ɖe anyi kple (he) nyateƒe la, eye le nyateƒe me la, amesiwo ƒe susu mewɔ ɖeka le (nyateƒe si le) Agbalẽa ŋu o la, wole mama deto me.


177

۞ لَيْسَ الْبِرَّاَنْ تُوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالْكِتٰبِ وَالنَّبِيّٖنَ ۚ وَاٰتَى الْمَالَ عَلٰى حُبِّهٖ ذَوِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنَ وَابْنَ السَّبِيْلِۙ وَالسَّاۤىِٕلِيْنَ وَفىِ الرِّقَابِۚ وَاَقَامَ الصَّلٰوةَ وَاٰتَى الزَّكٰوةَ ۚ وَالْمُوْفُوْنَ بِعَهْدِهِمْ اِذَا عَاهَدُوْا ۚ وَالصّٰبِرِيْنَ فِى الْبَأْسَاۤءِ وَالضَّرَّاۤءِ وَحِيْنَ الْبَأْسِۗ اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ صَدَقُوْا ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ

laisal-birra an tuwallū wujūhakum qibalal-masyriqi wal-magribi wa lākinnal-birra man āmana billāhi wal-yaumil ākhiri wal-malā'ikati wal-kitābi wan-nabiyyīn(a), wa ātal-māla ‘alā ḥubbihī żawil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīna wabnas-sabīl(i), was-sā'ilīna wa fir-riqāb(i), wa aqāmaṣ-ṣalāta wa ātaz-zakāh(ta), wal mūfūna bi‘ahdihim iżā ‘āhadū, waṣ-ṣābirīna fil-ba'sā'i waḍ-ḍarrā'i wa ḥīnal-ba's(i), ulā'ikal-lażīna ṣadaqū, wa ulā'ika humul-muttaqūn(a).

Nyuiwɔwɔ menye wò mo tɔtrɔ ɖe ɣedzeƒe kple ɣetoɖoƒe gome o, ke boŋ nyuiwɔwɔ nye (nɔnɔme nyui) amesiwo xɔ Allah, Ŋkeke Mamlɛa, mawudɔlawo, agbalẽwo, kple nyagblɔɖilawo dzi se eye wotsɔa kesinɔnu siwo wolɔ̃na la naa ƒometɔwo, tsyɔ̃eviwo, ame dahewo, ame siwo le mɔ zɔm (musafir), nubiala, kple be woaɖe asi le woƒe dɔlawo ŋu, amesiwo wɔa gbedodoɖawo eye woxea zakat, ame siwo wɔa woƒe ŋugbedodowo dzi ne ŋugbedodowo, kple ame siwo gbɔa dzi ɖi le ahedada, fukpekpe kple aʋawɔɣiwo. Woawoe nye nyateƒetɔwo, eye woawoe nye mawuvɔ̃lawo.


178

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِى الْقَتْلٰىۗ اَلْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْاُنْثٰى بِالْاُنْثٰىۗ فَمَنْ عُفِيَ لَهٗ مِنْ اَخِيْهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ ۢبِالْمَعْرُوْفِ وَاَدَاۤءٌ اِلَيْهِ بِاِحْسَانٍ ۗ ذٰلِكَ تَخْفِيْفٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ۗفَمَنِ اعْتَدٰى بَعْدَ ذٰلِكَ فَلَهٗ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kutiba ‘alaikumul-qiṣāṣu fil-qatlā, al-ḥurru bil-ḥurri wal-‘abdu bil-‘abdi wal-unṡā bil-unṡā, faman ‘ufiya lahū min akhīhi syai'un fattibā‘um bil-ma‘rūfi wa adā'un ilaihi bi iḥsān(in), żālika takhfīfum mir rabbikum wa raḥmah(tun), fa mani‘tadā ba‘da żālika fa lahū ‘ażābun alīm(un).

O mi amesiwo xɔe se! Enye agbanɔamedzi le dziwò (be nàwɔ) qisas ku ɖe ame si wowu ŋu. Ablɔɖeviwo kple ablɔɖeviwo, kluviwo kple kluviwo, nyɔnuwo kple nyɔnuwo. Gake amesiame si axɔ tsɔtsɔke tso nɔvia gbɔ la, newɔ ɖe edzi nyuie, eye wòaxe diat (tafe) nɛ nyuie (azɔ hã). Esia nye gbɔdzɔe kple nublanuikpɔkpɔ tso wò Aƒetɔ gbɔ. Ame sia ame si wu seɖoƒea le ema megbe la, axɔ tohehe si me vevesese le ŋutɔ.


179

وَلَكُمْ فِى الْقِصَاصِ حَيٰوةٌ يّٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ

wa lakum fil-qiṣāṣi ḥayātuy yā ulil-albābi la‘allakum tattaqūn(a).

Eye le qisas me la, agbe (kakaɖedzi) li na mi, Oo nugɔmesesetɔwo, ale be miate ŋu anye mawuvɔ̃lawo.


180

كُتِبَ عَلَيْكُمْ اِذَا حَضَرَ اَحَدَكُمُ الْمَوْتُ اِنْ تَرَكَ خَيْرًا ۖ ۨالْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ بِالْمَعْرُوْفِۚ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِيْنَ ۗ

kutiba ‘alaikum iżā ḥaḍara aḥadakumul-mautu in taraka kahirā(n), al-waṣiyyatu lil-wālidaini wal-aqrabīna bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muttaqīn(a).

Enye agbanɔamedzi le mia dzi, ne ku va ame aɖe dzi le mia dome, ne egblẽ kesinɔnuwo ɖi, be miawɔ domenyinumãgbalẽ na edzilawo kple eƒe ƒometɔ kplikplikpliwo le mɔ nyui nu, (abe) agbanɔamedzi na amesiwo nye mawuvɔ̃lawo ene.


181

فَمَنْۢ بَدَّلَهٗ بَعْدَمَا سَمِعَهٗ فَاِنَّمَآ اِثْمُهٗ عَلَى الَّذِيْنَ يُبَدِّلُوْنَهٗ ۗ اِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ ۗ

famam baddalahū ba‘da mā sami‘ahū fa innamā iṡmuhū ‘alal-lażīna yubaddilūnah(ū), innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Ame sia ame si atrɔe (lɔlɔ̃nu la), le esese vɔ megbe la, ame si trɔe la koe nuvɔ̃a le. Nyateƒee, Allah nye Nusela, Nusianunyala.


182

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُّوْصٍ جَنَفًا اَوْ اِثْمًا فَاَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ ࣖ

faman khāfa mim mūṣin janafan au iṡman fa aṣlaḥa bainahum falā iṡma ‘alaih(i), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Gake amesi le vɔvɔ̃m be lɔlɔ̃nu la nala (le) akpaɖekedzimademade alo wɔ nu gbegblẽ aɖe, eye emegbe wòdzra wo dome ɖo la, ekema mewɔ nuvɔ̃ o. Nyateƒee, Allah nye Kekewɔla, Nublanuikpɔla.


183

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَۙ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kutiba ‘alaikumuṣ-ṣiyāmu kamā kutiba ‘alal-lażīna min qablikum la‘allakum tattaqūn(a).

O mi amesiwo xɔe se! Woɖo nutsitsidɔ na wò abe alesi woɖoe na amesiwo do ŋgɔ na wò ene bena nàzu mawuvɔ̃la, .


184

اَيَّامًا مَّعْدُوْدٰتٍۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَيَّامٍ اُخَرَ ۗوَعَلَى الَّذِيْنَ يُطِيْقُوْنَهٗ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِيْنٍۗ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهٗ ۗوَاَنْ تَصُوْمُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

ayyāmam ma‘dūdāt(in), faman kāna minkum marīḍan au ‘alā safarin fa ‘iddatum min ayyāmin ukhar(a), wa ‘alal-lażīna yuṭīqūnahū fidyatun ṭa‘āmu miskīn(in), faman taṭawwa‘a khairan fahuwa khairul lah(ū), wa an taṣūmū khairul lakum in kuntum ta‘lamūn(a).

(Eyae nye) ŋkeke xexlẽme aɖe. Eyata amesiame si le mia dome si dze dɔ alo le mɔ zɔm (eye metsi nu dɔ o), ekema (ele be wòaɖo) ŋkeke (si metsi nu dɔ o) le ŋkeke bubuwo dzi. Eye na amesi mete ŋu tsi nu dɔ o la, ele be fidyah (fexexe) nanɔ anyi na ame dahe. Ke ame sia ame si awɔ nyui le lɔlɔ̃nu faa me la, enyo nɛ, eye wò nutsitsidɔ nyo na wò, ne ɖe nènya ko.


185

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيْٓ اُنْزِلَ فِيْهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنٰتٍ مِّنَ الْهُدٰى وَالْفُرْقَانِۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۗوَمَنْ كَانَ مَرِيْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَيَّامٍ اُخَرَ ۗيُرِيْدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيْدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ۖوَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰىكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

syahru ramaḍānal-lażī unzila fīhil-qur'ānu hudal lin-nāsi wa bayyinātim minal-hudā wal-furqān(i), faman syahida minkumusy-syahra falyaṣumh(u) wa man kāna marīḍan au ‘alā safarin fa ‘iddatum min ayyāmin ukhar(a), yurīdullāhu bikumul-yusra wa lā yurīdu bikumul-‘usr(a), wa litukmilul-‘iddata wa litukabbirullāha ‘alā mā hadākum wa la‘allakum tasykurūn(a).

Ramadan ɣleti nye (ɣleti) si me woɖe Qur’an ɖe go le, abe mɔfiame na amegbetɔwo kple numeɖeɖe ku ɖe mɔfiame ma kple vovototodedeameme (le nusi nye nyateƒe kple nusi nye alakpa dome). Eya ta ame si le mia dome le ɣleti ma me la, natsi nu adɔ. Eye amesiame si dze dɔ alo le mɔ zɔm (metsia nu dɔ o), ekema (ele be wòaɖo eteƒe), ŋkeke agbɔsɔsɔme si wòto, le ŋkeke bubuwo dzi. Allah di be yeaɖe dzi ɖi na mi, eye medi be nɔnɔme sesẽ na mi o. Ele be nàkpe xexlẽdzesi la ɖo eye nàkafu Allah ɖe mɔfiame si wòna wò ta, ale be nàda akpe.


186

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِيْ عَنِّيْ فَاِنِّيْ قَرِيْبٌ ۗ اُجِيْبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِۙ فَلْيَسْتَجِيْبُوْا لِيْ وَلْيُؤْمِنُوْا بِيْ لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُوْنَ

wa iżā sa'alaka ‘ibādī ‘annī fa innī qarīb(un), ujību da‘watad-dā‘i iżā da‘ān(i), falyastajībū lī walyu'minū bī la‘allahum yarsyudūn(a).

Eye ne Nye dɔlawo bia nya wò (Muhammad) tso ŋunye la, ekema vavãe megogo. Mewɔa amesiwo doa gbe ɖa ne wodo gbe ɖa nam la ƒe didiwo dzi. Mina woawɔ Nye (sededewo) dzi eye woaxɔ dzinye ase, ale be nyateƒe la nasu wo si.


187

اُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ اِلٰى نِسَاۤىِٕكُمْ ۗ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَاَنْتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ۗ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُوْنَ اَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ ۚ فَالْـٰٔنَ بَاشِرُوْهُنَّ وَابْتَغُوْا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْ ۗ وَكُلُوْا وَاشْرَبُوْا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْاَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْاَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِۖ ثُمَّ اَتِمُّوا الصِّيَامَ اِلَى الَّيْلِۚ وَلَا تُبَاشِرُوْهُنَّ وَاَنْتُمْ عٰكِفُوْنَۙ فِى الْمَسٰجِدِ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَقْرَبُوْهَاۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ اٰيٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُوْنَ

uḥilla lakum lailataṣ-ṣiyāmir-rafaṡu ilā nisā'ikum, hunna libāsul lakum wa antum libāsul lahunn(a), ‘alimallāhu annakum kuntum takhtānūna anfusakum fatāba ‘alaikum wa ‘afā ‘ankum, fal-āna bāsyirūhunna wabtagū mā kataballāhu lakum, wa kulū wasyrabū ḥattā yatabayyana lakumul-khaiṭul-abyaḍu minal-khaiṭil-aswadi minal-fajr(i), ṡumma atimmuṣ-ṣiyāma ilal-lail(i), wa lā tubāsyirūhunna wa antum ‘ākifūna fil-masājid(i) tilka ḥudūdullāhi falā taqrabūhā, każālika yubayyinullāhu āyātihī lin-nāsi la‘allahum yattaqūn(a).

Eɖe mɔ na wò be nàtsi nu adɔ ɖekae le zã me kple srɔ̃wò. Wonye awu na mi, eye miawo mienye awu na wo. Allah nya be miateŋu axe mɔ na mia ɖokui o, gake exɔ miaƒe dzimetɔtrɔ eye wòtsɔe ke mi. Eyata azɔ de nu wo me eye nàdi nusi Allah ɖo na wò. Miɖu nu eye mianoe vaseɖe esime wòadze ƒã na mi (vovototo) si le ka ɣi kple ka yibɔ dome, si nye ŋdi kanya. Emegbe nàwu nutsitsidɔa nu vaseɖe (wòava) fiẽ. Gake mègade nu wo me ne èle Iqaaf wɔm le gbedoxɔa me o. Emae nye Allah ƒe sedede, eyata mègate ɖe eŋu o. Ale Allah ɖea Eƒe kpukpuiwo me na amewo, ale be woakpɔ mawuvɔvɔ̃.


188

وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوْا بِهَآ اِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوْا فَرِيْقًا مِّنْ اَمْوَالِ النَّاسِ بِالْاِثْمِ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lā ta'kulū amwālakum bainakum bil-bāṭili wa tudlū bihā ilal-ḥukkāmi lita'kulū farīqam min amwālin-nāsi bil-iṡmi wa antum ta‘lamūn(a).

Eye migaɖu kesinɔnu si le mia dome le alakpamɔ nu o, eye (mèga) mitsɔ kesinɔnu sia na zãnu ʋɔnudrɔ̃lawo, kple susu be miate ŋu aɖu ame bubuwo ƒe kesinɔnuwo dometɔ aɖewo le nuvɔ̃mɔ nu, togbɔ be mienya hã.


189

۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ ۗ قُلْ هِيَ مَوَاقِيْتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِاَنْ تَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ ظُهُوْرِهَا وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقٰىۚ وَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ اَبْوَابِهَا ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ

yas'alūnaka ‘anil-ahillah(ti), qul hiya mawāqītu lin-nāsi wal-ḥajj(i), wa laisal-birru bi'an ta'tul-buyūta min ẓuhūrihā wa lākinnal-birra manittaqā, wa'tul-buyūta min abwābihā, wattaqullāha la‘allakum tufliḥūn(a).

Wobiaa wò (Muhammad) tso dzinu si le ɣletivimefakaka me ŋu. Gblɔ be, "Emae nye (fiala) ɣeyiɣi si amegbetɔwo awɔ kple (mɔzɔzɔ) Hajj." Eye menye nɔnɔme nyui be woage ɖe aƒe aɖe me tso edzi o, gake nɔnɔme nyui nye (nɔnɔme nyui) amesiwo nye mawuvɔ̃lawo tɔ. Mige ɖe aƒewo me tso woƒe ʋɔtruwo nu, eye mivɔ̃ Allah ale be miakpɔ dzidzedze.


190

وَقَاتِلُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ الَّذِيْنَ يُقَاتِلُوْنَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوْا ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ

wa qātilū fī sabīlillāhil-lażīna yuqātilūnakum wa lā ta‘tadū, innallāha lā yuḥibbul-mu‘tadīn(a).

Eye miwɔ avu le Allah ƒe mɔ dzi na amesiwo wɔa avu kpli mi, gake migada seɖoƒewo dzi o. Nyateƒee, Allah melɔ̃a ame siwo da seɖoƒewo dzi o.


191

وَاقْتُلُوْهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوْهُمْ وَاَخْرِجُوْهُمْ مِّنْ حَيْثُ اَخْرَجُوْكُمْ وَالْفِتْنَةُ اَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ۚ وَلَا تُقٰتِلُوْهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتّٰى يُقٰتِلُوْكُمْ فِيْهِۚ فَاِنْ قٰتَلُوْكُمْ فَاقْتُلُوْهُمْۗ كَذٰلِكَ جَزَاۤءُ الْكٰفِرِيْنَ

waqtulūhum ḥaiṡu ṡaqiftumūhum wa akhrijūhum min ḥaiṡu akhrajūkum wal-fitnatu asyaddu minal-qatl(i), wa lā tuqātilūhum ‘indal-masjidil-ḥarāmi ḥattā yuqātilūkum fīh(i), fa'in qātalūkum faqtulūhum, każālika jazā'ul-kāfirīn(a).

Eye miwu wo le afi si miekpɔ wo le, eye minya wo le afi si wonya mi le. Eye ameŋugblẽnyawo gbɔgblɔ nye ŋutasẽnuwɔwɔ wu amewuwu. Eye mègawɔ avu kpli wo le Mosque Kɔkɔe la me o, negbe ɖe wowɔ avu kpli wò le afima hafi. Ne wowɔ avu kpli wò la, ekema wɔ avu kpli wo. Aleae fetu si woxɔna na dzimaxɔsetɔwo.


192

فَاِنِ انْتَهَوْا فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

fa'inintahau fa'innallāha gafūrur raḥīm(un).

Gake ne wodzudzɔ la, ekema nyateƒee, Allah nye Kekewɔla, Nublanuikpɔla.


193

وَقٰتِلُوْهُمْ حَتّٰى لَا تَكُوْنَ فِتْنَةٌ وَّيَكُوْنَ الدِّيْنُ لِلّٰهِ ۗ فَاِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ اِلَّا عَلَى الظّٰلِمِيْنَ

wa qātilūhum ḥattā lā takūna fitnatuw wa yakūnad-dīnu lillāh(i), fa inintahau falā ‘udwāna illā ‘alaẓ-ẓālimīn(a).

Eye nàwɔ avu kpli wo vaseɖe esime ameŋugblẽnyawo maganɔ anyi o, eye mawusubɔsubɔ nye Allah ɖeɖeko tɔ. Ne wodzudzɔ la, ekema fuléle aɖeke manɔ anyi (azɔ o), negbe ɖe nuvɔ̃wɔlawo ŋu ko.


194

اَلشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمٰتُ قِصَاصٌۗ فَمَنِ اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوْا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِيْنَ

asy-syahrul-ḥarāmu bisy-syahril-ḥarāmi wal-ḥurumātu qiṣāṣ(un), famani‘tadā ‘alaikum fa‘tadū ‘alaihi bimiṡli ma‘tadā ‘alaikum, wattaqullāha wa‘lamū annallāha ma‘al-muttaqīn(a).

Haram ɣletiwo kple haram ɣletiwo, eye (tsi tre ɖe) nane si ŋu wodea bubui la wɔa dɔ (se si le) qisas. Eya ta ame sia ame si adze mia dzi la, midze edzi le alesi wòadze mia dzii nu. Vɔ̃ Allah eye nànya be Allah le amesiwo vɔ̃a Allah gbɔ.


195

وَاَنْفِقُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا تُلْقُوْا بِاَيْدِيْكُمْ اِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَاَحْسِنُوْا ۛ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ

wa anfiqū fī sabīlillāhi wa lā tulqū bi'aidīkum ilat-tahlukah(ti), wa aḥsinū, innallāha yuḥibbul-muḥsinīn(a).

Eye mizã (miaƒe kesinɔnuwo) ɖe Allah ƒe mɔ dzi, eye migatsɔ mia ŋutɔwo ƒe asiwo ƒu gbe ɖe tsɔtsrɔ̃ me o, eye migawɔ nyui o. Nyateƒee, Allah lɔ̃a amesiwo wɔa nyui.


196

وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۗ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ وَلَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهٗ ۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ بِهٖٓ اَذًى مِّنْ رَّأْسِهٖ فَفِدْيَةٌ مِّنْ صِيَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ ۗ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ يَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ

wa atimmul-ḥajja wal-‘umrata lillāh(i), fa'in uḥṣirtum famastaisara minal-hady(i), wa lā taḥliqū ru'ūsakum ḥattā yablugal-hadyu maḥillah(ū), faman kāna minkum marīḍan au bihī ażam mir ra'sihī fafidyatum min ṣiyāmin au ṣadaqatin au nusuk(in), fa'iżā amintum, faman tamatta‘a bil-‘umrati ilal-ḥajji famastaisara minal-hady(i), famal lam yajid faṣiyāmu ṡalāṡati ayyāmin fil-ḥajji wa sab‘atin iżā raja‘tum, tilka ‘asyaratun kāmilah(tun), żālika limal lam yakun ahluhū ḥāḍiril-masjidil-ḥarām(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Eye nàwu Hajj kple Umrah nu le Allah ta. Gake ne (futɔwo) ƒo xlã wò la, ekema (wu) hadyu si li bɔbɔe, eye mègalũ ta o, hafi hadyu la naɖo afisi wowui le. Ne mia dometɔ aɖe dze dɔ alo kuxi aɖe le eƒe ta me (eye wòlũa ta), ekema ele nɛ be wòawɔ fidyah, si nye nutsitsidɔ, dɔmenyonunana alo vɔsasa. Ne èle dedie la, ekema amesiame si awɔ Umrah do ŋgɔ na Hajj la, (ele be wòawu) hadyu si li bɔbɔe. Gake ne mexɔe o la, ekema (ele be) wòatsi nu adɔ ŋkeke etɔ̃ le Hajj (ɣeyiɣi) me kple adre (ŋkeke) le wò tɔtrɔgbɔ megbe. Ema nye ewo (ŋkeke) ƒe ƒuƒoƒo. Nenema ke na amesiwo ƒe ƒomewo mele Mosque Gã la gbɔ o. Vɔ̃ Allah eye nànya be Allah sesẽ ŋutɔ le tohehe me.


197

اَلْحَجُّ اَشْهُرٌ مَّعْلُوْمٰتٌ ۚ فَمَنْ فَرَضَ فِيْهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوْقَ وَلَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ يَّعْلَمْهُ اللّٰهُ ۗ وَتَزَوَّدُوْا فَاِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوٰىۖ وَاتَّقُوْنِ يٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ

al-ḥajju asyhurum ma‘lūmāt(un), faman faraḍa fīhinnal-ḥajja falā rafaṡa wa lā fusūqa wa lā jidāla fil-ḥajj(i), wa mā taf‘alū min khairiy ya‘lamhullāh(u), wa tazawwadū fa'inna khairaz-zādit-taqwā, wattaqūni yā ulil-albāb(i).

Hajj (ɣeyiɣi) nye (le) ɣleti siwo dzi woda asi ɖo. Ame sia ame si awɔ Hajj le (ɣleti) mawo me la, megagblɔ nya ƒoɖiwo (rafats), mawɔ agbegbegblẽnɔnɔ alo dzre le Hajj me o. Nu nyui ɖesiaɖe si nàwɔ la, Allah nyae. Tsɔ nuɖuɖu vɛ, elabena le nyateƒe me la, nuɖuɖu nyuitɔ kekeakee nye mawuvɔvɔ̃. Eye mivɔ̃m, Oo ame siwo si susu nyui le!


198

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ اَنْ تَبْتَغُوْا فَضْلًا مِّنْ رَّبِّكُمْ ۗ فَاِذَآ اَفَضْتُمْ مِّنْ عَرَفٰتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ ۖ وَاذْكُرُوْهُ كَمَا هَدٰىكُمْ ۚ وَاِنْ كُنْتُمْ مِّنْ قَبْلِهٖ لَمِنَ الضَّاۤلِّيْنَ

laisa ‘alaikum junāḥun an tabtagū faḍlam mir rabbikum, fa'iżā afaḍtum min ‘arafātin fażkurullāha ‘indal-masy‘aril-ḥarām(i), ważkurūhu kamā hadākum, wa in kuntum min qablihī laminaḍ-ḍāllīn(a).

Menye nuvɔ̃e wònye na wò be nàdi amenuveve tso wò Aƒetɔ gbɔ o. Eyata ne èdzo le Arafat la, ɖo ŋku Allah dzi le Mash'arilhram me. Eye miɖo ŋku edzi abe alesi wòfia mɔ mi ene, nenye be mienɔ amesiwo menya o dome tsã hã.


199

ثُمَّ اَفِيْضُوْا مِنْ حَيْثُ اَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

Ṡumma afīḍū min ḥaiṡu afāḍan-nāsu wastagfirullāh(a), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Emegbe dzo le teƒe si ame geɖewo dzona le (Arafah) eye nàbia Allah be wòatsɔe ake. Nyateƒee, Allah nye Kekewɔla, Nublanuikpɔla.


200

فَاِذَا قَضَيْتُمْ مَّنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ اٰبَاۤءَكُمْ اَوْ اَشَدَّ ذِكْرًا ۗ فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّقُوْلُ رَبَّنَآ اٰتِنَا فِى الدُّنْيَا وَمَا لَهٗ فِى الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

fa iżā qaḍaitum manāsikakum fażkurullāha każikrikum ābā'akum au asyadda żikrā(n), faminan-nāsi may yaqūlu rabbanā ātinā fid-dun-yā wa mā lahū fil-ākhirati min khalāq(in).

Ne èwu Hajj nu la, ekema xlẽ Allah ƒe dhikr, abe alesi nèyɔ tɔgbuiwòwo ene, eye nàgblɔ dhikr gɔ̃ hã wu ema. Eyata le amewo dome la, ame aɖe li si doa gbe ɖa be, "Míaƒe Aƒetɔ, na (nyui) mí le xexe sia me," eye le agbenɔnɔ le ku megbe la, gome aɖeke mele esi kura o.


201

وَمِنْهُمْ مَّنْ يَّقُوْلُ رَبَّنَآ اٰتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَّفِى الْاٰخِرَةِ حَسَنَةً وَّقِنَا عَذَابَ النَّارِ

wa minhum may yaqūlu rabbanā ātinā fid-dun-yā ḥasanataw wa fil-ākhirati ḥasanataw wa qinā ‘ażāban-nār(i).

Eye wo dometɔ aɖewo hã li siwo doa gbe ɖa be, "Míaƒe Aƒetɔ, na nyuiwɔwɔ mí le xexe sia me kple nyuiwɔwɔ mí le etsɔme, eye nàkpɔ mía ta tso dzomavɔ ƒe tohehe me."


202

اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ نَصِيْبٌ مِّمَّا كَسَبُوْا ۗ وَاللّٰهُ سَرِيْعُ الْحِسَابِ

ulā'ika lahum naṣībum mimmā kasabū, wallāhu sarī‘ul-ḥisāb(i).

Woawoe nye amesiwo akpɔ gome le nusi wokpɔ me, eye Allah nye Kaba le akɔntabubu me.


203

۞ وَاذْكُرُوا اللّٰهَ فِيْٓ اَيَّامٍ مَّعْدُوْدٰتٍ ۗ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِيْ يَوْمَيْنِ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۚوَمَنْ تَاَخَّرَ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِۙ لِمَنِ اتَّقٰىۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ

ważkurullāha fī ayyāmim ma‘dūdāt(in), faman ta‘ajjala fī yaumaini falā iṡma ‘alaih(i), wa man ta'akhkhara falā iṡma ‘alaihi limanittaqā, wattaqullāha wa‘lamū annakum ilaihi tuḥsyarūn(a).

Eye nàwɔ dhikr na Allah le ŋkeke xexlẽme si woɖo ɖi la dzi. Ame sia ame si awɔ kaba (dzo le Mina) le ŋkeke eve megbe la, nuvɔ̃ aɖeke mele edzi o. Eye amesiame si awu enu la, nuvɔ̃ aɖeke mele esi (alo) nɛ o, (si nye) na amesiwo nye mawuvɔ̃lawo. Eye mivɔ̃ Allah, eye minyae be eyae aƒo mi nu ƒu.


204

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُّعْجِبُكَ قَوْلُهٗ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللّٰهَ عَلٰى مَا فِيْ قَلْبِهٖ ۙ وَهُوَ اَلَدُّ الْخِصَامِ

wa minan-nāsi may yu‘jibuka qauluhū fil-ḥayātid-dun-yā wa yusyhidullāha ‘alā mā fī qalbih(ī), wa huwa aladdul-khiṣām(i).

Eye le ameƒomea dome la, amesi ƒe nuƒoƒo tso xexe sia ƒe agbenɔnɔ ŋu dzea ŋuwò (O Muhammad), eye wòɖia ɖase na Allah ku ɖe nusi le eƒe dzi me ŋu, esime eyae nye tsitretsiɖeŋula sesẽtɔ kekeake.


205

وَاِذَا تَوَلّٰى سَعٰى فِى الْاَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيْهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ ۗ وَ اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

wa iżā tawallā sa‘ā fil-arḍi liyufsida fīhā wa yuhlikal-ḥarṡa wan-nasl(a), wallāhu lā yuḥibbul-fasād(a).

Eye ne etrɔ (tso mia gbɔ) la, edi be yeawɔ nu gbegblẽ le anyigba dzi, eye yeatsrɔ̃ agblemenukuwo kple lãhawo, eye Allah melɔ̃a nu gbegblẽ wɔwɔ o.


206

وَاِذَا قِيْلَ لَهُ اتَّقِ اللّٰهَ اَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْاِثْمِ فَحَسْبُهٗ جَهَنَّمُ ۗ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ

wa iżā qīla lahuttaqillāha akhażathul-‘izzatu bil-iṡmi faḥasbuhū jahannam(u), wa labi'sal-mihād(u).

Eye esi wogblɔ nɛ be, "Vɔ Allah" la, eƒe dada fɔ be yeawɔ nuvɔ̃. Eyata dzomavɔ nye dzomavɔ nɛ, eye le nyateƒe me la (Dzomavɔ ma) nye teƒe vɔ̃ɖitɔ kekeake si wòle be wòanɔ.


207

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّشْرِيْ نَفْسَهُ ابْتِغَاۤءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ رَءُوْفٌۢ بِالْعِبَادِ

wa minan-nāsi may yasyrī nafsahubtigā'a marḍātillāh(i), wallāhu ra'ūfum bil-‘ibād(i).

Eye le amegbetɔwo dome la, ame aɖewo li siwo tsɔa wo ɖokui saa vɔe be yewoadi Allah ƒe ŋudzedzekpɔkpɔ. Eye Allah nye Nublanuikpɔla na Eƒe dɔlawo.


208

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا ادْخُلُوْا فِى السِّلْمِ كَاۤفَّةً ۖوَّلَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّيْطٰنِۗ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanudkhulū fis-silmi kāffah(tan), wa lā tattabi‘ū khuṭuwātisy-syaiṭān(i), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).

O mi amesiwo xɔe se! Ge ɖe Islam bliboa me, eye mègadze Satana ƒe afɔɖeɖewo yome o. Nyateƒee, futɔ ŋutɔŋutɔe wònye na wò.


209

فَاِنْ زَلَلْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْكُمُ الْبَيِّنٰتُ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

fa'in zalaltum mim ba‘di mā jā'atkumul-bayyinātu fa‘lamū annallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

Gake ne èdze anyi le kpeɖodzi siwo me kɔ la va gbɔwò vɔ megbe la, nyae be Allah nye Ŋusẽkatãtɔ, Nunyala Katãtɔ.


210

هَلْ يَنْظُرُوْنَ اِلَّآ اَنْ يَّأْتِيَهُمُ اللّٰهُ فِيْ ظُلَلٍ مِّنَ الْغَمَامِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةُ وَقُضِيَ الْاَمْرُ ۗ وَاِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْاُمُوْرُ ࣖ

hal yanẓurūna illā ay ya'tiyahumullāhu fī ẓulalim minal-gamāmi wal-malā'ikatu wa quḍiyal-amr(u), wa ilallāhi turja‘ul-umūr(u).

Naneke meli wole lalam o negbe Allah ƒe vava (tohehe) kple mawudɔlawo le alilikpowo ƒe nutsyɔnu te, esime wotso nya me le (woƒe) nya ŋu. Eye wogbugbɔ nuwo katã na Allah.


211

سَلْ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ كَمْ اٰتَيْنٰهُمْ مِّنْ اٰيَةٍ ۢ بَيِّنَةٍ ۗ وَمَنْ يُّبَدِّلْ نِعْمَةَ اللّٰهِ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُ فَاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

sal banī isrā'īla kam ātaināhum min āyatim bayyinah(tin), wa may yubaddil ni‘matallāhi mim ba‘di mā jā'athu fa innallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Bia Israel-viwo be kpeɖodzi siwo me kɔ nenie Míetsɔ na wo. Ame sia ame si aɖɔli Allah ƒe amenuveve le (amenuveve mawo) va egbɔ vɔ megbe la, ekema nyateƒee, Allah sesẽ ŋutɔ le tohehe me.


212

زُيِّنَ لِلَّذِيْنَ كَفَرُوا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُوْنَ مِنَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا ۘ وَالَّذِيْنَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ ۗ وَاللّٰهُ يَرْزُقُ مَنْ يَّشَاۤءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

zuyyina lil-lażīna kafarul-ḥayātud-dun-yā wa yaskharūna minal-lażīna āmanū, wal-lażīnattaqau fauqahum yaumal-qiyāmah(ti), wallāhu yarzuqu may yasyā'u bigairi ḥisāb(in).

Wona xexemegbenɔnɔ dzena abe ɖe wònya kpɔ le amesiwo mexɔe se o ŋkume ene, eye wodoa vlo amesiwo xɔe se. Togbɔ be amesiwo nye mawuvɔ̃lawo anɔ wo ta le Tsitretsitsiŋkekea dzi hã. Eye Allah naa nuɖuɖu amesiwo wòlɔ̃ akɔntabubu manɔmee.


213

كَانَ النَّاسُ اُمَّةً وَّاحِدَةً ۗ فَبَعَثَ اللّٰهُ النَّبِيّٖنَ مُبَشِّرِيْنَ وَمُنْذِرِيْنَ ۖ وَاَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيْمَا اخْتَلَفُوْا فِيْهِ ۗ وَمَا اخْتَلَفَ فِيْهِ اِلَّا الَّذِيْنَ اُوْتُوْهُ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ بَغْيًا ۢ بَيْنَهُمْ ۚ فَهَدَى اللّٰهُ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لِمَا اخْتَلَفُوْا فِيْهِ مِنَ الْحَقِّ بِاِذْنِهٖ ۗ وَاللّٰهُ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

kānan-nāsu ummataw wāḥidah(tan), fa ba‘aṡallāhun-nabiyyīna mubasysyirīna wa munżirīn(a), wa anzala ma‘ahumul-kitāba bil-ḥaqqi liyaḥkuma bainan-nāsi fīmakhtalafū fīh(i), wa makhtalafa fīhi illal-lażīna ūtūhu mim ba‘di mā jā'athumul-bayyinātu bagyam bainahum, fahadallāhul-lażīna āmanū limakhtalafū fīhi minal-ḥaqqi bi'iżnih(ī), wallāhu yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Amegbetɔwo nye (tsã) dukɔ ɖeka. Emegbe Allah dɔ nyagblɔɖilawo (be) woagblɔ nya nyui kple nuxlɔ̃amewo. Eye Edɔ Agbalẽ si me nyateƒe la le la ɖa kpli wo, be woatso nya me le amewo dome le nya siwo me woʋli nya le ŋu. Eye amesiwo to vovo la nye amesiwo wona (Agbalẽa) ko, le kpeɖodzi siwo me kɔ va ɖo wo gbɔ vɔ megbe, le ŋuʋaʋã le wo nɔewo dome ta. Eyata to Eƒe lɔlɔ̃nu me la, Allah fiaa mɔ amesiwo xɔe se le nyateƒe si ŋu woʋlia nya le la ŋu. Allah fiaa mɔ amesi wòlɔ̃ ɖe mɔ dzɔdzɔe la dzi.


214

اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَّثَلُ الَّذِيْنَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ۗ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاۤءُ وَالضَّرَّاۤءُ وَزُلْزِلُوْا حَتّٰى يَقُوْلَ الرَّسُوْلُ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ مَتٰى نَصْرُ اللّٰهِ ۗ اَلَآ اِنَّ نَصْرَ اللّٰهِ قَرِيْبٌ

am ḥasibtum an tadkhulul-jannata wa lammā ya'tikum maṡalul-lażīna khalau min qablikum, massathumul-ba'sā'u waḍ-ḍarrā'u wa zulzilū ḥattā yaqūlar-rasūlu wal-lażīna āmanū ma‘ahū matā naṣrullāh(i), alā inna naṣrallāhi qarīb(un).

Alo ɖe nèsusu be yeage ɖe Paradiso me esime (dodokpɔ) ma tɔgbe meva gbɔwò haɖe abe alesi wòva na amesiwo va do ŋgɔ na wò ene oa. Woɖe fu na wo kple ahedada, fukpekpe, eye woʋuʋu wo (to dodokpɔ vovovowo me), vaseɖe esime Dɔla la kple amesiwo xɔe se kplii gblɔ be, "Ɣekaɣie Allah ƒe kpekpeɖeŋu ava?" Kakaɖedzitɔe la, Allah ƒe kpekpeɖeŋu gogo.


215

يَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ۗ قُلْ مَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَابْنِ السَّبِيْلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ

yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qul mā anfaqtum min khairin falil-wālidaini wal-aqrabīna wal-yatāmā wal-masākīni wabnis-sabīl(i), wa mā taf‘alū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).

Wobiaa wò (Muhammad) tso nusi wòle be woazã ŋu. Gblɔ be, "Ele be kesinɔnu ɖesiaɖe si nàna la nanye dzilawo, ƒometɔwo, tsyɔ̃eviwo, ame dahewo kple ame siwo le mɔzɔzɔ me." Eye nu nyui sia nu nyui si miewɔ la, nyateƒee, Allah nye Nunyala.


216

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ ۚ وَعَسٰٓى اَنْ تَكْرَهُوْا شَيْـًٔا وَّهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۚ وَعَسٰٓى اَنْ تُحِبُّوْا شَيْـًٔا وَّهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ وَاَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ ࣖ

kutiba ‘alaikumul-qitālu wa huwa kurhul lakum, wa ‘asā an takrahū syai'aw wa huwa khairul lakum, wa ‘asā an tuḥibbū syai'aw wa huwa syarrul lakum, wallāhu ya‘lamu wa antum lā ta‘lamūn(a).

Enye agbanɔamedzi na wò be nàwɔ avu, togbɔ be medzɔa dzi na wò o hã. Gake ate ŋu anye be nane medze ŋuwò o, togbɔ be enyo na wò hã, eye ate ŋu anye be nane dze ŋuwò, togbɔ be menyo na wò o hã. Allah nya, evɔ miawo ya mienya o.


217

يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيْهِۗ قُلْ قِتَالٌ فِيْهِ كَبِيْرٌ ۗ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَكُفْرٌۢ بِهٖ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاِخْرَاجُ اَهْلِهٖ مِنْهُ اَكْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ ۚ وَالْفِتْنَةُ اَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ۗ وَلَا يَزَالُوْنَ يُقَاتِلُوْنَكُمْ حَتّٰى يَرُدُّوْكُمْ عَنْ دِيْنِكُمْ اِنِ اسْتَطَاعُوْا ۗ وَمَنْ يَّرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِيْنِهٖ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَاُولٰۤىِٕكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۚ وَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

yas'alūnaka ‘anisy-syahril-ḥarāmi qitālin fīh(i), qul qitālun fīhi kabīr(un), wa ṣaddun ‘an sabīlillāhi wa kufrum bihī wal-masjidil-ḥarām(i), wa ikhrāju ahlihī minhu akbaru ‘indallāh(i), wal-fitnatu akbaru minal-qatl(i), wa lā yazālūna yuqātilūnakum ḥattā yaruddūkum ‘an dīnikum inistaṭā‘ū, wa may yartadid minkum ‘an dīnihī fa yamut wa huwa kāfirun fa ulā'ika ḥabiṭat a‘māluhum fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Wobia wò (Muhammad) tso aʋawɔwɔ le ɣleti si ŋu wode se ɖo me ŋu. Gblɔ be, "Aʋawɔwɔ le ɣleti ma me nye (nuvɔ̃ gã aɖe). Gake xexe (amewo) tso Allah ƒe mɔ dzi, tomaɖomaɖoe, (xe mɔ na amewo be woagage ɖe) Mosque Gã la me o, kple ameawo nyanyã tso eƒe nuto siwo ƒo xlãe me, lolo wu (nuvɔ̃) le Allah ŋkume. Togbɔ be ameŋugblẽnyawo gbɔgblɔ nye ŋutasẽnuwɔwɔ wu amewuwu. Womadzudzɔ avuwɔwɔ kpli wò o vaseɖe esime nàɖe asi le wò subɔsubɔha ŋu, nenye be woate ŋui. Amesiame le mi xɔsegbelawo dome tso eƒe subɔsubɔ me, eye emegbe wòku le dzimaxɔse me, emegbe woawo woƒe nuwɔnawo zu dzodzro le xexe sia me kple le etsɔme, eye wonye dzomavɔ me nɔlawo, woanɔ afima tegbee."


218

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَالَّذِيْنَ هَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۙ اُولٰۤىِٕكَ يَرْجُوْنَ رَحْمَتَ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

innal-lażīna āmanū wal-lażīna hājarū wa jāhadū fī sabīlillāh(i), ulā'ika yarjūna raḥmatallāh(i), wallāhu gafūrur raḥīm(un).

Nyateƒee, amesiwo xɔe se, kple amesiwo ʋuna yia teƒe bubuwo eye wodzea agbagba le Allah ƒe mɔ dzi la, woawoe le mɔ kpɔm na Allah ƒe nublanuikpɔkpɔ. Allah nye Tsɔtsɔkela, Nublanuikpɔla.


219

۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِۗ قُلْ فِيْهِمَآ اِثْمٌ كَبِيْرٌ وَّمَنَافِعُ لِلنَّاسِۖ وَاِثْمُهُمَآ اَكْبَرُ مِنْ نَّفْعِهِمَاۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ەۗ قُلِ الْعَفْوَۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَۙ

yas'alūnaka ‘anil-khamri wal-maisir(i), qul fīhimā iṡmun kabīrw wa manāfi‘u lin nās(i), wa iṡmuhumā akbaru min naf‘ihimā, wa yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qulil-‘afw(a), każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).

Wobia wò (Muhammad) tso ahanono kple tsatsadada ŋu. Gblɔ be, "Le wo ame evea siaa me la, nuvɔ̃ gã aɖe li eye viɖe aɖewo hã li na amegbetɔwo. Gake nuvɔ̃ la lolo wu viɖea." Eye wobiaa wò (tso) nusi (ele be) woazã. Gblɔ be, “Nu si gbɔ eme (nu si hiã).” Ale Allah ɖe eƒe kpukpuiwo me na wò ale be nàsusu be, .


220

فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْيَتٰمٰىۗ قُلْ اِصْلَاحٌ لَّهُمْ خَيْرٌ ۗ وَاِنْ تُخَالِطُوْهُمْ فَاِخْوَانُكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَاَعْنَتَكُمْ اِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa yas'alūnaka ‘anil-yatāmā, qul iṣlāḥul lahum khair(un), wa in tukhāliṭūhum fa'ikhwānukum, wallāhu ya‘lamul-mufsida minal-muṣliḥ(i), wa lau syā'allāhu la'a‘natakum innallāha ‘azizun ḥakīm(un).

Ku ɖe xexeame kple etsɔme ŋu. Wobiaa wò (Muhammad) tso tsyɔ̃eviwo ŋu. Gblɔ be, “Woƒe nɔnɔmea nyonyo nyo!” Eye ne ède ha kpli wo la, ekema nɔviwòwoe wonye. Allah nya amesiwo wɔa nuvevi kple amesiwo wɔa nyui. Eye ne Allah lɔ̃ la, ahe kuxiwo vɛ na mi godoo. Nyateƒee, Allah nye ŋusẽkatãtɔ, nunyala ɖesiaɖe.


221

وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكٰتِ حَتّٰى يُؤْمِنَّ ۗ وَلَاَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِّنْ مُّشْرِكَةٍ وَّلَوْ اَعْجَبَتْكُمْ ۚ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِيْنَ حَتّٰى يُؤْمِنُوْا ۗ وَلَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَيْرٌ مِّنْ مُّشْرِكٍ وَّلَوْ اَعْجَبَكُمْ ۗ اُولٰۤىِٕكَ يَدْعُوْنَ اِلَى النَّارِ ۖ وَاللّٰهُ يَدْعُوْٓا اِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِاِذْنِهٖۚ وَيُبَيِّنُ اٰيٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُوْنَ ࣖ

wa lā tankiḥul-musyrikāti ḥattā yu'minn(a), wa la'amatum mu'minatun khairum mim musyrikatiw wa lau a‘jabatkum, wa lā tunkiḥul-musyrikīna ḥattā yu'minū, wa la‘abdum mu'minun khairum mim musyrikiw wa lau a‘jabakum, ulā'ika yad‘ūna ilan-nār(i), wallāhu yad‘ū ilal-jannati wal-magfirati bi'iżnih(ī), wa yubayyinu āyātihī lin-nāsi la‘allahum yatażakkarūn(a).

Eye migaɖe nyɔnu mawusukulawo o vaseɖe esime woaxɔe ase. Nyateƒee, nyɔnu subɔla xɔsetɔ nyo wu nyɔnu trɔ̃subɔla, ne ehe wò dzi gɔ̃ hã. Eye migaɖe mawunyalawo (ŋutsuwo) (na nyɔnu siwo xɔe se) hafi woaxɔe ase o. Nyateƒee, ŋutsu subɔla wɔnuteƒe nyo wu mawu geɖe dzila kluvi, ne ehe wò dzi gɔ̃ hã. Wokpe wo yi dzomavɔ me, esime Allah kpe wo yi dziƒo kple tsɔtsɔke kple Eƒe mɔɖeɖe. (Allah) ɖea Eƒe kpukpuiwo me na amewo ale be woasrɔ̃ nu.


222

وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْمَحِيْضِ ۗ قُلْ هُوَ اَذًىۙ فَاعْتَزِلُوا النِّسَاۤءَ فِى الْمَحِيْضِۙ وَلَا تَقْرَبُوْهُنَّ حَتّٰى يَطْهُرْنَ ۚ فَاِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوْهُنَّ مِنْ حَيْثُ اَمَرَكُمُ اللّٰهُ ۗ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ التَّوَّابِيْنَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِيْنَ

wa yas'alūnaka ‘anil-maḥīḍ(i), qul huwa ażā(n), fa‘tazilun-nisā'a fil-maḥīḍ(i), wa lā taqrabūhunna ḥattā yaṭhurn(a), fa'iżā taṭahharna fa'tūhunna min ḥaiṡu amarakumullāh(u), innallāha yuḥibbut-tawwābīna wa yuḥibbul-mutaṭahhirīn(a).

Eye wobiaa wò (O Muhammad) tso dzinukpɔkpɔ ŋu. Gblɔ be, "Enye ɖiƒoƒo." Eya ta mite ɖa le mia srɔ̃wo ŋu le dzinukpɔkpɔ me, eye migate ɖe wo ŋu o vaseɖe esime woakɔ. Ne wole dzadzɛ la, midɔ kpli wo abe alesi Allah de se na mi ene. Nyateƒee, Allah lɔ̃a amesiwo trɔ dzime kple amesiwo kɔ wo ɖokui ŋu.


223

نِسَاۤؤُكُمْ حَرْثٌ لَّكُمْ ۖ فَأْتُوْا حَرْثَكُمْ اَنّٰى شِئْتُمْ ۖ وَقَدِّمُوْا لِاَنْفُسِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ مُّلٰقُوْهُ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِيْنَ

nisā'ukum ḥarṡul lakum, fa'tū ḥarṡakum annā syi'tum, wa qaddimū li anfusikum, wattaqullāha wa‘lamū annakum mulāqūh(u), wa basysyiril-mu'minīn(a).

Srɔ̃wòwo nye agble na wò, eya ta va wò agble dzi ɣesiaɣi kple mɔ si nèdi. Eye tsɔ (nusi nyo) ɖo nɔƒe gbãtɔ na ɖokuiwò. Vɔ̃ Allah eye nànya be àdo go (gbeɖeka) Eyama. Eye nàgblɔ nya nyui na amesiwo xɔe se.


224

وَلَا تَجْعَلُوا اللّٰهَ عُرْضَةً لِّاَيْمَانِكُمْ اَنْ تَبَرُّوْا وَتَتَّقُوْا وَتُصْلِحُوْا بَيْنَ النَّاسِۗ وَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa lā taj‘alullāha ‘urḍatal li'aimānikum an tabarrū wa tattaqū wa tuṣliḥū bainan-nās(i), wallāhu samī‘un ‘alīm(un).

Eye mègazã Allah (ŋkɔ) le wò atamkaka me abe mɔxenu na dɔ nyui wɔwɔ, mawuvɔ̃lanyenye kple ŋutifafa wɔwɔ le amewo dome o. Allah nye Nusela, Nusianunyala.


225

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللّٰهُ بِاللَّغْوِ فِيْٓ اَيْمَانِكُمْ وَلٰكِنْ يُّؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوْبُكُمْ ۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ حَلِيْمٌ

lā yu'ākhiżukumullāhu bil-lagwi fī aimānikum wa lākiy yu'ākhiżukum bimā kasabat qulūbukum, wallāhu gafūrun ḥalīm(un).

Allah mehea to na wò le wò atamkaka si mèɖoe o ta o, ke boŋ ehea to na wò le tameɖoɖo siwo le wò dzi me ta. Allah nye Kekewɔla, Nublanuikpɔla.


226

لِلَّذِيْنَ يُؤْلُوْنَ مِنْ نِّسَاۤىِٕهِمْ تَرَبُّصُ اَرْبَعَةِ اَشْهُرٍۚ فَاِنْ فَاۤءُوْ فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

lil-lażīna yu'lūna min nisā'ihim tarabbuṣu arba‘ati asyhur(in), fa'in fā'ū fa'innalāha gafūrur raḥīm(un).

Ele be ame siwo blea wo srɔ̃wo la nalala ɣleti ene. Emegbe ne wotrɔ gbɔ (na wo srɔ̃wo) la, ekema nyateƒee, Allah nye Kekewɔla, Nublanuikpɔla.


227

وَاِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَاِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa in ‘azamuṭ-ṭalāqa fa innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Eye ne woɖoe kplikpaa be yewoagbe yewo nɔewo la, ekema nyateƒee, Allah nye Nusela, Nusianunyala.


228

وَالْمُطَلَّقٰتُ يَتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ ثَلٰثَةَ قُرُوْۤءٍۗ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ اَنْ يَّكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللّٰهُ فِيْٓ اَرْحَامِهِنَّ اِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ وَبُعُوْلَتُهُنَّ اَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِيْ ذٰلِكَ اِنْ اَرَادُوْٓا اِصْلَاحًا ۗوَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِيْ عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِۖ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wal-muṭallaqātu yatarabbaṣna bi anfusihinna ṡalāṡata qurū'(in), wa lā yaḥillu lahunna ay yaktumna mā khalaqallāhu fī arḥāmihinna in kunna yu'minna billāhi wal-yaumil-ākhir(i), wa bu‘ūlatuhunna aḥaqqu biraddiūhinna fī żālika in arādū iṣlāḥā(n), wa lahunna miṡlul-lażī ‘alaihinna bil-ma‘rūf(i), wa lir-rijāli ‘alaihinna darajah(tun), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Eye srɔ̃nyɔnu siwo gbe wo nɔewo (ele be) naɖu wo ɖokui dzi (alala) zi etɔ̃ quru'. Womeɖe mɔ na wo be woaɣla nusi Allah wɔ ɖe woƒe vidzidɔ me o, ne woxɔ Allah kple Ŋkeke Mamlɛa dzi se. Eye gome le wo srɔ̃ŋutsuwo si wu be woatrɔ ava wo gbɔ le (ɣeyiɣi) ma me, ne wodi be yewoawɔ ŋgɔyiyi. Eye gomenɔamesi siwo da sɔ kple woƒe agbanɔamedziwo le wo (nyɔnuwo) si le mɔ si sɔ nu. Gake viɖe le srɔ̃ŋutsuwo ŋu wu wo. Allah nye ŋusẽkatãtɔ, nunyala ɖesiaɖe.


229

اَلطَّلَاقُ مَرَّتٰنِ ۖ فَاِمْسَاكٌۢ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ تَسْرِيْحٌۢ بِاِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَأْخُذُوْا مِمَّآ اٰتَيْتُمُوْهُنَّ شَيْـًٔا اِلَّآ اَنْ يَّخَافَآ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۙ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيْمَا افْتَدَتْ بِهٖ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوْهَا ۚوَمَنْ يَّتَعَدَّ حُدُوْدَ اللّٰهِ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

aṭ-ṭalāqu marratān(i), fa imsākum bima‘rūfin au tasrīḥum bi'iḥsān(in), wa lā yaḥillu lakum an ta'khużū mimmā ātaitumūhunna syai'an illā ay yakhāfā allā yuqīmā ḥudūdullāh(i), fa in khiftum allā yuqīmā ḥudūdullāh(i) falā junāḥa ‘alaihimā fīmaftadat bih(ī), tilka ḥudūdullāhi falā ta‘tadūhā, wa may yata‘adda ḥudūdullāhi fa'ulā'ika humuẓ-ẓālimūn(a).

Srɔ̃gbegbe (si ŋu woate ŋu aƒo nu tsoe) nye zi eve. (Le ema megbe la, srɔ̃ŋutsua ate ŋu) axe mɔ nɛ dɔmenyotɔe, alo aɖe asi le eŋu dɔmenyotɔe. Meɖe mɔ na wò be nàgbugbɔ nusianu si nètsɔ na wo la axɔ o, negbe ɖe wo ame evea siaa (srɔ̃ŋutsu kple srɔ̃nyɔnu) le vɔvɔ̃m be yewomate ŋu awɔ Allah ƒe seɖoƒewo dzi o. Ne mi (dzikpɔlawo) le vɔvɔ̃m be yewomateŋu awɔ Allah ƒe seɖoƒewo dzi o la, ekema nuvɔ̃ aɖeke mele wo dometɔ aɖeke dzi ɖe fetu (si wòle be) na (si srɔ̃nyɔnua) ana be wòaɖe eɖokui o. Esiawo nye Allah ƒe seɖoƒewo, eyata migada wo dzi o. Ame sia ame si da Allah ƒe seɖoƒewo dzi la, woawoe nye nu gbegblẽ wɔlawo.


230

فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهٗ مِنْۢ بَعْدُ حَتّٰى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهٗ ۗ فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ اَنْ يَّتَرَاجَعَآ اِنْ ظَنَّآ اَنْ يُّقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ

fa'in ṭallaqahā falā taḥillu lahū mim ba‘du ḥattā tankiḥa zaujan gairah(ū), fa'in ṭallaqahā falā junāḥa ‘alaihimā ay yatarāja‘ā in ẓannā ay yuqīmā ḥudūdullāh(i), tilka ḥudūdullāhi yubayyinuhā liqaumiy ya‘lamūn(a).

Emegbe ne egbee (le srɔ̃gbegbe evelia megbe) la, nyɔnua megale se nu nɛ o vaseɖe esime wòɖe srɔ̃ bubu. Emegbe ne srɔ̃ŋutsu kemɛa gbee la, nuvɔ̃ aɖeke mele wo dometɔ aɖeke dzi (srɔ̃ŋutsu gbãtɔ kple srɔ̃nyɔnu tsãtɔ) ne wogaɖe srɔ̃ ake ne wo ame evea siaa susu be yewoate ŋu awɔ Allah ƒe seɖoƒewo dzi o. Esiawo nye Allah ƒe seɖoƒe siwo wòna eme kɔ na amesiwo si sidzedze le.


231

وَاِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَاَمْسِكُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ سَرِّحُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍۗ وَلَا تُمْسِكُوْهُنَّ ضِرَارًا لِّتَعْتَدُوْا ۚ وَمَنْ يَّفْعَلْ ذٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهٗ ۗ وَلَا تَتَّخِذُوْٓا اٰيٰتِ اللّٰهِ هُزُوًا وَّاذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَمَآ اَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِّنَ الْكِتٰبِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهٖ ۗوَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

wa iżā ṭallaqtumun-nisā'a fabalagna ajalahunna fa'amsikūhunna bima‘rūfin au sarriḥūhunna bima‘rūf(in), wa lā tumsikūhunna ḍirāral lita‘tadū, wa may yaf‘al żālika faqad ẓalama nafasah(ū), wa lā tattakhiżū āyātillāhi huzuwaw ważkurū ni‘matallāhi ‘alaikum wa mā anzala ‘alaikum minal-kitābi wal-ḥikmati ya‘iẓukum bih(ī), wattaqullāha wa‘lamū annallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).

Eye ne miegbe (mia) srɔ̃wo la, ekema vaseɖe (nuwuwu) woƒe gbedodoɖa la, ekema xe mɔ na wo le mɔ nyui aɖe nu, alo nàgbe wo le mɔ nyui aɖe nu (hã). Eye mègalé wo kple susu vɔ̃ be yeawɔ ŋutasẽnu ɖe wo ŋu o. Ame sia ame si wɔa esia la, ewɔ nu gbegblẽ le eɖokui ŋu. Eye mègazã Allah ƒe kpukpuiwo abe fewuɖunu ene o. Miɖo ŋku Allah ƒe amenuveve ɖe mia dzi, kple nusi Allah ɖe fia mi, si nye Agbalẽ (Al-Qur’an) kple Nunya (Sunnah), be woafia mi. Eye mivɔ̃ Allah eye mianya be Allah nye nusianu Nyala.


232

وَاِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوْهُنَّ اَنْ يَّنْكِحْنَ اَزْوَاجَهُنَّ اِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوْفِ ۗ ذٰلِكَ يُوْعَظُ بِهٖ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ ۗ ذٰلِكُمْ اَزْكٰى لَكُمْ وَاَطْهَرُ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ وَاَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ

wa iżā ṭallaqtumun-nisā'a fabalagna ajalahunna falā ta‘ḍulūhunna ay yankiḥna azwājahunna iżā tarāḍau bainahum bil-ma‘rūf(i), żālika yū‘aẓu bihī man kāna minkum yu'minu billāhi wal-yaumil-ākhir(i), żālikum azkā lakum wa aṭhar(u), wallāhu ya‘lamu wa antum lā ta‘lamūn(a).

Eye ne miegbe (mia) srɔ̃wo la, ekema woɖo woƒe lɔlɔ̃nu gbɔ, ekema mègaxe mɔ na wo be woagaɖe (agaɖe) woƒe srɔ̃ŋutsu siwo ava va o, nenye be woɖo ɖekawɔwɔ ɖe wo dome le mɔ nyui aɖe nu. Emae nye nusi woɖo aɖaŋu na mia dome amesiwo xɔ Allah kple Ŋkeke Mamlɛa dzi se. Ekɔ wu na wò eye wòkɔ wu. Eye Allah nyae, evɔ miawo ya mienyae o.


233

۞ وَالْوٰلِدٰتُ يُرْضِعْنَ اَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ اَرَادَ اَنْ يُّتِمَّ الرَّضَاعَةَ ۗ وَعَلَى الْمَوْلُوْدِ لَهٗ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوْفِۗ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ اِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَا تُضَاۤرَّ وَالِدَةٌ ۢبِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُوْدٌ لَّهٗ بِوَلَدِهٖ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذٰلِكَ ۚ فَاِنْ اَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ۗوَاِنْ اَرَدْتُّمْ اَنْ تَسْتَرْضِعُوْٓا اَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِذَا سَلَّمْتُمْ مَّآ اٰتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوْفِۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wal-wālidātu yurḍi‘na aulādahunna ḥaulaini kāmilaini liman arāda ay yutimmar-raḍā‘ah(ta), wa ‘alal-maulūdi lahū rizquhunna wa kiswatuhunna bil-ma‘rūf(i), lā tukallafu nafsun illā wus‘ahā, lā tuḍārra wālidatum biwaladihā wa lā maulūdul lahū biwaladihī wa ‘alal-wāriṡi miṡlu żālik(a), fa'in arādā fiṣālan ‘an tarāḍim minhumā wa tasyāwurin falā junāḥa ‘alaihimā, wa in arattum an tastarḍi‘ū aulādakum falā junāḥa ‘alaikum iżā sallamtum mā ātaitum bil-ma‘rūf(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Eye ele be vidadawo nana no wo viwo ƒe eve blibo, na amesiwo di be yewoana no bliboe. Eye vifofoa ƒe agbanɔamedzie nye be wòakpɔ wo dzi ahado awu na wo le mɔ si sɔ nu. Menye agba le ame dzi wu esi wòate ŋu ado o. Vidada nagakpe fu le via ta o eye fofo hã megakpe fu le via ta o. Domenyilawo hã nye (agbanɔamedzi) nenema hã. Ne wo ame evea siaa di be yewoaɖe no le no me le ɖekawɔwɔ kple tamebubu me le yewo dome la, ekema nuvɔ̃ aɖeke mele wo dometɔ aɖeke ŋu o. Eye ne èdi be yeana no viwòa na ame bubu la, ekema nuvɔ̃ aɖeke mele wò fetu nana le mɔ si sɔ nu me o. Vɔ̃ Allah eye nànya be Allah nye nusi kpɔa nusianu si nèwɔna.


234

وَالَّذِيْنَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُوْنَ اَزْوَاجًا يَّتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ اَرْبَعَةَ اَشْهُرٍ وَّعَشْرًا ۚ فَاِذَا بَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْمَا فَعَلْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

wal-lażīna yutawaffauna minkum wa yażarūna azwājay yatarabbaṣna bi'anfusihinna arba‘ata asyhuriw wa ‘asyrā(n), fa'iżā balagna ajalahunna falā junāḥa ‘alaikum fīmā fa‘alna fī anfusihinna bil-ma‘rūf(i),wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Eye ame siwo ku le mia dome eye wogblẽ nyɔnuwo ɖi la, ne (srɔ̃nyɔnuwo) nalala ɣleti ene kple ŋkeke ewo. Emegbe ne woɖo woƒe gbedodoɖa ƒe (nuwuwu) la, ekema nuvɔ̃ aɖeke meli na wò le nusi wowɔna na wo ɖokui le mɔ si sɔ nu o. Eye Allah nye Nunyala si le nu siwo miewɔna la katã.


235

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْمَا عَرَّضْتُمْ بِهٖ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاۤءِ اَوْ اَكْنَنْتُمْ فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ ۗ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ سَتَذْكُرُوْنَهُنَّ وَلٰكِنْ لَّا تُوَاعِدُوْهُنَّ سِرًّا اِلَّآ اَنْ تَقُوْلُوْا قَوْلًا مَّعْرُوْفًا ەۗ وَلَا تَعْزِمُوْا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتّٰى يَبْلُغَ الْكِتٰبُ اَجَلَهٗ ۗوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوْهُ ۚوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ حَلِيْمٌ ࣖ

wa lā junāḥa ‘alaikum fīmā ‘arraḍtum bihī min khiṭbatin-nisā'i au aknantum fī anfusikum, ‘alimallāhu annakum satażkurūnahunna wa lākil lā tuwā‘idūhunna sirran illā an taqūlū qaulam ma‘rūfā(n), wa lā ta‘zimū ‘uqdatan-nikāḥi ḥattā yablugal-kitābu ajalah(ū), wa‘lamū annallāha ya‘lamu mā fī anfusikum faḥżarūh(u), wa‘lamū annallāha gafūrun ḥalīm(un).

Eye nuvɔ̃ aɖeke mele dziwò ne èdo ŋugbe na wo le mɔ gbegblẽ nu alo ɣla (wò didi) ɖe wò dzi me o. Allah nya be àyɔe na wo. Gake migabla nu kpli wo le adzame o, negbe ɖe miaƒo nu dɔmenyotɔe ko. Eye mègawɔ srɔ̃ɖeɖe ƒe nubabla hafi iddah (lalaɣi) nawu enu o. Minyae be Allah nya nusi le miaƒe dziwo me, eyata mivɔ̃e. Eye minyae be Allah nye Ame si tsɔa kena zi geɖe, si gbɔa dzi ɖi wu.


236

لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ مَا لَمْ تَمَسُّوْهُنَّ اَوْ تَفْرِضُوْا لَهُنَّ فَرِيْضَةً ۖ وَّمَتِّعُوْهُنَّ عَلَى الْمُوْسِعِ قَدَرُهٗ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهٗ ۚ مَتَاعًا ۢبِالْمَعْرُوْفِۚ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِيْنَ

lā junāḥa ‘alaikum in ṭallaqtumun-nisā'a mā lam tamassūhunna au tafriḍū lahunna farīḍah(tan), wa matti‘ūhunna ‘alal-mūsi‘i qadaruhū wa ‘alal-muqtiri qadaruhū matā‘am bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muḥsinīn(a).

Nuvɔ̃ aɖeke mele dziwò ne ègbe srɔ̃wò siwo mèka asi alo ɖɔ woƒe srɔ̃ɖefetu ɖo o. Eye na mut'ah wo, na amesiwo ateŋu aƒlee le woƒe ŋutete nu kple amesiwo mateŋu aƒlee le woƒe ŋutete nu o, na wo le mɔ nyuitɔ nu, si nye agbanɔamedzi na amesiwo wɔa nyui.


237

وَاِنْ طَلَّقْتُمُوْهُنَّ مِنْ قَبْلِ اَنْ تَمَسُّوْهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيْضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ اِلَّآ اَنْ يَّعْفُوْنَ اَوْ يَعْفُوَا الَّذِيْ بِيَدِهٖ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ۗ وَاَنْ تَعْفُوْٓا اَقْرَبُ لِلتَّقْوٰىۗ وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa in ṭallaqtumūhunna min qabli an tamassūhunna wa qad faraḍtum lahunna farīḍatan faniṣfu mā faraḍtum illā ay ya‘fūna au ya‘fuwal-lażī biyadihī ‘uqdatun-nikāḥ(i), wa an ta‘fū aqrabu lit-taqwā, wa lā tansawul-faḍla bainakum, innallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Eye ne ègbe wo hafi nèka asi (de nu eme), togbɔ be èɖo Mahar la xoxo hã la, ekema (xe) nusi nètso nya me la ƒe afã, negbe ɖe wo (vo) alo woɖe asi le wo ŋu to amesi ƒe srɔ̃ɖeɖe ƒe nubabla le wo si me. Ablɔɖe te ɖe mawuvɔvɔ̃ ŋu wu. Eye migaŋlɔ nyuiwɔwɔ si le mia dome la be o. Nyateƒee, Allah nye nusi kpɔa nusianu si nèwɔna.


238

حَافِظُوْا عَلَى الصَّلَوٰتِ وَالصَّلٰوةِ الْوُسْطٰى وَقُوْمُوْا لِلّٰهِ قٰنِتِيْنَ

Ḥāfiẓū ‘alaṣ-ṣalawāti waṣ-ṣalātil-wusṭā, wa qūmū lillāhi qānitīn(a).

Lé gbedodoɖawo katã kple tsilele ƒe gbedodoɖawo me ɖe asi. Eye miwɔ wo na Allah kple bubu.


239

فَاِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا اَوْ رُكْبَانًا ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَ

fa'in khiftum farijālan au rukbānā(n), fa'iżā amintum fażkurullāha kamā ‘allamakum mā lam takūnū ta‘lamūn(a).

Ne èle vɔvɔ̃m (afɔku) la, do gbe ɖa esime nèle zɔzɔm alo le sɔ dom. Emegbe ne èle dedie la, ɖo ŋku Allah (gbedodoɖa) dzi, abe alesi wòfia nusi mènya o wò ene.


240

وَالَّذِيْنَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُوْنَ اَزْوَاجًاۖ وَّصِيَّةً لِّاَزْوَاجِهِمْ مَّتَاعًا اِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ اِخْرَاجٍ ۚ فَاِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْ مَا فَعَلْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَّعْرُوْفٍۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

wal-lażīna yutawaffauna minkum wa yażarūna azwājā(n), waṣiyyatal li'azwājihim matā‘an ilal-ḥauli gaira ikhrāj(in), fa'in kharajna falā junāḥa ‘alaikum fī mā fa‘alna fī anfusihinna mim ma‘rūf(in), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Eye mi amesiwo ku eye wogblẽ srɔ̃nyɔnuwo ɖi la, mina woawɔ domenyinu na wo srɔ̃wo: (si nye) beléle na wo ƒe ɖeka evɔ womadɔ wo ɖa o. Ke ne wodo go la, fɔbubu aɖeke mele mia dzi le nu siwo wowɔna kple wo ɖokui le nu nyuiwo me la ta o. Allah nye Ŋusẽkatãtɔ, Nunyala Katãtɔ.


241

وَلِلْمُطَلَّقٰتِ مَتَاعٌ ۢبِالْمَعْرُوْفِۗ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِيْنَ

wa lil-muṭallaqāti matā‘um bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muttaqīn(a).

Eye ele be woana mut'ah nyɔnu siwo gbe wo nɔewo le mɔ si sɔ nu, abe agbanɔamedzi ene na mawuvɔ̃la.


242

كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ ࣖ

każālika yubayyinullāhu lakum āyātihī la‘allakum ta‘qilūn(a).

Ale Allah ɖe eƒe kpukpuiwo me na mi ale be miase egɔme.


243

۞ اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ خَرَجُوْا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ اُلُوْفٌ حَذَرَ الْمَوْتِۖ فَقَالَ لَهُمُ اللّٰهُ مُوْتُوْا ۗ ثُمَّ اَحْيَاهُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَذُوْ فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُوْنَ

alam tara ilal-lażīna kharajū min diyārihim wa hum ulūfun ḥażaral-maut(i), faqāla lahumullāhu mūtū, ṡumma aḥyāhum, inallāha lażū faḍlin ‘alan-nāsi wa lākinna akṡaran-nāsi lā yasykurūn(a).

Ðe miekpɔ amesiwo dzo le woƒe aƒewo me le akpe geɖe me, le vɔvɔ̃ na ku me oa? Emegbe Allah gblɔ na wo be, “Miku!” Emegbe Ena agbe wo. Nyateƒee, Allah naa amenuveve ameƒomea, gake wo dometɔ akpa gãtɔ nye akpemadalawo.


244

وَقَاتِلُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa qātilū fī sabīlillāhi wa‘lamū annallāha samī‘un ‘alīm(un).

Eye miwɔ avu le Allah ƒe mɔ dzi, eye minyae be Allah nye Nusela, Nunyala.


245

مَنْ ذَا الَّذِيْ يُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضٰعِفَهٗ لَهٗٓ اَضْعَافًا كَثِيْرَةً ۗوَاللّٰهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُۣطُۖ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

man żal-lażī yuqriḍullāha qarḍan ḥasanan fayuḍā‘ifahū lahū aḍ‘āfan kaṡīrah(tan), wallāhu yaqbiḍu wa yabsuṭ(u), wa ilaihi turja‘ūn(a).

Ame sia ame si do fe nyui na Allah la, adzii ɖe edzi zi gbɔ zi geɖe wòanye eƒe fetu. Allah xea mɔ na nu eye wòkekea nu ɖe enu, eye Eyama gbɔe woatrɔ mi.


246

اَلَمْ تَرَ اِلَى الْمَلَاِ مِنْۢ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ مِنْۢ بَعْدِ مُوْسٰىۘ اِذْ قَالُوْا لِنَبِيٍّ لَّهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُّقَاتِلْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۗ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ اِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ اَلَّا تُقَاتِلُوْا ۗ قَالُوْا وَمَا لَنَآ اَلَّا نُقَاتِلَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَقَدْاُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَاَبْنَاۤىِٕنَا ۗ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۗوَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢبِالظّٰلِمِيْنَ

alam tara ilal-mala'i mim banī isrā'īla mim ba‘di mūsā, iż qālū linabiyyil lahumub‘aṡ lanā malikan nuqātil fī sabīlillāh(i), qāla hal ‘asaitum in kutiba ‘alaikumul-qitālu allā tuqātilū, qālū wa mā lanā allā nuqātila fī sabīlillāhi wa qad ukhrijnā min diyārinā wa abnā'inā, falammā kutiba ‘alaihimul-qitālu tawallau illā qalīlam minhum, wallāhu ‘alīmum biẓ-ẓālimīn(a).

Ðe miekpɔ Israel-viwo ƒe ŋgɔnɔlawo le Mose ƒe ku megbe o, esi wogblɔ na woƒe nyagblɔɖilawo dometɔ ɖeka be, “Ðo fia na mí, eye míawɔ aʋa le Allah ƒe mɔ dzi.” Woƒe nyagblɔɖila gblɔ be, “Ðewohĩ ne woɖo avuwɔwɔ ɖi na mi la, miawɔ avu oa?” Wogblɔ be, “Nukatae míawɔ avu le Allah ƒe mɔ dzi o, esi wonya mí le míaƒe aƒewo me eye woɖe mí ɖa tso mía viwo gbɔ?” Gake esi woɖo aʋawɔwɔ na wo la, wotrɔ megbe, negbe wo dometɔ ʋɛ aɖewo ko. Eye Allah nye nuvɔ̃wɔlawo ƒe Nunyala.


247

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ اِنَّ اللّٰهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوْتَ مَلِكًا ۗ قَالُوْٓا اَنّٰى يَكُوْنُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ اَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِۗ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰىهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهٗ بَسْطَةً فِى الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۗ وَاللّٰهُ يُؤْتِيْ مُلْكَهٗ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

wa qāla lahum nabiyyuhum innallāha qad ba‘aṡa lakum ṭālūta malikā(n), qālū annā yakūnu lahul-mulku ‘alainā wa naḥnu aḥaqqu bil-mulki minhu wa lam yu'ta sa‘atam minal-māl(i), qāla innallāhaṣṭafāhu ‘alaikum wa zādahū basṭatan fil-‘ilmi wal-jism(i), wallāhu yu'tī mulkahū may yasyā'(u), wallāhu wāsi‘un ‘alīm(un).

Eye woƒe nyagblɔɖila gblɔ na wo be, “Nyateƒee, Allah ɖo Talut be wòanye miaƒe fia.” Woɖo eŋu be, “Aleke Talut wɔ va xɔ fiaɖuƒe la ɖe mía dzi, evɔ míedze na fiaɖuƒe la wu eyama, eye wometsɔ kesinɔnu geɖe nɛ o?” (Nyagblɔɖila la) ɖo eŋu be, "Allah tiae (be wòanye fia) na wò eye wòna sidzedze kple ŋutilãmeŋutete siwo de ŋgɔ wu wò." Allah tsɔa Eƒe fiaɖuƒe naa amesi wòlɔ̃, eye Allah nye Nusianuwɔla, Nusianunyala.


248

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ اِنَّ اٰيَةَ مُلْكِهٖٓ اَنْ يَّأْتِيَكُمُ التَّابُوْتُ فِيْهِ سَكِيْنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ اٰلُ مُوْسٰى وَاٰلُ هٰرُوْنَ تَحْمِلُهُ الْمَلٰۤىِٕكَةُ ۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ ࣖ

wa qāla lahum nabiyyuhum inna āyata mulkihī ay ya'tiyakumut-tābūtu fīhi sakīnatum mir rabbikum wa baqiyyatum mimmā taraka ālu mūsā wa ālu hārūna taḥmiluhul-malā'ikah(tu), inna fī żālika la āyatal lakum in kuntum mu'minīn(a).

Eye woƒe nyagblɔɖila gblɔ na wo bena, "Nyateƒee, eƒe fiaɖuƒe ƒe dzesi enye Aɖaka la ƒe vava na mi, si me ŋutifafa le tso miaƒe Aƒetɔ gbɔ kple Mose ƒe ƒomea kple Aron ƒe ƒomea ƒe ame susɔeawo, siwo mawudɔlawo tsɔ vɛ. Nyateƒee, le esia me la, dzesi aɖe le (si nye Allah ƒe gãnyenye) na mi, nenye be mienye xɔsetɔwo."


249

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوْتُ بِالْجُنُوْدِ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ مُبْتَلِيْكُمْ بِنَهَرٍۚ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّيْۚ وَمَنْ لَّمْ يَطْعَمْهُ فَاِنَّهٗ مِنِّيْٓ اِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً ۢبِيَدِهٖ ۚ فَشَرِبُوْا مِنْهُ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۗ فَلَمَّا جَاوَزَهٗ هُوَ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗۙ قَالُوْا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوْتَ وَجُنُوْدِهٖ ۗ قَالَ الَّذِيْنَ يَظُنُّوْنَ اَنَّهُمْ مُّلٰقُوا اللّٰهِ ۙ كَمْ مِّنْ فِئَةٍ قَلِيْلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيْرَةً ۢبِاِذْنِ اللّٰهِ ۗ وَاللّٰهُ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

falammā faṣala ṭālūtu bil-junūd(i), qāla innallāha mubtalīkum binahar(in), faman syariba minhu falaisa minnī, wa mal lam yaṭ‘amhu fa innahū minnī illā manigtarafa gurfatam biyadih(ī), fa syaribū minhu illā qalīlam minhum, falammā jāwazahū huwa wal-lażīna āmanū ma‘ah(ū), qālū lā ṭāqata lanal-yauma bijālūta wa junūdih(ī), qālal-lażīna yaẓunnūna annahum mulāqullāh(i), kam min fi'atin qalīlatin galabat fi'atan kaṡīratam bi'iżnillāh(i), wallāhu ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Eyata esi Talut kplɔ eƒe aʋakɔ vɛ la, egblɔ be, "Allah atsɔ tɔsisi ado wò kpɔ. Eyata amesiame si no (eƒe tsi) la, menye nye yomedzelae wònye o. Eye amesiame si menoe o la, ekema enye nye yomedzela negbe ɖe wòtsɔ eƒe asi ƒo nu vi aɖe ko hafi." Gake wonoe negbe wo dometɔ ʋɛ aɖewo ko. Esi eya (Talut) kple amesiwo xɔe se kplii tso tɔsisi la, wogblɔ be, "Míegasẽ ŋu egbea ɖe Jalut kple eƒe aʋakɔ ŋu o." Ame siwo xɔe se be yewoado go Allah gblɔ be, "Ƒuƒoƒo sue nenie ɖu ƒuƒoƒo gãwo dzi kple Allah ƒe mɔɖeɖe." Eye Allah le amesiwo gbɔa dzi ɖi la gbɔ.


250

وَلَمَّا بَرَزُوْا لِجَالُوْتَ وَجُنُوْدِهٖ قَالُوْا رَبَّنَآ اَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَّثَبِّتْ اَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِيْنَ ۗ

wa lammā barazū lijālūta wa junūdihī qālū rabbanā afrig ‘alainā ṣabraw wa ṡabbit aqdāmanā wanṣurnā ‘alal-qaumil-kāfirīn(a).

Eye esi wodo ŋgɔ ɖe Jalut kple eƒe aʋakɔ ŋu la, wodo gbe ɖa be, "Míaƒe Aƒetɔ, na dzigbɔɖi mí, do ŋusẽ míaƒe afɔɖeɖewo eye nàkpe ɖe mía ŋu míadze ŋgɔ dzimaxɔsetɔwo."


251

فَهَزَمُوْهُمْ بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗوَقَتَلَ دَاوٗدُ جَالُوْتَ وَاٰتٰىهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهٗ مِمَّا يَشَاۤءُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ اللّٰهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الْاَرْضُ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ ذُوْ فَضْلٍ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

fahazamūhum bi'iżnillāh(i), wa qatala dāwūdu jālūta wa ātāhullāhul-mulka wal-ḥikmata wa ‘allamahū mimmā yasyā'(u), wa lau lā daf‘ullāhin-nāsa ba‘ḍahum biba‘ḍil lafasadatil-arḍu wa lākinnallāha żū faḍlin ‘alal-‘ālamīn(a).

Eyata woɖu edzi le Allah ƒe mɔɖeɖe nu, eye David wu Goliat. Emegbe Allah na fiaɖuƒe kple nunyae (David) eye wòfia nusi wòdi lae. Eye ne Allah mekpɔ ame aɖewo ta to ame bubuwo dzi o la, anyigba la agblẽ godoo. Gake amenuveve le Allah si ɖe xexeame katã dzi.


252

تِلْكَ اٰيٰتُ اللّٰهِ نَتْلُوْهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ۗ وَاِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِيْنَ ۔

tilka āyātullāhi natlūhā ‘alaika bil-ḥaqq(i), wa innaka laminal-mursalīn(a).

Esiawo nye Allah ƒe kpukpuiwo, Míexlẽ wo na wò nyuie eye wò (Muhammad) nye dɔla vavã.


253

۞ تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلٰى بَعْضٍۘ مِنْهُمْ مَّنْ كَلَّمَ اللّٰهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجٰتٍۗ وَاٰتَيْنَا عِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰتِ وَاَيَّدْنٰهُ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِيْنَ مِنْۢ بَعْدِهِمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ وَلٰكِنِ اخْتَلَفُوْا فَمِنْهُمْ مَّنْ اٰمَنَ وَمِنْهُمْ مَّنْ كَفَرَ ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلُوْاۗ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيْدُ ࣖ

tilkar-rusulu faḍḍalnā ba‘ḍahum ‘alā ba‘ḍ(in), minhum man kallamallāhu wa rafa‘a ba‘ḍahum darajāt(in), wa ātainā ‘īsabna maryamal-bayyināti wa ayyadnāhu birūḥil-qudus(i), wa lau syā'allāhu maqtatalal-lażīna mim ba‘dihim mim ba‘di mā jā'athumul-bayyinātu wa lākinikhtalafū fa minhum man āmana wa minhum man kafar(a), wa lau syā'allāhu maqtatalū, wa lākinnallāha yaf‘alu mā yurīd(u).

Míekpɔ ŋudzedze ɖe dɔla aɖewo ŋu wu bubuwo. Wo dometɔ aɖewo li siwo Allah (tẽe) ƒoa nu kplii eye ame bubuwo hã li siwo wòdona ɖe dzi le dzidzenu vovovowo nu. Eye Míena nukunu geɖewo Yesu vi Maria eye Míedo ŋusẽe kple Gbɔgbɔ Kɔkɔe la. Ne ɖe Allah lɔ̃ la, anye ne ame siwo kplɔ wo ɖo la mawu ame o, ne kpeɖodziawo ɖo wo gbɔ vɔ. Gake woto vovo, eya ta wo dometɔ aɖewo xɔe se eye ɖewo hã mexɔe se o. Ne Allah lɔ̃ la, womawu ame o. Gake Mawu wɔa esia le Eƒe lɔlɔ̃nu nu.


254

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْفِقُوْا مِمَّا رَزَقْنٰكُمْ مِّنْ قَبْلِ اَنْ يَّأْتِيَ يَوْمٌ لَّا بَيْعٌ فِيْهِ وَلَا خُلَّةٌ وَّلَا شَفَاعَةٌ ۗوَالْكٰفِرُوْنَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū anfiqū mimmā razaqnākum min qabli ay ya'tiya yaumul lā bai‘un fīhi wa lā khullatuw wa lā syafā‘ah(tun), wal-kāfirūna humuẓ-ẓālimūn(a).

O mi amesiwo xɔe se! De ga nuɖuɖu siwo Míena wò la dometɔ aɖewo me hafi ŋkekea nava esime nuƒle kple nudzadzra maganɔ anyi o, xɔlɔ̃wɔwɔ kple kukuɖeɖe maganɔ anyi o. Ame siwo mexɔe se o lae nye nu gbegblẽ wɔlawo.


255

اَللّٰهُ لَآ اِلٰهَ اِلَّا هُوَۚ اَلْحَيُّ الْقَيُّوْمُ ەۚ لَا تَأْخُذُهٗ سِنَةٌ وَّلَا نَوْمٌۗ لَهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۗ مَنْ ذَا الَّذِيْ يَشْفَعُ عِنْدَهٗٓ اِلَّا بِاِذْنِهٖۗ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ اَيْدِيْهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْۚ وَلَا يُحِيْطُوْنَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهٖٓ اِلَّا بِمَا شَاۤءَۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَۚ وَلَا يَـُٔوْدُهٗ حِفْظُهُمَاۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيْمُ

allāhu lā ilāha illā huw(a), al-ḥayyul-qayyūm(u), lā ta'khużuhū sinatuw wa lā naum(un), lahū mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), man żal-lażī yasyfa‘u ‘indahū illā bi'iżnih(ī), ya‘lamu mā baina aidīhim wa mā khalfahum, wa lā yuḥīṭūna bisyai'im min ‘ilmihī illā bimā syā'(a), wasi‘a kursiyyuhus-samāwāti wal-arḍ(a), wa lā ya'ūduhū ḥifẓuhumā, wa huwal-‘aliyyul-‘aẓīm(u).

Allah, mawu aɖeke meli o negbe Eya ko. Ŋusẽkatãtɔ, Amesi léa be na (Eƒe nuwɔwɔwo) ɣesiaɣi la, medɔa alɔ̃ alo dɔa alɔ̃ o. Eya tɔe nusianu si le dziƒowo kple nusianu si le anyigba dzi. Ame aɖeke mate ŋu aɖe kuku le Eƒe akpa dzi Eƒe mɔɖeɖe manɔmee o. Enya nusi le wo ŋgɔ kple nusi le megbe na wo, eye womenya naneke tso Eƒe sidzedze me o negbe nusi wòlɔ̃ ko. Eƒe zikpui tsyɔ dziƒo kple anyigba dzi. Eye mesesẽna nɛ be wòakpɔ wo ame evea siaa dzi o, eye Eyae nye Dziƒoʋĩtɔ, Gãtɔ.


256

لَآ اِكْرَاهَ فِى الدِّيْنِۗ قَدْ تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَّكْفُرْ بِالطَّاغُوْتِ وَيُؤْمِنْۢ بِاللّٰهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗوَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

lā ikrāha fid-dīn(i), qat tabayyanar-rusydu minal-gayy(i), famay yakfur biṭ-ṭāgūti wa yu'mim billāhi fa qadistamsaka bil-‘urwatil-wuṡqā, lanfiṣāma lahā, wallāhu samī‘un ‘alīm(un).

Dzizizi aɖeke mele mawusubɔsubɔ (Islam) (si melé ɖe asi) me o, le nyateƒe me la, (vovototo) le mɔ nyuitɔ kple mɔ gbegblẽ dome si me kɔ. Ame sia ame si mexɔ Tagut dzi se o eye wòxɔ Allah dzi se la, ekema nyateƒee, elé ka sesẽ ŋutɔ aɖe si magbã o la me ɖe asi (sesẽe). Allah nye Nusela, Nusianunyala.


257

اَللّٰهُ وَلِيُّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا يُخْرِجُهُمْ مِّنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِۗ وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اَوْلِيَاۤؤُهُمُ الطَّاغُوْتُ يُخْرِجُوْنَهُمْ مِّنَ النُّوْرِ اِلَى الظُّلُمٰتِۗ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

allāhu waliyyul-lażīna āmanū yukhrijuhum minaẓ-ẓulumāti ilan-nūr(i), wal-lażīna kafarū auliyā'uhumuṭ-ṭāgūtu yukhrijuhum minan-nūri ilaẓ-ẓulumāt(i), ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Allah nye xɔsetɔwo takpɔla. Ekplɔ wo tso viviti me yi kekeli (xɔse) me. Eye le amesiwo mexɔe se o gome la, wo takpɔlawoe nye Satana, amesi kplɔa wo tso kekeli me yia viviti me. Woawoe nye dzomavɔ me nɔlawo. Wokpɔtɔ le eme.


258

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْ حَاۤجَّ اِبْرٰهٖمَ فِيْ رَبِّهٖٓ اَنْ اٰتٰىهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ ۘ اِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّيَ الَّذِيْ يُحْيٖ وَيُمِيْتُۙ قَالَ اَنَا۠ اُحْيٖ وَاُمِيْتُ ۗ قَالَ اِبْرٰهٖمُ فَاِنَّ اللّٰهَ يَأْتِيْ بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِيْ كَفَرَ ۗوَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَۚ

alam tara ilal-lażī ḥājja ibrāhīma fī rabbihī an ātāhullāhul-mulk(a), iż qāla ibrāhīmu rabbiyal-lażī yuḥyī wa yumīt(u), qāla ana uḥyī wa umīt(u), qāla ibrāhīmu fa innallāha ya'tī bisy-syamsi minal-masyriqi fa'ti bihā minal-magribi fabuhital-lażī kafar(a), wallāhu lā yahdil-qaumaẓ-ẓālimīn(a).

Ðe miede dzesi ame siwo ʋli nya kple Abraham le eƒe Aƒetɔ ŋu oa, elabena Allah tsɔ fiaɖuƒe (ŋusẽ) nɛ. Esi Abraham gblɔ be, “Nye Aƒetɔ lae naa agbe eye wòhea ku vɛ” la, egblɔ be, “Mate ŋu ana agbe hã eye mahe ku vɛ.” Ibrahim gblɔ be, "Allah fɔ ɣe tso ɣedzeƒe, eyata efɔe tso ɣetoɖoƒe." Eyata ame si mexɔe se o la tɔtɔ. Allah mefiaa mɔ nuvɔ̃wɔlawo o.


259

اَوْ كَالَّذِيْ مَرَّ عَلٰى قَرْيَةٍ وَّهِيَ خَاوِيَةٌ عَلٰى عُرُوْشِهَاۚ قَالَ اَنّٰى يُحْيٖ هٰذِهِ اللّٰهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ فَاَمَاتَهُ اللّٰهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهٗ ۗ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۗ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا اَوْ بَعْضَ يَوْمٍۗ قَالَ بَلْ لَّبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ اِلٰى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۚ وَانْظُرْ اِلٰى حِمَارِكَۗ وَلِنَجْعَلَكَ اٰيَةً لِّلنَّاسِ وَانْظُرْ اِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوْهَا لَحْمًا ۗ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهٗ ۙ قَالَ اَعْلَمُ اَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

au kal-lażī marra ‘alā qaryatiw wa hiya khāwiyatun ‘alā ‘urūsyihā, qāla annā yuḥyī hāżihillāhu ba‘da mautihā, fa'amātahullāhu mi'ata ‘āmin ṡumma ba‘aṡah(ū), qāla kam labiṡt(a), qāla labiṡtu yauman au ba‘ḍa yaum(in), qāla bal labiṡta mi'ata ‘āmin fanẓur ilā ṭa‘āmika wa syarābika lam yatasannah, wanẓur ilā ḥimārik(a), wa linaj‘alaka āyatal lin-nāsi wanẓur ilal-‘iẓāmi kaifa nunsyizuhā ṡumma naksūhā laḥmā(n), falammā tabayyana lah(ū), qāla a‘lamu annallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Alo abe amesi to dukɔ aɖe si ƒe (xɔwo) mu tsɔ tsyɔ (gliwo ƒe) xɔtawo dzi ene la, egblɔna be, "Aleke Allah gagbɔ agbe (dukɔ) sia le eƒe tsɔtsrɔ̃ vɔ megbe?" Emegbe Allah wui (amea) ƒe alafa ɖeka, emegbe wògafɔe ɖe tsitre (egbɔ agbee) ake. Eye (Allah) bia be, "Ɣekaɣie nànɔ (afisia)?" Eya (amea) ɖo eŋu be, "Menɔa (afisia) ŋkeke ɖeka alo ŋkeke afã." Allah gblɔ be, "Ao! Ènɔ agbe ƒe alafa ɖeka. Kpɔ wò nuɖuɖu kple nunono siwo metrɔ o ɖa, gake kpɔ wò kposɔ (si zu ƒuwo) ɖa. Eye be míawɔ wò míaƒe ŋusẽ ƒe dzesi na amegbetɔwo. Kpɔ ƒuwo (kposɔa) ɖa, alesi Míegatsɔ wo ƒo ƒui, emegbe Míedoa ŋutilã na wo." Eyata esi wòva kɔ nɛ la, egblɔ be, "Menya be Allah nye Ŋusẽkatãtɔ ɖe nuwo katã dzi."


260

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّ اَرِنِيْ كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتٰىۗ قَالَ اَوَلَمْ تُؤْمِنْ ۗقَالَ بَلٰى وَلٰكِنْ لِّيَطْمَىِٕنَّ قَلْبِيْ ۗقَالَ فَخُذْ اَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ اِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلٰى كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِيْنَكَ سَعْيًا ۗوَاعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wa iż qāla ibrāhīmu rabbi arinī kaifa tuḥyil-mautā, qāla awalam tu'min, qāla balā wa lākil liyaṭma'inna qalbī, qāla fakhuż arba‘atam minaṭ-ṭairi faṣurhunna ilaika ṡummaj‘al ‘alā kulli jabalim minhunna juz'an ṡummad‘uhunna ya'tīnaka sa‘yā(n), wa‘lam annallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

Eye (ɖo ŋku edzi) esi Abraham gblɔ be, "Oo nye Aƒetɔ, fia alesi Nàgbɔ agbe ame kukuwoe lam." Allah gblɔ be, "Ðe miexɔe se haɖe oa?" Eya (Ibrahim) ɖo eŋu be, "Mexɔe se, gake ale be nye dzi nafa (li ke)." Eya (Allah) gblɔ be, "Ekema tsɔ xevi ene, emegbe nàtso wo, emegbe nàda akpa ɖeka ɖe togbɛ ɖesiaɖe dzi, emegbe nàyɔ wo, woava gbɔwò enumake." Minyae be Allah nye ŋusẽkatãtɔ, nunyala ɖesiaɖe.


261

مَثَلُ الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ اَنْۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِيْ كُلِّ سُنْۢبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَاللّٰهُ يُضٰعِفُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

maṡalul-lażīna yunfiqūna amwālahum fī sabīlillāhi kamaṡali ḥabbatin ambatat sab‘a sanābila fī kulli sumbulatim mi'atu ḥabbah(tin), wallāhu yuḍā‘ifu limay yasyā'(u), wallāhu wāsi‘un ‘alīm(un).

Ame si zãa eƒe kesinɔnuwo ɖe Allah ƒe mɔ dzi ƒe lododo la le abe nuku si tsia aŋgba adre ene, nuku alafa ɖeka le atikutsetse ɖesiaɖe dzi. Allah dzina ɖe edzi na amesi wòlɔ̃, eye Allah nye Nusianuwɔla, Nusianunyala.


262

اَلَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُوْنَ مَآ اَنْفَقُوْا مَنًّا وَّلَآ اَذًىۙ لَّهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

allażīna yunfiqūna amwālahum fī sabīlillāhi ṡumma lā yutbi‘ūna mā anfaqū mannaw wa lā ażā(n), lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ame siwo zãa woƒe kesinɔnuwo ɖe Allah ƒe mɔ dzi, emegbe wometsɔa ŋkɔ yɔyɔ kple vevesese (amesi xɔe ƒe seselelãme) kpena ɖe nusi wotsɔ na ŋu o la, woakpɔ fetu tso woƒe Aƒetɔ gbɔ. Vɔvɔ̃ aɖeke mele wo me o eye womexaa nu o.


263

۞ قَوْلٌ مَّعْرُوْفٌ وَّمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّنْ صَدَقَةٍ يَّتْبَعُهَآ اَذًى ۗ وَاللّٰهُ غَنِيٌّ حَلِيْمٌ

qaulum ma‘rūfuw wa magfiratun khairum min ṣadaqatiy yatba‘uhā ażā(n), wallāhu ganiyyun ḥalīm(un).

Dɔmenyonyawo gbɔgblɔ kple tsɔtsɔke nyo wu dɔmenyonunana siwo ŋu nuwɔna siwo gblẽa nu le ame ŋu kpe ɖo. Allah nye Kesinɔtɔ Kesinɔtɔ, Kesitɔ Kekeɖenutɔ.


264

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُبْطِلُوْا صَدَقٰتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْاَذٰىۙ كَالَّذِيْ يُنْفِقُ مَالَهٗ رِئَاۤءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ فَمَثَلُهٗ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَاَصَابَهٗ وَابِلٌ فَتَرَكَهٗ صَلْدًا ۗ لَا يَقْدِرُوْنَ عَلٰى شَيْءٍ مِّمَّا كَسَبُوْا ۗ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tubṭilū ṣadaqātikum bil-manni wal-ażā, kal-lażī yunfiqu mālahū ri'ā'an-nāsi wa lā yu'minu billāhi wal-yaumil-ākhir(i), fa maṡaluhū kamaṡali ṣafwānin ‘alaihi turābun fa'aṣābahū wābilun fatarakahū ṣaldā(n), lā yaqdirūna ‘alā syai'im mimmā kasabū, wallāhu lā yahdil-qaumal-kāfirīn(a).

O mi amesiwo xɔe se! Mègagblẽ wò dɔmenyonyo to eyɔyɔ kple vevesese (amesi xɔe ƒe seselelãmewo) me o, abe amesi tsɔ eƒe kesinɔnuwo na le esi wòle eɖokui ɖem fia amewo ta eye mexɔ Allah kple Ŋkeke Mamlɛa dzi se o ene. Kpɔɖeŋu (ame ma) le abe kpe gbadza si dzi ke le ene, emegbe ne tsi gã aɖe dza ɖe kpea dzi la, kpea ganɔa blɔ. Womekpɔa viɖe aɖeke tso nusi wowɔna me o. Eye Allah mefiaa mɔ dzimaxɔsetɔwo o.


265

وَمَثَلُ الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاۤءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ وَتَثْبِيْتًا مِّنْ اَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍۢ بِرَبْوَةٍ اَصَابَهَا وَابِلٌ فَاٰتَتْ اُكُلَهَا ضِعْفَيْنِۚ فَاِنْ لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ ۗوَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa maṡalul-lażīna yunfiqūna amwālahumubtigā'a marḍātillāhi wa taṡbītam min anfusihim kamaṡali jannatim birabwatin aṣābahā wābilun fa'ātat ukulahā ḍi‘fain(i), fa'illam yuṣibhā wābilun faṭall(un), wallāhu bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Eye amewo ƒe lododo si ku ɖe ame siwo zãa woƒe kesinɔnuwo tsɔ dia Allah ƒe ŋudzedzekpɔkpɔ eye wodoa ŋusẽ woƒe luʋɔwo, le abe abɔ si le gbadzaƒe si tsidzadza gã aɖe dea tsii ene, emegbe abɔa tsea ku siwo sɔ gbɔ wu zi gbɔ zi eve. Ne tsidzadza gã mede tsii o la, ekema zãmu (si sɔ gɔ̃ hã). Allah nye nusiwo katã nèwɔna ƒe Nukpɔla.


266

اَيَوَدُّ اَحَدُكُمْ اَنْ تَكُوْنَ لَهٗ جَنَّةٌ مِّنْ نَّخِيْلٍ وَّاَعْنَابٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُۙ لَهٗ فِيْهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۙ وَاَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهٗ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاۤءُۚ فَاَصَابَهَآ اِعْصَارٌ فِيْهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَ ࣖ

ayawaddu aḥadukum an takūna lahū jannatum min nakhīliw wa a‘nābin tajrī min taḥtihal-anhār(u), lahū fīhā min kulliṡ-ṡamarāt(i), wa aṣābahul-kibaru wa lahū żurriyyatun ḍu‘afā'(u), fa'aṣābahā i‘ṣārun fīhi nārun faḥtaraqat, każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).

Ðe ame aɖe li le mia dome si adi be yeakpɔ atikutsetsebɔ si me dati kple weintsetsewo le si te tɔsisiwo sina le, afisi atikutsetse ƒomevi ɖesiaɖe le esi, emegbe eƒe tsitsi va ɖo esime vi suewo le esia? Emegbe ya sesẽ aɖe si me dzo le la ƒo abɔa, eyata exɔ dzo. Ale Allah ɖe eƒe kpukpuiwo me na wò ale be nàbu wo ŋu.


267

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْفِقُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّآ اَخْرَجْنَا لَكُمْ مِّنَ الْاَرْضِ ۗ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيْثَ مِنْهُ تُنْفِقُوْنَ وَلَسْتُمْ بِاٰخِذِيْهِ اِلَّآ اَنْ تُغْمِضُوْا فِيْهِ ۗ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ حَمِيْدٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū anfiqū min ṭayyibāti mā kasabtum wa mimmā akhrajnā lakum minal-arḍ(i), wa lā tayammamul-khabīṡa minhu tunfiqūna wa lastum bi'ākhiżīhi illā an tugmiḍū fīh(i), wa‘lamū annallāha ganiyyun ḥamīd(un).

O mi amesiwo xɔe se! Mizã nu nyui siwo miekpɔ kple nu siwo Míehe vɛ na mi tso anyigba dzi la me. Migatiae be yewoazã nu vɔ̃ o, evɔ miawo ŋutɔ miedi be yewoaxɔe o, negbe ɖe milé fui ko. Eye minyae be Allah nye Ðokuisitɔ, Kafukafu.


268

اَلشَّيْطٰنُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاۤءِ ۚ وَاللّٰهُ يَعِدُكُمْ مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ ۖ

asy-syaiṭānu ya‘idukumul-faqra wa ya'murukum bil-faḥsyā'(i), wallāhu ya‘idukum magfiratam minhu wa faḍlā(n), wallāhu wāsi'un ‘alīm(un).

Satana do ŋugbe (do vɔvɔ̃) na wò eye wògblɔ na wò be nàwɔ vɔ̃ (nublanuitɔe), esime Allah do tsɔtsɔke kple Eƒe amenuveve ƒe ŋugbe na wò. Eye Allah nye Nusianuwɔla, Nusianunyala.


269

يُّؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَّشَاۤءُ ۚ وَمَنْ يُّؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوْتِيَ خَيْرًا كَثِيْرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ اِلَّآ اُولُوا الْاَلْبَابِ

yu'til-ḥikmata may yasyā'(u), wa may yu'tal-ḥikmata faqad ūtiya khairan kaṡīrā(n), wa mā yażżakkaru ilā ulul-albāb(i).

Enaa nunya ame si wòlɔ̃. Ame sia ame si wona nunya la, wotsɔ nyuiwɔwɔ geɖe nɛ vavã. Eye ame aɖeke mate ŋu asrɔ̃ nu tso eme o negbe ame siwo si susu nyui le ko.


270

وَمَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ نَّفَقَةٍ اَوْ نَذَرْتُمْ مِّنْ نَّذْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُهٗ ۗ وَمَا لِلظّٰلِمِيْنَ مِنْ اَنْصَارٍ

wa mā anfaqtum min nafaqatin au nażartum min nażrin fa innallāha ya‘lamuh(ū), wa mā liẓ-ẓālimīna min anṣār(in).

Eye dɔmenyonyo ɖesiaɖe si nàna alo adzɔgbeɖeɖe si nèdo la, ekema nyateƒee, Allah nyae. Eye le ame madzɔmadzɔwo gome la, kpeɖeŋutɔ aɖeke meli o


271

اِنْ تُبْدُوا الصَّدَقٰتِ فَنِعِمَّا هِيَۚ وَاِنْ تُخْفُوْهَا وَتُؤْتُوْهَا الْفُقَرَاۤءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۗ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِّنْ سَيِّاٰتِكُمْ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

in tubduṣ-ṣadaqāti fani‘immā hiy(a), wa in tukhfūhā wa tu'tūhal-fuqarā'a fahuwa khairul lakum, wa yukaffiru ‘ankum min sayyi'ātikum, wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Ne èna wò dɔmenyonunana gaglãa la, enyo. Gake ne mieɣlae eye mitsɔe na ame dahewo la, enyo na mi, eye Allah axe miaƒe nuvɔ̃ aɖewo. Eye Allah nya nu tso nusi miewɔna ŋu.


272

۞ لَيْسَ عَلَيْكَ هُدٰىهُمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ فَلِاَنْفُسِكُمْ ۗوَمَا تُنْفِقُوْنَ اِلَّا ابْتِغَاۤءَ وَجْهِ اللّٰهِ ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ يُّوَفَّ اِلَيْكُمْ وَاَنْتُمْ لَا تُظْلَمُوْنَ

laisa ‘alaika hudāhum wa lākinnallāha yahdī may yasyā'(u), wa mā tunfiqū min khairin fa li'anfusikum, wa mā tunfiqūna illabtigā'a wajhillāh(i), wa mā tunfiqū min khairiy yuwaffa ilaikum wa antum lā tuẓlamūn(a).

Menye wò (Muhammad) ƒe dɔe wònye be nàfia mɔ wo o, ke boŋ Allah ye fiaa mɔ amesi wòlɔ̃. Kesinɔnu ka kee nèɖana o, wò ŋutɔe tɔe wònye. Eye mègana infaq o negbe ɖe nèdi Allah ƒe ŋudzedzekpɔkpɔ ko hafi. Eye kesinɔnu ka kee nède eme o, woana (fetu) wò bliboe godoo eye womawɔ nuvevi wò (nuveviwɔame) o.


273

لِلْفُقَرَاۤءِ الَّذِيْنَ اُحْصِرُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ لَا يَسْتَطِيْعُوْنَ ضَرْبًا فِى الْاَرْضِۖ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ اَغْنِيَاۤءَ مِنَ التَّعَفُّفِۚ تَعْرِفُهُمْ بِسِيْمٰهُمْۚ لَا يَسْـَٔلُوْنَ النَّاسَ اِلْحَافًا ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ ࣖ

lil-fuqarā'il-lażīna uḥṣirū fī sabīlillāhi lā yastaṭī‘ūna ḍarban fil-arḍi yaḥsabuhumul-jāhilu agniyā'a minat-ta‘affuf(i), ta‘rifuhum bisīmāhum, lā yas'alūnan-nāsa ilḥāfā(n), wa mā tunfiqū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).

(Nusi nèzãna) nye na ame dahe siwo woxe mɔ na (le woƒe agbagbadzedzewo me le jihad ta) le Allah ƒe mɔ dzi, ale be womete ŋu dzea agbagba le anyigba dzi o; (ame bubu) siwo menya o la, susuna be yewonye kesinɔtɔwo elabena wokpɔa wo ɖokui ta (tso nubiabia me). Miawo (Muhammad) mienya wo to woƒe nɔnɔmewo me, womebiaa nu ame bubuwo sesẽe o. Kesinɔnu nyui ka kee nède eme o, nyateƒee, Allah nye Nunyala.


274

اَلَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَّعَلَانِيَةً فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

allażīna yunfiqūna amwālahum bil-laili wan-nahāri sirraw wa ‘alāniyatan falahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ame siwo zãa woƒe kesinɔnuwo zã kple keli (le adzame alo le gaglãgbe) la, woƒe fetu asu woƒe Aƒetɔ gbɔ. Vɔvɔ̃ aɖeke mele wo me o eye womexaa nu o.


275

اَلَّذِيْنَ يَأْكُلُوْنَ الرِّبٰوا لَا يَقُوْمُوْنَ اِلَّا كَمَا يَقُوْمُ الَّذِيْ يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطٰنُ مِنَ الْمَسِّۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ قَالُوْٓا اِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبٰواۘ وَاَحَلَّ اللّٰهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبٰواۗ فَمَنْ جَاۤءَهٗ مَوْعِظَةٌ مِّنْ رَّبِّهٖ فَانْتَهٰى فَلَهٗ مَا سَلَفَۗ وَاَمْرُهٗٓ اِلَى اللّٰهِ ۗ وَمَنْ عَادَ فَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

allażīna ya'kulūnar-ribā lā yaqūmūna illā kamā yaqūmul-lażī yatakhabbaṭuhusy-syaiṭānu minal-mass(i), żālika bi'annahum qālū innamal-bai‘u miṡlur-ribā, wa aḥallallāhul-bai‘a wa ḥarramar-ribā, faman jā'ahū mau‘iẓatum mir rabbihī fantahā falahū mā salaf(a), wa amruhū ilallāh(i), wa man ‘āda fa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Ame siwo ɖua deme mate ŋu anɔ te o, ke boŋ wole abe amesiwo gbɔgbɔ vɔ̃wo xɔ aƒe ɖo le esi woƒe tagbɔ gblẽ ta ene. Esia le alea elabena wogblɔna be nuƒle kple nudzadzra nye nu ɖeka kple deme. Togbɔ be Allah ɖe mɔ ɖe nuƒle kple nudzadzra ŋu eye wòxe mɔ ɖe deme xɔxɔ nu hã. Ame sia ame si xɔ nuxlɔ̃ame tso eƒe Aƒetɔ gbɔ, emegbe wòtɔ, emegbe nusi wòxɔ va yi la zua etɔ eye eƒe nya (le) Allah si. Ame sia ame si agbugbɔe agblɔ la, ekema woawoe nye dzomavɔ me nɔlawo, woanɔ afima tegbee.


276

يَمْحَقُ اللّٰهُ الرِّبٰوا وَيُرْبِى الصَّدَقٰتِ ۗ وَاللّٰهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ اَثِيْمٍ

yamḥaqullāhur-ribā wa yurbiṣ-ṣadaqāt(i), wallāhu lā yuḥibbu kulla kaffārin aṡīm(in).

Allah tsrɔ̃a deme eye wònaa dɔmenyonyo nyona ɖe edzi. Allah melɔ̃a ame aɖeke si nɔa anyi le dzimaxɔse me eye wòƒoa eɖokui ɖe nuvɔ̃ me o.


277

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتَوُا الزَّكٰوةَ لَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

innal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti wa aqāmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāta lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Nyateƒee, amesiwo xɔe se, wɔa dɔ nyuiwo, doa gbe ɖa eye woxea zakat la, woƒe fetu asu woƒe Aƒetɔ gbɔ. Vɔvɔ̃ aɖeke mele wo me o eye womexaa nu o.


278

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَذَرُوْا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبٰوٓا اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanuttaqullāha wa żarū mā baqiya minar-ribā in kuntum mu'minīn(a).

O mi amesiwo xɔe se! Vɔ̃ Allah eye nàgblẽ deme susɔea (si womeƒo ƒu o) ɖi nenye be ènye xɔsetɔ.


279

فَاِنْ لَّمْ تَفْعَلُوْا فَأْذَنُوْا بِحَرْبٍ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖۚ وَاِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوْسُ اَمْوَالِكُمْۚ لَا تَظْلِمُوْنَ وَلَا تُظْلَمُوْنَ

fa'illam taf‘alū fa'żanū biḥarbim minallāhi wa rasūlih(ī), wa in tubtum falakum ru'ūsu amwālikum, lā taẓlimūna wa lā tuẓlamūn(a).

Ne mèwɔe o la, ekema ɖe gbeƒã aʋawɔwɔ tso Allah kple Eƒe dɔla gbɔ. Gake ne ètrɔ dzime la, ekema èdze na wò kesinɔnuwo ƒe akpa vevitɔ. Miewɔ nu gbegblẽ (nuveviwɔame) o eye womewɔ nuvevi mi (nuveviwɔame) hã o.


280

وَاِنْ كَانَ ذُوْ عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ اِلٰى مَيْسَرَةٍ ۗ وَاَنْ تَصَدَّقُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

wa in kāna żū ‘usratin fanaẓiratun ilā maisarah(tin), wa an taṣaddaqū khairul lakum in kuntum ta‘lamūn(a).

Eye ne (ame si nyi fe) ɖo xaxa me la, ekema na amenuvevee vaseɖe esime wòakpɔ gbɔdzɔe. Eye ne èna nu le dɔmenyonyo me la, anyo na wò, ne ɖe nènya ko.


281

وَاتَّقُوْا يَوْمًا تُرْجَعُوْنَ فِيْهِ اِلَى اللّٰهِ ۗثُمَّ تُوَفّٰى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُوْنَ ࣖ

wattaqū yauman turja‘ūna fīhi ilallāh(i), ṡumma tuwaffā kullu nafsim mā kasabat wa hum lā yuẓlamūn(a).

Eye mivɔ̃ Gbesigbe mi katã woatrɔ ayi Allah gbɔ la, ekema woaɖo eteƒe na amesiame ɖe nusi wòkpɔ la ta, eye womawɔ nu gbegblẽ ɖe wo ŋu o.


282

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ اِلٰٓى اَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوْهُۗ وَلْيَكْتُبْ بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌۢ بِالْعَدْلِۖ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ اَنْ يَّكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللّٰهُ فَلْيَكْتُبْۚ وَلْيُمْلِلِ الَّذِيْ عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْـًٔاۗ فَاِنْ كَانَ الَّذِيْ عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيْهًا اَوْ ضَعِيْفًا اَوْ لَا يَسْتَطِيْعُ اَنْ يُّمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهٗ بِالْعَدْلِۗ وَاسْتَشْهِدُوْا شَهِيْدَيْنِ مِنْ رِّجَالِكُمْۚ فَاِنْ لَّمْ يَكُوْنَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَّامْرَاَتٰنِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَۤاءِ اَنْ تَضِلَّ اِحْدٰىهُمَا فَتُذَكِّرَ اِحْدٰىهُمَا الْاُخْرٰىۗ وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَۤاءُ اِذَا مَا دُعُوْا ۗ وَلَا تَسْـَٔمُوْٓا اَنْ تَكْتُبُوْهُ صَغِيْرًا اَوْ كَبِيْرًا اِلٰٓى اَجَلِهٖۗ ذٰلِكُمْ اَقْسَطُ عِنْدَ اللّٰهِ وَاَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَاَدْنٰىٓ اَلَّا تَرْتَابُوْٓا اِلَّآ اَنْ تَكُوْنَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيْرُوْنَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ اَلَّا تَكْتُبُوْهَاۗ وَاَشْهِدُوْٓا اِذَا تَبَايَعْتُمْ ۖ وَلَا يُضَاۤرَّ كَاتِبٌ وَّلَا شَهِيْدٌ ەۗ وَاِنْ تَفْعَلُوْا فَاِنَّهٗ فُسُوْقٌۢ بِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗ وَيُعَلِّمُكُمُ اللّٰهُ ۗ وَاللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā tadāyantum bidainin ilā ajalim musamman faktubūh(u), walyaktub bainakum kātibum bil-‘adl(i), wa lā ya'ba kātibun ay yaktuba kamā ‘allamahullāhu falyaktub, walyumlilil-lażī ‘alaihil-ḥaqqu walyattaqillāha rabbahū wa lā yabkhas minhu syai'ā(n), fa'in kānal-lażī ‘alaihil-ḥaqqu safīhan au ḍa‘īfan au lā yastaṭī‘u ay yumilla huwa falyumlil waliyyuhū bil-‘adl(i), wastasyhidū syahīdaini mir rijāliūkum, fa'illam yakūnā rajulaini farajuluw wamra'atāni mimman tarḍauna minasy-syuhadā'i an taḍilla iḥdāhumā fatużakkira iḥdāhumal-ukhrā, wa lā ya'basy-syuhadā'u iżā mā du‘ū, wa lā tas'amū an taktubūhu ṣagīran au kabīran ilā ajalih(ī), żālikum aqsaṭu ‘indallāhi wa aqwamu lisy-syahādati wa adnā allā tartābū illā an takūna tijāratan ḥāḍiratan tudīrūnahā bainakum falaisa ‘alaikum junāḥun allā taktubūhā, wa asyhidū iżā tabāya‘tum, wa lā yuḍārra kātibuw wa lā syahīd(un), wa in taf‘alū fa'innahū fusūqum bikum, wattaqullāh(a), wa yu‘allimukumullāh(u), wallāhu bikulli syai'in ‘alīm(un).

O mi amesiwo xɔe se! Ne fewo kple ga si nàxɔ hena ɣeyiɣi aɖe la, ele be nàŋlɔ wo ɖi. Eye na agbalẽŋlɔla aɖe si le mia dome naŋlɔe nyuie. Nuŋlɔla la megagbe eŋɔŋlɔ abe alesi Allah fiae ene o, eyata mina wòaŋlɔe. Eye ame si nyi fe le eŋu la nagblɔe, eye wòavɔ̃ Allah, eƒe Aƒetɔ, eye wòagaɖe naneke le eme o. Ne fenyilaa nye amesi si nunya mele o alo gbɔdzɔ (le eƒe nɔnɔme me), alo mete ŋu gblɔa nya na eɖokui o la, ekema na edzikpɔla nagblɔe nyuie. Eye miɖi ɖase kple ŋutsu ɖasefo eve le mia dome. Ne ŋutsu (ɖasefo) eve meli o la, ekema (ate ŋu anye) ŋutsu kple nyɔnu eve le ame siwo nèlɔ̃ tso ɖasefo (siwo li xoxo) dome, ale be ne ɖeka ŋlɔ be la, evelia naɖo ŋku edzi nɛ. Eye mègana ɖasefoawo nagbe ne woyɔ wo o. Eye mègaɖe fu na wò be nàŋlɔe ɖi o, na ɣeyiɣi mamlɛa, eɖanye (fe si nènyi) le sue alo lolo o. Ema le dzɔdzɔe wu le Allah ŋkume, ate ŋu ado ŋusẽ ɖaseɖiɖi wu, eye wòte ɖe ɖikeke ŋu wu, negbe ɖe wònye ga ƒe asitsatsa si wowɔ le mia dome ko hafi, ekema nuvɔ̃ aɖeke meli na mi ne mieŋlɔe ɖi o. Eye mixɔ ɖasefowo ne miele nu ƒlem hele nu dzram, eye migana nuwo nasesẽ na agbalẽŋlɔla alo ɖasefoawo o. Ne èwɔ (ema) la, ekema nyateƒee, enye vɔ̃ɖinyenye ƒe nuwɔna le wò akpa dzi. Eye mivɔ̃ Allah, Allah fia nu mi, eye Allah nye nusianu Nyala.


283

۞ وَاِنْ كُنْتُمْ عَلٰى سَفَرٍ وَّلَمْ تَجِدُوْا كَاتِبًا فَرِهٰنٌ مَّقْبُوْضَةٌ ۗفَاِنْ اَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِى اؤْتُمِنَ اَمَانَتَهٗ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَۗ وَمَنْ يَّكْتُمْهَا فَاِنَّهٗٓ اٰثِمٌ قَلْبُهٗ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ عَلِيْمٌ ࣖ

wa in kuntum ‘alā safariw wa lam tajidū kātiban fa riḥānum maqbūḍah(tun), fa'in amina ba‘ḍukum ba‘ḍan falyu'addil-lażi'tumina amānatahū walyattaqillāha rabbah(ū), wa lā taktumusy syahādah(ta), wa may yaktumhā fa'innahū āṡimun qalbuh(ū), wallāhu bimā ta‘malūna ‘alīm(un).

Eye ne mèkpɔ agbalẽŋlɔla aɖeke le wò mɔzɔzɔa me o la, ekema ele be agbanɔamedzi nanɔ asiwò. Ke hã, ne mia dometɔ aɖewo ka ɖe ame bubuwo dzi la, mina amesiwo dzi woka ɖo la nawɔ woƒe sedede (fe) dzi eye woavɔ̃ Allah, woƒe Aƒetɔ. Eye mègaɣla wò ɖaseɖiɖi o, elabena ame si ɣlae la, nyateƒee, eƒe dzi ƒo ɖi (nuvɔ̃). Allah nye Nusianuwɔla na nusi nèwɔna.


284

لِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ ۗ وَاِنْ تُبْدُوْا مَا فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ اَوْ تُخْفُوْهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللّٰهُ ۗ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

lillāhi mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), wa in tubdū mā fī anfusikum au tukhfūhu yuḥāsibkum bihillāh(u), fayagfiru limay yasyā'u wa yu‘ażżibu may yasyā'(u), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Nusianu si le dziƒowo kple nusianu si le anyigba dzi la nye Allah tɔ. Ne èɖe nusi le wò dzi me alo nusi nèɣla ɖe go la, Allah abu eŋu (ku ɖe nuwɔna ma ŋu) na wò godoo. Etsɔa ame si wòdi kea eye wòhea to na ame si wòlɔ̃. Allah nye Ŋusẽkatãtɔ ɖe nusianu dzi.


285

اٰمَنَ الرَّسُوْلُ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْهِ مِنْ رَّبِّهٖ وَالْمُؤْمِنُوْنَۗ كُلٌّ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَمَلٰۤىِٕكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖۗ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ اَحَدٍ مِّنْ رُّسُلِهٖ ۗ وَقَالُوْا سَمِعْنَا وَاَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَاِلَيْكَ الْمَصِيْرُ

Āmanar-rasūlu bimā unzila ilaihi mir rabbihī wal-mu'minūn(a), kullun āmana billāhi wa malā'ikatihī wa kutubihī wa rusulih(ī), lā nufarriqu baina aḥadim mir rusulih(ī), wa qālū sami‘nā wa aṭa‘nā, gufrānaka rabbanā wa ilaikal-maṣīr(u).

Dɔla (Muhammad) xɔ nusi woɖe ɖe go nɛ (Qur’an) tso eƒe Aƒetɔ gbɔ dzi se, eye nenema ke amesiwo xɔe se hã xɔe se. Wo katã woxɔ Allah, Eƒe mawudɔlawo, Eƒe agbalẽwo kple Eƒe dɔlawo dzi se. (Wogblɔ be), "Míedea vovototo Eƒe dɔla aɖeke dome o." Eye wogblɔ be, "Míese eye míeɖo to. Tsɔe ke mí O míaƒe Aƒetɔ, eye Wò gbɔe (míaƒe) tɔtrɔgbɔ le."


286

لَا يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَا ۗ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ اِنْ نَّسِيْنَآ اَوْ اَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ اِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهٗ عَلَى الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهٖۚ وَاعْفُ عَنَّاۗ وَاغْفِرْ لَنَاۗ وَارْحَمْنَا ۗ اَنْتَ مَوْلٰىنَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِيْنَ ࣖ

lā yukallifullāhu nafsan illā wus‘ahā, lahā mā kasabat wa ‘alaihā maktasabat, rabbanā lā tu'ākhiżnā in nasīnā au akhṭa'nā, rabbanā wa lā taḥmil ‘alainā iṣran kamā ḥamaltahū ‘alal-lażīna min qablinā, rabbanā wa lā tuḥammilnā mā lā ṭāqata lanā bih(ī), wa‘fu ‘annā, wagfir lanā, warḥamnā, anta maulānā fanṣurnā ‘alal qaumil-kāfirīn(a).

Allah medoa agba na ame o negbe ɖe eƒe ŋutete nu ko. Exɔa (fetu) tso (nɔnɔme nyui) si wòwɔna me eye wòxɔa (fuwɔame) tso (vɔ̃) si wòwɔna me. (Wo do gbe ɖa), "Oo míaƒe Aƒetɔ, mègahe to na mí ne míeŋlɔ be alo míewɔ vodada o. Oo míaƒe Aƒetɔ, mègatsɔ agba kpekpe aɖe do agba na mí abe alesi nètsɔe de amesiwo do ŋgɔ na mí dzi ene o. Oo míaƒe Aƒetɔ, mègana nusi míate ŋu atsɔ o la mí. Tsɔe ke mí, tsɔe ke mí, eye nàkpɔ nublanui na mí. Wòe nye míaƒe ametakpɔla, eyata kpe ɖe mía ŋu míadze ŋgɔ dzimaxɔsetɔwo."