وَكَيْفَ تَأْخُذُوْنَهٗ وَقَدْ اَفْضٰى بَعْضُكُمْ اِلٰى بَعْضٍ وَّاَخَذْنَ مِنْكُمْ مِّيْثَاقًا غَلِيْظًا

wa kaifa ta'khużūnahū wa qad afḍā ba‘ḍukum ilā ba‘ḍiw wa akhażna minkum mīṡāqan galīẓā(n).

Ut chan ru naq tatruuq chixk’ulb’al wi’chik naq ak wankex chaq chirib’il eerib’ (jo’ b’eelomej ut ixaqilb’ej). Ut eb’ a’an (laa wixaqil) xe’xk’am jun li kawil sumwank (re sumlaak) aawik’in.

ثَمٰنِيَةَ اَزْوَاجٍۚ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِۗ قُلْ ءٰۤالذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَيَيْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَيَيْنِۗ نَبِّـُٔوْنِيْ بِعِلْمٍ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

Ṡamāniya azwāj(in), minaḍ-ḍa'niṡnaini wa minal-ma‘ziṡnain(i), qul āżżakaraini ḥarrama amil-unṡayaini ammasytamalat ‘alaihi arḥāmul-unṡayain(i), nabbi'ūnī bi‘ilmin in kuntum ṣādiqīn(a).

wankeb’ waqxaqib’ li xul re k’aleb’aal chi ka’kab’il (kaahib’ chi ka’kab’il); jun sumal li karneer ut jun sumal li chiba̱t. Ye, “K’a’ru li ramb’il xb’aan li Allah sa’ xyanqeb’ wiib’ li winq malaj wiib’ li ixq malaj li k’a’ru wan sa’ xsa’ li wiib’ chi ixq? Ch’olob’ chiwu rik’in li nawom wi yaal aawe.”

وَهُوَ الَّذِيْ مَدَّ الْاَرْضَ وَجَعَلَ فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْهٰرًا ۗوَمِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ جَعَلَ فِيْهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِى الَّيْلَ النَّهَارَۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ

wa huwal-lażī maddal-arḍa wa ja‘ala fīhā rawāsiya wa anhārā(n), wa min kulliṡ-ṡamarāti ja‘ala fīhā zaujainiṡnaini yugsyil-lailan-nahār(a), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).

Ut kixjek’i li ch’och’ ut kixyiib’eb’ li tzuul ut li nima’ sa’ xb’een. Ut sa’ a’an kixyiib’ chixjunileb’ li ru che’ chi ka’kab’il; Aßan naxjal li kßojyîn chokß cutan. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’k’oxlak.

وَاللّٰهُ جَعَلَ لَكُمْ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا وَّجَعَلَ لَكُمْ مِّنْ اَزْوَاجِكُمْ بَنِيْنَ وَحَفَدَةً وَّرَزَقَكُمْ مِّنَ الطَّيِّبٰتِۗ اَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُوْنَ وَبِنِعْمَتِ اللّٰهِ هُمْ يَكْفُرُوْنَۙ

wallāhu ja‘ala lakum min anfusikum azwājaw wa ja‘ala lakum min azwājikum banīna wa ḥafadataw wa razaqakum minaṭ-ṭayyibāt(i), afabil-bāṭili yu'minūna wa bini‘matillāhi yakfurūn(a).

Ut li Allah kixyiib’ choq’ eere li sum aatin sa’ eeyanq, ut rik’ineb’ lee sum aatin kixk’e eere ralal xk’ajol ut ralal eek’ajol, ut kixk’e eere li chaab’il k’a’aq re ru. K’a’ut naq neke’xpaab’ li tik’ti’ ut neke’xtz’eqtaana li rusilal li Allah?

الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ مَهْدًا وَّسَلَكَ لَكُمْ فِيْهَا سُبُلًا وَّاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءًۗ فَاَخْرَجْنَا بِهٖٓ اَزْوَاجًا مِّنْ نَّبَاتٍ شَتّٰى

al-lażī ja‘ala lakumul-arḍa mahdaw wa salaka lakum fīhā subulaw wa anzala minas-samā'i mā'ā(n), fa akhrajnā bihī azwājam min nabātin syattā.

(Li Yos) li kixyiib’ li ruchich’och’ choq’ jun li b’e choq’ aawe, ut kixyiib’ li b’e chiru choq’ aawe, ut li naxtaqla chaq li ha’ (li hab’) chalen chaq sa’ choxa." Toja’ naq xqak’e chi k’iik jalan jalanq paay chi pim rik’in (li hab’ re li hab’).

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ اِنْ كُنْتُمْ فِيْ رَيْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَاِنَّا خَلَقْنٰكُمْ مِّنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَّغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْۗ وَنُقِرُّ فِى الْاَرْحَامِ مَا نَشَاۤءُ اِلٰٓى اَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوْٓا اَشُدَّكُمْۚ وَمِنْكُمْ مَّنْ يُّتَوَفّٰى وَمِنْكُمْ مَّنْ يُّرَدُّ اِلٰٓى اَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْۢ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْـًٔاۗ وَتَرَى الْاَرْضَ هَامِدَةً فَاِذَآ اَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاۤءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَاَنْۢبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍۢ بَهِيْجٍ

yā ayyuhan-nāsu in kuntum fī raibim minal-ba‘ṡi fa innā khalaqnākum min turābin ṡumma min nuṭfatin ṡumma min ‘alaqatin ṡumma mim muḍgatim mukhallaqatiw wa gairi mukhallaqatil linubayyina lakum, wa nuqirru fil-arḥāmi mā nasyā'u ilā ajalim musamman ṡumma nukhrijukum ṭiflan ṡumma litablugū asyuddakum, wa minkum may yutawaffā wa minkum may yuraddu ilā arżalil-‘umuri likailā ya‘lama ba‘da ‘ilmin syai'ā(n), wa taral-arḍa hāmidatan fa iżā anzalnā ‘alaihal-mā'ahtazzat wa rabat wa ambatat min kulli zaujim bahīj(in).

Ex winq! Wi wiib’anb’il eech’ool chirix (xkutankil li) wakliik chi yo’yo, toja’ naq relik chi yaal naq xexqayo’ob’tesi rik’in poqs, toja’ naq rik’in jun b’olotz’ li semen, toja’ naq rik’in jun b’olotz’ kik’, toja’ naq rik’in jun b’olotz’ tib’ li tz’aqal re ru ut li ink’a’ tz’aqal re ru, re naq tooruuq chixch’olob’ankil cheru; ut xexqak’ojob’ sa’ li raam jo’ chanru li Qajom toj sa’ jun hoonal xaqab’anb’il chaq, toja’ naq xexqak’am chaq jo’ k’uula’al, toja’ naq (chi timil timil) xexwulak sa’ li ninqal, ut junjunq eere xe’nume’ ut (wan) eere xesutq’isiik sa’ jun li tiixilal jwal tiix (senilidad), jo’kan naq ink’a’ chik kixnaw k’a’ruhaq. Ut nakawil naq li ch’och’ chaqi, toja’ naq naqataqla chaq li ha’ (li hab’) sa’ xb’een, li ch’och’ na’ok chi yo’yo ut na’ok chi q’ano’k ut na’el chaq jalan jalanq paay chi ch’ina-usil pim (li pim).

اَوَلَمْ يَرَوْا اِلَى الْاَرْضِ كَمْ اَنْۢبَتْنَا فِيْهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيْمٍ

awalam yarau ilal-arḍi kam ambatnā fīhā min kulli zaujin karīm(in).

Ut ma ink’a’ xe’ril li ch’och’, k’a’jo’ naq xqak’iresi sa’ xb’een li jar paay chi chaab’il pim?

وَتَذَرُوْنَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِّنْ اَزْوَاجِكُمْۗ بَلْ اَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُوْنَ

wa tażarūna mā khalaqa lakum rabbukum min azwājikum, bal antum qamun ‘ādūn(a).

ut nekekanab’ (eb’ li ixq) li kixyo’ob’tesi li Dios re naq te’wanq choq’ rixaqil? Laa’ex (laex) li tenamit li nekexq’ax ru li nub’aal.”

وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوْٓا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَّوَدَّةً وَّرَحْمَةً ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ

wa min āyātihī an khalaqa lakum min anfusikum azwājal litaskunū ilaihā wa ja‘ala bainakum mawaddataw wa raḥmah(tan), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).

Ut sa’ xyanqeb’ lix reetalil (re lix nimal ru) wan naq kixyo’ob’tesiheb’ li sum aatin choq’ aawe chalen chaq sa’ laa junkab’al, re naq tatwanq chi q’un ut taaweek’a naq sa aach’ool rik’ineb’, ut kixyo’ob’tesi sa’ eeyanq li eek’ahom re rahok ut q’unal ch’oolej. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ tz’aqal li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ re jun tenamit li neke’k’oxlak.

خَلَقَ السَّمٰوٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَاَلْقٰى فِى الْاَرْضِ رَوَاسِيَ اَنْ تَمِيْدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيْهَا مِنْ كُلِّ دَاۤبَّةٍۗ وَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَنْۢبَتْنَا فِيْهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيْمٍ

khalaqas-samāwāti bigairi ‘amadin taraunahā wa alqā fil-arḍi rawāsiya an tamīda bikum wa baṡṡa fīhā min kulli dābbah(tin), wa anzalnā minas-samā'i mā'an fa ambatnā fīhā min kulli zaujin karīm(in).

A’an kixyo’ob’tesi li choxa chi maak’a’ xaqxookil pek jo’ nekeril, ut kixk’eheb’ li tzuul (sa’ xb’een) li ch’och’ re naq a’an (li ch’och’) ink’a’ texxchiq’; ut te'yo'laaq li jar paay chi xul li neke'eek'an li wankeb' sa' xb'een li ruuchich'och'. Ut xqataqla chaq li hab’ chalen chaq sa’ choxa, toja’ naq xqak’e chi k’iik li jar paay chi chaab’il pim chi sa’.

وَاللّٰهُ خَلَقَكُمْ مِّنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُّطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ اَزْوَاجًاۗ وَمَا تَحْمِلُ مِنْ اُنْثٰى وَلَا تَضَعُ اِلَّا بِعِلْمِهٖۗ وَمَا يُعَمَّرُ مِنْ مُّعَمَّرٍ وَّلَا يُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهٖٓ اِلَّا فِيْ كِتٰبٍۗ اِنَّ ذٰلِكَ عَلَى اللّٰهِ يَسِيْرٌ

wallāhu khalaqakum min turābin ṡumma min nuṭfatin ṡumma ja‘alakum azwājā(n), wa mā taḥmilu min unṡā wa lā taḍa‘u illā bi‘ilmih(ī), wa mā yu‘ammaru mim mu‘ammariw wa lā yunqaṣu min ‘umurihī illā fī kitāb(in), inna żālika ‘alallāhi yasīr(un).

Ut li Allah xatxyo’ob’tesi rik’in li b’on ut chirix a’an rik’in li semen, toja’ naq xatxyiib’ sa’ ka’kab’il (winq ut ixq). Maajun ixq nakana chi alank ut chi yo’laak, ka’ajwi’ rik’in xnawom a’an. Ut ink’a’ naxnimob’resi lix yu’am junaq li winq chi moko naxkub’si lix chihab’, a’b’an (ak k’uub’anb’il) sa’ li Hu (Lauh Mahfuzh). Relik chi yaal, moko ch’a’aj ta a’in choq’ re li Allah.

سُبْحٰنَ الَّذِيْ خَلَقَ الْاَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنْۢبِتُ الْاَرْضُ وَمِنْ اَنْفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُوْنَ

subḥānal-lażī khalaqal-azwāja kullahā mimmā tumbitul-arḍu wa min anfusihim wa mimmā lā ya‘lamūn(a).

Loq’laj xloq’al li Allah li kiyo’ob’tesink re chixjunil chi ka’kab’il, rik’in li k’a’ru xk’iik xb’aan li ch’och’ ut rik’ineb’ a’an, jo’ ajwi’ rik’in li k’a’ru ink’a’ neke’xnaw.

خَلَقَكُمْ مِّنْ نَّفْسٍ وَّاحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَاَنْزَلَ لَكُمْ مِّنَ الْاَنْعَامِ ثَمٰنِيَةَ اَزْوَاجٍ ۗ يَخْلُقُكُمْ فِيْ بُطُوْنِ اُمَّهٰتِكُمْ خَلْقًا مِّنْۢ بَعْدِ خَلْقٍ فِيْ ظُلُمٰتٍ ثَلٰثٍۗ ذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُۗ لَآ اِلٰهَ اِلَّا هُوَۚ فَاَنّٰى تُصْرَفُوْنَ

khalaqakum min nafsiw wāḥidatin ṡumma ja‘ala minhā zaujahā wa anzala lakum minal-an‘āmi ṡamāniyata azwāj(in), yakhluqukum fī buṭūni ummahātikum khalqam mim ba‘di khalqin fī ẓulumātin ṡalāṡ(in), żālikumullāhu rabbukum lahul-mulk(u), lā ilāha illā huw(a), fa'annā tuṣrafūn(a).

Kixyo’ob’tesi aawe rik’in jun li poyanam (Adan) toja’ naq rik’in a’an kixyiib’ laa wochb’een ut kixtaqla chaq waqib’ paay chi xul choq’ aawe. Kixyiib’ aawe sa’ lix sa’ laa na’ li k’a’ru kik’ulman chirix li k’a’ru kik’ulman sa’ oxib’ li aak’ab’. Li ani (naxb’aanu) a’in, a’an li Allah, laa Qaawa’, li Qaawa’ aj eechal re li awa’b’ejihom. Maajun chik dios, kaʼajwiʼ Aʼan; toja’ naq k’a’ut naq nekexsutq’isiik?

فَاطِرُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ جَعَلَ لَكُمْ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا وَّمِنَ الْاَنْعَامِ اَزْوَاجًاۚ يَذْرَؤُكُمْ فِيْهِۗ لَيْسَ كَمِثْلِهٖ شَيْءٌ ۚوَهُوَ السَّمِيْعُ الْبَصِيْرُ

fāṭirus-samāwāti wal-arḍ(i), ja‘ala lakum min anfusikum azwājaw wa minal-an‘āmi azwājā(n), yażra'ukum fīh(i), laisa kamiṡlihī syai'(un), wa huwas-samī‘ul-baṣīr(u).

(Allah) Aj Yo’ob’tesinel re li choxa ut li ch’och’. Kixyiib’ choq’ eere li sum aatin rik’in lee junkab’al, ut li sum aatin rik’in li jar paay chi xul (jo’kan ajwi’). Kixb’aanu naq texk’ihanq chi jo’kan. Maak’a’ chik junaq chanchan a’an. Ut A’an li Na’ab’ink re chixjunil, li Na’ilok re chixjunil.

اَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَّاِنَاثًا ۚوَيَجْعَلُ مَنْ يَّشَاۤءُ عَقِيْمًا ۗاِنَّهٗ عَلِيْمٌ قَدِيْرٌ

au yuzawwijuhum żukrānaw wa ināṡā(n), wa yaj‘alu may yasyā'u ‘aqīmā(n), innahū ‘alīmun qadīr(un).

malaj A’an naxk’e li jar paay chi winq ut ixq, ut naxk’e chi maak’a’ xkok’al li ani naraj. A’an li Naxnaw chixjunil, li Nim Xwankil.

وَالَّذِيْ خَلَقَ الْاَزْوَاجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُمْ مِّنَ الْفُلْكِ وَالْاَنْعَامِ مَا تَرْكَبُوْنَۙ

wal-lażī khalaqal-azwāja kullahā wa ja‘ala lakum minal-fulki wal-an‘āmi mā tarkabūn(a).

Ut A’an li kiyo’ob’tesink re chixjunil li k’a’aq re ru chi ka’kab’il ut kixyiib’ choq’ eere li jukub’ ut li wakax li nekexb’eek wi’.

وَالْاَرْضَ مَدَدْنٰهَا وَاَلْقَيْنَا فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْۢبَتْنَا فِيْهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍۢ بَهِيْجٍۙ

wal-arḍa madadnāhā wa alqainā fīhā rawāsiya wa ambatnā fīhā min kulli zaujim bahīj(in).

Ut li ch’och’ li xqajek’i ut xqak’e chiru li kawil tzuul ut xqak’e chiru li ch’ina-usil pim, .

وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ

wa min kulli syai'in khalaqnā zaujaini la‘allakum tażakkarūn(a).

Ut xqayiib’ chixjunil chi ka’kab’il re naq taajultiko’q eere (xnimal ru li Allah).

وَاَنَّهٗ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْاُنْثٰىۙ

wa annahū khalaqaz-zaujainiż-żakara wal-unṡā.

ut relik chi yaal naq a’an li kiyo’ob’tesink re li sumal winq ut ixq, .

فِيْهِمَا مِنْ كُلِّ فَاكِهَةٍ زَوْجٰنِۚ

fīhimā min kulli fākihatin zaujān(i).

Sa’ li wiib’ chi choxa wankeb’ jalan jalanq li ru che’ chi ka’kab’il.

فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْاُنْثٰىۗ

fa ja‘ala minhuz-zaujainiż-żakara wal-unṡā.

toja’ naq kixyiib’ rik’in a’an jun sumal winq ut jun ixq.

وَّخَلَقْنٰكُمْ اَزْوَاجًاۙ

wa khalaqnākum azwājā(n).

Ut Laa’o xexqayo’ob’tesi chi ka’kab’il, .

وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالْاُنْثٰىٓ ۙ

wa mā khalaqaż-żakara wal-unṡā.

choqʼ re xyoʼobʼtesinkil li winq ut li ixq,