Q.S An-Najm (اَلنَّجْم) - 62 Xkʼihalebʼ li Raqal

وَالنَّجْمِ اِذَا هَوٰىۙ

wan-najmi iżā hawā.

Chiruhebʼ li chahim naq nekeʼkubʼe,

مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوٰىۚ

mā ḍalla ṣāḥibukum wa mā gawā.

laa wamiiw (Muhammad) moko sachenaq ta chi moko (jo’kan ajwi’) sachso, .

وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوٰى

wa mā yanṭiqu ‘anil-hawā.

ut li k’a’ru kixye (li Alcorán) moko jo’ ta li rajom xch’ool.

اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْيٌ يُّوْحٰىۙ

in huwa illā waḥyuy yūḥā.

Maak’a’ chik, ka’ajwi’ (li Alcorán) a’an jun k’utb’esinb’il na’leb’ k’utb’il (chiru a’an), .

عَلَّمَهٗ شَدِيْدُ الْقُوٰىۙ

‘allamahū syadīdul-quwā.

li kik’ute’ chiru xb’aan li q’axal nim xwankil (Jibril), .

ذُوْ مِرَّةٍۗ فَاسْتَوٰىۙ

Żū mirrah(tin), fastawā.

li wan xaqxookil ch’oolej; toja’ naq (Jibril) kik’utun sa’ lix b’onol sa’ xtiklajik (jun chaab’il ut kaw rib’ rilb’al) .

وَهُوَ بِالْاُفُقِ الْاَعْلٰىۗ

wa huwa bil-ufuqil-a‘lā.

Naq wan sa’ li najtil b’e.

ثُمَّ دَنَا فَتَدَلّٰىۙ

Ṡumma danā fa tadallā.

Toja’ naq kinach’ok (rik’in laj Muhammad), toja’ naq kinach’ok, .

فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ اَوْ اَدْنٰىۚ

fa kāna qāba qausaini au adnā.

jo’kan naq li najtil wan (chiru) wiib’ li flecha malaj nach’ wi’chik (wi’chik).

فَاَوْحٰىٓ اِلٰى عَبْدِهٖ مَآ اَوْحٰىۗ

fa auḥā ilā ‘abdihī mā auḥā.

Chirix chik a’an kixnumsi re lix moos (Muhammad) li k’a’ru kixk’utb’esi li Allah.

مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَاٰى

mā każabal-fu'ādu mā ra'ā.

Li raam ink’a’ kixtz’eqtaana li k’a’ru kiril.

اَفَتُمٰرُوْنَهٗ عَلٰى مَا يَرٰى

afa tumārūnahū ‘alā mā yarā.

Jo’kan ut, ma laa’ex (eb’ laj paab’anel re Meca) texwech’oq rik’in chirix li k’a’ru kiril?

وَلَقَدْ رَاٰهُ نَزْلَةً اُخْرٰىۙ

wa laqad ra'āhu nazlatan ukhrā.

Ut relik chi yaal, a’an (laj Muhammad) kiril (sa’ tz’aqal xjalam-uuch) sa’ jalan chik hoonal, .

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهٰى

‘inda sidratil-muntahā.

(a’an a’in) sa’ Sidratul Muntaha, 1999.

عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوٰىۗ

‘indahā jannatul-ma'wā.

nach’ rik’in wankeb’ li Awimq re Wank, .

اِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشٰىۙ

iż yagsyas-sidrata mā yagsyā.

(Laj Muhammad kiril laj Gabriel) naq laj Sidratul Muntaha ki’ok chi b’ak’e’k xb’aan k’a’ruhaq li ki’ok chi b’ak’e’k, .

مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغٰى

mā zāgal-baṣaru wa mā ṭagā.

lix k’utb’esinb’il matk’ (Muhammad) ink’a’ kixjal rib’ rik’in li k’a’ru kiril chi moko (kixq’ax ru).

لَقَدْ رَاٰى مِنْ اٰيٰتِ رَبِّهِ الْكُبْرٰى

laqad ra'ā min āyāti rabbihil-kubrā.

Relik chi yaal, kiril junjunq li xnimal ru reetalil lix Qaawa’.

اَفَرَءَيْتُمُ اللّٰتَ وَالْعُزّٰى

afa ra'aitumul-lāta wal-‘uzzā.

Jo’kan ajwi’ tento naq laa’ex (eb’ laj k’iila dios) teeril (eb’ li pak’b’il yos) laj Al-Lata ut laj Al-‘Uzza, .

وَمَنٰوةَ الثَّالِثَةَ الْاُخْرٰى

wa manātaṡ-ṡāliṡatal-ukhrā.

ut li xManat, li rox (moqon) (jo’ xrab’in li Allah).

اَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْاُنْثٰى

alakumuż-żakaru wa lahul-unṡā.

Ma choq’ aawe li winq ut choq’ re A’an li ixq?

تِلْكَ اِذًا قِسْمَةٌ ضِيْزٰى

tilka iżan qismatun ḍīzā.

Aʼan tzʼaqal jun li jachok-ibʼ li inkʼaʼ tiik ru.

اِنْ هِيَ اِلَّآ اَسْمَاۤءٌ سَمَّيْتُمُوْهَآ اَنْتُمْ وَاٰبَاۤؤُكُمْ مَّآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطٰنٍۗ اِنْ يَّتَّبِعُوْنَ اِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْاَنْفُسُۚ وَلَقَدْ جَاۤءَهُمْ مِّنْ رَّبِّهِمُ الْهُدٰىۗ

in hiya illā asmā'un sammaitumūhā antum wa ābā'ukum mā anzalallāhu bihā min sulṭān(in), iy yattabi‘ūna illaẓ-ẓanna wa mā tahwal-anfus(u), wa laqad jā'ahum mir rabbihimul-hudā.

A’aneb’ a’in maak’a’ chik xyaalal, ka’ajwi’ k’ab’a’ej li xeyiib’ laa’ex ut lee yuwa’; Li Allah ink’a’ kixtaqla chaq junaq li k’utb’esinb’il na’leb’ choq’ reheb’. Ka’ajwi’ neke’xtaaqe li k’oxlak ut yalaq k’a’ru naraj li rajom xch’ooleb’. Relik chi yaal, li b’eresink xchal rik’ineb’ rik’in lix Qaawa’eb’.

اَمْ لِلْاِنْسَانِ مَا تَمَنّٰىۖ

am lil-insāni mā tamannā.

Malaj ut, ma tixtau li cuînk chixjunil li cßaßru naraj?

فَلِلّٰهِ الْاٰخِرَةُ وَالْاُوْلٰى ࣖ

fa lillāhil-ākhiratu wal-ūlā.

(Ink’a’!) Jo’kan naq re li Allah li ruchich’och’ chirix li ruchich’och’ ut li yu’am sa’ li ruchich’och’ a’in.

۞ وَكَمْ مِّنْ مَّلَكٍ فِى السَّمٰوٰتِ لَا تُغْنِيْ شَفَاعَتُهُمْ شَيْـًٔا اِلَّا مِنْۢ بَعْدِ اَنْ يَّأْذَنَ اللّٰهُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيَرْضٰى

wa kam mim malakin fis-samāwāti lā tugnī syafā‘atuhum syai'an illā mim ba‘di ay ya'żanallāhu limay yasyā'u wa yarḍā.

Ut jarub’eb’ li anjel wankeb’ sa’ choxa, lix tz’aamahomeb’ (xtenq’eb’) maak’a’ rajb’al chi junajwa ka’ajwi’ naq li Allah kixkanab’ (ut ka’ajwi’) choq’ reheb’ li ani naraj ut nasaho’ xch’ool rik’in.

اِنَّ الَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ لَيُسَمُّوْنَ الْمَلٰۤىِٕكَةَ تَسْمِيَةَ الْاُنْثٰى

innal-lażīna lā yu'minūna bil-ākhirati layusammūnal-malā'ikata tasmiyatal-unṡā.

Relik chi yaal, eb’ li ink’a’ neke’paab’ank re li yu’am chirix li kamk, relik chi yaal neke’xk’e xk’ab’a’eb’ li anjel jo’ xk’ab’a’eb’ li ixq.

وَمَا لَهُمْ بِهٖ مِنْ عِلْمٍۗ اِنْ يَّتَّبِعُوْنَ اِلَّا الظَّنَّ وَاِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِيْ مِنَ الْحَقِّ شَيْـًٔاۚ

wa mā lahum bihī min ‘ilm(in), iy yattabi‘ūna illaẓ-ẓann(a), wa innaẓ-ẓanna lā yugnī minal-ḥaqqi syai'ā(n).

Ut maakʼaʼebʼ xnawom chirix aʼin. Maak’a’ chik neke’xb’aanu chiru xtaaqenkil li k’oxlahom, ut relik chi yaal naq eb’ li k’oxlahom a’in maak’a’eb’ b’ayaq rusilal choq’ re li yaal.

فَاَعْرِضْ عَنْ مَّنْ تَوَلّٰىۙ عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ اِلَّا الْحَيٰوةَ الدُّنْيَاۗ

fa a‘riḍ ‘am man tawallā, ‘an żikrinā wa lam yurid illal-ḥayātad-dun-yā.

Jo’kan naq kanab’ (Muhammad) li ani naxtz’eqtaana li Qak’utum, ut ka’ajwi’ naraj li yu’am sa’ li ruchich’och’ a’in.

ذٰلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِّنَ الْعِلْمِۗ اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيْلِهٖۙ وَهُوَ اَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدٰى

Żālika mablaguhum minal-‘ilm(i), inna rabbaka huwa a‘lamu biman ḍalla ‘an sabīlih(ī), wa huwa a‘lamu bimanihtadā.

A’an a’in li xnimal ru xnawomeb’. Relik chi yaal, laa Qaawa’, a’an naxnaw chi us ani li nasach sa’ lix b’e ut a’an naxnaw ajwi’ ani li nab’eresiik.

وَلِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۗ لِيَجْزِيَ الَّذِيْنَ اَسَاۤءُوْا بِمَا عَمِلُوْا وَيَجْزِيَ الَّذِيْنَ اَحْسَنُوْا بِالْحُسْنٰىۚ

wa lillāhi mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), liyajziyal-lażīna asā'ū bimā ‘amilū wa yajziyal-lażīna aḥsanū bil-ḥusnā.

Ut re li Allah li k’a’ru wan sa’ choxa ut li k’a’ru wan sa’ li ch’och’. (Chi jo’kan) Tixq’ajkamuheb’ li neke’b’aanunk re li maa’usilal jo’ chanru li xe’xb’aanu ut tixq’ajkamuheb’ li neke’b’aanunk re li chaab’ilal rik’in jun q’ajkamunk jwal chaab’il wi’chik (choxa).

اَلَّذِيْنَ يَجْتَنِبُوْنَ كَبٰۤىِٕرَ الْاِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ اِلَّا اللَّمَمَۙ اِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِۗ هُوَ اَعْلَمُ بِكُمْ اِذْ اَنْشَاَكُمْ مِّنَ الْاَرْضِ وَاِذْ اَنْتُمْ اَجِنَّةٌ فِيْ بُطُوْنِ اُمَّهٰتِكُمْۗ فَلَا تُزَكُّوْٓا اَنْفُسَكُمْۗ هُوَ اَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقٰى ࣖ

allażīna yajtanibūna kabā'iral-iṡmi wal-fawāḥisya illal-lamam(a), inna rabbaka wāsi‘ul-magfirah(ti), huwa a‘lamu bikum iż ansya'akum minal-arḍi wa iż antum ajinnatun fī buṭūni ummahātikum, falā tuzakkū anfusakum, huwa a‘lamu bimanittaqā.

A’an a’in) li neke’xnajtob’resi rib’ rik’ineb’ li ninqi maak ut li tz’ajnil b’aanuhom, ka’ajwi’ li kok’ sachk. Relik chi yaal, laa Qaawa’ nim lix kuyb’al maak. A’an naxnaw chawix, xb’aan naq xatxyo’ob’tesi chalen chaq sa’ ch’och’ naq toj k’uula’al sa’ xsa’ laa na’. Joʼkan naq maakʼoxla aawibʼ naq sant. Naxnaw chirixeb’ li ani aj paab’anel.

اَفَرَءَيْتَ الَّذِيْ تَوَلّٰىۙ

afa ra'aital-lażī tawallā.

Jo’kan ut, ma ink’a’ nekeril li kristiaan li neke’xsutq’isi rib’ (rik’in li Alcorán)?

وَاَعْطٰى قَلِيْلًا وَّاَكْدٰى

wa a‘ṭā qalīlaw wa akdā.

ut kixk’e b’ayaq (re li k’a’ru yeechi’inb’il) ut chirix a’an kixk’uula li rela’.

اَعِنْدَهٗ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرٰى

a‘indahū ‘ilmul-gaibi fahuwa yarā.

Ma wan xnawom chirix li ink’a’ na’ilman re naq taaruuq chirilb’al (a’an)?

اَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِيْ صُحُفِ مُوْسٰى

am lam yunabba' bimā fī ṣuḥufi mūsā.

Malaj ut ma ink’a’ yeeb’il resil (re) li k’a’ru wan sa’eb’ lix perel (li Santil Hu li kik’utb’esiman chiru) laj Moises?

وَاِبْرٰهِيْمَ الَّذِيْ وَفّٰىٓ ۙ

wa ibrāhīmal-lażī waffā.

Ut (lix huhil li) laj Abraham li junelik naxtz’aqob’resi ru li yeechi’ihom?

اَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِّزْرَ اُخْرٰىۙ

allā taziru wāziratuw wizra ukhrā.

(a’an a’in) naq li ani namaakob’k ink’a’ tixk’am lix maakeb’ li jun ch’ol chik, .

وَاَنْ لَّيْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰىۙ

wa al laisa lil-insāni illā mā sa‘ā.

ut li winq aʼan kaʼajwiʼ naxtaw li kʼaru xkʼanjelak wiʼ,

وَاَنَّ سَعْيَهٗ سَوْفَ يُرٰىۖ

wa anna sa‘yahū saufa yurā.

ut chi yaal taak’utmanq lix yalb’al xq’e (chiru a’an), .

ثُمَّ يُجْزٰىهُ الْجَزَاۤءَ الْاَوْفٰىۙ

Ṡumma yujzāhul-jazā'al-aufā.

toja’ naq taa’osob’tesiiq rik’in li sumenk q’axal tz’aqal re ru, .

وَاَنَّ اِلٰى رَبِّكَ الْمُنْتَهٰىۙ

wa anna ilā rabbikal-muntahā.

ut chi yaal re laa Qaawaʼ wan li rosoʼjik (chixjunil li kʼaʼaq re ru), .

وَاَنَّهٗ هُوَ اَضْحَكَ وَاَبْكٰى

wa annahū huwa aḍḥaka wa abkā.

ut relik chi yaal naq aʼan li naxkʼehebʼ chi seʼek ut chi yaabʼak li tenamit,

وَاَنَّهٗ هُوَ اَمَاتَ وَاَحْيَاۙ

wa annahū huwa amāta wa aḥyā.

ut chi yaal naq aʼan li nakʼamok re li kamk ut li yuʼamej,

وَاَنَّهٗ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْاُنْثٰىۙ

wa annahū khalaqaz-zaujainiż-żakara wal-unṡā.

ut relik chi yaal naq a’an li kiyo’ob’tesink re li sumal winq ut ixq, .

مِنْ نُّطْفَةٍ اِذَا تُمْنٰىۙ

min nuṭfatin iżā tumnā.

chalen chaq li semen, naq na’el chaq, .

وَاَنَّ عَلَيْهِ النَّشْاَةَ الْاُخْرٰىۙ

wa anna ‘alaihin nasy'atal-ukhrā.

ut relik chi yaal naq a’an li naxk’uub’ jun chik li yo’ob’tesihom (wakliik chi yo’yo chirix li kamk), .

وَاَنَّهٗ هُوَ اَغْنٰى وَاَقْنٰىۙ

wa annahū huwa agnā wa aqnā.

ut relik chi yaal naq a’an li ani nak’ehok re li b’ihomal ut li tz’aqalil.

وَاَنَّهٗ هُوَ رَبُّ الشِّعْرٰىۙ

wa annahū huwa rabbusy-syi‘rā.

ut relik chi yaal naq A’an li Qaawa’ (li aj eechal re) li chahim Shi’ra .

وَاَنَّهٗٓ اَهْلَكَ عَادًا ۨالْاُوْلٰىۙ

wa annahū ahlaka ‘ādanil-ūlā.

ut relik chi yaal naq a’an li kisache’ reheb’ li tenamit ‘Ad najter chaq, .

وَثَمُوْدَا۟ فَمَآ اَبْقٰىۙ

wa ṡamūda famā abqā.

ut li tenamit Samud, Maajun kixkanab’ (chi yo’yo), .

وَقَوْمَ نُوْحٍ مِّنْ قَبْلُۗ اِنَّهُمْ كَانُوْا هُمْ اَظْلَمَ وَاَطْغٰىۗ

wa qauma nūḥim min qabl(u), innahum kānū hum aẓlama wa aṭgā.

ut (jo’kan ajwi’) lix tenamit laj Noe rub’elaj a’an. Relik chi yaal, a’aneb’ li tenamit q’axal ink’a’ tiikeb’ xch’ool ut q’axal ink’a’ neke’ab’in.

وَالْمُؤْتَفِكَةَ اَهْوٰىۙ

wal-mu'tafikata ahwā.

Ut li kaq-sut-iq' kixsach (li xch'och'eb' li ralal xk'ajol laj Lut),

فَغَشّٰىهَا مَا غَشّٰىۚ

fa gasysyāhā mā gasysyā.

toja’ naq kixch’utub’ li ch’och’ (jo’ tojb’a-maak) rik’in (li b’aqlaq ch’iich’) li kit’ane’ sa’ xb’een.

فَبِاَيِّ اٰلَاۤءِ رَبِّكَ تَتَمَارٰى

fa bi'ayyi ālā'i rabbika tatamārā.

Jo’kan ut, b’arwan reheb’ li rosob’tesihom laa Qaawa’ toj wiib’anb’il aach’ool chirix?

هٰذَا نَذِيْرٌ مِّنَ النُّذُرِ الْاُوْلٰى

hāżā nażīrum minan-nużuril-ūlā.

A’in (Muhammad) a’an jun reheb’ laj k’ehol na’leb’ sa’ xyanqeb’ laj k’ehol na’leb’ li xe’chal chaq junxil.

اَزِفَتِ الْاٰزِفَةُ ۚ

azifatil-āzifah(tu).

Li jun li nach’ (Kutan re li Raqok Aatin) yoo chi nach’ok.

لَيْسَ لَهَا مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ كَاشِفَةٌ ۗ

laisa lahā min dūnillāhi kāsyifah(tun).

Maajun chik taaruuq chixk’utb’al (lix k’ulunik li kutan a’an) ka’ajwi’ li Allah.

اَفَمِنْ هٰذَا الْحَدِيْثِ تَعْجَبُوْنَۙ

afamin hāżal-ḥadīṡi ta‘jabūn(a).

Joʼkan naq, ma nasachk aachʼool rikʼin li esil aʼin?

وَتَضْحَكُوْنَ وَلَا تَبْكُوْنَۙ

wa taḍḥakūna wa lā tabkūn(a).

ut nekexseʼek ut inkʼaʼ nekexyaabʼak, .

وَاَنْتُمْ سٰمِدُوْنَ

wa antum sāmidūn(a).

naq laa’at maak’a’ aak’a’uxl (rik’in a’an).

فَاسْجُدُوْا لِلّٰهِ وَاعْبُدُوْا ࣖ ۩

fasjudū lillāhi wa‘budū.

Jo’kan naq chexwiq’ib’ eerib’ chiru li Allah ut cheloq’oni (A’an).