Abraza el Islam, haz clic aquí
Islam Al-Haq: Qur'an utz Hadith
(Islam saq)

Q.S Al-Baqarah (اَلْبَقَرَة) - 286 Xkʼihalebʼ li Raqal

(Wakax)

Qari

Murottal Audio

1

الۤمّۤ ۚ

alif lām mīm.

Alif Lam Mim


2

ذٰلِكَ الْكِتٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيْهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِيْنَۙ

Żālikal-kitābu lā raiba fīh(i), hudal lil-muttaqīn(a).

Li hu a’in (li Alcorán) maak’a’ xkab’ rix ch’oolej chirix; b’eresink choq’ reheb’ li ani aj paab’anel .


3

الَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيْمُوْنَ الصَّلٰوةَ وَمِمَّا رَزَقْنٰهُمْ يُنْفِقُوْنَ ۙ

al-lażīna yu'minūna bil-gaibi wa yuqīmūnaṣ-ṣalāta wa mimmā razaqnāhum yunfiqūn(a).

(a’aneb’) li neke’paab’ank re li k’a’ru ink’a’ na’ilman, neke’xb’aanu li tij, ut neke’xsach jun raqal li tzakemq li xqak’e reheb’ .


4

وَالَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَآ اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ۚ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوْقِنُوْنَۗ

wal-lażīna yu'minūna bimā unzila ilaika wa mā unzila min qablik(a), wabil-ākhirati hum yūqinūn(a).

ut eb’ li neke’paab’ank re (li Alcorán) li kik’utb’esiman chawu (Muhammad) ut (eb’ li hu) li ke’taqlaak chaq rub’elaj laa’at, ut neke’xpaab’ naq wan li yu’am chirix li kamk .


5

اُولٰۤىِٕكَ عَلٰى هُدًى مِّنْ رَّبِّهِمْ ۙ وَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ

ulā'ika ‘alā hudam mir rabbihim wa ulā'ika humul-mufliḥūn(a).

A’aneb’ li neke’k’uluk re xb’eresinkil rik’in lix Qaawa’, ut a’aneb’ li suerte .


6

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا سَوَاۤءٌ عَلَيْهِمْ ءَاَنْذَرْتَهُمْ اَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَ

innal-lażīna kafarū sawā'un ‘alaihim a'anżartahum am lam tunżirhum lā yu'minūn(a).

Relik chi yaal, eb’ li ink’a’ neke’paab’an, juntaq’eet choq’ reheb’, ma laa’at (Muhammad) nakaq’us malaj ink’a’ nakak’eheb’ xna’leb’, ink’a’ te’paab’anq.


7

خَتَمَ اللّٰهُ عَلٰى قُلُوْبِهِمْ وَعَلٰى سَمْعِهِمْ ۗ وَعَلٰٓى اَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَّلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيْمٌ ࣖ

khatamallāhu ‘alā qulūbihim wa ‘alā sam‘ihim wa ‘alā abṣārihim gisyāwatuw wa lahum ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Li Allah kixtz’ap li raameb’ ut li rab’inkileb’, tz’aptz’o lix k’a’uxleb’, ut te’xk’ul jun li nimla tojb’a-maak .


8

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّقُوْلُ اٰمَنَّا بِاللّٰهِ وَبِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِيْنَۘ

wa minan-nāsi may yaqūlu āmannā billāhi wa bil-yaumil-ākhiri wa mā hum bimu'minīn(a).

Ut sa’ xyanqeb’ li tenamit wankeb’ li neke’xye, “Naqapaab’ li Allah ut li Roso’jik Kutan,” a’b’an relik chi yaal naq moko aj paab’anel ta .


9

يُخٰدِعُوْنَ اللّٰهَ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا ۚ وَمَا يَخْدَعُوْنَ اِلَّآ اَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُوْنَۗ

yukhādi‘ūnallāha wal-lażīna āmanū wa mā yakhda‘ūna illā anfusahum wa mā yasy‘urūn(a).

Neke’xb’alaq’i li Allah ut eb’ li neke’paab’an, a’b’an ka’ajwi’ neke’xb’alaq’i rib’ chi ink’a’ neke’xk’e reetal .


10

فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌۙ فَزَادَهُمُ اللّٰهُ مَرَضًاۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ ۢ ەۙ بِمَا كَانُوْا يَكْذِبُوْنَ

fī qulūbihim maraḍun fa zādahumullāhu maraḍā(n), wa lahum ‘ażābun alīmum bimā kānū yakżibūn(a).

Sa’ xch’ooleb’ kiwan jun li yajel, toja’ naq li Allah kixk’e xkomon chik li yajel, ut ke’xk’ul jun li tojb’a-maak jwal ra, xb’aan naq ke’tik’ti’ik.


11

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوْا فِى الْاَرْضِۙ قَالُوْٓا اِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُوْنَ

wa iżā qīla lahum lā tufsidū fil-arḍ(i), qālū innamā naḥnu muṣliḥūn(a).

Ut nak ta̱yeheꞌ ajcuiꞌ reheb, “Me̱ba̱nu li raylal saꞌ ruchichꞌochꞌ!”. Ke’xsume, “Relik chi yaal, laa’o li naqab’aanu li chaab’ilob’resink.”


12

اَلَآ اِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُوْنَ وَلٰكِنْ لَّا يَشْعُرُوْنَ

alā innahum humul-mufsidūna wa lākil lā yasy‘urūn(a).

Chijultikoʼq aawe, relik chi yaal naq aʼanebʼ li yookebʼ xbʼaanunkil li sacheʼk, abʼan inkʼaʼ nekeʼxkʼe reetal .


13

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ اٰمِنُوْا كَمَآ اٰمَنَ النَّاسُ قَالُوْٓا اَنُؤْمِنُ كَمَآ اٰمَنَ السُّفَهَاۤءُ ۗ اَلَآ اِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاۤءُ وَلٰكِنْ لَّا يَعْلَمُوْنَ

wa iżā qīla lahum āminū kamā āmanan nāsu qālū anu'minu kamā āmanas-sufahā'(u), alā innahum humus-sufahā'u wa lākil lā ya‘lamūn(a).

Ut naq yeeb'il reheb': “Chepaab' jo' ke'paab'ank jalaneb' chik!" Ke'xsume: —Ma toopaab'anq jo' neke'paab'an li maak'a'eb' xna'leb'? Chijultiko’q eere, relik chi yaal naq a’aneb’ li maak’a’eb’ xnawom, a’b’an ink’a’ neke’xnaw.


14

وَاِذَا لَقُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَالُوْٓا اٰمَنَّا ۚ وَاِذَا خَلَوْا اِلٰى شَيٰطِيْنِهِمْ ۙ قَالُوْٓا اِنَّا مَعَكُمْ ۙاِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُوْنَ

wa iżā laqul-lażīna āmanū qālū āmannā, wa iżā khalau ilā syayāṭīnihim qālū innā ma‘akum, innamā naḥnu mustahzi'ūn(a).

Ut naq nekeʼxtaw li poyanam li nekeʼpaabʼank, nekeʼxye: «Laaʼo naqapaabʼ». A’b’an naq ke’sutq’i rik’ineb’ lix tza (aj jolominel), ke’xye, “Relik chi yaal, wanko eerik’in, ka’ajwi’ yooko chi b’atz’unk”.


15

اَللّٰهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِيْ طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُوْنَ

allāhu yastahzi'u bihim wa yamudduhum fī ṭugyānihim ya‘mahūn(a).

Li Allah tixse’eheb’ ut tixkanab’eb’ chi b’eek sa’ li sachk.


16

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الضَّلٰلَةَ بِالْهُدٰىۖ فَمَا رَبِحَتْ تِّجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوْا مُهْتَدِيْنَ

ulā'ikal-lażīnasytarawuḍ-ḍalālata bil-hudā, famā rabiḥat tijāratuhum wa mā kānū muhtadīn(a).

A’aneb’ li ke’loq’ok re li sachk rik’in b’eresink. Jo’kan naq ink’a’ kiwan xsumenkil lix k’ayinkileb’ ut maak’a’ xb’eresinkileb’ ke’xtaw.


17

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوْقَدَ نَارًا ۚ فَلَمَّآ اَضَاۤءَتْ مَا حَوْلَهٗ ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُوْرِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِيْ ظُلُمٰتٍ لَّا يُبْصِرُوْنَ

maṡaluhum kamaṡalil-lażistauqada nārā(n), falammā aḍā'at mā ḥaulahūū żahaballāhu binūrihim wa tarakahum fī ẓulumātil lā yubṣirūn(a).

Lix b’aanuhomeb’ chanchan li ani neke’xloch li xam, a’b’an chirix naq naxkutanob’resi lix sutameb’, li Allah naxmaq’ lix saqen ut naxkanab’eb’ sa’ aak’ab’, ink’a’ neke’ru chi ilok.


18

صُمٌّ ۢ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُوْنَۙ

Ṣummum bukmun ‘umyun fahum lā yarji‘ūn(a).

Tz’ap xik, mutz’eb’ ut mutz’eb’, jo’kan naq ink’a’ neke’ru chi sutq’iik.


19

اَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاۤءِ فِيْهِ ظُلُمٰتٌ وَّرَعْدٌ وَّبَرْقٌۚ يَجْعَلُوْنَ اَصَابِعَهُمْ فِيْٓ اٰذَانِهِمْ مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِۗ وَاللّٰهُ مُحِيْطٌۢ بِالْكٰفِرِيْنَ

au kaṣayyibim minas-samā'i fīhi ẓulumātuw wa ra‘duw wa barq(un), yaj‘alūna aṣābi‘ahum fī āżānihim minaṣ-ṣawā‘iqi ḥażaral-maut(i), wallāhu muḥīṭum bil- kāfirīn(a).

Malaj jo’ (jun li poyanam li nasak’e’ xb’aan) li nimla hab’ chalen chaq sa’ choxa, rochb’eeninb’il xb’aan li aak’ab’, li kaaq ut li raq’ kaaq. Neke’xtz’ap li xxik rik’in li ru’uj ruq’eb’, (ink’a’ neke’xram) li xyaab’ li kaaq xb’aan naq neke’xuwak chi kamk. Li Allah naxk’eheb’ sa’ ajl li ink’a’ neke’paab’an.


20

يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ اَبْصَارَهُمْ ۗ كُلَّمَآ اَضَاۤءَ لَهُمْ مَّشَوْا فِيْهِ ۙ وَاِذَآ اَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوْا ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَاَبْصَارِهِمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ ࣖ

yakādul-barqu yakhṭafu abṣārahum, kullamā aḍā'a lahum masyau fīh(i), wa iżā aẓlama ‘alaihim qāmū, wa lau syā'allāhu lażahaba bisam‘ihim wa abṣārihim, innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Kach’in chik ma kixchap li rilob’aaleb’ li raq’ kaaq. Yalaq jo’q’e nalemtz’un (li saq’e), neke’b’eek rub’el, ut naq na’ok li aak’ab’ sa’ xb’eeneb’, neke’xkanab’. Wi ta kiraj li Allah, kixmaq’ raj li rab’inkileb’ ut li rilob’aaleb’. Relik chi yaal, li Allah a’an li Nimajwal sa’ xb’een chixjunil li k’a’aq re ru.


21

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوْا رَبَّكُمُ الَّذِيْ خَلَقَكُمْ وَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَۙ

yā ayyuhan-nāsu‘budū rabbakumul-lażī khalaqakum wal-lażīna min qablikum la‘allakum tattaqūn(a).

Ex winq! Loq’oni laa Qaawa’ li kiyo’ob’tesink aawe ut eb’ li ke’wan chaq chawu, re naq tatruuq chixtawb’al li paab’aal.


22

الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ فِرَاشًا وَّالسَّمَاۤءَ بِنَاۤءً ۖوَّاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَخْرَجَ بِهٖ مِنَ الثَّمَرٰتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۚ فَلَا تَجْعَلُوْا لِلّٰهِ اَنْدَادًا وَّاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

allażī ja‘ala lakumul-arḍa firāsyaw was-samā'a binā'ā(n), wa anzala minas-samā'i mā'an fa akhraja bihī minaṡ-ṡamarāti rizqal lakum, falā taj‘alū lillāhi andādaw wa antum ta‘lamūn(a).

(A’an A’an) li kixyiib’ li ch’och’ choq’ ch’aat choq’ aawe ut li choxa choq’ roq kab’l, ut A’an li naxtaqla chaq li ha’ (li hab’) chalen chaq sa’ choxa, toja’ naq naxk’e chi uxmank rik’in (li hab’) li ru che’ choq’ aawe. Jo’kan ut, maak’eheb’ li wech’ok-ib’ rik’in li Allah naq toj nekenaw.


23

وَاِنْ كُنْتُمْ فِيْ رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلٰى عَبْدِنَا فَأْتُوْا بِسُوْرَةٍ مِّنْ مِّثْلِهٖ ۖ وَادْعُوْا شُهَدَاۤءَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa in kuntum fī raibim mimmā nazzalnā ‘alā ‘abdinā fa'tū bisūratim mim miṡlih(ī), wad‘ū syuhadā'akum min dūnillāhi in kuntum ṣādiqīn(a).

Ut wi wiib’anb’il eech’ool (li Alcorán) li xqataqla chaq rik’in li qamoos (Muhammad), toja’ naq teeb’aanu jun li surah jo’ a’an ut teeb’oq lee tenq’ chiru li Allah, wi yaal eere.


24

فَاِنْ لَّمْ تَفْعَلُوْا وَلَنْ تَفْعَلُوْا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِيْ وَقُوْدُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ ۖ اُعِدَّتْ لِلْكٰفِرِيْنَ

fa'illam taf‘alū wa lan taf‘alū fattaqun-nāral-latī waqūduhan-nāsu wal-ḥijārah(tu), u‘iddat lil-kāfirīn(a).

Wi ink’a’ nekexru chixyiib’ankil, ut (chi yaal) ink’a’ texruuq, toja’ naq texxuwa li xam re xb’alb’a li naxk’at li xam a’aneb’ li winq ut li pek, li kawresinb’il choq’ reheb’ li ink’a’ neke’paab’an.


25

وَبَشِّرِ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ اَنَّ لَهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ ۗ كُلَّمَا رُزِقُوْا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِّزْقًا ۙ قَالُوْا هٰذَا الَّذِيْ رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَاُتُوْا بِهٖ مُتَشَابِهًا ۗوَلَهُمْ فِيْهَآ اَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَّهُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

wa basysyiril-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti anna lahum jannātin tajrī min taḥtihal- anhār(u), kullamā ruziqū minhā min ṡamaratir rizqā(n), qālū hāżal-lażī ruziqnā min qablu wa utū bihī mutasyābihā(n), wa lahum fīhā azwājum muṭahharatuw wa hum fīhā khālidūn(a).

Ut chek’e li chaab’il esilal reheb’ li neke’paab’an ut neke’xb’aanu li chaab’il b’aanuhom, naq choq’ reheb’ (k’eeb’ileb’) li awimq b’ar wi’ neke’el chaq li nima’. Yalaq jo’q’e neke’k’eeman reheb’ li ru che’ chalen chaq sa’ Choxa, neke’xye, “A’in li k’a’ru kik’eeman qe junxil.” Ak k’eeb’ileb’ reheb’ li juntaq’eet (li ru). Ut aran (neke’xtaw) li saq ruhil sumal. Nekeʼkanaak chi saʼ.


26

۞ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَسْتَحْيٖٓ اَنْ يَّضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوْضَةً فَمَا فَوْقَهَا ۗ فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فَيَعْلَمُوْنَ اَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ ۚ وَاَمَّا الَّذِيْنَ كَفَرُوْا فَيَقُوْلُوْنَ مَاذَآ اَرَادَ اللّٰهُ بِهٰذَا مَثَلًا ۘ يُضِلُّ بِهٖ كَثِيْرًا وَّيَهْدِيْ بِهٖ كَثِيْرًا ۗ وَمَا يُضِلُّ بِهٖٓ اِلَّا الْفٰسِقِيْنَۙ

innallāha lā yastaḥyī ay yaḍriba maṡalam mā ba‘ūḍatan famā fauqahā, fa'ammal- lażīna āmanū faya‘lamūna annahul-ḥaqqu mir rabbihim, wa ammal-lażīna kafarū fayaqūlūna māżā arādallāhu bihāżā maṡalā(n), yuḍillu bihī kaṡīraw wa yahdī bihī kaṡīrā(n), wa mā yuḍillu bihī illal-fāsiqīn(a).

Relik chi yaal, li Allah ink’a’ naxk’e rib’ chi wiib’ank xch’ool chixyiib’ankil jun eetalil re jun li mosquito malaj k’a’ruhaq ka’ch’in chik chiru a’an. Ut eb li neque'pa̱ban neque'xnau nak a'an a'in li xya̱lal li quichal riq'uin li Dios. A’b’anan eb’ li ink’a’ neke’paab’an neke’xye: “K’a’ru kiraj xyeeb’al li Allah rik’in li jaljookil ru aatin a’in?” Rik’in li (jaljookil ru aatin) a’an kixkanab’eb’ naab’al li tenamit chi sachk, ut rik’in a’an (jo’kan ajwi’) naab’aleb’ li tenamit kixk’e xb’eresinkileb’. A’b’anan maajun naxb’alaq’i rik’in a’in (jaljookil ru aatin) ka’ajwi’ eb’ laj maak,


27

الَّذِيْنَ يَنْقُضُوْنَ عَهْدَ اللّٰهِ مِنْۢ بَعْدِ مِيْثَاقِهٖۖ وَيَقْطَعُوْنَ مَآ اَمَرَ اللّٰهُ بِهٖٓ اَنْ يُّوْصَلَ وَيُفْسِدُوْنَ فِى الْاَرْضِۗ اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ

allażīna yanquḍūna ‘ahdallāhi mim ba‘di mīṡāqih(ī), wa yaqṭa‘ūna mā amarallāhu bihī ay yūṣala wa yufsidūna fil-arḍ(i), ulā'ika humul-khāsirūn(a).

(a’aneb’) li neke’xq’et lix sumwank li Allah chirix naq (li sumwank) ak k’ojob’anb’il, ut neke’xq’et li k’a’ru kixtaqla li Allah naq te’xjunaji rib’ ut neke’xk’am chaq li maa’usilal sa’ li ruchich’och’. A’aneb’ li neke’sach.


28

كَيْفَ تَكْفُرُوْنَ بِاللّٰهِ وَكُنْتُمْ اَمْوَاتًا فَاَحْيَاكُمْۚ ثُمَّ يُمِيْتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيْكُمْ ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

kaifa takfurūna billāhi wa kuntum amwātan fa'aḥyākum, ṡumma yumītukum ṡumma yuḥyīkum ṡumma ilaihi turja‘ūn(a).

Chan ru naq ink’a’ taapaab’ li Allah, naq (wankat) chi kamenaq, toja’ naq kixk’e aawe laa yu’am, toja’ naq xatxkamsi, toja’ naq xatxk’e wi’chik chi yo’yo. Toja’ naq rik’in a’an texsutq’iiq.


29

هُوَ الَّذِيْ خَلَقَ لَكُمْ مَّا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَاۤءِ فَسَوّٰىهُنَّ سَبْعَ سَمٰوٰتٍ ۗ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

huwal-lażī khalaqa lakum mā fil-arḍi jamī‘ā(n), ṡummastawā ilas-samā'i fasawwāhunna sab‘a samāwāt(in), wa huwa bikulli syai'in ‘alīm(un).

A’an (Allah) li kiyiib’ank re chixjunil li k’a’aq re ru wan sa’ li ruchich’och’ choq’ aawe, toja’ naq xko’o sa’ choxa, toja’ naq kixtz’aqob’resiheb’ ru sa’ wuqub’ chi choxa. Ut A’an aj Nawom re chixjunil.


30

وَاِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اِنِّيْ جَاعِلٌ فِى الْاَرْضِ خَلِيْفَةً ۗ قَالُوْٓا اَتَجْعَلُ فِيْهَا مَنْ يُّفْسِدُ فِيْهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاۤءَۚ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۗ قَالَ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

wa iż qāla rabbuka lil-malā'ikati innī jā‘ilun fil-arḍi khalīfah(tan), qālū ataj‘alu fīhā may yufsidu fīhā wa yasfikud-dimā'(a), wa naḥnu nusabbiḥu biḥamdika wa nuqaddisu lak(a), qāla innī a‘lamu mā lā ta‘lamūn(a).

Ut (chijultiko’q eere) naq lee Qaawa’ kixye reheb’ li anjel, “Tinyiib’ jun li kalifa sa’ li ruchich’och’.” Ke'xye: “Ma taak'e junaq aran li tixk'e chi q'etq'eto'k ut chi hoyok kik', naq laa'o tqanima aawu ut tqasantob'resi laak'ab'a'?” A’an kixye, “Relik chi yaal, ninnaw li k’a’ru ink’a’ nekenaw laa’ex.”


31

وَعَلَّمَ اٰدَمَ الْاَسْمَاۤءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلٰۤىِٕكَةِ فَقَالَ اَنْۢبِـُٔوْنِيْ بِاَسْمَاۤءِ هٰٓؤُلَاۤءِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa ‘allama ādamal-asmā'a kullahā ṡumma ‘araḍahum ‘alal-malā'ikati faqāla ambi'ūnī bi'asmā'i hā'ulā'i in kuntum ṣādiqīn(a).

Ut kixk’ut chiru laj Adan lix k’ab’a’eb’ (li k’a’aq re ru) chixjunileb’, toja’ naq kixk’ut chiruheb’ li anjel, ut kixye, “Yehomaq we lix k’ab’a’eb’ chixjunil a’in (li k’a’aq re ru), wi yaal nekeye!”


32

قَالُوْا سُبْحٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۗاِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ

qālū subḥānaka lā ‘ilma lanā illā mā ‘allamtanā, innaka antal-‘alīmul-ḥakīm(u).

Ke'xsume ut ke'xye: "Loq'al aawe, maak'a' chik naqanaw, ka'ajwi' li k'aru xak'ut chiqu. Relik chi yaal, laa'at li Naxnaw chixjunil, li Naxnaw chixjunil".


33

قَالَ يٰٓاٰدَمُ اَنْۢبِئْهُمْ بِاَسْمَاۤىِٕهِمْ ۚ فَلَمَّآ اَنْۢبَاَهُمْ بِاَسْمَاۤىِٕهِمْۙ قَالَ اَلَمْ اَقُلْ لَّكُمْ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ غَيْبَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۙ وَاَعْلَمُ مَا تُبْدُوْنَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُوْنَ

qāla yā ādamu ambi'hum bi'asmā'ihim, falammā amba'ahum bi'asmā'ihim, qāla alam aqul lakum innī a‘lamu gaibas-samāwāti wal-arḍ(i), wa a‘lamu mā tubdūna wa mā kuntum taktumūn(a).

A’an (li Allah) kixye, “At Adan! Ye reheb’ li k’ab’a’ej!” Chirix naq a’an (laj Adan) kixye lix k’ab’a’, kixye, “Ma ink’a’ xinye aawe naq ninnaw li muqmuukil na’leb’ re li choxa ut li ruchich’och’, ut ninnaw li k’a’ru nakak’utb’esi ut li k’a’ru nakamuq?”


34

وَاِذْ قُلْنَا لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اسْجُدُوْا لِاٰدَمَ فَسَجَدُوْٓا اِلَّآ اِبْلِيْسَۗ اَبٰى وَاسْتَكْبَرَۖ وَكَانَ مِنَ الْكٰفِرِيْنَ

wa iż qulnā lil-malā'ikatisjudū li ādama fasajadū illā iblīs(a), abā wastakbara wa kāna minal-kāfirīn(a).

Ut (jultiko’q eere) naq xqaye reheb’ li anjel, “Chexwiq’ib’ eerib’ chiru laj Adan!” Jo’kan naq ke’xwiq’ib’ rib’ ka’ajwi’ laj Satanas ink’a’. Inkʼaʼ naxkʼulubʼa ut naxnimobʼresi ribʼ, ut wank saʼ xyanqebʼ li inkʼaʼ nekeʼpaabʼank re.


35

وَقُلْنَا يٰٓاٰدَمُ اسْكُنْ اَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَاۖ وَلَا تَقْرَبَا هٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُوْنَا مِنَ الظّٰلِمِيْنَ

wa qulnā yā ādamuskun anta wa zaujukal-jannata wa kulā minhā ragadan ḥaiṡu syi'tumā, wa lā taqrabā hāżihisy-syajarata fa takūnā minaẓ-ẓālimīn(a).

Ut laa’o xqaye, “At Adan, kanaaqex laa’at ut laa wixaqil sa’ li Paraiso, ut chetzeka li ru jo’ k’ihal li teeraj, a’b’an matnach’ok rik’in li che’ a’in, maare tatwanq sa’ xyanqeb’ laj maak!”


36

فَاَزَلَّهُمَا الشَّيْطٰنُ عَنْهَا فَاَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيْهِ ۖ وَقُلْنَا اهْبِطُوْا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۚ وَلَكُمْ فِى الْاَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَّمَتَاعٌ اِلٰى حِيْنٍ

fa'azallahumasy-syaiṭānu ‘anhā fa akhrajahumā mimmā kānā fīh(i), wa qulnahbiṭū ba‘ḍukum liba‘ḍin ‘aduww(un), wa lakum fil-arḍi mustaqarruw wa matā‘un ilā ḥīn(in).

Chirix chik aʼan, laj Tza kixbʼalaqʼihebʼ xkabʼichalebʼ re naq teʼelq saʼ li Chʼinaʼusil naʼajej, ut keʼisiik chisaʼ naq wankebʼ aran. Ut laa'o xqaye: “Kub'enaqex, wankeb' eere li xik' neke'ilok reheb' li junch'ol chik, ut sa' ruuchich'och' te'wanq ochoch ut sahilal cho'q eere toj reetal naq xaqab'anb'ilaq xq'ehil".


37

فَتَلَقّٰٓى اٰدَمُ مِنْ رَّبِّهٖ كَلِمٰتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّهٗ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

fatalaqqā ādamu mir rabbihī kalimātin fatāba ‘alaih(i), innahū huwat-tawwābur- raḥīm(u).

Toja’ naq laj Adan kixk’ul li aatin rik’in lix Qaawa’, ut a’an kixk’ulub’a lix jalb’al xk’a’uxl. Relik chi yaal, li Allah a’an laj k’ulub’anel re li jalb’a-k’a’uxlej, li q’axal aj toq’ob’anel ru.


38

قُلْنَا اهْبِطُوْا مِنْهَا جَمِيْعًا ۚ فَاِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِّنِّيْ هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

qulnahbiṭū minhā jamī‘ā(n), fa'immā ya'tiyannakum minnī hudan faman tabi‘a hudāya falā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Kiqaye, “Kub’enaqex chaq sa’ li Paraiso, chejunilex! Toja’ naq wi taachalq li b’eresink eerik’in wik’in, toja’ naq ani naxtaaqe lin b’eresihom, maak’a’aq xxiw choq’ reheb’, chi moko te’raho’q xch’ool.”


39

وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَكَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَآ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

wal-lażīna kafarū wa każżabū bi'āyātinā ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Chirixeb’ li ink’a’ neke’paab’an ut neke’xtz’eqtaana li Qareetalil, a’aneb’ aj eechal re li xam, b’ar wi’ te’kanaaq chi junelik q’e kutan.


40

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَوْفُوْا بِعَهْدِيْٓ اُوْفِ بِعَهْدِكُمْۚ وَاِيَّايَ فَارْهَبُوْنِ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa aufū bi‘ahdī ūfi bi‘ahdikum, wa iyyāya farhabūn(i).

Ex ralal xcꞌajol laj Israel! Chijultiko’q eere Lin osob’tesihom li xink’e sa’ eeb’een. Ut tz’aqob’resi ru laa yeechi’ihom we, laa’in tintz’aqob’resi ru lin yeechi’ihom aawe, ut ka’ajwi’ laa’in taaxuwa.


41

وَاٰمِنُوْا بِمَآ اَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُوْنُوْٓا اَوَّلَ كَافِرٍۢ بِهٖ ۖ وَلَا تَشْتَرُوْا بِاٰيٰتِيْ ثَمَنًا قَلِيْلًا ۖوَّاِيَّايَ فَاتَّقُوْنِ

wa āminū bimā anzaltu muṣaddiqal limā ma‘akum wa lā takūnū awwala kāfirim bih(ī), wa lā tasytarū bi'āyātī ṡamanan qalīlā(n), wa iyyāya fattaqūn(i).

Ut chepaab’ li k’a’ru (li Alcorán) li xintaqla chaq li naxk’ojob’ li k’a’ru (li Torah) wan eerik’in, ut maawa’aq li xb’een li ink’a’ taapaab’anq re. Maak’ayiheb’ Lin raqal chi b’ab’ay xtz’aq, ut ka’ajwi’ laa’in taaxuwa.


42

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

wa lā talbisul-ḥaqqa bil-bāṭili wa taktumul-ḥaqqa wa antum ta‘lamūn(a).

Ut maak’e li yaal rik’in li tik’ti’ ut (maak’e) xmuqb’al li yaal naq toj nakanaw.


43

وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ وَارْكَعُوْا مَعَ الرّٰكِعِيْنَ

wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāta warka‘ū ma‘ar-rāki‘īn(a).

Ut xb’aanunkil li tij, xtojb’al li zakat, ut kub’eek rik’ineb’ li neke’kub’e.


44

۞ اَتَأْمُرُوْنَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَاَنْتُمْ تَتْلُوْنَ الْكِتٰبَ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

ata'murūnan-nāsa bil-birri wa tansauna anfusakum wa antum tatlūnal-kitāb(a), afalā ta‘qilūn(a).

K’a’ut naq nakataqlaheb’ jalan (xb’aanunkil) li chaab’ilal, naq nasach sa’ aach’ool laa’at, us ta nakawil ru li Hu (Torah)? Ma ink'a' neketaw ru?


45

وَاسْتَعِيْنُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلٰوةِ ۗ وَاِنَّهَا لَكَبِيْرَةٌ اِلَّا عَلَى الْخٰشِعِيْنَۙ

wasta‘īnū biṣ-ṣabri waṣ-ṣalāh(ti), wa innahā lakabīratun illā ‘alal-khāsyi‘īn(a).

Ut patz’ xtenq’ (rik’in li Allah) rik’in kuyuk ut tijok. Ut (li tijok) ch’a’aj tz’aqal, ka’ajwi’ choq’ reheb’ li neke’xk’e xch’ool chi paab’ank .


46

الَّذِيْنَ يَظُنُّوْنَ اَنَّهُمْ مُّلٰقُوْا رَبِّهِمْ وَاَنَّهُمْ اِلَيْهِ رٰجِعُوْنَ ࣖ

allażīna yaẓunnūna annahum mulāqū rabbihim wa annahum ilaihi rāji‘ūn(a).

(a’aneb’) li ani neke’xpaab’ naq te’xk’ul lix Qaawa’, ut naq te’sutq’iiq rik’in.


47

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَنِّيْ فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa annī faḍḍaltukum ‘alal- ‘ālamīn(a).

Ex ralal xcꞌajol laj Israel! Chijultiko’q eere Lin osob’tesink li xink’e sa’ eeb’een, ut xexin’osob’tesiik chiruheb’ chixjunil li jun ch’ol chik chi tenamit sa’ li ruchich’och’ a’in (sa’ li hoonal a’an).


48

وَاتَّقُوْا يَوْمًا لَّا تَجْزِيْ نَفْسٌ عَنْ نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَّلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَّلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَّلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ

wattaqū yaumal lā tajzī nafsun ‘an nafsin syai'aw wa lā yuqbalu minhā syafā‘atuw wa lā yu'khażu minhā ‘adluw wa lā hum yunṣarūn(a).

Ut chexuwa li kutan, (naq) maajun naru chixkolb’al rix li jun chik chi ka’ch’in. Chiru li hoonal a’an, yalaq k’a’ru chi tz’aamank ut tojb’a-maak rik’ineb’ ink’a’ taak’ulub’aaq ut ink’a’ te’tenq’aaq.


49

وَاِذْ نَجَّيْنٰكُمْ مِّنْ اٰلِ فِرْعَوْنَ يَسُوْمُوْنَكُمْ سُوْۤءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُوْنَ اَبْنَاۤءَكُمْ وَيَسْتَحْيُوْنَ نِسَاۤءَكُمْ ۗ وَفِيْ ذٰلِكُمْ بَلَاۤءٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَظِيْمٌ

wa iż najjainākum min āli fir‘auna yasūmūnakum sū'al-‘ażābi yużabbiḥūna abnā'akum wa yastaḥyūna nisā'akum, wa fī żālikum balā'um mir rabbikum ‘aẓīm(un).

Ut (jultikaq eere) naq xexqakol chiru (laj Faraon ut) eb’ li neke’taaqenk re laj Faraon. Ke'xk'e nimla rahilal sa' aab'een. Neke'xkamsiheb' laawalal ut neke'xkol xyu'ameb' laarab'in. Ut sa’ li na’leb’ a’an a’an jun nimla yale’k rik’in laa Qaawa’.


50

وَاِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَاَنْجَيْنٰكُمْ وَاَغْرَقْنَآ اٰلَ فِرْعَوْنَ وَاَنْتُمْ تَنْظُرُوْنَ

wa iż faraqnā bikumul-baḥra fa'anjainākum wa agraqnā āla fir‘auna wa antum tanẓurūn(a).

Ut (jultiko’q eere) naq xqajach ru li palaw choq’ eere, re naq tooruuq chekolb’al ut Xqak’e chi sub’e’k (laj Faraon ut) eb’ li neke’taaqenk re laj Faraon, naq yookex chi ilok.


51

وَاِذْ وٰعَدْنَا مُوْسٰىٓ اَرْبَعِيْنَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْۢ بَعْدِهٖ وَاَنْتُمْ ظٰلِمُوْنَ

wa iż wā‘adnā mūsā arba‘īna lailatan ṡummattakhażtumul-‘ijla mim ba‘dihī wa antum ẓālimūn(a).

Ut (jultikaq eere) naq xqayeechi’i re laj Moises kaahib’ xka’k’aal chi q’ojyin. Toja’ naq laa’ex (eb’ li ralal xk’ajol laj Israel) xeyiib’ (jun xjalam-uuch) li wakax (jo’ mayej) chirix naq (x’el chaq), ut laa’ex (xe’ok) choq’ aj maak.


52

ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

Ṡumma ‘afaunā ‘ankum mim ba‘di żālika la‘allakum tasykurūn(a).

Toja’ naq xqakuy eemaak chirix a’an, re naq texb’antioxinq.


53

وَاِذْ اٰتَيْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَ

wa iż ātainā mūsal-kitāba wal-furqāna la‘allakum tahtadūn(a).

Ut (chijultiko’q eere), naq xqak’e re laj Musa li Hu ut li Furqan, re naq texruuq chi b’eresiik.


54

وَاِذْ قَالَ مُوْسٰى لِقَوْمِهٖ يٰقَوْمِ اِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ اَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوْبُوْٓا اِلٰى بَارِىِٕكُمْ فَاقْتُلُوْٓا اَنْفُسَكُمْۗ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ عِنْدَ بَارِىِٕكُمْۗ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۗ اِنَّهٗ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

wa iż qāla mūsā liqaumihī yā qaumi innakum ẓalamtum anfusakum bittikhāżikumul- ‘ijla fatūbū ilā bāri'ikum faqtulū anfusakum, żālikum khairul lakum ‘inda bāri'ikum, fatāba ‘alaikum, innahū huwat-tawwābur-raḥīm(u).

Ut (jultikaq eere) naq laj Musa kixye reheb' li xtenamit, "At intenamit! Relik chi yaal naq xeb'aanu eerib' chi ink'a' us rik'in xyiib'ankil (xjalam-uuch) jun li wakax (jo' mayej), jo'kan naq chejal eek'a'uxl chiru laj Yo'ob'tesinel eere ut chekamsi eerib'. Us wi'chik cho'q eere rik'in laj Yo'ob'tesinel eere. A'an tixk'ulub'a lee jalb'a-k'a'uxl. Relik chi yaal, A'an li Q'axal Nak'ulub'ank re li jalb'a-k'a'uxlej.


55

وَاِذْ قُلْتُمْ يٰمُوْسٰى لَنْ نُّؤْمِنَ لَكَ حَتّٰى نَرَى اللّٰهَ جَهْرَةً فَاَخَذَتْكُمُ الصّٰعِقَةُ وَاَنْتُمْ تَنْظُرُوْنَ

wa iż qultum yā mūsā lan nu'mina laka ḥattā narallāha jahratan fa'akhażatkumuṣ-ṣā‘iqatu wa antum tanẓurūn(a).

Ut (jultikaq aawe) naq xaye, “At Musa! Ink’a’ tatqapaab’ toj reetal naq taqawil chi saqen ru li Allah,” toja’ naq li raq’ kaaq xatxsak’ naq yookat chi ilok.


56

ثُمَّ بَعَثْنٰكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

Ṡumma ba‘aṡnākum mim ba‘di mautikum la‘allakum tasykurūn(a).

Chirix chik a’an, Xqawaklesi aach’ool chirix naq xatkam, re naq tatb’antioxinq.


57

وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَاَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوٰى ۗ كُلُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ ۗ وَمَا ظَلَمُوْنَا وَلٰكِنْ كَانُوْٓا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُوْنَ

wa ẓallalnā ‘alaikumul-gamāma wa anzalnā ‘alaikumul-manna was-salwā, kulū min ṭayyibāti mā razaqnākum, wa mā ẓalamūnā wa lākin kānū anfusahum yaẓlimūn(a).

Ut Xqak’e aawe xmuheb’aal rik’in li choql, ut Xqataqla chaq aawe li mann ut li salwa. Chatzeka li chaab’il (tzekemq) rik’in li tzakemq li xqak’e aawe. Ink'a' ke'xb'aanu maa'usilal qe, ke'xb'aanu b'an maa'usilal reheb' rib'.


58

وَاِذْ قُلْنَا ادْخُلُوْا هٰذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوْا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَّادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَّقُوْلُوْا حِطَّةٌ نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطٰيٰكُمْ ۗ وَسَنَزِيْدُ الْمُحْسِنِيْنَ

wa iż qulnadkhulū hāżihil-qaryata fakulū minhā ḥaiṡu syi'tum ragadaw wadkhulul- bāba sujjadaw wa qūlū ḥiṭṭatun nagfir lakum khaṭāyākum, wa sanazīdul-muḥsinīn(a).

Ut (jultikaq eere) naq xqaye, "Okanqex sa' li ch'och' a'in (Baitulmaqdis), toja' naq texwa'aq chi chaab'il (li jalan jalanq chi tzakemq) li wan aran jo' chanru nekeraj. Ut chex'okaq sa' rokeb'aal naq yooqex chi kub'eek, ut cheye, "Chookol (chiru li qamaak)," relik chi yaal naq taqakuy lee maak. Ut tqak'e chi k'iik li neke'b'aanunk re li chaab'ilal choq' re."


59

فَبَدَّلَ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِيْ قِيْلَ لَهُمْ فَاَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا رِجْزًا مِّنَ السَّمَاۤءِ بِمَا كَانُوْا يَفْسُقُوْنَ ࣖ

fabaddalal-lażīna ẓalamū qaulan gairal-lażī qīla lahum fa anzalnā ‘alal-lażīna ẓalamū rijzam minas-samā'i bimā kānū yafsuqūn(a).

Toja’ naq eb’ li tenamit moko tiikeb’ ta xch’ool ke’xjal li taqlahom rik’in (jun chik li taqlahom) li ink’a’ taqlanb’il reheb’. Jo’kan naq xqataqla chaq li rahilal chalen chaq sa’ choxa sa’ xb’eeneb’ li tenamit ink’a’ tiikeb’ xch’ool, xb’aan naq (junelik) ke’xb’aanu li maa’usilal.


60

۞ وَاِذِ اسْتَسْقٰى مُوْسٰى لِقَوْمِهٖ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِّعَصَاكَ الْحَجَرَۗ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ۗ قَدْ عَلِمَ كُلُّ اُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ ۗ كُلُوْا وَاشْرَبُوْا مِنْ رِّزْقِ اللّٰهِ وَلَا تَعْثَوْا فِى الْاَرْضِ مُفْسِدِيْنَ

wa iżistasqā mūsā liqaumihī faqulnaḍrib bi‘aṣākal-ḥajar(a), fanfajarat minhuṡnatā ‘asyrata ‘ainā(n), qad ‘alima kullu unāsim masyrabahum, kulū wasyrabū mir rizqillāhi wa lā ta‘ṡau fil-arḍi mufsidīn(a).

Ut (jultikaq eere) naq laj Moises kixpatz’ ha’ choq’ re lix tenamit, Laa’o xqaye, “Sak’ li pek rik’in laa b’ak’leb’ ch’iich’!” Jo'kan naq kab'laju li yu'amha' ke'elk chaq chisa'. Li junjunq chi teep naxnaw li xna’aj (respectivo) re uk’ak. Chewa’aq ut che’uk’aq rik’in li k’a’ru naxk’e li Allah (k’eeb’il), ut meeb’aanu li maa’usilal sa’ li ruchich’och’ rik’in xb’aanunkil li sache’k.


61

وَاِذْ قُلْتُمْ يٰمُوْسٰى لَنْ نَّصْبِرَ عَلٰى طَعَامٍ وَّاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْۢبِتُ الْاَرْضُ مِنْۢ بَقْلِهَا وَقِثَّاۤىِٕهَا وَفُوْمِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ۗ قَالَ اَتَسْتَبْدِلُوْنَ الَّذِيْ هُوَ اَدْنٰى بِالَّذِيْ هُوَ خَيْرٌ ۗ اِهْبِطُوْا مِصْرًا فَاِنَّ لَكُمْ مَّا سَاَلْتُمْ ۗ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاۤءُوْ بِغَضَبٍ مِّنَ اللّٰهِ ۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ كَانُوْا يَكْفُرُوْنَ بِاٰيٰتِ اللّٰهِ وَيَقْتُلُوْنَ النَّبِيّٖنَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ۗ ذٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَّكَانُوْا يَعْتَدُوْنَ ࣖ

wa iż qultum yā mūsā lan naṣbira ‘alā ṭa‘āmiw wāḥidin fad‘u lanā rabbaka yukhrij lanā mimmā tumbitul-arḍu mim baqlihā wa qiṡṡā'ihā wa fūmihā wa ‘adasihā wa baṣalihā, qāla atastabdilūnal-lażī huwa adnā bil-lażī huwa khair(un), ihbiṭū miṣran fa inna lakum mā sa'altum, wa ḍuribat ‘alaihimuż-żillatu wal-maskanatu wa bā'ū bigaḍabim minallāh(i), żālika bi'annahum kānū yakfurūna bi'āyātillāhi wa yaqtulūnan- nabiyyīna bi gairil-ḥaqq(i), żālika bimā ‘aṣaw wa kānū ya‘tadūn(a).

Ut (jultiko’q aawe), naq xaye, “At Musa! Ink’a’ naru naqakuy yal (xwa’b’al) jun paay chi tzakemq, jo’kan naq patz’ re laa Qaawa’ choq’ qe, naq tixk’e qe li k’a’ru naxk’iresi li ch’och’, jo’: li q’een, li pepino, li ajo, li hinojo ut li cebolla”. A’an (laj Moises) kixsume, "Ma yookat chixpatz’b’al k’a’ruhaq ink’a’ us choq’ reeqaj k’a’ruhaq chaab’il? Ayu sa’ junaq tenamit, relik chi yaal naq taak’ul li k’a’ru taapatz’". Toja’ naq ke’xk’ul li q’etq’etil ut li neb’a’il, ut eb’ a’an (jo’kan wi’chik) ke’xk’ul li josq’il rik’in li Allah. A’in (kik’ulman) xb’aan naq ke’xtz’eqtaanaheb’ li raqal re li Allah ut ke’xkamsiheb’ li profeet chi maak’a’ xyaalal (tiik xyaalal). Aʼin naʼuxk xbʼaan naq inkʼaʼ nekeʼabʼink ut nekeʼxqʼet li nubʼaal.


62

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَالَّذِيْنَ هَادُوْا وَالنَّصٰرٰى وَالصَّابِــِٕيْنَ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

innal-lażīna āmanū wal-lażīna hādū wan-naṣārā waṣ-ṣābi'īna man āmana billāhi wal- yaumil-ākhiri wa ‘amila ṣāliḥan fa lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Relik chi yaal, eb’ li neke’paab’an, eb’ laj Judio, eb’ laj Kristiano ut eb’ laj Sabean, ani (sa’ xyanqeb’) neke’xpaab’ li Allah ut li Roso’jik Kutan, ut neke’xb’aanu li chaab’il b’aanuhom, te’k’ehe’q xtojb’aleb’ xb’aan lix Qaawa’, maak’a’ xxiw chiruheb’, ut ink’a’ neke’raho’ xch’ool.


63

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّوْرَۗ خُذُوْا مَآ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاذْكُرُوْا مَا فِيْهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum wa rafa‘nā fauqakumuṭ-ṭūr(a), khużū mā ātainākum biquwwatiw ważkurū mā fīhi la‘allakum tattaqūn(a).

Ut (jultikaq eere) naq xqak’ul lee yeechi’ihom ut xqawaklesi li tzuul (Sinai) sa’ eeb’een (naq yooko chixyeeb’al), “Chap chi kaw li k’a’ru xqak’e eere ut chijultiko’q eere li k’a’ru wan chi sa’, re naq teetaw li paab’aal”.


64

ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهٗ لَكُنْتُمْ مِّنَ الْخٰسِرِيْنَ

Ṡumma tawallaitum mim ba‘di żālika falau lā faḍlullāhi ‘alaikum wa raḥmatuhū lakuntum minal-khāsirīn(a).

Toja’ naq chirix a’an xesutq’i chaq. Jo’kan ut, wi ta maawa’ xb’aan li rusilal li Allah ut lix toq’ob’ahom eeru, laa’ex raj tz’aqal jun reheb’ li te’sachq.


65

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِيْنَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِى السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُوْنُوْا قِرَدَةً خٰسِـِٕيْنَ

wa laqad ‘alimtumul-lażīna‘tadau minkum fis-sabti faqulnā lahum kūnū qiradatan khāsi'īn(a).

Ut relik chi yaal, laa’ex nekenaw ruheb’ li ke’maakob’k sa’ eeyanq sa’ li hilob’aal kutan, jo’kan naq xqaye reheb’: “Chexwanq jo’ tz’eqtaananb’il kaqkojl!”


66

فَجَعَلْنٰهَا نَكَالًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِيْنَ

faja‘alnāhā nakālal limā baina yadaihā wa mā khalfahā wa mau‘iẓatal lil-muttaqīn(a).

Jo’kan naq xqab’aanu (jo’kan) jun li q’usuk choq’ reheb’ li tenamit sa’ li hoonal a’an ut choq’ reheb’ li ke’chal chirix a’an, ut jun li tzolok choq’ reheb’ laj paab’anel.


67

وَاِذْ قَالَ مُوْسٰى لِقَوْمِهٖٓ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُكُمْ اَنْ تَذْبَحُوْا بَقَرَةً ۗ قَالُوْٓا اَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا ۗ قَالَ اَعُوْذُ بِاللّٰهِ اَنْ اَكُوْنَ مِنَ الْجٰهِلِيْنَ

wa iż qāla mūsā liqaumihī innallāha ya'murukum an tażbaḥū baqarah(tan), qālū atattakhiżunā huzuwā(n), qāla a‘ūżu billāhi an akūna minal-jāhilīn(a).

Ut (jultiko’q eere) naq laj Musa kixye reheb’ lix tenamit, “Li Dios naxtaqla eere chixkamsinkil jun li wakax ixq.” Ke’xpatz’, “Ma teeraj xb’aanunkil jun li se’ek chiqix?” A’an (laj Moises) kixsume, “Ninsik’ inkolb’al wib’ rik’in li Allah re naq ink’a’ tinwanq sa’ xyanqeb’ li maak’a’eb’ xnawom.”


68

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا هِيَ ۗ قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ لَّا فَارِضٌ وَّلَا بِكْرٌۗ عَوَانٌۢ بَيْنَ ذٰلِكَ ۗ فَافْعَلُوْا مَا تُؤْمَرُوْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā hiy(a), qāla innahū yaqūlu innahā baqaratul lā fāriḍuw wa lā bikr(un), ‘awānum baina żālik(a), faf‘alū mā tu'marūn(a).

Ke’xye, “Patz’ re laa Qaawa’ naq tixch’olob’ chiqu chirix a’an (ixq wakax)”. A’an (laj Moises) kixsume, “A’an (li Dios) kixye naq li wakax ixq moko tiix ta chi moko saaj ta, (a’b’an) wan sa’ xyi. Jo’kan naq b’aanuhomaq li k’a’ru taqlanb’ilex wi’.”


69

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا لَوْنُهَا ۗ قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاۤءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا تَسُرُّ النّٰظِرِيْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā launuhā, qāla innahū yaqūlu innahā baqaratun ṣafrā'u fāqi‘ul launuhā tasurrun-nāẓirīn(a).

Ke’xye, “Patz’ re laa Qaawa’ naq tixch’olob’ chiqu k’a’ru lix b’onol.” A’an (laj Moises) kixsume, “A’an (li Dios) kixye, naq (li wakax) a’an jun ixq wakax li q’eq xsa’ xb’onol, li naxsahob’resi xch’ooleb’ li neke’ilok re (a’an).”


70

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا هِيَۙ اِنَّ الْبَقَرَ تَشٰبَهَ عَلَيْنَاۗ وَاِنَّآ اِنْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَمُهْتَدُوْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā hiy(a), innal-baqara tasyābaha ‘alainā, wa innā in syā'allāhu lamuhtadūn(a).

Ke’xye, “Patz’ re laa Qaawa’ naq tixch’olob’ chiqu chirix a’an (ixq wakax).


71

قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ لَّا ذَلُوْلٌ تُثِيْرُ الْاَرْضَ وَلَا تَسْقِى الْحَرْثَۚ مُسَلَّمَةٌ لَّاشِيَةَ فِيْهَا ۗ قَالُوا الْـٰٔنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوْهَا وَمَا كَادُوْا يَفْعَلُوْنَ ࣖ

qāla innahū yaqūlu innahā baqaratul lā żalūlun tuṡīrul-arḍa wa lā tasqil-ḥarṡ(a), musallamatul lā syiyata fīhā, qālul-'āna ji'ta bil-ḥaqqi fażabaḥūhā wa mā kādū yaf‘alūn(a).

A’an (laj Moises) kixsume, “A’an (li Allah) kixye, (li wakax) a’an jun ixq wakax li maajun wa ki’oksiman re xyiib’ankil li ch’och’ ut ink’a’ (jo’kan ajwi’) re xk’eeb’al ha’ sa’ li awimq, kaw rib’ ut maak’a’ xpo’jik.” Ke’xye, “Anajwan b’i’ laa’at taach’olob’ li yaal (k’a’aq re ru).” Toja’ naq ke’xkamsi, ut yal ka’ch’in chik ma ke’xb’aanu (li taqlahom).


72

وَاِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادّٰرَءْتُمْ فِيْهَا ۗ وَاللّٰهُ مُخْرِجٌ مَّا كُنْتُمْ تَكْتُمُوْنَ ۚ

wa iż qultum nafsan faddāra'tum fīhā, wallāhu mukhrijum mā kuntum taktumūn(a).

Ut (jultikaq eere) naq nekekamsi junaq, toja’ naq nekeb’aanu li jitb’al chirix a’an. A’b’an li Allah naxk’utb’esi li k’a’ru nekemuq.


73

فَقُلْنَا اضْرِبُوْهُ بِبَعْضِهَاۗ كَذٰلِكَ يُحْيِ اللّٰهُ الْمَوْتٰى وَيُرِيْكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ

faqulnaḍribūhu biba‘ḍihā, każālika yuḥyillāhul-mautā wa yurīkum āyātihī la‘allakum ta‘qilūn(a).

Toja’ naq xqaye, “Chasak’ li (kamenaq) rik’in jun raqal li (wakax)!” Chi jo’kan li Allah naxk’e xyu’ameb’ (li tenamit) li kamenaqeb’ chaq, ut naxk’ut cheru li eetalil (re lix wankil) re naq teetaw ru.


74

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوْبُكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ اَوْ اَشَدُّ قَسْوَةً ۗ وَاِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْاَنْهٰرُ ۗ وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاۤءُ ۗوَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ ۗوَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

Ṡumma qasat qulūbukum mim ba‘di żālika fahiya kal-ḥijārati au asyaddu qaswah(tan), wa inna minal-ḥijārati lamā yatafajjaru minhul-anhār(u), wa inna minhā lamā yasysyaqqaqu fayakhruju minhul-mā'(u), wa inna minhā lamā yahbiṭu min khasy-yatillāh(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Toja’ naq chirix a’an ki’ok chi kaw laa waam, jo’kan naq (laa waam) chanchan jun li pek, jwal kaw wi’chik. Relik chi yaal, chalen chaq sa’eb’ li pek a’in tento naq wanqeb’ li nima’ (ha’) li neke’el chaq chiruheb’. Wankeb’ ajwi’ li neke’xjach rib’ ut neke’el chaq li yo’leb’aal ha’ chi sa’. Ut wankeb’ ajwi’ li neke’xkut rib’ chi kub’eek xb’aan naq neke’xxuwa li Allah. Ut li Allah moko ink’a’ ta naxnaw li k’a’ru nekeb’aanu.


75

۞ اَفَتَطْمَعُوْنَ اَنْ يُّؤْمِنُوْا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ يَسْمَعُوْنَ كَلَامَ اللّٰهِ ثُمَّ يُحَرِّفُوْنَهٗ مِنْۢ بَعْدِ مَا عَقَلُوْهُ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

afa taṭma‘ūna ay yu'minū lakum wa qad kāna farīqum minhum yasma‘ūna kalāmallāhi ṡumma yuḥarrifūnahū mim ba‘di mā ‘aqalūhu wa hum ya‘lamūn(a).

Jo’kan ut, ma laa’ex (eb’ laj Musulman) neke’royb’eni chi yaal naq te’xpaab’ eere, b’ar wi’ jun ch’uut reheb’ neke’rab’i li raatin li Allah, toja’ naq neke’xjal chirix naq neke’xtaw ru, us ta neke’xnaw?


76

وَاِذَا لَقُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَالُوْٓا اٰمَنَّاۚ وَاِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضٍ قَالُوْٓا اَتُحَدِّثُوْنَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاۤجُّوْكُمْ بِهٖ عِنْدَ رَبِّكُمْ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

wa iżā laqul-lażīna āmanū qālū āmannā, wa iżā khalā ba‘ḍuhum ilā ba‘ḍin qālū atuḥaddiṡūnahum bimā fataḥallāhu ‘alaikum liyuḥājjūkum bihī ‘inda rabbikum, afalā ta‘qilūn(a).

Ut nak nequeˈxcˈuleb li nequeˈpa̱ban, nequeˈxye: —La̱o nocopa̱ban. A’b’anan naq ke’sutq’i chirib’ileb’ rib’, ke’xpatz’: “Ma taaye reheb’ li k’a’ru xch’olob’ chawu li Allah, re naq te’ruuq chi q’etq’eto’k chiru laa Qaawa’?


77

اَوَلَا يَعْلَمُوْنَ اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّوْنَ وَمَا يُعْلِنُوْنَ

awalā ya‘lamūna annallāha ya‘lamu mā yusirrūna wa mā yu‘linūn(a).

Ut ma ink’a’ neke’xnaw naq li Allah naxnaw li k’a’ru neke’xmuq ut li k’a’ru neke’xk’utb’esi?


78

وَمِنْهُمْ اُمِّيُّوْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ الْكِتٰبَ اِلَّآ اَمَانِيَّ وَاِنْ هُمْ اِلَّا يَظُنُّوْنَ

wa minhum umiyyūna lā ya‘lamūnal-kitāba illā amāniyya wa in hum illā yaẓunnūn(a).

Ut sa’ xyanqeb’ wankeb’ li ink’a’ neke’xnaw tz’iib’ak, ink’a’ neke’xtaw ru li Hu (Torah), ka’ajwi’ ka’ajwi’ neke’xk’oxla ut ka’ajwi’ neke’xk’oxla.


79

فَوَيْلٌ لِّلَّذِيْنَ يَكْتُبُوْنَ الْكِتٰبَ بِاَيْدِيْهِمْ ثُمَّ يَقُوْلُوْنَ هٰذَا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ لِيَشْتَرُوْا بِهٖ ثَمَنًا قَلِيْلًا ۗفَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا كَتَبَتْ اَيْدِيْهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا يَكْسِبُوْنَ

fawailul lil-lażīna yaktubūnal-kitāba bi'aidīhim ṡumma yaqūlūna hāżā min ‘indillāhi liyasytarū bihī ṡamanan qalīlā(n), fawailul lahum mimmā katabat aidīhim wa wailul lahum mimmā yaksibūn(a).

Jo’kan naq rahilal sa’ xb’eeneb’ li neke’tz’iib’ak re li Santil Hu rik’in ruq’eb’, toja’ naq neke’xye, “A’in chalenaq rik’in li Allah,” (re naq) te’xk’ayi chi b’ab’ay xtz’aq. Jo'kan naq rahilal sa' xb'eeneb' xb'aan li k'aru xe'xtz'iib'a rik'in ruq'eb', ut rahilal sa' xb'eeneb' xb'aan li k'aru neke'xtaw.


80

وَقَالُوْا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ اِلَّآ اَيَّامًا مَّعْدُوْدَةً ۗ قُلْ اَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْدًا فَلَنْ يُّخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهٗٓ اَمْ تَقُوْلُوْنَ عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

wa qālū lan tamassanan-nāru illā ayyāmam ma‘dūdah (tan), qul attakhażtum ‘indallāhi ‘ahdan falay yukhlifallāhu ‘ahdahū am taqūlūna ‘alallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Ut neke’xye, “Li Xam ink’a’ tooxtoch’ ka’ajwi’ chiru wiib’ oxib’ kutan.” Ye, “Ma ak xak’ul jun yeechi’ihom rik’in li Allah naq li Allah ink’a’ tixq’et lix yeechi’ihom, malaj yookat chixyeeb’al chirix li Allah li k’a’ru ink’a’ nakanaw?”


81

بَلٰى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَّاَحَاطَتْ بِهٖ خَطِيْۤـَٔتُهٗ فَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

balā man kasaba sayyi'ataw wa aḥāṭat bihī khaṭī'atuhū fa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Moko aʼan ta li naʼlebʼ! Ani naxb’aanu li maa’usilal ut lix maak naxk’e chi sub’e’k, toja’ naq a’aneb’ li wankeb’ sa’ xb’alb’a. Nekeʼkanaak chi saʼ.


82

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

wal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti ulā'ika aṣḥābul-jannah(ti), hum fīhā khālidūn(a).

Ut li neque'pâban ut neque'xbânu li cha̱bil c'anjel, a'aneb li cuanqueb sa' choxa. Nekeʼkanaak chi saʼ.


83

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ لَا تَعْبُدُوْنَ اِلَّا اللّٰهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا وَّذِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَقُوْلُوْا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَّاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَۗ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْكُمْ وَاَنْتُمْ مُّعْرِضُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqa banī isrā'īla lā ta‘budūna illallāha wa bil-wālidaini iḥsānaw wa żil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīni wa qūlū lin-nāsi ḥusnaw wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāh(ta), ṡumma tawallaitum illā qalīlam minkum wa antum mu‘riḍūn(a).

Ut (chijultiko’q eere) naq xqak’ul li yeechi’ihom rik’ineb’ li ralal xk’ajol laj Israel, “Maaloq’oni jalan chik chiru li Allah, ut chaab’ilaqex rik’ineb’ li na’b’ej yuwa’b’ej, li rech kab’al, li maak’a’eb’ xna’ xyuwa’ ut li neb’a’. A’b’an chirix a’an xesutq’i (xetz’eqtaana), ka’ajwi’ jun ch’ina raqal eere, ut laa’ex (toj) aj wech’onel.


84

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُوْنَ دِمَاۤءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُوْنَ اَنْفُسَكُمْ مِّنْ دِيَارِكُمْ ۖ ثُمَّ اَقْرَرْتُمْ وَاَنْتُمْ تَشْهَدُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum lā tasfikūna dimā'akum wa lā tukhrijūna anfusakum min diyārikum ṡumma aqrartum wa antum tasyhadūn(a).

Ut (jultikaq eere) naq xqak’ul lee yeechi’ihom, “Maak’e lee kik’el (xkamsinkileb’ li poyanam), ut che’risi eerib’ (eb’ lee tenamit) sa’ lee tenamit”. Toja’ naq nakab’aanu jun yeechi’ihom ut nakach’olob’ xyaalal.


85

ثُمَّ اَنْتُمْ هٰٓؤُلَاۤءِ تَقْتُلُوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُوْنَ فَرِيْقًا مِّنْكُمْ مِّنْ دِيَارِهِمْۖ تَظٰهَرُوْنَ عَلَيْهِمْ بِالْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِۗ وَاِنْ يَّأْتُوْكُمْ اُسٰرٰى تُفٰدُوْهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ اِخْرَاجُهُمْ ۗ اَفَتُؤْمِنُوْنَ بِبَعْضِ الْكِتٰبِ وَتَكْفُرُوْنَ بِبَعْضٍۚ فَمَا جَزَاۤءُ مَنْ يَّفْعَلُ ذٰلِكَ مِنْكُمْ اِلَّا خِزْيٌ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا ۚوَيَوْمَ الْقِيٰمَةِ يُرَدُّوْنَ اِلٰٓى اَشَدِّ الْعَذَابِۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

Ṡumma antum hā'ulā'i taqtulūna anfusakum wa tukhrijūna farīqam minkum min diyārihim taẓāharūna ‘alaihim bil-iṡmi wal-‘udwān(i), wa iy ya'tūkum usārā tufādūhum wa huwa muḥarramun ‘alaikum ikhrājuhum, afa tu'minūna biba‘ḍil-kitābi wa takfurūna bi ba‘ḍ(in), famā jazā'u may yaf‘alu żālika minkum illā khizyun fil-ḥayātid-dun-yā, wa yaumal-qiyāmati yuraddūna ilā asyaddil-‘ażāb(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Toja’ naq laa’ex (eb’ li Ralal xk’ajol laj Israel) xekamsi eerib’ (eb’ lee komon), ut xe’risi chaq jun ch’uut eere sa’ lix tenamiteb’. Neketenq’a eerib’ cherib’il eerib’ (chixk’ulb’aleb’) sa’ li maa’usilal ut li xik’ ilok. Ut wi te'chalq aawik'in jo' preex, laa'at nakatoj rix, us ta ramb'il chawu risinkileb'. Ma nakaapaab’ junjunq reheb’ li Hu (Torah) ut ink’a’ nakapaab’ junjunq (xkomon chik)? Jo’kan naq maak’a’ (xk’ulub’il) li q’ajkamunk choq’ reheb’ li ani neke’b’aanunk re a’in sa’ eeyanq jalan chik chiru li q’etq’etil sa’ xyu’am li ruchich’och’ a’in, ut sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo te’sutq’iiq sa’ li tojb’a-maak q’axal kaw. Ut li Allah moko ink’a’ ta naxnaw li k’a’ru nekeb’aanu.


86

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا بِالْاٰخِرَةِ ۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ ࣖ

ulā'ikal-lażīnasytarawul-ḥayātad-dun-yā bil-ākhirah(ti), falā yukhaffafu ‘anhumul-‘ażābu wa lā hum yunṣarūn(a).

A’aneb’ a’in li tenamit li ke’loq’ok re li yu’am sa’ li ruchich’och’ a’in rik’in (li yu’am re) li yu’am chirix li kamk. Chi jo'kan ink'a' taaseeb'o'q li tojb'a-maak li te'xk'ul ut ink'a' chik te'tenq'aaq.


87

وَلَقَدْ اٰتَيْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ وَقَفَّيْنَا مِنْۢ بَعْدِهٖ بِالرُّسُلِ ۖ وَاٰتَيْنَا عِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰتِ وَاَيَّدْنٰهُ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ اَفَكُلَّمَا جَاۤءَكُمْ رَسُوْلٌۢ بِمَا لَا تَهْوٰىٓ اَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ ۚ فَفَرِيْقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيْقًا تَقْتُلُوْنَ

wa laqad ātainā mūsal-kitāba wa qaffainā mim ba‘dihī bir-rusul(i), wa ātainā ‘īsabna maryamal-bayyināti wa ayyadnāhu birūḥil-qudus(i), afakullamā jā'akum rasūlum bimā lā tahwā anfusukumustakbartum, fafarīqan każżabtum wa farīqan taqtulūn(a).

Ut relik chi yaal, xqak’e li Hu (Torah) re laj Moises, ut xqataaqe chirix rochb’eeneb’ li apostol, ut xqak’e re li Jesus ralal li xMaria li xk’utb’al xyaalal li yaal ut xqakawob’resi rik’in li Santil Musiq’ej (Jibril). K’a’ut naq rajlal sut naq nachal jun aj taqlanel aawik’in (xk’amb’al chaq) k’a’ruhaq (jun li tzolok) li ink’a’ taawaj, nakanimob’resi aawib’ rik’in, toja’ naq nakatik’ti’i b’ayaq ut nakakamsi b’ayaq?


88

وَقَالُوْا قُلُوْبُنَا غُلْفٌ ۗ بَلْ لَّعَنَهُمُ اللّٰهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيْلًا مَّا يُؤْمِنُوْنَ

wa qālū qulūbunā gulf(un), bal la‘anahumullāhu bikufrihim faqalīlam mā yu'minūn(a).

Ut ke’xye, “Tz’aptz’o li qach’ool.” Ink'a! Li Allah kixmajewaheb’ xb’aan naq ink’a’ ke’ab’in, a’b’an jwal ka’ch’ineb’ reheb’ li neke’paab’an.


89

وَلَمَّا جَاۤءَهُمْ كِتٰبٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْۙ وَكَانُوْا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُوْنَ عَلَى الَّذِيْنَ كَفَرُوْاۚ فَلَمَّا جَاۤءَهُمْ مَّا عَرَفُوْا كَفَرُوْا بِهٖ ۖ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَى الْكٰفِرِيْنَ

wa lammā jā'akum kitābum min ‘indillāhi muṣaddiqul limā ma‘ahum, wa kānū min qablu yastaftiḥūna ‘alal-lażīna kafarū, falammā jā'ahum mā ‘arafū kafarū bih(ī), fala‘natullāhi ‘alal-kāfirīn(a).

Ut chirix naq li Hu (Al-Qur’an) kichal rik’ineb’ rik’in li Allah li kixk’ojob’ li k’a’ru wan reheb’, naq junxil ke’xpatz’ li q’axok-u sa’ xb’eeneb’ laj ink’a’ neke’paab’an, ki’el naq naq li k’a’ru ke’xnaw kiwulak rik’ineb’, ke’xtz’eqtaana. Jo’kan naq li majewank re li Allah wan sa’ xb’eeneb’ li ink’a’ neke’paab’an.


90

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهٖٓ اَنْفُسَهُمْ اَنْ يَّكْفُرُوْا بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْيًا اَنْ يُّنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ عَلٰى مَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖ ۚ فَبَاۤءُوْ بِغَضَبٍ عَلٰى غَضَبٍۗ وَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ مُّهِيْنٌ

bi'samasytarau bihī anfusahum ay yakfurū bimā anzalallāhu bagyan ay yunazzilallāhu min faḍlihī ‘alā may yasyā'u min ‘ibādih(ī), fabā'ū bigaḍabin ‘alā gaḍab(in), wa lil-kāfirīna ‘ażābum muhīn(un).

Jwal ink’a’ us (li b’aanuhom) naq te’xk’ayi rib’, rik’in xtz’eqtaanankil li k’a’ru xk’utb’esi li Allah, xb’aan naq neke’xk’e xch’ool naq li Allah naxtaqla chaq lix rusilal rik’in ani naraj sa’ xyanqeb’ lix moos. Jo’kan naq ke’xkuy li josq’il chirix li josq’il. Ut sa’ xb’eeneb’ li ink’a’ neke’paab’an (taak’eemanq) jun li tojb’a-maak li naxkub’si xloq’al.


91

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ اٰمِنُوْا بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوْا نُؤْمِنُ بِمَآ اُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُوْنَ بِمَا وَرَاۤءَهٗ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَهُمْ ۗ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُوْنَ اَنْۢبِيَاۤءَ اللّٰهِ مِنْ قَبْلُ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

wa iżā qīla lahum āminū bimā anzalallāhu qālū nu'minu bimā unzila ‘alainā wa yakfurūna bimā warā'ah(ū), wa huwal-ḥaqqu muṣaddiqal limā ma‘ahum, qul falima taqtulūna ambiyā'allāhi min qablu in kuntum mu'minīn(a).

Ut naq nayeeman reheb’, “Chepaab’ li k’a’ru xk’utb’esi li Allah (li Alcorán),” neke’xsume, “Naqapaab’ li k’a’ru xk’utb’esi chiqu”. Ut neke’xtz’eqtaana li k’a’ru nachal chirix, us ta (li Alcorán) a’an li yaal li naxtiikob’resi ru li k’a’ru wan rik’ineb’. Ye (Muhammad), “K’a’ut naq xekamsiheb’ lix profeet li Allah junxil wi laa’ex aj paab’anel?”


92

۞ وَلَقَدْ جَاۤءَكُمْ مُّوْسٰى بِالْبَيِّنٰتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْۢ بَعْدِهٖ وَاَنْتُمْ ظٰلِمُوْنَ

wa laqad jā'akum mūsā bil-bayyināti ṡummattakhażtumul-‘ijla mim ba‘dihī wa antum ẓālimūn(a).

Ut relik chi yaal, laj Moises kichal eerik’in rik’in xk’utb’al xyaalal li yaal, toja’ naq xek’am (xjalam-uuch) li wakax (jo’ mayej) chirix lix (eljik), ut laa’ex (xe’ok) choq’ aj maak.


93

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّوْرَۗ خُذُوْا مَآ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاسْمَعُوْا ۗ قَالُوْا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاُشْرِبُوْا فِيْ قُلُوْبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ۗ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهٖٓ اِيْمَانُكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum wa rafa‘nā fauqakumuṭ-ṭūr(a), khużū mā ātainākum biquwwatiw wasma‘ū, qālū sami‘nā wa ‘aṣainā, wa usyribū fī qulūbihimul-‘ijla bikufrihim, qul bi'samā ya'murukum bihī īmānukum in kuntum mu'minīn(a).

Ut (jultikaq eere) naq xqak’ul lee yeechi’ihom ut xqawaklesi li tzuul (Sinai) sa’ eeb’een (naq yooko chixyeeb’al), “Chap chi kaw li k’a’ru xqak’e eere ut ab’ihomaq!” Ke'xsume: “Xoo'ab'ink ab'an ink'a' xoo'ab'ink”. Ut li ch’ina wakax ki’ok sa’ xch’ooleb’ (li rahok re xloq’oninkileb’ li jalam-uuch) xb’aan lix maak’a’il xpaab’aaleb’. Ye, “Jwal yib’ ru li k’a’ru nekextaqla wi’ lee paab’aal chixb’aanunkil wi laa’ex aj paab’anel!”


94

قُلْ اِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْاٰخِرَةُ عِنْدَ اللّٰهِ خَالِصَةً مِّنْ دُوْنِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

qul in kānat lakumud-dārul-ākhiratu ‘indallāhi khāliṣatam min dūnin-nāsi fatamannawul-mauta in kuntum ṣādiqīn(a).

Ye (Muhammad), “Wi li ch’och’ re li yu’am chirix li kamk wan rik’in li Allah, tz’aqal choq’ aawe ut ink’a’ choq’ re anihaq chik, toja’ naq taapatz’ li kamk wi laa’at jun tiik xch’ool.”


95

وَلَنْ يَّتَمَنَّوْهُ اَبَدًاۢ بِمَا قَدَّمَتْ اَيْدِيْهِمْ ۗ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢ بِالظّٰلِمِيْنَ

wa lay yatamannauhu abadam bima qaddamat aidīhim, wallāhu ‘alīmum biẓ-ẓālimīn(a).

Ab'an ink'a' te'raj li kamk a'an chi junajwa, xb'aan li maak xe'xb'aanu li ruq'eb'. Ut li Allah naxnaw chixjunil li neke’b’aanunk re li maa’usilal.


96

وَلَتَجِدَنَّهُمْ اَحْرَصَ النَّاسِ عَلٰى حَيٰوةٍ ۛوَمِنَ الَّذِيْنَ اَشْرَكُوْا ۛيَوَدُّ اَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ اَلْفَ سَنَةٍۚ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهٖ مِنَ الْعَذَابِ اَنْ يُّعَمَّرَۗ وَاللّٰهُ بَصِيْرٌۢ بِمَا يَعْمَلُوْنَ ࣖ

wa latajidannahum aḥraṣan-nāsi ‘alā ḥayāh(tin), wa minal-lażīna asyrakū, yawaddu aḥaduhum lau yu‘ammaru alfa sanah(tin), wa mā huwa bi muzaḥziḥihī minal-‘ażābi ay yu‘ammar(a), wallāhu baṣīrum bimā ya‘malūn(a).

Ut relik chi yaal, laa’at (Muhammad) taatawheb’ (eb’ laj Judio), li tenamit li q’axal neke’raj ru li yu’am (li ruchich’och’), toj reetal (q’axal neke’raj ru) chiruheb’ laj k’iila dios. Li junjunq rehebʼ naraj naq tkʼeheʼq rehebʼ jun mil chihabʼ re xyuʼamebʼ, usta li najtil yuʼam aʼin inkʼaʼ tixram chiruhebʼ li sacheʼk. Ut li Allah a’an aj ilol re li k’a’ru neke’xb’aanu.


97

قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيْلَ فَاِنَّهٗ نَزَّلَهٗ عَلٰى قَلْبِكَ بِاِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَّبُشْرٰى لِلْمُؤْمِنِيْنَ

qul man kāna ‘aduwwal lijibrīla fa'innahū nazzalahū ‘alā qalbika bi iżnillāhi muṣaddiqal limā baina yadaihi wa hudaw wa busyrā lil-mu'minīn(a).

Ye (Muhammad), “Ani taa’ok choq’ aj xik’ ilonel re laj Gabriel, toja’ naq (naw) naq a’an li kixtaqla chaq (li Alcorán) sa’ laa ch’ool rik’in lix kanab’ankil li Allah, li naxk’ojob’ li k’a’ru (eb’ li hu) ke’wan chaq junxil, ut li wank choq’ b’eresink ut chaab’il esilal choq’ reheb’ laj paab’anel.”


98

مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِّلّٰهِ وَمَلٰۤىِٕكَتِهٖ وَرُسُلِهٖ وَجِبْرِيْلَ وَمِيْكٰىلَ فَاِنَّ اللّٰهَ عَدُوٌّ لِّلْكٰفِرِيْنَ

man kāna ‘aduwwal lillāhi wa malā'ikatihī wa rusulihī wa jibrīla wa mīkāla fa innallāha ‘aduwwul lil-kāfirīn(a).

Ani xik’ na’ilok re li Allah, eb’ lix anjel, eb’ lix taql, laj Gabriel ut laj Miguel, toja’ naq relik chi yaal naq li Allah a’an aj xik’ ilonel reheb’ li ink’a’ neke’paab’an.


99

وَلَقَدْ اَنْزَلْنَآ اِلَيْكَ اٰيٰتٍۢ بَيِّنٰتٍۚ وَمَا يَكْفُرُ بِهَآ اِلَّا الْفٰسِقُوْنَ

wa laqad anzalnā ilaika āyātim bayyināt(in), wa mā yakfuru bihā illal-fāsiqūn(a).

Ut relik chi yaal, Xqak’utb’esiheb’ li raqal saqen ru chawu (Muhammad), ut maajun naxtz’eqtaanaheb’ ka’ajwi’ eb’ laj maak.


100

اَوَكُلَّمَا عٰهَدُوْا عَهْدًا نَّبَذَهٗ فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ ۗ بَلْ اَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَ

awa kullamā ‘āhadū ‘ahdan nabażahū farīqum minhum, bal akṡaruhum lā yu'minūn(a).

Ut kʼaʼut naq rajlal sut naq nekeʼxyeechiʼi junaq li naʼlebʼ, jun chʼuut rehebʼ nekeʼxqʼet li yeechiʼom? Chiruhebʼ li kutan aʼin, li xkʼihalil inkʼaʼ nekeʼpaabʼank.


101

وَلَمَّا جَاۤءَهُمْ رَسُوْلٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيْقٌ مِّنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَۙ كِتٰبَ اللّٰهِ وَرَاۤءَ ظُهُوْرِهِمْ كَاَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَۖ

wa lammā jā'ahum rasūlum min ‘indillāhi muṣaddiqul limā ma‘ahum nabaża farīqum minal-lażīna ūtul-kitāb(a), kitāballāhi warā'a ẓuhūrihim ka'annahum lā ya‘lamūn(a).

Ut chirix naq kichal rik’ineb’ jun aj taqlanel (Muhammad) rik’in li Allah li kixk’ojob’ li k’a’ru wan rik’ineb’, junjunq reheb’ li ke’k’ehe’ re li Hu (Torah) ke’xkut lix Hu li Allah chirixeb’ lix b’een, chanchan naq ink’a’ neke’xnaw.


102

وَاتَّبَعُوْا مَا تَتْلُوا الشَّيٰطِيْنُ عَلٰى مُلْكِ سُلَيْمٰنَ ۚ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمٰنُ وَلٰكِنَّ الشَّيٰطِيْنَ كَفَرُوْا يُعَلِّمُوْنَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَآ اُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوْتَ وَمَارُوْتَ ۗ وَمَا يُعَلِّمٰنِ مِنْ اَحَدٍ حَتّٰى يَقُوْلَآ اِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ ۗ فَيَتَعَلَّمُوْنَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُوْنَ بِهٖ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهٖ ۗ وَمَا هُمْ بِضَاۤرِّيْنَ بِهٖ مِنْ اَحَدٍ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗ وَيَتَعَلَّمُوْنَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ ۗ وَلَقَدْ عَلِمُوْا لَمَنِ اشْتَرٰىهُ مَا لَهٗ فِى الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ ۗ وَلَبِئْسَ مَاشَرَوْا بِهٖٓ اَنْفُسَهُمْ ۗ لَوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ

wattaba‘ū mā tatlusy-syayāṭīnu ‘alā mulki sulaimān(a), wa mā kafara sulaimānu wa lākinnnasy-syayāṭīna kafarū yu‘allimūnan-nāsas siḥr(a), wa mā unzila ‘alal-malakaini bibābila hārūta wa mārūt(a), wa mā yu‘allimāni min aḥadin ḥattā yaqūlā innamā naḥnu fitnatun falā takfur, fayata‘allamūna minhumā mā yufarriqūna bihī bainal-mar'i wa zaujih(ī), wa mā hum biḍarrīna bihī min aḥadin illā bi'iżnillāh(i), wa yata‘allamūna mā yaḍurruhum wa lā yanfa‘uhum, wa laqad ‘alimū lamanisytarāhu mā lahū fil-ākhirati min khalāq(in), wa labi'sa mā syarau bihī anfusahum, lau kānū ya‘lamūn(a).

Ut keʼxtaaqe li keʼril ebʼ li maaʼus aj musiqʼej saʼ li xʼawabʼejilal laj Salomon. Laj Salomon moko aj maak ta aj paab’anel a’b’an eb’ li maa’us aj musiq’ej ke’wan choq’ aj maak, ke’xk’ut li b’atz’unk chiruheb’ li winq ut li k’a’ru kik’utb’esiman chiruheb’ wiib’ li anjel sa’ li ch’och’ Babilonia, a’aneb’ laj Harut ut laj Marut. Us ta maajun reheb’ kixk’ut k’a’ruhaq chiru anihaq rub’elaj naq kixye, “Relik chi yaal, laa’o yal jun yalb’a-ix (choq’ eere), jo’kan naq matpaab’ank.” Jo’kan naq ke’xtzol rik’ineb’ li wiib’ (anjel) k’a’ru (naru) naxjach ru jun (b’eelomej) rik’in li rixaqil. Ink’a’ te’ruuq chixrahob’tesinkil anihaq rik’in lix b’aanuhomeb’ ka’ajwi’ rik’in lix kanab’ankil li Allah. Neke’xtzol k’a’ruhaq li naxrahob’tesiheb’, ut ink’a’ naxk’e rusilal reheb’. Ut relik chi yaal, ak neke’xnaw, ani taaloq’oq (naroksi li b’atz’unk), chi yaal ink’a’ tixtaw junaq li q’ajkamunk sa’ li yu’am chirix li kamk. Ut relik chi yaal, jwal yib' ru li xb'aanuhomeb' li neke'k'ayink rib' rik'in q'ehink, wi ta raj te'xnaw.


103

وَلَوْ اَنَّهُمْ اٰمَنُوْا وَاتَّقَوْا لَمَثُوْبَةٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ خَيْرٌ ۗ لَوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lau annahum āmanū wattaqau lamaṡūbatum min ‘indillāhi khair(un), lau kānū ya‘lamūn(a).

Ut wi ta wan xpaab’aaleb’ ut aj paab’anel, jwal chaab’il raj li q’ajkamunk rik’in li Allah, wi ta yal neke’xnaw.


104

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَقُوْلُوْا رَاعِنَا وَقُوْلُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوْا وَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā taqūlū rā‘inā wa qūlunẓurnā wasma‘ū wa lil-kāfirīna ‘ażābun alīm(un).

Ex aj paab’anel! Maaye, raa’inaa, ye b’an, “Unzhurnaa” ut ab’i. Ut eb li inc'a' neque'pâban te'xc'ul jun li raylal tojba mâc.


105

مَا يَوَدُّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ وَلَا الْمُشْرِكِيْنَ اَنْ يُّنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِّنْ خَيْرٍ مِّنْ رَّبِّكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهٖ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيْمِ

mā yawaddul-lażīna kafarū min ahlil-kitābi wa lal-musyrikīna ay yunazzila ‘alaikum min khairim mir rabbikum, wallāhu yakhtaṣṣu biraḥmatihī may yasyā'(u), wallāhu żul faḍlil-‘aẓīm(i).

Eb’ li ink’a’ neke’paab’an sa’ xyanqeb’ laj Tenamit re li Hu ut eb’ laj k’iila dios ink’a’ neke’raj naq taataqlaaq junaq chaab’ilal eerik’in rik’in lee Qaawa’. A’b’an li Allah naxk’e chi tz’aqal lix toq’ob’ahom ru reheb’ li ani naraj. Ut li Allah a’an laj eechal re li nimla usilal.


106

۞ مَا نَنْسَخْ مِنْ اٰيَةٍ اَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَآ اَوْ مِثْلِهَا ۗ اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

mā nansakh min āyatin au nunsihā na'ti bi khairim minhā au miṡlihā, alam ta‘lam annallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Eb’ li raqal li Naqasach malaj naqa’isi sa’ li qak’a’uxl, Tqajal chi yaal rik’ineb’ li chaab’ileb’ wi’chik malaj li juntaq’eeteb’ rik’ineb’. Ma ink’a’ nekenaw naq li Allah a’an li Nimajwal sa’ xb’een chixjunil li k’a’aq re ru?


107

اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ لَهٗ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ ۗ وَمَا لَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

alam ta‘lam annallāha lahū mulkus-samāwāti wal arḍ(i), wa mā lakum min dūnillāhi miw waliyyiw wa lā naṣīr(in).

Ma ink’a’ nekenaw naq li Allah wan xwankil sa’ xb’een li choxa ut li ch’och’? Ut maak’a’ aj kolol aawe chi moko aj tenq’anel aawe ka’ajwi’ li Allah.


108

اَمْ تُرِيْدُوْنَ اَنْ تَسْـَٔلُوْا رَسُوْلَكُمْ كَمَا سُىِٕلَ مُوْسٰى مِنْ قَبْلُ ۗوَمَنْ يَّتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْاِيْمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاۤءَ السَّبِيْلِ

am turīdūna an tas'alū rasūlakum kamā su'ila mūsā min qabl(u), wa may yatabaddalil-kufra bil-īmāni faqad ḍalla sawā'as-sabīl(i).

Malaj ut, ma taawaj xpatz’b’al re laa taql (Muhammad) jo’ kixpatz’ laj Moises (li Ralal xk’ajol laj Israel) junxil? Ani tixjal li paab’aal rik’in li ink’a’ paab’ank, toja’ naq relik chi yaal, a’an x’el chaq sa’ li tiikil b’e.


109

وَدَّ كَثِيْرٌ مِّنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ لَوْ يَرُدُّوْنَكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ اِيْمَانِكُمْ كُفَّارًاۚ حَسَدًا مِّنْ عِنْدِ اَنْفُسِهِمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ ۚ فَاعْفُوْا وَاصْفَحُوْا حَتّٰى يَأْتِيَ اللّٰهُ بِاَمْرِهٖ ۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wadda kaṡīrum min ahlil-kitābi lau yaruddūnakum mim ba‘di īmānikum kuffārā(n), ḥasadam min ‘indi anfusihim mim ba‘di mā tabayyana lahumul-ḥaqq(u), fa‘fū waṣfaḥū ḥattā ya'tiyallāhu bi amrih(ī), innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Naab’aleb’ reheb’ li Tenamit re li Hu neke’raj naq te’ruuq chexsutq’isinkil wi’chik chirix naq xepaab’, re naq tex’ok wi’chik choq’ aj ink’a’ aj paab’anel, xb’aan li q’etq’etil wan sa’ xch’ooleb’, chirix naq li yaal ki’el chi saqen ru chiruheb’. Jo’kan naq chekuy eemaak ut chewanq eekuyum, toj reetal naq li Allah tixk’e lix taqlahom. Relik chi yaal, li Allah a’an li Nimajwal sa’ xb’een chixjunil li k’a’aq re ru.


110

وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ ۗ وَمَا تُقَدِّمُوْا لِاَنْفُسِكُمْ مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوْهُ عِنْدَ اللّٰهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāh(ta), wa mā tuqaddimū li'anfusikum min khairin tajidūhu ‘indallāh(i), innallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Ut xb’aanunkil li tij ut xtojb’al li zakat. Ut yalaq k’a’ru chaab’il taab’aanu choq’ aawe, taak’ul (q’ajkamunk) rik’in li Allah. Relik chi yaal, li Allah a’an aj ilol re li k’a’ru nekeb’aanu.


111

وَقَالُوْا لَنْ يَّدْخُلَ الْجَنَّةَ اِلَّا مَنْ كَانَ هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى ۗ تِلْكَ اَمَانِيُّهُمْ ۗ قُلْ هَاتُوْا بُرْهَانَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa qālū lay yadkhulal-jannata illā man kāna hūdan au naṣārā, tilka amāniyyuhum, qul hātū burhānakum in kuntum ṣādiqīn(a).

Ut eb’ a’an (eb’ laj Judio ut eb’ laj Kristiano) ke’xye, “Maajun taa’ok sa’ choxa ka’ajwi’ eb’ laj Judio malaj eb’ laj Kristiano”. A’an a’in (ka’ajwi’) lix rajom xch’ooleb’. Ye, “K’ut chiwu reetalil laa yaalil na’leb’, wi yaal aawe.”


112

بَلٰى مَنْ اَسْلَمَ وَجْهَهٗ لِلّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهٗٓ اَجْرُهٗ عِنْدَ رَبِّهٖۖ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ ࣖ

balā man aslama wajhahū lillāhi wa huwa muḥsinun falahū ajruhū ‘inda rabbih(i), wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ink'a! Ani tixq’axtesi rib’ chi tz’aqal re ru re li Allah, ut tixb’aanu li chaab’ilal, taawanq lix q’ajkamunk rik’in lix Qaawa’ ut maak’a’aq xxiw chiruheb’ ut ink’a’ neke’raho’ xch’ool.


113

وَقَالَتِ الْيَهُوْدُ لَيْسَتِ النَّصٰرٰى عَلٰى شَيْءٍۖ وَّقَالَتِ النَّصٰرٰى لَيْسَتِ الْيَهُوْدُ عَلٰى شَيْءٍۙ وَّهُمْ يَتْلُوْنَ الْكِتٰبَۗ كَذٰلِكَ قَالَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَاللّٰهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ فِيْمَا كَانُوْا فِيْهِ يَخْتَلِفُوْنَ

wa qālatil-yahūdu laisatin-naṣārā ‘alā syai'(in), wa qālatin-naṣārā laisatil-yahūdu ‘alā syai'(in), wa hum yatlūnal-kitāb(a), każālika qālal-lażīna lā ya‘lamūna miṡla qaulihim, fallāhu yaḥkumu bainahum yaumal-qiyāmati fīmā kānū fīhi yakhtalifūn(a).

Ut eb’ laj Judio neke’xye, “Eb’ laj Kristiano maak’a’ reheb’,” ut eb’ laj Kristiano (jo’kan ajwi’) neke’xye, “Eb’ laj Judio maak’a’ reheb’,” us ta neke’ril ru li Hu. Joˈcan ajcuiˈ eb li cristian li ma̱cˈaˈeb xnaˈleb nequeˈxye li cˈaˈru nequeˈxye. Jo’kan naq li Allah tixraq aatin sa’ xb’eeneb’ sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo, chirix li k’a’ru ke’xwech’ rix.


114

وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ مَّنَعَ مَسٰجِدَ اللّٰهِ اَنْ يُّذْكَرَ فِيْهَا اسْمُهٗ وَسَعٰى فِيْ خَرَابِهَاۗ اُولٰۤىِٕكَ مَا كَانَ لَهُمْ اَنْ يَّدْخُلُوْهَآ اِلَّا خَاۤىِٕفِيْنَ ەۗ لَهُمْ فِى الدُّنْيَا خِزْيٌ وَّلَهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيْمٌ

wa man aẓlamu mim mam mana‘a masājidallāhi ay yużkara fīhasmuhū wa sa‘ā fī kharābihā, ulā'ika mā kāna lahum ay yadkhulūhā illā khā'ifīn(a), lahum fid-dun-yā khizyuw wa lahum fil-ākhirati ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Ut ani q’axal wi’chik ink’a’ tiik xch’ool chiru li ani naxram xyeeb’al xk’ab’a’ sa’eb’ lix mezquita li Allah, ut naxyal xsachb’aleb’? Ink’a’ k’ulub’ejeb’ chi ok chi sa’ ka’ajwi’ rik’in xiw (chiru li Allah). Te’kub’eeq xloq’al sa’ li ruchich’och’ a’in ut sa’ li yu’am chirix li kamk te’xk’ul li nimla tojb’a-maak.


115

وَلِلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَاَيْنَمَا تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

wa lillāhil-masyriqu wal-magrib(u), fa'ainamā tuwallū faṡamma wajhullāh(i), innallāha wāsi‘un ‘alīm(un).

Ut re li Allah li rokeb’aal li saq’e ut li rokeb’aal li saq’e. Yalaq b’ar tatsutq’iiq, wan li rilob’aal li Allah. Relik chi yaal, li Allah a’an li naxk’ul chixjunil, li naxnaw chixjunil.


116

وَقَالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَدًا ۙسُبْحٰنَهٗ ۗ بَلْ لَّهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ كُلٌّ لَّهٗ قٰنِتُوْنَ

wa qāluttakhażallāhu waladan subḥānah(ū), bal lahū mā fis-samāwāti wal-arḍ(i), kullul lahū qānitūn(a).

Ut ke’xye, “Li Dios wan jun ralal.” Lix loq’al li Allah, toj reetal naq re a’an chixjunil li k’a’aq re ru sa’ choxa ut sa’ ch’och’. Chixjunileb’ neke’xkanab’ rib’ chiru.


117

بَدِيْعُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ وَاِذَا قَضٰٓى اَمْرًا فَاِنَّمَا يَقُوْلُ لَهٗ كُنْ فَيَكُوْنُ

badī‘us-samāwāti wal-arḍ(i), wa iżā qaḍā amran fa'innamā yaqūlu lahū kun fayakūn(u).

(Allah) aj yo’ob’tesinel re li choxa ut li ch’och’. Naq naraj xtaqlankil k’a’ruhaq, yal naxye re, “Chatwanq!” Jo’kan naq a’an li k’a’ru wan.


118

وَقَالَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللّٰهُ اَوْ تَأْتِيْنَآ اٰيَةٌ ۗ كَذٰلِكَ قَالَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِّثْلَ قَوْلِهِمْ ۗ تَشَابَهَتْ قُلُوْبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ

wa qālal-lażīna lā ya‘lamūna lau lā yukallimunallāhu au ta'tīnā āyah(tun), każālika qālal-lażīna min qablihim miṡla qaulihim, tasyābahat qulūbuhum, qad bayyannal-āyāti liqaumiy yūqinūn(a).

Ut eb’ li ink’a’ neke’xnaw neke’xye: “K’a’ut naq li Allah ink’a’ na’aatinak qik’in chi moko naxb’aanu li eetalil (re lix wankilal) chiqu?” Jo’kan ajwi’ li ke’wan chaq chiruheb’ ke’xye chaq li k’a’ru ke’xye. Juntaq’eet li raameb’. Relik chi yaal, Xqach’olob’ li reetalil (li Qawankil) chiruheb’ li neke’paab’an.


119

اِنَّآ اَرْسَلْنٰكَ بِالْحَقِّ بَشِيْرًا وَّنَذِيْرًاۙ وَّلَا تُسْـَٔلُ عَنْ اَصْحٰبِ الْجَحِيْمِ

innā arsalnāka bil-ḥaqqi basyīraw wa nażīrā(n), wa lā tus'alu ‘an aṣḥābil-jaḥīm(i).

Relik chi yaal, laa’o xatqataqla (Muhammad) rik’in li yaal, jo’ aj k’amol esil re li chaab’il esilal ut aj k’ehol na’leb’. Ut ink’a’ taapatz’manq aawe (xk’eeb’al reetal) chirixeb’ li wankeb’ sa’ xb’alb’a.


120

وَلَنْ تَرْضٰى عَنْكَ الْيَهُوْدُ وَلَا النَّصٰرٰى حَتّٰى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ اِنَّ هُدَى اللّٰهِ هُوَ الْهُدٰى ۗ وَلَىِٕنِ اتَّبَعْتَ اَهْوَاۤءَهُمْ بَعْدَ الَّذِيْ جَاۤءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

wa lan tarḍā ‘ankal-yahūdu wa lan-naṣārā ḥattā tattabi‘a millatahum, qul inna hudallāhi huwal-hudā, wa la'inittaba‘ta ahwā'ahum ba‘dal-lażī jā'aka minal-‘ilm(i), mā laka minallāhi miw waliyyiw wa lā naṣīr(in).

Ut eb’ laj Judio ut eb’ laj Kristiano ink’a’ te’xk’ulub’a (Muhammad) toj reetal naq taataaqe lix paab’aaleb’. Ye, “Relik chi yaal naq lix b’eresihom li Allah a’an li (tz’aqal) b’eresink.” Ut wi taataaqe li rajom xch’ooleb’ chirix naq li nawom (li yaal) xwulak aawik’in, maak’a’aq aj kolol aawe chi moko aj tenq’anel rik’in li Allah.


121

اَلَّذِيْنَ اٰتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ يَتْلُوْنَهٗ حَقَّ تِلَاوَتِهٖۗ اُولٰۤىِٕكَ يُؤْمِنُوْنَ بِهٖ ۗ وَمَنْ يَّكْفُرْ بِهٖ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ ࣖ

allażīna ātaināhumul-kitāba yatlūnahū ḥaqqa tilāwatih(ī), ulā'ika yu'minūna bih(ī), wa may yakfur bihī fa ulā'ika humul-khāsirūn(a).

Li ani xqak’e reheb’ li Hu, neke’ril ru jo’ tento raj, a’aneb’ li neke’paab’ank re. Ut ani ink’a’ taapaab’anq re, a’aneb’ li te’sachq.


122

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَنِّيْ فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa annī faḍḍaltukum ‘alal-‘ālamīn(a).

Ex ralal xcꞌajol laj Israel! Chijultiko’q eere Lin osob’tesihom li xink’e sa’ eeb’een ut xink’e eeru chiru chixjunileb’ chik li tenamit sa’ li ruchich’och’ a’in (sa’ li hoonal a’an).


123

وَاتَّقُوْا يَوْمًا لَّا تَجْزِيْ نَفْسٌ عَنْ نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَّلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَّلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَّلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ

wattaqū yaumal lā tajzī nafsun ‘an nafsin syai'aw wa lā yuqbalu minhā ‘adluw wa lā tanfa‘uhā syafā‘atuw wa lā hum yunṣarūn(a).

Ut chexuwa li kutan, (naq) maajun naru chi xjalb’al (xkolb’al) jalan chi ka’ch’in, maajun tojb’al-ix taak’ulub’aaq, li tenq’ank maak’a’ taa’ok wi’ choq’ re, ut ink’a’ te’tenq’aaq.


124

۞ وَاِذِ ابْتَلٰٓى اِبْرٰهٖمَ رَبُّهٗ بِكَلِمٰتٍ فَاَتَمَّهُنَّ ۗ قَالَ اِنِّيْ جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ اِمَامًا ۗ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِيْ ۗ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى الظّٰلِمِيْنَ

wa iżibtalā ibrāhīma rabbuhū bikalimātin fa atammahunn(a), qāla innī jā‘iluka lin-nāsi imāmā(n), qāla wa min żurriyyatī, qāla lā yanālu ‘ahdiẓ-ẓālimīn(a).

Ut (jultikaq eere), naq laj Abraham kiyale’ rix xb’aan lix Qaawa’ rik’in wiib’ oxib’ li ch’ol aatin, toja’ naq kixb’aanuheb’ chi tz’aqal re ru. A’an (li Allah) kixye, “Relik chi yaal, laa’in xatink’e choq’ aj jolominel reheb’ chixjunil li winq.” A’an (laj Abraham) kixye, “Ut (jo’kan ajwi’) rik’ineb’ li walal ink’ajol ut li wimam?” Li Allah naxye, “(Yaal, a’b’an) Lin yeechi’ihom ink’a’ nak’anjelak choq’ reheb’ laj maak.”


125

وَاِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَاَمْنًاۗ وَاتَّخِذُوْا مِنْ مَّقَامِ اِبْرٰهٖمَ مُصَلًّىۗ وَعَهِدْنَآ اِلٰٓى اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ اَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّاۤىِٕفِيْنَ وَالْعٰكِفِيْنَ وَالرُّكَّعِ السُّجُوْدِ

wa iż ja‘alnal-baita maṡābatal lin-nāsi wa amnā(n), wattakhiżū mim maqāmi ibrāhīma muṣallā(n), wa ‘ahidnā ilā ibrāhīma wa ismā‘īla an ṭahhirā baitiya liṭ-ṭā'ifīna wal-‘ākifīna war-rukka‘is-sujūd(i).

Ut (jultikaq eere), naq xqab’aanu li ochoch (Kaaba) choq’ jun na’ajej re ch’utub’ank ut jun na’ajej kolb’il rix choq’ reheb’ li tenamit. Ut yiib’ li maqam re laj Ibrahim choq’ na’ajej re tijok. Ut xqataqla laj Abraham ut laj Ismail, “Chech’aj li wochoch choq’ reheb’ li tawaf, li iktikaf, li neke’xwiq’ib’ rib’ ut li neke’xwiq’ib’ rib’!”


126

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّ اجْعَلْ هٰذَا بَلَدًا اٰمِنًا وَّارْزُقْ اَهْلَهٗ مِنَ الثَّمَرٰتِ مَنْ اٰمَنَ مِنْهُمْ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَاُمَتِّعُهٗ قَلِيْلًا ثُمَّ اَضْطَرُّهٗٓ اِلٰى عَذَابِ النَّارِ ۗ وَبِئْسَ الْمَصِيْرُ

wa iż qāla ibrāhīmu rabbij‘al hāżā baladan āminaw warzuq ahlahū minaṡ-ṡamarāti man āmana minhum billāhi wal-yaumil-ākhir(i), qāla wa man kafara fa umatti‘uhū qalīlan ṡumma aḍṭarruhū ilā ‘ażābin-nār(i), wa bi'sal-maṣīr(u).

Ut (chijultiko’q eere) naq laj Abraham kitijok, “At inQaawa’, b’aanuhomaq a’in (li ch’och’ Meca) choq’ jun ch’och’ kolb’il rix ut k’ehomaq li tzakemq sa’ xjalam-uuch li ru che’ reheb’ li wankeb’ chi sa’, a’aneb’ sa’ xyanqeb’ li neke’paab’ank re li Allah ut li Roso’jik Kutan,” A’an (Allah) kixye, “Ut re li ink’a’ napaab’ank laa’in tink’e chiru junpaat li rajom xch’ool ut li Ill . q’axal yib’ ru na’ajej re sutq’iik.”


127

وَاِذْ يَرْفَعُ اِبْرٰهٖمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَاِسْمٰعِيْلُۗ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۗ اِنَّكَ اَنْتَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

wa iż yarfa‘u ibrāhīmul-qawā‘ida minal-baiti wa ismā‘īl(u), rabbanā taqabbal minnā, innaka antas-samī‘ul-‘alīm(u).

Ut (jultik eere) naq laj Ibrahim kixwaklesi lix k’ojleb’aal li Santil Ochoch rochb’een laj Ismail, (naq yoo chi tijok), “At Qaawa’, k’ulub’a (li rahok) qik’in.


128

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَآ اُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَۖ وَاَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۚ اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

rabbanā waj‘alnā muslimaini laka wa min żurriyyatinā ummatam muslimatal lak(a), wa arinā manāsikanā wa tub ‘alainā, innaka antat-tawwābur-raḥīm(u).

At qaQaawa’, choo’ok choq’ poyanam li neke’xkanab’ rib’ chawu, ut eb’ li qalal qak’ajol ut li qalal qak’ajol (jo’kan ajwi’) poyanam li neke’xkanab’ rib’ chawu ut neke’xk’ut chiqu li b’e re xb’aanunkil li qaloq’laj k’anjel (hajj), ut neke’xk’ulub’a li qajalb’al qak’a’uxl. Relik chi yaal, Laa’at li Q’axal Nak’ulub’ank re li jalb’a-k’a’uxlej, li Q’axal aj Uxtaan.


129

رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيْهِمْ رَسُوْلًا مِّنْهُمْ يَتْلُوْا عَلَيْهِمْ اٰيٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيْهِمْ ۗ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ ࣖ

rabbanā wab‘aṡ fīhim rasūlam minhum yatlū ‘alaihim āyātika wa yu‘allimuhumul-kitāba wal-ḥikmata wa yuzakkīhim, innaka antal-‘azīzul-ḥakīm(u).

Qaawa’, taqla sa’ xyanqeb’ jun aj taqlanel chalen chaq sa’ xyanqeb’, li tixye reheb’ laa raqal ut tixk’ut chiruheb’ li Hu ut li Chaab’il Na’leb’, ut tixsaqob’resiheb’ ru. Relik chi yaal, laa'at li Q'axal Nim Aawu, li Q'axal Chaab'il Aana'leb'”.


130

وَمَنْ يَّرْغَبُ عَنْ مِّلَّةِ اِبْرٰهٖمَ اِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهٗ ۗوَلَقَدِ اصْطَفَيْنٰهُ فِى الدُّنْيَا ۚوَاِنَّهٗ فِى الْاٰخِرَةِ لَمِنَ الصّٰلِحِيْنَ

wa may yargabu ‘an millati ibrāhīma illā man safiha nafsah(ū), wa laqad-iṣṭafaināhu fid-dun-yā, wa innahū fil-ākhirati laminaṣ-ṣāliḥīn(a).

Ut eb’ li tenamit li xik’ neke’ril li paab’aal re laj Abraham, a’aneb’ ka’ajwi’ tenamit li neke’xb’alaq’i rib’. Ut relik chi yaal, Laa’o xqasik’ ru a’an (laj Ibrahim) sa’ li ruchich’och’ a’in. Ut relik chi yaal naq sa’ li yu’am chirix li kamk taawanq sa’ xyanqeb’ li tenamit aj paab’anel.


131

اِذْ قَالَ لَهٗ رَبُّهٗٓ اَسْلِمْۙ قَالَ اَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعٰلَمِيْنَ

iż qāla lahū rabbuhū aslim, qāla aslamtu lirabbil-‘ālamīn(a).

(Jultik eere) naq li Dios kixye re (laj Ibrahim), “K’ehomaq eerib’!” Kixsume, “Ninq’axtesi wib’ chiru li Qaawa’ re chixjunil li ruchich’och’.”


132

وَوَصّٰى بِهَآ اِبْرٰهٖمُ بَنِيْهِ وَيَعْقُوْبُۗ يٰبَنِيَّ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰى لَكُمُ الدِّيْنَ فَلَا تَمُوْتُنَّ اِلَّا وَاَنْتُمْ مُّسْلِمُوْنَ ۗ

wa waṣṣā bihā ibrāhīmu banīhi wa ya‘qūb(u), yā baniyya innallāhaṣṭafā lakumud-dīna falā tamūtunna illā wa antum muslimūn(a).

Ut laj Abraham kixkanab’ a’in (aatin) reheb’ li ralal, jo’ kixb’aanu laj Jakob. "Ex inkok'al! Relik chi yaal, li Allah kixsik' ru li paab'aal a'in cho'q eere, jo'kan naq meekamq wi ink'a' laa'ex aj musulman".


133

اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاۤءَ اِذْ حَضَرَ يَعْقُوْبَ الْمَوْتُۙ اِذْ قَالَ لِبَنِيْهِ مَا تَعْبُدُوْنَ مِنْۢ بَعْدِيْۗ قَالُوْا نَعْبُدُ اِلٰهَكَ وَاِلٰهَ اٰبَاۤىِٕكَ اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ اِلٰهًا وَّاحِدًاۚ وَنَحْنُ لَهٗ مُسْلِمُوْنَ

am kuntum syuhadā'a iż ḥaḍara ya‘qūbal-maut(u), iż qāla libanīhi mā ta‘budūna mim ba‘dī, qālū na‘budu ilāhaka wa ilāha ābā'ika ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa ilāhaw wāḥidā(n), wa naḥnu lahū muslimūn(a).

Ma laa'ex tab'i' kex'ilok re naq li kamk kichalk sa' xb'een laj Jakob, naq kixye reheb' li ralal: “K'aru teeloq'oni naq tinkamq?”. Ke’xsume: “Tqaloq’oni laa Dios ut lix Dioseb’ laa xe’toonil, a’aneb’ laj Abrahán, laj Ismael ut laj Isaak, (a’an a’in) li Nimajwal Dios ut laa’o (ka’ajwi’) naqakanab’ qib’ chiru”.


134

تِلْكَ اُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَّا كَسَبْتُمْ ۚ وَلَا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

tilka ummatun qad khalat, lahā mā kasabat wa lakum mā kasabtum, wa lā tus'alūna ‘ammā kānū ya‘malūn(a).

A’an a’in li tenamit re najter q’e kutan. Choq’ re a’an li k’a’ru xe’xtaw ut choq’ eere li k’a’ru xe’xtaw laa’ex. Ut ink’a’ taapatz’manq aawe (xk’eeb’al xtojb’al rix) li k’a’ru ke’xb’aanu chaq junxil.


135

وَقَالُوْا كُوْنُوْا هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى تَهْتَدُوْا ۗ قُلْ بَلْ مِلَّةَ اِبْرٰهٖمَ حَنِيْفًا ۗوَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِيْنَ

wa qālū kūnū hūdan au naṣārā tahtadū, qul bal millata ibrāhīma ḥanīfā(n), wa mā kāna minal-musyrikīn(a).

Ut ke’xye, “Ma laa’ex (aj paab’anel) aj Judio malaj aj Kristiano, relik chi yaal naq texb’eresiiq”. Ye, “(Ink’a’!) A’b’an (naqataaqe) lix tiikilal lix paab’aal laj Abraham ut a’an moko wan ta sa’ xyanqeb’ li neke’xjunaji rib’ rik’in li Dios.”


136

قُوْلُوْٓا اٰمَنَّا بِاللّٰهِ وَمَآ اُنْزِلَ اِلَيْنَا وَمَآ اُنْزِلَ اِلٰٓى اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ وَالْاَسْبَاطِ وَمَآ اُوْتِيَ مُوْسٰى وَعِيْسٰى وَمَآ اُوْتِيَ النَّبِيُّوْنَ مِنْ رَّبِّهِمْۚ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ اَحَدٍ مِّنْهُمْۖ وَنَحْنُ لَهٗ مُسْلِمُوْنَ

qūlū āmannā billāhi wa mā unzila ilainā wa mā unzila ilā ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa wa ya‘qūba wal-asbāṭi wa mā ūtiya mūsā wa ‘īsā wa mā ūtiyan-nabiyyūna mir rabbihim, lā nufarriqu baina aḥadim minhum wa naḥnu lahū muslimūn(a).

Ye, “Naqapaab’ li Allah ut li k’a’ru kik’utb’esiman chiqu, ut li k’a’ru kik’utb’esiman chiru laj Abraham, laj Ismael, laj Isaac, laj Jakob ut eb’ li ralal xk’ajoleb’, ut li k’a’ru kik’eeman re laj Moises ut li Jesus ut li k’a’ru kik’eeman reheb’ li profeet xb’aan lix Qaawa’eb’.


137

فَاِنْ اٰمَنُوْا بِمِثْلِ مَآ اٰمَنْتُمْ بِهٖ فَقَدِ اهْتَدَوْا ۚوَاِنْ تَوَلَّوْا فَاِنَّمَا هُمْ فِيْ شِقَاقٍۚ فَسَيَكْفِيْكَهُمُ اللّٰهُ ۚوَهُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ ۗ

fa'in āmanū bimiṡli mā āmantum bihī faqadihtadau, wa in tawallau fa'innamā hum fī syiqāq(in), fasayakfīkahumullāh(u), wa huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

Jo’kan ut, wi ta ke’paab’an jo’ nekepaab’ laa’ex, relik chi yaal, ke’b’eresiik raj. A’b’an wi neke’xsutq’isi rib’, relik chi yaal naq wankeb’ sa’ xik’ ilok (rik’in laa’at), toja’ naq li Allah tixk’e aawe laa’at (Muhammad) choq’ reheb’ (rik’in lix tenq’). Ut A’an li Na’ab’ink re chixjunil, li Naxnaw chixjunil.


138

صِبْغَةَ اللّٰهِ ۚ وَمَنْ اَحْسَنُ مِنَ اللّٰهِ صِبْغَةً ۖ وَّنَحْنُ لَهٗ عٰبِدُوْنَ

Ṣibgatallāh(i), wa man aḥsanu minallāhi ṣibgataw wa naḥnu lahū ‘ābidūn(a).

Li Dios chirosob’tesi eere." Ani q’axal chaab’il chiru li Allah? Ut chiru a’an naqaloq’oni.


139

قُلْ اَتُحَاۤجُّوْنَنَا فِى اللّٰهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْۚ وَلَنَآ اَعْمَالُنَا وَلَكُمْ اَعْمَالُكُمْۚ وَنَحْنُ لَهٗ مُخْلِصُوْنَ ۙ

qul atuḥājjūnanā fillāhi wa huwa rabbunā wa rabbukum, wa lanā a‘mālunā wa lakum a‘mālukum, wa naḥnu lahū mukhliṣūn(a).

Ye (Muhammad), “Ma taawaj wech’ok qik’in chirix li Allah, us ta A’an li Qaawa’ ut laa Qaawa’. Choq’ qe laa’o li qab’aanuhom, choq’ aawe laa b’aanuhom, ut chiru a’an ka’ajwi’ naqaq’axtesi qib’ chi anchal qach’ool.


140

اَمْ تَقُوْلُوْنَ اِنَّ اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ وَالْاَسْبَاطَ كَانُوْا هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى ۗ قُلْ ءَاَنْتُمْ اَعْلَمُ اَمِ اللّٰهُ ۗ وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهٗ مِنَ اللّٰهِ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

am taqūlūna inna ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa wa ya‘qūba wal-asbāṭa kānū hūdan au naṣārā, qul a'antum a‘lamu amillāh(u), wa man aẓlamu mimman katama syahādatan ‘indahū minallāh(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Malaj ut laa’ex (eb’ laj Judio ut eb’ laj Kristiano) nekeye naq laj Abrahán, laj Ismael, laj Isaak, laj Jakob ut eb’ li ralal xk’ajol a’aneb’ aj Judio malaj aj Kristiano? Ye, “Ma laa’at nakanaw chi us malaj li Allah, ut ani q’axal wi’chik ink’a’ tiik xch’ool chiru li ani naxmuq li ch’olob’anb’il na’leb’ wan rik’in li Allah?” Li Allah moko ink’a’ ta naxnaw li k’a’ru nekeb’aanu.


141

تِلْكَ اُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَّا كَسَبْتُمْ ۚ وَلَا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ ࣖ ۔

tilka ummatun qad khalat, lahā mā kasabat wa lakum mā kasabtum, wa lā tus'alūna ‘ammā kānū ya‘malūn(a).

A’an a’in li tenamit re najter q’e kutan. Choq’ re a’an li k’a’ru xe’xtaw ut choq’ eere li k’a’ru xe’xtaw laa’ex. Ut ink’a’ taapatz’manq aawe (xk’eeb’al xtojb’al rix) li k’a’ru ke’xb’aanu chaq junxil.


142

۞ سَيَقُوْلُ السُّفَهَاۤءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلّٰىهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِيْ كَانُوْا عَلَيْهَا ۗ قُلْ لِّلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُۗ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

sayāqūlus-sufahā'u minan-nāsi mā wallāhum ‘an qiblatihimul-latī kānū ‘alaihā, qul lillāhil-masyriqu wal-magrib(u), yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Li ani maak’a’eb’ xtawb’al ru sa’ xyanqeb’ li winq te’xye, “K’a’ru kixsutq’isiheb’ (eb’ laj Musulman) rik’in li qibla li ke’xk’e wi’ rib’ junxil (xb’eresinkil rib’)?” Ye (Muhammad), “Re li Allah li rokeb’aal li saq’e ut li rokeb’aal li saq’e; A’an naxb’eresi li ani naraj sa’ li tiikil b’e.”


143

وَكَذٰلِكَ جَعَلْنٰكُمْ اُمَّةً وَّسَطًا لِّتَكُوْنُوْا شُهَدَاۤءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُوْنَ الرَّسُوْلُ عَلَيْكُمْ شَهِيْدًا ۗ وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِيْ كُنْتَ عَلَيْهَآ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَّتَّبِعُ الرَّسُوْلَ مِمَّنْ يَّنْقَلِبُ عَلٰى عَقِبَيْهِۗ وَاِنْ كَانَتْ لَكَبِيْرَةً اِلَّا عَلَى الَّذِيْنَ هَدَى اللّٰهُ ۗوَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُضِيْعَ اِيْمَانَكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوْفٌ رَّحِيْمٌ

wa każālika ja‘alnākum ummataw wasaṭal litakūnū syuhadā'a ‘alan-nāsi wa yakūnar-rasūlu ‘alaikum syahīdā(n), wa mā ja‘alnal-qiblatal-latī kunta ‘alaihā illā lina‘lama may yattabi‘ur-rasūla mimmay yanqalibu ‘alā ‘aqibaih(i), wa in kānat lakabīratan illā ‘alal-lażīna hadallāh(u), wa mā kānallāhu liyuḍī‘a īmānakum, innallāha bin-nāsi lara'ūfur raḥīm(un).

Ut jo’kan ajwi’, Xqak’e eere laa’ex (eb’ laj Musulman) “li tenamit sa’ xyi” re naq laa’ex texwanq choq’ aj yehol nawom chirixeb’ li (b’aanuhom) re li winq ut re naq li taqlanb’il aj k’amol esil (Muhammad) taawanq choq’ aj yehol nawom chirix lee (b’aanuhom). Ink’a’ xqak’e choq’ li qibla li xesutq’i wi’ laa’ex (junxil), re b’an naq taqanaw ani li naxtaaqe li taqlanb’il aj k’amol esil ut ani li naxsutq’isi rib’ chirix. Relik chi yaal, (xb’eresinkil li Qibla) jwal ch’a’aj, ka’ajwi’ choq’ reheb’ li b’eresinb’ileb’ xb’aan li Allah. Ut li Allah ink’a’ tixsach laa paab’aal. Relik chi yaal, li Allah q’axal aj Uxtaan, Q’axal aj Uxtaan reheb’ li winq.


144

قَدْ نَرٰى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى السَّمَاۤءِۚ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضٰىهَا ۖ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ ۗ وَاِنَّ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ لَيَعْلَمُوْنَ اَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُوْنَ

qad narā taqallubaka wajhika fis-samā'(i), fa lanuwalliyannaka qiblatan tarḍāhā, fawalli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa ḥaiṡumā kuntum fawallū wujūhakum syaṭrah(ū), wa innal-lażīna ūtul-kitāba laya‘lamūna annahul-ḥaqqu mir rabbihim, wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ya‘malūn(a).

Naqil laa xnaq’ aawu (Muhammad) k’iila sut chi ilok taqe’q sa’ choxa, jo’kan naq tatqasutq’isi sa’ li Qibla li nawulak chawu. Jo’kan naq sutq’isi laa wilob’aal chiru li Nimla Mezquita. Ut yalaq b’ar wankat, sutq’isi laa wilob’aal chiru. Ut relik chi yaal naq eb’ li ke’k’ehe’ reheb’ li Hu (Torah ut Evangelio) neke’xnaw naq (xq’axtesinkil li Qibla) a’an li yaal chalen chaq lix Qaawa’eb’. Ut li Allah moko ink’a’ ta naxnaw li k’a’ru neke’xb’aanu.


145

وَلَىِٕنْ اَتَيْتَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ بِكُلِّ اٰيَةٍ مَّا تَبِعُوْا قِبْلَتَكَ ۚ وَمَآ اَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ ۚ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍۗ وَلَىِٕنِ اتَّبَعْتَ اَهْوَاۤءَهُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَاجَاۤءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ اِنَّكَ اِذًا لَّمِنَ الظّٰلِمِيْنَ ۘ

wa la'in ataital-lażīna ūtul-kitāba bikulli āyatim mā tabi‘ū qiblatak(a), wa mā anta bitābi‘in qiblatahum, wa mā ba‘ḍuhum bitābi‘in qiblata ba‘ḍ(in), wa la'inittaba‘ta ahwā'ahum mim ba‘di mā jā'aka minal-‘ilm(i), innaka iżal laminaẓ-ẓālimīn(a).

Ut us ta laa’at (Muhammad) xaq’axtesi chixjunileb’ li raqal (esilal) reheb’ li ani k’eeb’ileb’ re li Hu, ink’a’ raj te’xtaaqe laa Qibla, ut laa’at ink’a’ raj taa’uxq xtaaqenkil lix Qiblaheb’. Wankeb’ reheb’ ink’a’ te’xtaaqe li Qibla reheb’ jalan. Ut wi taapaab’ li neke’raj chirix naq ak xk’ulun li nawom aawik’in, relik chi yaal naq laa’aqat jun reheb’ laj maak.


146

اَلَّذِيْنَ اٰتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ يَعْرِفُوْنَهٗ كَمَا يَعْرِفُوْنَ اَبْنَاۤءَهُمْ ۗ وَاِنَّ فَرِيْقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُوْنَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

allażīna ātaināhumul-kitāba ya‘rifūnahū kamā ya‘rifūna abnā'ahum, wa inna farīqam minhum layaktumūnal-ḥaqqa wa hum ya‘lamūn(a).

Eb’ li xqak’e reheb’ li Hu (Torah ut Evangelio) neke’xnaw ru a’an (laj Muhammad) jo’ chanru neke’xnaw ruheb’ li ralal xk’ajol. Relik chi yaal, wankeb’ reheb’ te’xmuq chi yaal li yaal, us ta neke’xnaw (a’an) .


147

اَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ فَلَا تَكُوْنَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِيْنَ ࣖ

al-ḥaqqu mir rabbika falā takūnanna minal-mumtarīn(a).

Li yaal chalenaq rik’in laa Qaawa’, jo’kan naq laa’at (Muhammad) maajun wa raj tatwanq jo’ jun reheb’ li neke’wiib’an xch’ool.


148

وَلِكُلٍّ وِّجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيْهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرٰتِۗ اَيْنَ مَا تَكُوْنُوْا يَأْتِ بِكُمُ اللّٰهُ جَمِيْعًا ۗاِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wa likulliw wijhatun huwa muwallīhā fastabiqul-khairāt(i), aina mā takūnū ya'ti bikumullāhu jamī‘ā(n), innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Ut li junjunq chi Ummah wan jun lix Qibla li naxk’ul rib’ rik’in. Jo’kan naq chex’aatinaq sa’ li chaab’ilal. Yalaq b’ar wankex, li Allah tixch’utub’ex chi yaal chejunilex. Relik chi yaal, li Allah a’an li Nimajwal sa’ xb’een chixjunil li k’a’aq re ru.


149

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاِنَّهٗ لَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

wa min ḥaiṡu kharajta fawalli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa innahū lal-ḥaqqu mir rabbik(a), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Ut yalaq b’ar tat-elq wi’ laa’at (Muhammad), sutq’isi laa wilob’aal chiru li Nimla Mezquita, relik chi yaal naq a’an tz’aqal lix taqlahom laa Qaawa’. Li Allah moko ink’a’ ta naxnaw li k’a’ru nekeb’aanu.


150

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ ۙ لِئَلَّا يَكُوْنَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ اِلَّا الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِيْ وَلِاُتِمَّ نِعْمَتِيْ عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَۙ

wa min ḥaiṡu kharajta fa walli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa ḥaiṡumā kuntum fawallū wujūhakum syaṭrah(ū), li'allā yakūna lin-nāsi ‘alaikum ḥujjatun illal-lażīna ẓalamū minhum, falā takhsyauhum wakhsyaunī, wa li'utimma ni‘matī ‘alaikum wa la‘allakum tahtadūn(a).

Ut yalaq b’ar tat-elq wi’ laa’at (Muhammad), sutq’isi laa wilob’aal chiru li Nimla Mezquita. Ut yalaq b’ar wankat, sutq’isi laa wilob’aal chiru, re naq maak’a’aq xyaalal naq eb’ li winq (te’xq’etq’eti aawe), ka’ajwi’ eb’ laj maak sa’ xyanqeb’. Maak’eheb’ xxiw, chexiwa b’an laa’in, re naq tintz’aqob’resi ru li wosob’tesinkil sa’ aab’een, ut re naq tatb’eresiiq.


151

كَمَآ اَرْسَلْنَا فِيْكُمْ رَسُوْلًا مِّنْكُمْ يَتْلُوْا عَلَيْكُمْ اٰيٰتِنَا وَيُزَكِّيْكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَۗ

kamā arsalnā fīkum rasūlam minkum yatlū ‘alaikum āyātinā wa yuzakkīkum wa yu‘allimukumul-kitāba wal-ḥikmata wa yu‘allimukum mā lam takūnū ta‘lamūn(a).

Jo’ chanchan naq xqataqla chaq eerik’in jun aj taqlanel (Muhammad) chalen chaq (sa’ eeyanq) li naxyaab’asi li Qaraqal, nekexxsaqob’resi ru, ut naxk’ut cheru li Hu (Al-Qur’an) ut li Chaab’il Na’leb’ (Sunnah), ut naxk’ut cheru li k’a’ru ink’a’ nekenaw.


152

فَاذْكُرُوْنِيْٓ اَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوْا لِيْ وَلَا تَكْفُرُوْنِ ࣖ

fażkurūnī ażkurkum wasykurū lī wa lā takfurūn(i).

Jo’kan naq chijultiko’q eere, laa’in tinjultiko’q eere. Cheb’antioxi chiwu, ut metz’eqtaana inpaab’ankil.


153

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اسْتَعِيْنُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلٰوةِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanusta‘īnū biṣ-ṣabri waṣ-ṣalāh(ti), innallāha ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Ex aj paab’anel! Patz’ tenq’ (rik’in li Allah) rik’in kuyuk ut tijok. Relik chi yaal, li Allah wan rik’ineb’ li neke’kuyuk.


154

وَلَا تَقُوْلُوْا لِمَنْ يُّقْتَلُ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ اَمْوَاتٌ ۗ بَلْ اَحْيَاۤءٌ وَّلٰكِنْ لَّا تَشْعُرُوْنَ

wa lā taqūlū limay yuqtalu fī sabīlillāhi amwāt(un), bal aḥyā'uw wa lākil lā tasy‘urūn(a).

Ut meeye naq eb’ li neke’kamsiik sa’ xb’ehil li Allah (eb’ a’an) kamenaqeb’. Relik chi yaal (eb’ a’an) yo’yookeb’, a’b’an ink’a’ nakak’e reetal.


155

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوْعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْاَمْوَالِ وَالْاَنْفُسِ وَالثَّمَرٰتِۗ وَبَشِّرِ الصّٰبِرِيْنَ

wa lanabluwannakum bisyai'im minal-khaufi wal-jū‘i wa naqaṣim minal-amwāli wal-anfusi waṡ-ṡamarāt(i), wa basysyiriṣ-ṣābirīn(a).

Ut laa’o texqayal rix chi yaal rik’in b’ayaq li xiw, li we’ej, li maak’a’il b’ihomal, li aamej ut li ru che’. Ut taakʼe li chaabʼil esilal rehebʼ li wankebʼ xkuyum .


156

اَلَّذِيْنَ اِذَآ اَصَابَتْهُمْ مُّصِيْبَةٌ ۗ قَالُوْٓا اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّآ اِلَيْهِ رٰجِعُوْنَۗ

allażīna iżā aṣābathum muṣībah(tun), qālū innā lillāhi wa innā ilaihi rāji‘ūn(a).

(a’aneb’) li ani, naq nachal junaq li rahilal, neke’xye “Inna lillahi wa inna ilaihi raji’un” (relik chi yaal, laa’o re li Allah ut rik’in a’an toosutq’iiq).


157

اُولٰۤىِٕكَ عَلَيْهِمْ صَلَوٰتٌ مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُهْتَدُوْنَ

ulā'ika ‘alaihim ṣalawātum mir rabbihim wa raḥmah(tun), wa ulā'ika humul-muhtadūn(a).

A’aneb’ li neke’xk’ul li kuyuk maak ut li uxtaan rik’in lix Qaawa’, ut a’aneb’ li neke’k’uluk re xb’eresinkileb’.


158

۞ اِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَاۤىِٕرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ اَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ اَنْ يَّطَّوَّفَ بِهِمَا ۗ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًاۙ فَاِنَّ اللّٰهَ شَاكِرٌ عَلِيْمٌ

innaṣ-ṣafā wal-marwata min sya‘ā'irillāh(i), faman ḥajjal-baita awi‘tamara falā junāḥa ‘alaihi ay yaṭṭawwafa bihimā, wa man taṭawwa‘a khairan fa innallāha syākirun ‘alīm(un).

Relik chi yaal, li Safa ut li Marwah wankeb’ sa’ xyanq li syi’ar (paab’aal) re li Allah. Jo’kan naq ani naxb’aanu li Hajj sa’ li Rochoch li Allah malaj naxb’aanu li Umrah, maak’a’ xmaak naq naxb’aanu li Sa’i sa’ xyanqeb’ li wiib’. Ut ani naxb’aanu li chaab’il b’aanuhom chi anchal xch’ool, li Allah a’an aj B’antioxink, aj Nawom re chixjunil.


159

اِنَّ الَّذِيْنَ يَكْتُمُوْنَ مَآ اَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنٰتِ وَالْهُدٰى مِنْۢ بَعْدِ مَا بَيَّنّٰهُ لِلنَّاسِ فِى الْكِتٰبِۙ اُولٰۤىِٕكَ يَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللّٰعِنُوْنَۙ

innal-lażīna yaktumūna mā anzalnā minal-bayyināti wal-hudā mim ba‘di mā bayyannāhu lin-nāsi fil-kitāb(i), ulā'ika yal‘anuhumullāhu wa yal‘anuhumul-lā‘inūn(a).

Relik chi yaal, eb’ li neke’xmuq li k’a’ru xqataqla chaq sa’ xpaayil li esilal ut li b’eresink, chirix naq xqach’olob’ chiru li winqilal sa’ li Hu (Al-Qur’an), a’aneb’ li majewanb’ileb’ xb’aan li Allah ut majewanb’ileb’ (jo’kan ajwi’) xb’aaneb’ li neke’majewank,


160

اِلَّا الَّذِيْنَ تَابُوْا وَاَصْلَحُوْا وَبَيَّنُوْا فَاُولٰۤىِٕكَ اَتُوْبُ عَلَيْهِمْ ۚ وَاَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

illal-lażīna tābū wa aṣlaḥū wa bayyanū fa'ulā'ika atūbu ‘alaihim, wa anat-tawwābur-raḥīm(u).

ka’ajwi’ li ani xe’xjal xk’a’uxl, xe’xk’uub’ ut xe’xch’olob’ (a’an), a’aneb’ li nink’ulub’a lix jalb’aleb’ xk’a’uxl ut laa’in li Q’axal aj K’ulub’anel re li jalb’a-k’a’uxlej, li Q’axal aj Uxtaan.


161

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَمَاتُوْا وَهُمْ كُفَّارٌ اُولٰۤىِٕكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللّٰهِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالنَّاسِ اَجْمَعِيْنَۙ

innal-lażīna kafarū wa mātū wa hum kuffārun ulā'ika ‘alaihim la‘natullāhi wal-malā'ikati wan-nāsi ajma‘īn(a).

Relik chi yaal, eb’ li ink’a’ neke’paab’an ut neke’kam jo’ aj ink’a’ neke’paab’an, te’majewaaq xb’aan li Allah, eb’ li anjel ut chixjunileb’ li winq,


162

خٰلِدِيْنَ فِيْهَا ۚ لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُوْنَ

khālidīna fīhā, lā yukhaffafu ‘anhumul-‘ażābu wa lā hum yunẓarūn(a).

te’kanaaq chi junelik chi sa’ (majewank), ink’a’ taa’oso’q lix tojb’a-maak, ut ink’a’ taak’eemanq xhoonaleb’.


163

وَاِلٰهُكُمْ اِلٰهٌ وَّاحِدٌۚ لَآاِلٰهَ اِلَّا هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِيْمُ ࣖ

wa ilāhukum ilāhuw wāḥid(un), lā ilāha illā huwar-raḥmānur-raḥīm(u).

Ut laaYos a'an li Nimajwal Yos, maajun chik dios ka'ajwi' a'an, li Q'axal Uxtaan, li Q'axal Uxtaan.


164

اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِيْ تَجْرِيْ فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ مِنْ مَّاۤءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيْهَا مِنْ كُلِّ دَاۤبَّةٍ ۖ وَّتَصْرِيْفِ الرِّيٰحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ

inna fī khalqis-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfil-laili wan-nahāri wal-fulkil-latī tajrī fil-baḥri bimā yanfa‘un-nāsa wa mā anzalallāhu minas-samā'i mim mā'in fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā wa baṡṡa fīhā min kulli dābbah(tin), wa taṣrīfir-riyāḥi was-saḥābil-musakhkhari bainas-samā'i wal-arḍi la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).

Relik chi yaal, sa’ xyo’ob’tesinkil li choxa ut li ruchich’och’, li xjalb’al ru li q’ojyin ut li kutan, eb’ li jukub’ li neke’b’eek sa’ xb’een li palaw rik’in (li k’a’aq re ru) li nak’anjelak choq’ reheb’ li winq, li k’a’ru kixtaqla chaq li Allah chalen chaq sa’ choxa sa’ xjalam-uuch li ha’, toja’ naq kixwaklesi wi’chik li ruchich’och’ chirix naq kikam (chaqi), ut kixjek’iheb’ chi sa’ wi li animals ut li jar paay chi controlle . li choxa ut li ch’och’, (chixjunil a’an) a’aneb’ tz’aqal reetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’xtaw ru.


165

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّتَّخِذُ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ اَنْدَادًا يُّحِبُّوْنَهُمْ كَحُبِّ اللّٰهِ ۗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَشَدُّ حُبًّا لِّلّٰهِ ۙوَلَوْ يَرَى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْٓا اِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَۙ اَنَّ الْقُوَّةَ لِلّٰهِ جَمِيْعًا ۙوَّاَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعَذَابِ

wa minan-nāsi may yattakhiżu min dūnillāhi andāday yuḥibbūnahum kaḥubbillāh(i), wal-lażīna āmanū asyaddu ḥubbal lillāh(i), wa lau yaral-lażīna ẓalamū iż yaraunal-‘ażāb(a), annal-quwwata lillāhi jamī‘ā(n), wa annallāha syadīdul-‘ażāb(i).

Ut sa’ xyanqeb’ li winq wankeb’ li neke’loq’onink reheb’ li dios jalaneb’ chiru li Allah jo’ aj wech’onel, li neke’xra jo’ chanru neke’xra li Allah. Chirixeb’ li neke’paab’an, jwal nim lix rahom choq’ re li Allah. Wi eb’ li neke’b’aanunk re li ink’a’ us neke’ril, naq neke’ril li tojb’a-maak (sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo), naq chixjunil li wankilal re li Allah ut naq li Allah jwal kaw rib’ sa’ li tojb’a-maak (te’xyot’ xch’ool chi yaal).


166

اِذْ تَبَرَّاَ الَّذِيْنَ اتُّبِعُوْا مِنَ الَّذِيْنَ اتَّبَعُوْا وَرَاَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْاَسْبَابُ

iż tabarra'al-lażīnattubi‘ū minal-lażīnattaba‘ū wa ra'awul-‘ażāba wa taqaṭṭa‘at bihimul-asbāb(u).

(A’an a’in) naq eb’ li neke’taaqenk re neke’xkanab’ ruq’eb’ li neke’taaqenk re, ut neke’ril li tojb’a-maak, ut (naq) na’oso’ chixjunil li wank sa’ xyanqeb’.


167

وَقَالَ الَّذِيْنَ اتَّبَعُوْا لَوْ اَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّاَ مِنْهُمْ ۗ كَمَا تَبَرَّءُوْا مِنَّا ۗ كَذٰلِكَ يُرِيْهِمُ اللّٰهُ اَعْمَالَهُمْ حَسَرٰتٍ عَلَيْهِمْ ۗ وَمَا هُمْ بِخٰرِجِيْنَ مِنَ النَّارِ ࣖ

wa qālal-lażīnattaba‘ū lau anna lanā karratan fa natabarra'a minhum, kamā tabarra'ū minnā, każālika yurīhimullāhu a‘mālahum ḥasarātin ‘alaihim, wa mā hum bikhārijīna minan-nār(i).

Ut eb’ li ke’taaqenk re ke’xye, “Wi ta wan qahoonal (re sutq’iik sa’ li ruchich’och’), relik chi yaal naq taqakanab’eb’, jo’ chanru naq xoohe’xkanab’.” Chi jo’kan li Allah naxk’ut chiruheb’ lix b’aanuhomeb’ li neke’xyot’ xch’ool wi’. Ut incßaß teßelk saß li xam re xbalba.


168

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ كُلُوْا مِمَّا فِى الْاَرْضِ حَلٰلًا طَيِّبًا ۖوَّلَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّيْطٰنِۗ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

yā ayyuhan-nāsu kulū mimmā fil-arḍi ḥalālan ṭayyibā(n), wa lā tattabi‘ū khuṭuwātisy-syaiṭān(i), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).

Ex winq! Chatzeka li halal ut li chaab’il (tzekemq) li natawman sa’ li ruchich’och’, ut mattaaqe lix b’e laj Satanas. Relik chi yaal, laj Tza tzʼaqal aj xikʼ ilonel chaawu.


169

اِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوْۤءِ وَالْفَحْشَاۤءِ وَاَنْ تَقُوْلُوْا عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

innamā ya'murukum bis-sū'i wal-faḥsyā'i wa an taqūlū ‘alallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Relik chi yaal, (laj Satanas) ka’ajwi’ nakatxtaqla chixb’aanunkil li maa’usilal ut tz’eqtaananb’il k’a’aq re ru, ut chixyeeb’al li k’a’ru ink’a’ nakanaw chirix li Allah.


170

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمُ اتَّبِعُوْا مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوْا بَلْ نَتَّبِعُ مَآ اَلْفَيْنَا عَلَيْهِ اٰبَاۤءَنَا ۗ اَوَلَوْ كَانَ اٰبَاۤؤُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ شَيْـًٔا وَّلَا يَهْتَدُوْنَ

wa iżā qīla lahumuttabi‘ū mā anzalallāhu qālū bal nattabi‘u mā alfainā ‘alaihi ābā'anā, awalau kāna ābā'uhum lā ya‘qilūna syai'aw wa lā yahtadūn(a).

Ut naq nayeeman reheb’, “Taaqe li k’a’ru xk’utb’esi li Allah”. Ke’xsume, “(Ink’a’!) Naqataaqe li k’a’ru xqataw li qaxe’ qatoon (chixb’aanunkil).” Relik chi yaal, lix xe’toonileb’ maak’a’ ke’xnaw, ut maak’a’ xb’eresinkileb’.


171

وَمَثَلُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا كَمَثَلِ الَّذِيْ يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ اِلَّا دُعَاۤءً وَّنِدَاۤءً ۗ صُمٌّ ۢ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ

wa maṡalul-lażīna kafarū kamaṡalil-lażī yan‘iqu bimā lā yasma‘u illā du‘ā'aw wa nidā'ā(n), ṣummum bukmun ‘umyun fahum lā ya‘qilūn(a).

Ut li jaljookil ru aatin choq’ reheb’ (eb’ laj b’oqol) reheb’ li ink’a’ neke’paab’an chanchan jun (aj ilol karneer) li naxjap re chiruheb’ (li xul) li maak’a’ neke’rab’i, ka’ajwi’ li b’oqok ut li yaab’ak. (A’aneb’) tz’ap xik, mutz’eb’ ut mutz’eb’, jo’kan naq ink’a’ neke’xtaw ru.


172

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُلُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ وَاشْكُرُوْا لِلّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ اِيَّاهُ تَعْبُدُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kulū min ṭayyibāti mā razaqnākum wasykurū lillāhi in kuntum iyyāhu ta‘budūn(a).

Ex aj paab’anel! Chewa’aq li chaab’il k’a’aq re ru xqak’e eere ut chexb’antioxi re li Allah, wi ka’ajwi’ nekeloq’oni ru.


173

اِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيْرِ وَمَآ اُهِلَّ بِهٖ لِغَيْرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَّلَا عَادٍ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

innamā ḥarrama ‘alaikumul-maitata wad-dama wa laḥmal-khinzīri wa mā uhilla bihī ligairillāh(i), fa maniḍṭurra gaira bāgiw wa lā ‘ādin falā iṡma ‘alaih(i), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Relik chi yaal, ka’ajwi’ xram cheru li kamenaq, li kik’, li tib’el xul ut (li tib’el) reheb’ li xul li kamsinb’ileb’ xb’aan (k’ab’a’ej re) jalaneb’ chiru li Allah. A’b’an ani teneb’anb’il (chixwa’b’al), moko xb’aan ta naq naraj ut moko (jo’kan ajwi’) naxq’ax ru li xraqik, toja’ naq maak’a’ xmaak choq’ re. Relik chi yaal, li Allah a’an aj kuyuk maak, aj toq’ob’anel ru.


174

اِنَّ الَّذِيْنَ يَكْتُمُوْنَ مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْكِتٰبِ وَيَشْتَرُوْنَ بِهٖ ثَمَنًا قَلِيْلًاۙ اُولٰۤىِٕكَ مَا يَأْكُلُوْنَ فِيْ بُطُوْنِهِمْ اِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللّٰهُ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيْهِمْ ۚوَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

innal-lażīna yaktumūna mā anzalallāhu minal-kitābi wa yasytarūna bihī ṡamanan qalīlā(n), ulā'ika mā ya'kulūna fī buṭūnihim illan-nāra wa lā yukallimuhumullāhu yaumal-qiyāmati wa lā yuzakkīhim, wa lahum ‘ażābun alīm(un).

Relik chi yaal, eb’ li neke’xmuq li k’a’ru xk’utb’esi li Allah chirix li Hu ut neke’xk’ayi chiru jun ch’ina xtz’aq, ka’ajwi’ neke’xk’ux li xam re li B’ak’leb’aal Kaax sa’ lix sa’eb’, ut li Allah ink’a’ tixk’eheb’ xsahil xch’ool sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo, chi moko tixsaqob’resiheb’ ru. Ta̱cua̱nk jun li raylal tojba ma̱c saˈ xbe̱neb.


175

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الضَّلٰلَةَ بِالْهُدٰى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ ۚ فَمَآ اَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ

ulā'ikal-lażīnasytarawuḍ-ḍalālata bil-hudā wal-‘ażāba bil-magfirah(ti), famā aṣbarahum ‘alan-nār(i).

A’aneb’ a’in li ke’xloq’ li sachk choq’ b’eresink ut li tojb’a-maak choq’ re li kuyuk maak. Jo’kan naq k’a’jo’ naq kaweb’ xch’ool chixq’etb’al li Xam!


176

ذٰلِكَ بِاَنَّ اللّٰهَ نَزَّلَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ ۗ وَاِنَّ الَّذِيْنَ اخْتَلَفُوْا فِى الْكِتٰبِ لَفِيْ شِقَاقٍۢ بَعِيْدٍ ࣖ

Żālika bi'annallāha nazzalal-kitāba bil-ḥaqq(i), wa innal-lażīnakhtalafū fil-kitābi lafī syiqāqim ba‘īd(in).

A’in xb’aan naq li Allah kixtaqla chaq li Hu (Al-Qur’an) rik’in (xk’amb’al chaq) li yaal, ut relik chi yaal naq eb’ li ink’a’ neke’xk’ulub’a rib’ chirix (li yaalil na’leb’ re) li Hu, wankeb’ sa’ nimla jachok-ib’.


177

۞ لَيْسَ الْبِرَّاَنْ تُوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالْكِتٰبِ وَالنَّبِيّٖنَ ۚ وَاٰتَى الْمَالَ عَلٰى حُبِّهٖ ذَوِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنَ وَابْنَ السَّبِيْلِۙ وَالسَّاۤىِٕلِيْنَ وَفىِ الرِّقَابِۚ وَاَقَامَ الصَّلٰوةَ وَاٰتَى الزَّكٰوةَ ۚ وَالْمُوْفُوْنَ بِعَهْدِهِمْ اِذَا عَاهَدُوْا ۚ وَالصّٰبِرِيْنَ فِى الْبَأْسَاۤءِ وَالضَّرَّاۤءِ وَحِيْنَ الْبَأْسِۗ اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ صَدَقُوْا ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ

laisal-birra an tuwallū wujūhakum qibalal-masyriqi wal-magribi wa lākinnal-birra man āmana billāhi wal-yaumil ākhiri wal-malā'ikati wal-kitābi wan-nabiyyīn(a), wa ātal-māla ‘alā ḥubbihī żawil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīna wabnas-sabīl(i), was-sā'ilīna wa fir-riqāb(i), wa aqāmaṣ-ṣalāta wa ātaz-zakāh(ta), wal mūfūna bi‘ahdihim iżā ‘āhadū, waṣ-ṣābirīna fil-ba'sā'i waḍ-ḍarrā'i wa ḥīnal-ba's(i), ulā'ikal-lażīna ṣadaqū, wa ulā'ika humul-muttaqūn(a).

Li chaab’ilal moko a’an ta xsutq’isinkil laa wilob’aal chiru li rokeb’aal li saq’e ut li rokeb’aal li saq’e, a’b’an li chaab’ilal a’an (chaab’ilal) li ani neke’paab’ank re li Allah, li Roso’jik Kutan, eb’ li anjel, li hu, ut eb’ li profeet ut neke’xk’e li b’ihomal neke’xra reheb’ li rech kab’al, li maak’a’eb’ xna’ xyuwa’, li neb’a’, li tenamit li wankeb’ sa’ jun b’eenik (musafir), eb’ laj patz’ol, li neke’xtoj lix tenamiteb’, ut re xkolb’aleb’ rix lix tenamiteb’. yeechi’inb’il naq yeechi’inb’il, ut eb’ li poyanam li wankeb’ xkuyum sa’ neb’a’il, rahilal ut sa’ xhoonalil li yalok. A’aneb’ li tenamit tz’aqal yaal, ut a’aneb’ li paab’anel.


178

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِى الْقَتْلٰىۗ اَلْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْاُنْثٰى بِالْاُنْثٰىۗ فَمَنْ عُفِيَ لَهٗ مِنْ اَخِيْهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ ۢبِالْمَعْرُوْفِ وَاَدَاۤءٌ اِلَيْهِ بِاِحْسَانٍ ۗ ذٰلِكَ تَخْفِيْفٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ۗفَمَنِ اعْتَدٰى بَعْدَ ذٰلِكَ فَلَهٗ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kutiba ‘alaikumul-qiṣāṣu fil-qatlā, al-ḥurru bil-ḥurri wal-‘abdu bil-‘abdi wal-unṡā bil-unṡā, faman ‘ufiya lahū min akhīhi syai'un fattibā‘um bil-ma‘rūfi wa adā'un ilaihi bi iḥsān(in), żālika takhfīfum mir rabbikum wa raḥmah(tun), fa mani‘tadā ba‘da żālika fa lahū ‘ażābun alīm(un).

Ex aj paab’anel! Teneb’anb’il sa’ aab’een (xb’aanunkil) li qisas chirix li ani kikamsiik. Eb’ li poyanam li ach’ab’anb’ileb’ rik’ineb’ li poyanam li ach’ab’anb’ileb’, eb’ li moos rik’ineb’ li moos, eb’ li ixq rik’ineb’ li ixq. A’b’an ani naxtaw xkuyb’al xmaak rik’in li ras riitz’in, chixtaaqe chi us, ut chixtoj li diat (xtojb’al rix li maak) re chi us (jo’kan ajwi’). A’in li kolb’a-ib’ ut li toq’ob’ank-u rik’in laa Qaawa’. Li ani tixqßue li raylal chirix aßan, tixcßul jun li tojba mâc kßaxal ra.


179

وَلَكُمْ فِى الْقِصَاصِ حَيٰوةٌ يّٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ

wa lakum fil-qiṣāṣi ḥayātuy yā ulil-albābi la‘allakum tattaqūn(a).

Ut sa’ li qisas wan (jun li k’ojob’anb’il k’anjel re) li yu’am choq’ eere, ex tenamit re xtawb’al ru, re naq texwanq chi paab’anb’il.


180

كُتِبَ عَلَيْكُمْ اِذَا حَضَرَ اَحَدَكُمُ الْمَوْتُ اِنْ تَرَكَ خَيْرًا ۖ ۨالْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ بِالْمَعْرُوْفِۚ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِيْنَ ۗ

kutiba ‘alaikum iżā ḥaḍara aḥadakumul-mautu in taraka kahirā(n), al-waṣiyyatu lil-wālidaini wal-aqrabīna bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muttaqīn(a).

Teneb’anb’il sa’ eeb’een, wi taachalq li kamk rik’in anihaq sa’ eeyanq, wi naxkanab’ xb’ihomal, xb’aanunkil jun li testamento choq’ reheb’ lix na’ xyuwa’ ut eb’ li rech kab’al li nach’eb’ rik’in sa’ chaab’il na’leb’, (jo’) jun teneb’ank choq’ reheb’ li neke’paab’an.


181

فَمَنْۢ بَدَّلَهٗ بَعْدَمَا سَمِعَهٗ فَاِنَّمَآ اِثْمُهٗ عَلَى الَّذِيْنَ يُبَدِّلُوْنَهٗ ۗ اِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ ۗ

famam baddalahū ba‘da mā sami‘ahū fa innamā iṡmuhū ‘alal-lażīna yubaddilūnah(ū), innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Ani tixjal ru (li rajom), chi rix rab’inkil, li maak ka’aj wi’ re li ani xjalb’al ru. Relik chi yaal, li Allah a’an li na’ab’ink, li naxnaw chixjunil.


182

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُّوْصٍ جَنَفًا اَوْ اِثْمًا فَاَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ ࣖ

faman khāfa mim mūṣin janafan au iṡman fa aṣlaḥa bainahum falā iṡma ‘alaih(i), innallāha gafūrur raḥīm(un).

A’b’an ani naxxuwa naq li ani xk’ehok re li rajom (wan) xpo’jik xch’ool malaj xb’aanu k’a’ruhaq ink’a’ us, ut chirix a’an naxk’am rib’ sa’ usilal sa’ xyanqeb’, toja’ naq ink’a’ xmaakob’k. Relik chi yaal, li Allah a’an aj kuyuk maak, aj toq’ob’anel ru.


183

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَۙ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kutiba ‘alaikumuṣ-ṣiyāmu kamā kutiba ‘alal-lażīna min qablikum la‘allakum tattaqūn(a).

Ex aj paab’anel! Li kuyuk sa’ xaqab’anb’il choq’ eere jo’ chanru naq taqlanb’il choq’ reheb’ li ke’wan chaq rub’elaj cheru re naq texwanq choq’ aj paab’anel,


184

اَيَّامًا مَّعْدُوْدٰتٍۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَيَّامٍ اُخَرَ ۗوَعَلَى الَّذِيْنَ يُطِيْقُوْنَهٗ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِيْنٍۗ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهٗ ۗوَاَنْ تَصُوْمُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

ayyāmam ma‘dūdāt(in), faman kāna minkum marīḍan au ‘alā safarin fa ‘iddatum min ayyāmin ukhar(a), wa ‘alal-lażīna yuṭīqūnahū fidyatun ṭa‘āmu miskīn(in), faman taṭawwa‘a khairan fahuwa khairul lah(ū), wa an taṣūmū khairul lakum in kuntum ta‘lamūn(a).

(A’an) junjunq li kutan. Jo’kan naq ani sa’ eeyanq yaj malaj wan sa’ b’e (ut ink’a’ na’ayuunik), toja’ naq (tento tixjal) li rajlankileb’ li kutan (li ink’a’ ki’ayuunik wi’) rik’in jalaneb’ chik kutan. Ut choq’ reheb’ li tenamit li ch’a’aj chiruheb’ xb’aanunkil, teneb’anb’ileb’ chixtojb’al li fidyah, a’an xk’eeb’al xtzakemq jun li neb’a’. A’b’anan ani nab’aanunk re li chaab’ilal chi anchal xch’ool, q’axal wi’chik us choq’ re a’an, ut q’axal us wi’chik li kuyuk sa’ choq’ eere wi ta nekenaw.


185

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيْٓ اُنْزِلَ فِيْهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنٰتٍ مِّنَ الْهُدٰى وَالْفُرْقَانِۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۗوَمَنْ كَانَ مَرِيْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَيَّامٍ اُخَرَ ۗيُرِيْدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيْدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ۖوَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰىكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

syahru ramaḍānal-lażī unzila fīhil-qur'ānu hudal lin-nāsi wa bayyinātim minal-hudā wal-furqān(i), faman syahida minkumusy-syahra falyaṣumh(u) wa man kāna marīḍan au ‘alā safarin fa ‘iddatum min ayyāmin ukhar(a), yurīdullāhu bikumul-yusra wa lā yurīdu bikumul-‘usr(a), wa litukmilul-‘iddata wa litukabbirullāha ‘alā mā hadākum wa la‘allakum tasykurūn(a).

Li po Ramadan a’an li (po) b’ar wi’ kik’utb’esiman li Alcorán, jo’ b’eresink choq’ reheb’ li winq ut jun ch’olob’ank chirix li b’eresink a’an ut li jalanil (sa’ xyanq li k’a’ru yaal ut li k’a’ru tik’ti’). Jo'kan naq yalaq ani sa' eeyanq chiru li po a'an, tento taa'ayuuniq. Ut ani yaj malaj wan sa’ b’e (ink’a’ na’ayuunik), toja’ naq (tento tixtoj rix), jo’ k’ihal li kutan kixtz’eqtaana, sa’ jalaneb’ chik li kutan. Li Allah naraj li ch’a’ajkilal choq’ aawe, ut ink’a’ naraj li ch’a’ajkilal choq’ aawe. Tento naq taatz’aqob’resi ru li ajl ut taanim xloq’al li Allah xb’aan li b’eresink kixk’e aawe, re naq tatb’antioxinq.


186

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِيْ عَنِّيْ فَاِنِّيْ قَرِيْبٌ ۗ اُجِيْبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِۙ فَلْيَسْتَجِيْبُوْا لِيْ وَلْيُؤْمِنُوْا بِيْ لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُوْنَ

wa iżā sa'alaka ‘ibādī ‘annī fa innī qarīb(un), ujību da‘watad-dā‘i iżā da‘ān(i), falyastajībū lī walyu'minū bī la‘allahum yarsyudūn(a).

Ut naq eb’ lin moos neke’xpatz’ aawe (Muhammad) chiwix, toja’ naq tz’aqal nach’ wankin. Nink’e li rajom xch’ooleb’ li neke’tijok naq neke’tijok chiwu. Che’xtz’aqob’resi ru lin (taqlahom) ut che’xpaab’in, re naq te’xtaw li yaal.


187

اُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ اِلٰى نِسَاۤىِٕكُمْ ۗ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَاَنْتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ۗ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُوْنَ اَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ ۚ فَالْـٰٔنَ بَاشِرُوْهُنَّ وَابْتَغُوْا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْ ۗ وَكُلُوْا وَاشْرَبُوْا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْاَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْاَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِۖ ثُمَّ اَتِمُّوا الصِّيَامَ اِلَى الَّيْلِۚ وَلَا تُبَاشِرُوْهُنَّ وَاَنْتُمْ عٰكِفُوْنَۙ فِى الْمَسٰجِدِ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَقْرَبُوْهَاۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ اٰيٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُوْنَ

uḥilla lakum lailataṣ-ṣiyāmir-rafaṡu ilā nisā'ikum, hunna libāsul lakum wa antum libāsul lahunn(a), ‘alimallāhu annakum kuntum takhtānūna anfusakum fatāba ‘alaikum wa ‘afā ‘ankum, fal-āna bāsyirūhunna wabtagū mā kataballāhu lakum, wa kulū wasyrabū ḥattā yatabayyana lakumul-khaiṭul-abyaḍu minal-khaiṭil-aswadi minal-fajr(i), ṡumma atimmuṣ-ṣiyāma ilal-lail(i), wa lā tubāsyirūhunna wa antum ‘ākifūna fil-masājid(i) tilka ḥudūdullāhi falā taqrabūhā, każālika yubayyinullāhu āyātihī lin-nāsi la‘allahum yattaqūn(a).

Naru tex-ayu̱nk saˈ e̱chˈo̱l riqˈuin la̱ rixakil. A’aneb’ t’ikr choq’ aawe, ut laa’at t’ikr choq’ reheb’. Li Allah naxnaw naq ink’a’ naru nekexram eerib’, a’b’an naxk’ulub’a lee jalb’a-k’a’uxl ut naxkuy eemaak. Jo’kan naq anajwan chex’ok sa’ aatin rik’ineb’ ut chesik’ li k’a’ru kixk’ojob’ li Allah choq’ eere. Wa’ak ut uk’ak toj reetal naq taa’elq chi us chawu (li xjalanil) li saqi b’on ut li q’eq b’on, a’an li eq’la. Chirix a’an tz’aqob’resi ru li ayuno toj reetal naq (taachalq) li ewu. A’b’an maak’e aawib’ sa’ aatin rik’ineb’ naq yookat chixb’aanunkil li Iqaaf sa’ li mezquita. A’an a’in lix chaq’rab’ li Allah, jo’kan naq matnach’ok rik’in. Chi jo’kan li Allah naxch’olob’ lix raqal chiruheb’ li tenamit, re naq te’xtaw li paab’aal.


188

وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوْا بِهَآ اِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوْا فَرِيْقًا مِّنْ اَمْوَالِ النَّاسِ بِالْاِثْمِ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lā ta'kulū amwālakum bainakum bil-bāṭili wa tudlū bihā ilal-ḥukkāmi lita'kulū farīqam min amwālin-nāsi bil-iṡmi wa antum ta‘lamūn(a).

Ut meek’ux li b’ihomal sa’ eeyanq chi tik’ti’, ut (ink’a’) teek’eheb’ chi q’axok-u eb’ laj raqol aatin rik’in li b’ihomal a’in, rik’in li na’leb’ naq texruuq chixsachb’al b’ayaq lix b’ihomal jalaneb’ chi maak’a’ xyaalal, us ta nekenaw.


189

۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ ۗ قُلْ هِيَ مَوَاقِيْتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِاَنْ تَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ ظُهُوْرِهَا وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقٰىۚ وَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ اَبْوَابِهَا ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ

yas'alūnaka ‘anil-ahillah(ti), qul hiya mawāqītu lin-nāsi wal-ḥajj(i), wa laisal-birru bi'an ta'tul-buyūta min ẓuhūrihā wa lākinnal-birra manittaqā, wa'tul-buyūta min abwābihā, wattaqullāha la‘allakum tufliḥūn(a).

Neke’xpatz’ aawe (Muhammad) chirix li po li yoo chi nimank. Ye, “A’an a’in (k’utb’esink re) li hoonal choq’ reheb’ li winq ut (li peregrinación re) li Hajj.” Ut moko chaab’il ta ok sa’ junaq ochoch chalen chaq sa’ xb’een, a’b’an li chaab’ilal a’an (chaab’ilal) reheb’ li ani neke’paab’an. Okanqex sa’eb’ li ochoch chalen chaq sa’ rokeb’aal, ut chexuwa ru li Allah re naq tex’elq chi uub’ej.


190

وَقَاتِلُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ الَّذِيْنَ يُقَاتِلُوْنَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوْا ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ

wa qātilū fī sabīlillāhil-lażīna yuqātilūnakum wa lā ta‘tadū, innallāha lā yuḥibbul-mu‘tadīn(a).

Ut chepleetiq sa’ xb’ehil li Allah rik’ineb’ li neke’pleetik eerik’in, a’b’an meeq’ax ru li nub’aal. Relik chi yaal, li Allah ink’a’ nawulak chiruheb’ li ani neke’xq’et li nub’aal.


191

وَاقْتُلُوْهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوْهُمْ وَاَخْرِجُوْهُمْ مِّنْ حَيْثُ اَخْرَجُوْكُمْ وَالْفِتْنَةُ اَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ۚ وَلَا تُقٰتِلُوْهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتّٰى يُقٰتِلُوْكُمْ فِيْهِۚ فَاِنْ قٰتَلُوْكُمْ فَاقْتُلُوْهُمْۗ كَذٰلِكَ جَزَاۤءُ الْكٰفِرِيْنَ

waqtulūhum ḥaiṡu ṡaqiftumūhum wa akhrijūhum min ḥaiṡu akhrajūkum wal-fitnatu asyaddu minal-qatl(i), wa lā tuqātilūhum ‘indal-masjidil-ḥarāmi ḥattā yuqātilūkum fīh(i), fa'in qātalūkum faqtulūhum, każālika jazā'ul-kāfirīn(a).

Ut kamsiheb' b'arwi' teetaweb', ut isiheb' chaq sa' li na'ajej b'arwi' xe'risi chaq eere. Ut li yoobʼank aatin jwal ra wiʼ chik chiru li kamsink. Ut maapleetiheb’ sa’ li Sagrada Mezquita, ka’ajwi’ wi neke’pleetik aawik’in aran. Wi neke’pleetik aawik’in, toja’ naq taapleetiheb’. Jo'ka'in li q'ajkamunk cho'q reheb' li ink'a' neke'paab'ank.


192

فَاِنِ انْتَهَوْا فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

fa'inintahau fa'innallāha gafūrur raḥīm(un).

A’b’an wi neke’xkanab’, toja’ naq relik chi yaal, li Allah a’an aj kuyuk maak, aj toq’ob’anel ru.


193

وَقٰتِلُوْهُمْ حَتّٰى لَا تَكُوْنَ فِتْنَةٌ وَّيَكُوْنَ الدِّيْنُ لِلّٰهِ ۗ فَاِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ اِلَّا عَلَى الظّٰلِمِيْنَ

wa qātilūhum ḥattā lā takūna fitnatuw wa yakūnad-dīnu lillāh(i), fa inintahau falā ‘udwāna illā ‘alaẓ-ẓālimīn(a).

Ut chepleetiheb’ toj reetal naq maak’a’aq chik li q’etq’etil, ut li paab’aal ka’ajwi’ re li Allah. Wi neke’xkanab’, toja’ naq maak’a’aq (chi chik) li xik’ ilok, ka’ajwi’ rik’ineb’ laj maak.


194

اَلشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمٰتُ قِصَاصٌۗ فَمَنِ اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوْا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِيْنَ

asy-syahrul-ḥarāmu bisy-syahril-ḥarāmi wal-ḥurumātu qiṣāṣ(un), famani‘tadā ‘alaikum fa‘tadū ‘alaihi bimiṡli ma‘tadā ‘alaikum, wattaqullāha wa‘lamū annallāha ma‘al-muttaqīn(a).

Eb’ li po haram rik’ineb’ li po haram, ut (chiru) k’a’ruhaq li oxloq’inb’il nak’anjelak (li chaq’rab’ re) li qisas. Jo'kan utan, ani taa'ok chi rahob'tesink eere, cherahob'tesi a'an jo' chanru tixrahob'tesi eerik'in. Chexuwa ru li Allah ut chenaw naq li Allah wan rik’ineb’ li neke’xxuwa ru li Allah.


195

وَاَنْفِقُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا تُلْقُوْا بِاَيْدِيْكُمْ اِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَاَحْسِنُوْا ۛ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ

wa anfiqū fī sabīlillāhi wa lā tulqū bi'aidīkum ilat-tahlukah(ti), wa aḥsinū, innallāha yuḥibbul-muḥsinīn(a).

Ut chesach (lee b’ihomal) sa’ xb’ehil li Allah, ut meekut (eerib’) sa’ li sache’k rik’in lee ruq’, ut cheb’aanu li chaab’ilal. Relik chi yaal, li Allah naxraheb’ li neke’b’aanunk re li chaab’ilal.


196

وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۗ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ وَلَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهٗ ۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ بِهٖٓ اَذًى مِّنْ رَّأْسِهٖ فَفِدْيَةٌ مِّنْ صِيَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ ۗ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ يَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ

wa atimmul-ḥajja wal-‘umrata lillāh(i), fa'in uḥṣirtum famastaisara minal-hady(i), wa lā taḥliqū ru'ūsakum ḥattā yablugal-hadyu maḥillah(ū), faman kāna minkum marīḍan au bihī ażam mir ra'sihī fafidyatum min ṣiyāmin au ṣadaqatin au nusuk(in), fa'iżā amintum, faman tamatta‘a bil-‘umrati ilal-ḥajji famastaisara minal-hady(i), famal lam yajid faṣiyāmu ṡalāṡati ayyāmin fil-ḥajji wa sab‘atin iżā raja‘tum, tilka ‘asyaratun kāmilah(tun), żālika limal lam yakun ahluhū ḥāḍiril-masjidil-ḥarām(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Ut xtz’aqob’resinkil ru li Hajj ut li Umrah choq’ re li Allah. A’b’an wi sutsukat (xb’aaneb’ li xik’ neke’ilok aawe), toja’ naq (taakamsi) li hadyu li moko ch’a’aj ta xtawb’al, ut maak’e laa jolom, naq maji’ nawulak li hadyu sa’ li na’ajej re kamsink. Wi wan junaq eere yaj malaj wan junaq ch’a’ajkilal sa’ lix jolom (ut naxset li rismal), toja’ naq teneb’anb’il sa’ xb’een xb’aanunkil li fidyah, a’an li kuyuk sa’, li k’ehok limosmos malaj li mayejak. Wi kolb’il eeru, toja’ naq ani tixb’aanu li Umrah rub’elaj li Hajj, a’an (tento tixkamsi) li hadyu li moko ch’a’aj ta xtawb’al. A’b’an wi ink’a’ naxtaw, toja’ naq (tento) taa’ayunik oxib’ kutan chiru li Hajj (xq’ehil) ut wuqub’ (kutan) chirix naq tatsutq’iiq. A’an a’in li xkomonil lajeeb’ (kutan). Jo’kan ajwi’, choq’ reheb’ li tenamit li ink’a’ wankeb’ lix junkab’al chixk’atq li Nimla Mezquita. Chexuwa ru li Allah ut chenaw naq li Allah jwal kaw li tojb’a-maak.


197

اَلْحَجُّ اَشْهُرٌ مَّعْلُوْمٰتٌ ۚ فَمَنْ فَرَضَ فِيْهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوْقَ وَلَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ يَّعْلَمْهُ اللّٰهُ ۗ وَتَزَوَّدُوْا فَاِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوٰىۖ وَاتَّقُوْنِ يٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ

al-ḥajju asyhurum ma‘lūmāt(un), faman faraḍa fīhinnal-ḥajja falā rafaṡa wa lā fusūqa wa lā jidāla fil-ḥajj(i), wa mā taf‘alū min khairiy ya‘lamhullāh(u), wa tazawwadū fa'inna khairaz-zādit-taqwā, wattaqūni yā ulil-albāb(i).

Li Hajj (xq’ehil) a’an (sa’) li po li ak k’ulub’anb’ileb’. Ani tixb’aanu li Hajj chiruheb’ li (po) a’an, mi’aatinak tz’aj ru aatin (rafats), mixb’aanu li tz’ajnil malaj li wech’ok-ib’ chiru li Hajj. Yalaq k’a’ru chaab’il nekeb’aanu, li Allah naxnaw. K’am chaq li k’a’ru nak’eeman, xb’aan naq relik chi yaal li k’a’ru q’axal chaab’il a’an li paab’aal. Ut chexiwak chiwu, ex tenamit li wan eech’ool!


198

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ اَنْ تَبْتَغُوْا فَضْلًا مِّنْ رَّبِّكُمْ ۗ فَاِذَآ اَفَضْتُمْ مِّنْ عَرَفٰتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ ۖ وَاذْكُرُوْهُ كَمَا هَدٰىكُمْ ۚ وَاِنْ كُنْتُمْ مِّنْ قَبْلِهٖ لَمِنَ الضَّاۤلِّيْنَ

laisa ‘alaikum junāḥun an tabtagū faḍlam mir rabbikum, fa'iżā afaḍtum min ‘arafātin fażkurullāha ‘indal-masy‘aril-ḥarām(i), ważkurūhu kamā hadākum, wa in kuntum min qablihī laminaḍ-ḍāllīn(a).

Moko maak ta aawe xsik’b’al li usilal rik’in laa Qaawa’. Jo’kan naq naq nekex’el chaq Arafah, chijultiko’q eere li Allah sa’ Mash’arilharam. Ut chijultiko’q aawe A’an jo’ chanru naq xatxb’eresi, us ta junxil wankat sa’ xyanqeb’ li ink’a’ neke’xnaw.


199

ثُمَّ اَفِيْضُوْا مِنْ حَيْثُ اَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

Ṡumma afīḍū min ḥaiṡu afāḍan-nāsu wastagfirullāh(a), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Chirix chik a’an, kanab’ li na’ajej b’ar wi’ neke’el chaq naab’aleb’ li tenamit (Arafah) ut patz’ xkuyb’al aamaak re li Allah. Relik chi yaal, li Allah a’an aj kuyuk maak, aj toq’ob’anel ru.


200

فَاِذَا قَضَيْتُمْ مَّنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ اٰبَاۤءَكُمْ اَوْ اَشَدَّ ذِكْرًا ۗ فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّقُوْلُ رَبَّنَآ اٰتِنَا فِى الدُّنْيَا وَمَا لَهٗ فِى الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

fa iżā qaḍaitum manāsikakum fażkurullāha każikrikum ābā'akum au asyadda żikrā(n), faminan-nāsi may yaqūlu rabbanā ātinā fid-dun-yā wa mā lahū fil-ākhirati min khalāq(in).

Naq ak xatz’aqob’resi ru li Hajj, toja’ naq taaye li dhikr re li Allah, jo’ xaye resileb’ laa xe’toonil, ut toj reetal li dhikr q’axal wi’chik chiru a’an. Jo’kan naq sa’ xyanqeb’ li tenamit wan ani natijok, “Qaawa’, k’e qe (li chaab’ilal) sa’ li ruchich’och’ a’in,” ​​ut sa’ li yu’am chirix li kamk maak’a’ xkomon chi junajwa.


201

وَمِنْهُمْ مَّنْ يَّقُوْلُ رَبَّنَآ اٰتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَّفِى الْاٰخِرَةِ حَسَنَةً وَّقِنَا عَذَابَ النَّارِ

wa minhum may yaqūlu rabbanā ātinā fid-dun-yā ḥasanataw wa fil-ākhirati ḥasanataw wa qinā ‘ażāban-nār(i).

Ut sa’ xyanqeb’ a’an wankeb’ li neke’tijok chi jo’ka’in: “At Qaawa’, k’e qe li chaab’ilal sa’ li ruchich’och’ a’in ut li chaab’ilal sa’ li ruchich’och’ moqon, ut chookol chiru li tojb’a-maak re xb’alb’a”.


202

اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ نَصِيْبٌ مِّمَّا كَسَبُوْا ۗ وَاللّٰهُ سَرِيْعُ الْحِسَابِ

ulā'ika lahum naṣībum mimmā kasabū, wallāhu sarī‘ul-ḥisāb(i).

A’aneb’ li neke’xtaw xkomon li k’a’ru xe’xb’aanu, ut li Allah seeb’ xch’ool chixk’eeb’al rajlil.


203

۞ وَاذْكُرُوا اللّٰهَ فِيْٓ اَيَّامٍ مَّعْدُوْدٰتٍ ۗ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِيْ يَوْمَيْنِ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۚوَمَنْ تَاَخَّرَ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِۙ لِمَنِ اتَّقٰىۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ

ważkurullāha fī ayyāmim ma‘dūdāt(in), faman ta‘ajjala fī yaumaini falā iṡma ‘alaih(i), wa man ta'akhkhara falā iṡma ‘alaihi limanittaqā, wattaqullāha wa‘lamū annakum ilaihi tuḥsyarūn(a).

Ut b’aanu li dhikr re li Allah sa’ li rajlil kutan yeeb’il. Ani tixseeb’a rib’ (xkanab’ankil Mina) chirix wiib’ kutan, maak’a’ xmaak sa’ xb’een. Ut ani tixraq maak’a’ xmaak (chi moko) choq’ re, (a’an a’in) choq’ reheb’ li neke’paab’an. Ut chexuwa ru li Allah, ut chenaw naq a’an texxch’utub’.


204

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُّعْجِبُكَ قَوْلُهٗ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللّٰهَ عَلٰى مَا فِيْ قَلْبِهٖ ۙ وَهُوَ اَلَدُّ الْخِصَامِ

wa minan-nāsi may yu‘jibuka qauluhū fil-ḥayātid-dun-yā wa yusyhidullāha ‘alā mā fī qalbih(ī), wa huwa aladdul-khiṣām(i).

Ut sa’ xyanqeb’ li tenamit wan jun li naxsachb’esi aach’ool li raatin chirix li ruchich’och’il yu’am (Muhammad), ut naxch’olob’ xyaalal chiru li Allah chirix li k’a’ru wan sa’ xch’ool, us ta a’an li q’axal kaw aj wech’onel.


205

وَاِذَا تَوَلّٰى سَعٰى فِى الْاَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيْهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ ۗ وَ اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

wa iżā tawallā sa‘ā fil-arḍi liyufsida fīhā wa yuhlikal-ḥarṡa wan-nasl(a), wallāhu lā yuḥibbul-fasād(a).

Ut naq naxsutq’isi rib’ (chawu), naxyal xq’e chixk’eeb’al li maa’usilal sa’ xb’een li ruchich’och’, ut naxsach li awimq ut li ketomq, naq li Allah ink’a’ nawulak chiru li sache’k.


206

وَاِذَا قِيْلَ لَهُ اتَّقِ اللّٰهَ اَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْاِثْمِ فَحَسْبُهٗ جَهَنَّمُ ۗ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ

wa iżā qīla lahuttaqillāha akhażathul-‘izzatu bil-iṡmi faḥasbuhū jahannam(u), wa labi'sal-mihād(u).

Ut naq kiyehe’ re, “Chaxuwa li Allah,” kiwakli lix q’etq’etil re xb’aanunkil li maak. Jo’kan naq li xb’alb’a a’an xb’alb’a choq’ re, ut relik chi yaal (li B’ak’leb’aal a’an) a’an li na’ajej q’axal yib’ ru re wank.


207

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّشْرِيْ نَفْسَهُ ابْتِغَاۤءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ رَءُوْفٌۢ بِالْعِبَادِ

wa minan-nāsi may yasyrī nafsahubtigā'a marḍātillāh(i), wallāhu ra'ūfum bil-‘ibād(i).

Ut sa’ xyanqeb’ li winq wankeb’ li neke’xmayeja rib’ re xsik’b’al lix k’ulub’il li Allah. Ut li Allah q’axal aj toq’ob’anel ruheb’ lix moos.


208

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا ادْخُلُوْا فِى السِّلْمِ كَاۤفَّةً ۖوَّلَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّيْطٰنِۗ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanudkhulū fis-silmi kāffah(tan), wa lā tattabi‘ū khuṭuwātisy-syaiṭān(i), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).

Ex aj paab’anel! Okanqex sa’ li Islam chi junajwa, ut meetaaqe lix b’e laj Satanas. Relik chi yaal, aʼan tzʼaqal aj xikʼ ilonel aawe.


209

فَاِنْ زَلَلْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْكُمُ الْبَيِّنٰتُ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

fa'in zalaltum mim ba‘di mā jā'atkumul-bayyinātu fa‘lamū annallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

A’b’an wi nekex’el chi uub’ej chirix naq li k’utb’esinb’il na’leb’ ch’olch’o ru xwulak eerik’in, chenaw naq li Allah a’an li nim xwankil, li nim xna’leb’.


210

هَلْ يَنْظُرُوْنَ اِلَّآ اَنْ يَّأْتِيَهُمُ اللّٰهُ فِيْ ظُلَلٍ مِّنَ الْغَمَامِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةُ وَقُضِيَ الْاَمْرُ ۗ وَاِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْاُمُوْرُ ࣖ

hal yanẓurūna illā ay ya'tiyahumullāhu fī ẓulalim minal-gamāmi wal-malā'ikatu wa quḍiyal-amr(u), wa ilallāhi turja‘ul-umūr(u).

Maak’a’ chik yookeb’ chiroyb’eninkil ka’ajwi’ lix k’ulunik (li tojb’a-maak) re li Allah rik’ineb’ li anjel rub’el lix tz’apleb’ li choql, naq ak x’uxman xraqb’al (lix k’ulub’eb’). Ut rik’in li Allah nasutq’isiman chixjunil li k’a’aq re ru.


211

سَلْ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ كَمْ اٰتَيْنٰهُمْ مِّنْ اٰيَةٍ ۢ بَيِّنَةٍ ۗ وَمَنْ يُّبَدِّلْ نِعْمَةَ اللّٰهِ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُ فَاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

sal banī isrā'īla kam ātaināhum min āyatim bayyinah(tin), wa may yubaddil ni‘matallāhi mim ba‘di mā jā'athu fa innallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Patz’ reheb’ li Ralal xk’ajol laj Israel jarub’ li k’utb’il na’leb’ saqen ru xqak’e reheb’. Li ani naxjal li rusilal li Allah chirix naq (eb’ li usilal a’an) xe’wulak rik’in, toja’ naq relik chi yaal, li Allah jwal kaw li tojb’a-maak.


212

زُيِّنَ لِلَّذِيْنَ كَفَرُوا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُوْنَ مِنَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا ۘ وَالَّذِيْنَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ ۗ وَاللّٰهُ يَرْزُقُ مَنْ يَّشَاۤءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

zuyyina lil-lażīna kafarul-ḥayātud-dun-yā wa yaskharūna minal-lażīna āmanū, wal-lażīnattaqau fauqahum yaumal-qiyāmah(ti), wallāhu yarzuqu may yasyā'u bigairi ḥisāb(in).

Li ruchich’och’il yu’am yiib’anb’il re naq ch’ina-us taa’ilmanq chiruheb’ li ani ink’a’ neke’paab’an, ut neke’xhob’ li ani neke’paab’an. Us ta eb’ li ani aj paab’anel te’wanq sa’ xb’eeneb’ sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo. Ut li Allah naxk’e li tzakemq reheb’ li ani naraj chi maak’a’ rajlankileb’.


213

كَانَ النَّاسُ اُمَّةً وَّاحِدَةً ۗ فَبَعَثَ اللّٰهُ النَّبِيّٖنَ مُبَشِّرِيْنَ وَمُنْذِرِيْنَ ۖ وَاَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيْمَا اخْتَلَفُوْا فِيْهِ ۗ وَمَا اخْتَلَفَ فِيْهِ اِلَّا الَّذِيْنَ اُوْتُوْهُ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ بَغْيًا ۢ بَيْنَهُمْ ۚ فَهَدَى اللّٰهُ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لِمَا اخْتَلَفُوْا فِيْهِ مِنَ الْحَقِّ بِاِذْنِهٖ ۗ وَاللّٰهُ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

kānan-nāsu ummataw wāḥidah(tan), fa ba‘aṡallāhun-nabiyyīna mubasysyirīna wa munżirīn(a), wa anzala ma‘ahumul-kitāba bil-ḥaqqi liyaḥkuma bainan-nāsi fīmakhtalafū fīh(i), wa makhtalafa fīhi illal-lażīna ūtūhu mim ba‘di mā jā'athumul-bayyinātu bagyam bainahum, fahadallāhul-lażīna āmanū limakhtalafū fīhi minal-ḥaqqi bi'iżnih(ī), wallāhu yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Eb’ li winq a’aneb’ (junxil) jun tenamit. Toja’ naq li Allah kixtaqlaheb’ li profeet (re) xk’eeb’al chi nawe’k li chaab’il esilal ut li q’usuk. Ut kixtaqla chaq rochb’eeneb’ li Hu wan wi’ li yaal, re naq te’xk’uub’ sa’ xyanqeb’ li tenamit chirix li k’a’aq re ru neke’wech’ok wi’. Ut eb’ li neke’xjach rib’ a’aneb’ ka’ajwi’ li k’eeb’ileb’ (li Hu), chirix naq xe’wulak li k’utb’esinb’il na’leb’ chi saqen ru rik’ineb’, xb’aan li q’etq’etil sa’ xyanqeb’ rib’. Jo’kan naq rik’in li rajom xch’ool, li Allah naxb’eresiheb’ li neke’paab’an chirix li yaal li neke’xwech’ rix. Li Allah naxb’eresi li ani naraj sa’ li tiikil b’e.


214

اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَّثَلُ الَّذِيْنَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ۗ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاۤءُ وَالضَّرَّاۤءُ وَزُلْزِلُوْا حَتّٰى يَقُوْلَ الرَّسُوْلُ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ مَتٰى نَصْرُ اللّٰهِ ۗ اَلَآ اِنَّ نَصْرَ اللّٰهِ قَرِيْبٌ

am ḥasibtum an tadkhulul-jannata wa lammā ya'tikum maṡalul-lażīna khalau min qablikum, massathumul-ba'sā'u waḍ-ḍarrā'u wa zulzilū ḥattā yaqūlar-rasūlu wal-lażīna āmanū ma‘ahū matā naṣrullāh(i), alā inna naṣrallāhi qarīb(un).

Malaj ut nakak’oxla naq tat-ok sa’ choxa, us ta toj maji’ neke’chal (li yale’k) aawik’in jo’ (xnumsihomeb’) li ke’chal chaq rub’elaj aawe? Ke’xk’ul li neb’a’il, li rahilal ut ke’eek’asiik (xb’aan jalan jalanq li yale’k), jo’kan naq li taqlanb’il aj k’amol esil ut eb’ li ke’paab’an rochb’een ke’xye, “Jo’q’e taachalq lix tenq’ li Allah?” Chijultiko’q eere, relik chi yaal, naq nach’ wan lix tenq’ li Allah.


215

يَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ۗ قُلْ مَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَابْنِ السَّبِيْلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ

yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qul mā anfaqtum min khairin falil-wālidaini wal-aqrabīna wal-yatāmā wal-masākīni wabnis-sabīl(i), wa mā taf‘alū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).

Neke’xpatz’ aawe (Muhammad) chirix li k’a’ru tento te’xsach. Ye, “Yalaq k’a’ru chi b’ihomal taak’e tento naq k’uub’anb’ilaq choq’ reheb’ li na’b’ej yuwa’b’ej, li rech kab’al, li maak’a’eb’ xna’ xyuwa’, li neb’a’ ut li tenamit sa’ jun li b’eenik.” Ut yalaq k’a’ru chaab’il nekeb’aanu, relik chi yaal naq li Allah naxnaw chixjunil.


216

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ ۚ وَعَسٰٓى اَنْ تَكْرَهُوْا شَيْـًٔا وَّهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۚ وَعَسٰٓى اَنْ تُحِبُّوْا شَيْـًٔا وَّهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ وَاَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ ࣖ

kutiba ‘alaikumul-qitālu wa huwa kurhul lakum, wa ‘asā an takrahū syai'aw wa huwa khairul lakum, wa ‘asā an tuḥibbū syai'aw wa huwa syarrul lakum, wallāhu ya‘lamu wa antum lā ta‘lamūn(a).

Teneb’anb’il sa’ aab’een naq tatpleetiq, us ta ink’a’ sa choq’ aawe. Ab'anan naru nawank naq ink'a' nawulak chawu li k'a'aq re ru, us ta chaab'il cho'q aawe, ut naru nawank ajwi' naq nawulak chawu li k'a'aq re ru, us ta ink'a' us cho'q aawe. Li Allah naxnaw, naq laa’ex ink’a’ nekenaw.


217

يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيْهِۗ قُلْ قِتَالٌ فِيْهِ كَبِيْرٌ ۗ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَكُفْرٌۢ بِهٖ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاِخْرَاجُ اَهْلِهٖ مِنْهُ اَكْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ ۚ وَالْفِتْنَةُ اَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ۗ وَلَا يَزَالُوْنَ يُقَاتِلُوْنَكُمْ حَتّٰى يَرُدُّوْكُمْ عَنْ دِيْنِكُمْ اِنِ اسْتَطَاعُوْا ۗ وَمَنْ يَّرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِيْنِهٖ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَاُولٰۤىِٕكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۚ وَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

yas'alūnaka ‘anisy-syahril-ḥarāmi qitālin fīh(i), qul qitālun fīhi kabīr(un), wa ṣaddun ‘an sabīlillāhi wa kufrum bihī wal-masjidil-ḥarām(i), wa ikhrāju ahlihī minhu akbaru ‘indallāh(i), wal-fitnatu akbaru minal-qatl(i), wa lā yazālūna yuqātilūnakum ḥattā yaruddūkum ‘an dīnikum inistaṭā‘ū, wa may yartadid minkum ‘an dīnihī fa yamut wa huwa kāfirun fa ulā'ika ḥabiṭat a‘māluhum fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Ke’xpatz’ aawe (Muhammad) chirix li yalok-ix sa’ li po ramb’il. Ye, "Li pleetik sa' li po a'an a'an jun nimla (maak). A'b'an xramb'al (li tenamit) sa' xb'e li Allah, ink'a' ab'ink chiru, (xramb'aleb' li tenamit chi ok) sa' li Nimla Mezquita, ut risinkileb' li tenamit sa' xsutam, jwal nim (maak) chiru li aposta chiru li Allah. Naq li q'etq'etil jwal josq' chiru li kamsink. paab’aal, wi neke’ru. Ani sa’ eeyanq tixtz’eqtaana lix paab’aal, ut chirix a’an taakamq chi maak’a’ xpaab’aal, toja’ naq maak’a’ rajb’al lix b’aanuhomeb’ sa’ li ruchich’och’ a’in ut sa’ li ruchich’och’ chirix a’an, ut a’aneb’ li wankeb’ sa’ xb’alb’a, te’kanaaq aran chi junelik q’e kutan.”


218

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَالَّذِيْنَ هَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۙ اُولٰۤىِٕكَ يَرْجُوْنَ رَحْمَتَ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

innal-lażīna āmanū wal-lażīna hājarū wa jāhadū fī sabīlillāh(i), ulā'ika yarjūna raḥmatallāh(i), wallāhu gafūrur raḥīm(un).

Relik chi yaal, eb’ li neke’paab’an, ut li neke’q’axon ut neke’xyal xq’e sa’ xb’ehil li Allah, a’aneb’ li neke’royb’eni lix toq’ob’ahom ru li Allah. Li Allah a’an aj kuyuk maak, aj toq’ob’anel ru.


219

۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِۗ قُلْ فِيْهِمَآ اِثْمٌ كَبِيْرٌ وَّمَنَافِعُ لِلنَّاسِۖ وَاِثْمُهُمَآ اَكْبَرُ مِنْ نَّفْعِهِمَاۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ەۗ قُلِ الْعَفْوَۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَۙ

yas'alūnaka ‘anil-khamri wal-maisir(i), qul fīhimā iṡmun kabīrw wa manāfi‘u lin nās(i), wa iṡmuhumā akbaru min naf‘ihimā, wa yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qulil-‘afw(a), każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).

Ke’xpatz’ aawe (Muhammad) chirix li uk’a nakaltesin ut li b’atz’unk. Ye, "Sa' xkab'ichaleb' wan nimla maak ut b'ayaq li rusilal cho'q reheb' li winq. A'b'an li maak q'axal nim wi'chik chiru li rusilal." Ut neke’xpatz’ aawe (chirix) k’a’ru (tento raj) te’xsach. Ye, “Xnumtajik (li k’a’ru aajel ru).” Chi jo’kan li Allah naxch’olob’ lix raqal choq’ aawe re naq taak’oxla, .


220

فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْيَتٰمٰىۗ قُلْ اِصْلَاحٌ لَّهُمْ خَيْرٌ ۗ وَاِنْ تُخَالِطُوْهُمْ فَاِخْوَانُكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَاَعْنَتَكُمْ اِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa yas'alūnaka ‘anil-yatāmā, qul iṣlāḥul lahum khair(un), wa in tukhāliṭūhum fa'ikhwānukum, wallāhu ya‘lamul-mufsida minal-muṣliḥ(i), wa lau syā'allāhu la'a‘natakum innallāha ‘azizun ḥakīm(un).

Chirix li ruchich’och’ ut li ruchich’och’ chirix a’an. Neke’xpatz’ aawe (Muhammad) chirixeb’ li maak’a’eb’ xna’ xyuwa’. Ye, “Chaab’il xchaab’ilob’resinkil lix wanjikeb’!” Ut wi nakat-ok saʼ komonil rikʼinebʼ, aʼanebʼ ajwiʼ laawas aawiitzʼin. Li Allah naxnaw ruheb’ li neke’b’aanunk re li maa’usilal ut li ani neke’b’aanunk re li chaab’ilal. Ut wi li Allah naraj, relik chi yaal naq tixk’am chaq li ch’a’ajkilal cheru. Relik chi yaal, li Allah nim xwankil, nim xna’leb’.


221

وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكٰتِ حَتّٰى يُؤْمِنَّ ۗ وَلَاَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِّنْ مُّشْرِكَةٍ وَّلَوْ اَعْجَبَتْكُمْ ۚ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِيْنَ حَتّٰى يُؤْمِنُوْا ۗ وَلَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَيْرٌ مِّنْ مُّشْرِكٍ وَّلَوْ اَعْجَبَكُمْ ۗ اُولٰۤىِٕكَ يَدْعُوْنَ اِلَى النَّارِ ۖ وَاللّٰهُ يَدْعُوْٓا اِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِاِذْنِهٖۚ وَيُبَيِّنُ اٰيٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُوْنَ ࣖ

wa lā tankiḥul-musyrikāti ḥattā yu'minn(a), wa la'amatum mu'minatun khairum mim musyrikatiw wa lau a‘jabatkum, wa lā tunkiḥul-musyrikīna ḥattā yu'minū, wa la‘abdum mu'minun khairum mim musyrikiw wa lau a‘jabakum, ulā'ika yad‘ūna ilan-nār(i), wallāhu yad‘ū ilal-jannati wal-magfirati bi'iżnih(ī), wa yubayyinu āyātihī lin-nāsi la‘allahum yatażakkarūn(a).

Ut meesumla rik’ineb’ li ixq aj paab’anel naab’al dios toj reetal naq te’paab’anq. Relik chi yaal, jun li moos ixq aj paabʼanel qʼaxal chaabʼil wiʼ chik chiru jun li ixq aj loqʼonel pakʼbʼil yos, us ta naxbʼoq laachʼool. Ut meesumla rik’ineb’ laj k’iila dios (winq) (rik’ineb’ li ixq li neke’paab’an) naq maji’ neke’paab’an. Relik chi yaal, jun li moos winq tiik xchʼool jwal chaabʼil wiʼ chik chiru jun li moos winq li naxpaabʼ naabʼal li yos, us ta naxbʼoq laachʼool. Neke’xb’oqeb’ sa’ xb’alb’a, ut li Allah naxb’oqeb’ sa’ choxa ut li kuyuk maak rik’in lix kanab’ankil. (Allah) naxch’olob’ lix raqal chiruheb’ li tenamit re naq te’xtzol jun li tzolok.


222

وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْمَحِيْضِ ۗ قُلْ هُوَ اَذًىۙ فَاعْتَزِلُوا النِّسَاۤءَ فِى الْمَحِيْضِۙ وَلَا تَقْرَبُوْهُنَّ حَتّٰى يَطْهُرْنَ ۚ فَاِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوْهُنَّ مِنْ حَيْثُ اَمَرَكُمُ اللّٰهُ ۗ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ التَّوَّابِيْنَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِيْنَ

wa yas'alūnaka ‘anil-maḥīḍ(i), qul huwa ażā(n), fa‘tazilun-nisā'a fil-maḥīḍ(i), wa lā taqrabūhunna ḥattā yaṭhurn(a), fa'iżā taṭahharna fa'tūhunna min ḥaiṡu amarakumullāh(u), innallāha yuḥibbut-tawwābīna wa yuḥibbul-mutaṭahhirīn(a).

Ut neke’xpatz’ aawe (Muhammad) chirix li po. Ye, “A’an k’a’ruhaq tz’aj ru.” Jo’kan naq kanab’ aawib’ rik’in laa wixaqil naq wan li xpohil; ut meenach’ok rik’ineb’ toj reetal naq saqeb’ ru. Naq saqeb’ ru, ok sa’ aatin rik’ineb’ jo’ chanru (li k’uub’anb’il na’leb’) li kixtaqla aawe li Allah. Relik chi yaal, li Allah naxraheb’ li neke’xjal xk’a’uxl ut naxraheb’ li neke’xsaqob’resi rib’.


223

نِسَاۤؤُكُمْ حَرْثٌ لَّكُمْ ۖ فَأْتُوْا حَرْثَكُمْ اَنّٰى شِئْتُمْ ۖ وَقَدِّمُوْا لِاَنْفُسِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ مُّلٰقُوْهُ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِيْنَ

nisā'ukum ḥarṡul lakum, fa'tū ḥarṡakum annā syi'tum, wa qaddimū li anfusikum, wattaqullāha wa‘lamū annakum mulāqūh(u), wa basysyiril-mu'minīn(a).

Ebʼ laawixaqil aʼanebʼ jun chʼochʼ choʼq aawe, joʼkan naq chalqex saʼ laachʼochʼ yalaq joʼqʼe ut joʼ chanru taawaj. Ut k’e xb’een wa (li k’a’ru us) choq’ aawe. Chexuwa ru li Allah ut chenaw naq (sa’ junaq kutan) teek’ul rib’ rik’in. Ut ta̱qˈue li cha̱bil esilal reheb li nequeˈpa̱ban.


224

وَلَا تَجْعَلُوا اللّٰهَ عُرْضَةً لِّاَيْمَانِكُمْ اَنْ تَبَرُّوْا وَتَتَّقُوْا وَتُصْلِحُوْا بَيْنَ النَّاسِۗ وَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa lā taj‘alullāha ‘urḍatal li'aimānikum an tabarrū wa tattaqū wa tuṣliḥū bainan-nās(i), wallāhu samī‘un ‘alīm(un).

Ut maawoksi li re li Allah (k’ab’a’ej) sa’ laa yeechi’ihom jo’ jun li ramleb’ re xb’aanunkil li chaab’il b’aanuhom, wank chi paab’anb’il ut xyiib’ankil li tuqtuukilal sa’ xyanqeb’ li tenamit. Li Allah a’an li na’ab’ink, li naxnaw chixjunil.


225

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللّٰهُ بِاللَّغْوِ فِيْٓ اَيْمَانِكُمْ وَلٰكِنْ يُّؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوْبُكُمْ ۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ حَلِيْمٌ

lā yu'ākhiżukumullāhu bil-lagwi fī aimānikum wa lākiy yu'ākhiżukum bimā kasabat qulūbukum, wallāhu gafūrun ḥalīm(un).

Li Allah ink’a’ naxk’e aawe tojb’a-maak xb’aan laa yeechi’ihom li ink’a’ nakak’oxla, a’b’an naxk’e aawe tojb’a-maak xb’aan li na’leb’ wan sa’ laa waam. Li Allah a’an li q’axal aj kuyuk maak, li q’axal aj toq’ob’anel ru.


226

لِلَّذِيْنَ يُؤْلُوْنَ مِنْ نِّسَاۤىِٕهِمْ تَرَبُّصُ اَرْبَعَةِ اَشْهُرٍۚ فَاِنْ فَاۤءُوْ فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

lil-lażīna yu'lūna min nisā'ihim tarabbuṣu arba‘ati asyhur(in), fa'in fā'ū fa'innalāha gafūrur raḥīm(un).

Ebʼ li qas qiitzʼin li nekeʼbʼalaqʼink rehebʼ li rixaqil tento teʼroybʼeni kaahibʼ po. Toja’ naq wi te’sutq’iiq (rik’ineb’ li rixaqil), toja’ naq relik chi yaal, li Allah a’an aj kuyuk maak, aj toq’ob’anel ru.


227

وَاِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَاِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa in ‘azamuṭ-ṭalāqa fa innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Ut wi neke’xk’e xch’ool chi jachok-ib’, toja’ naq relik chi yaal, li Allah a’an aj Ab’inel, aj Nawom re chixjunil.


228

وَالْمُطَلَّقٰتُ يَتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ ثَلٰثَةَ قُرُوْۤءٍۗ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ اَنْ يَّكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللّٰهُ فِيْٓ اَرْحَامِهِنَّ اِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ وَبُعُوْلَتُهُنَّ اَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِيْ ذٰلِكَ اِنْ اَرَادُوْٓا اِصْلَاحًا ۗوَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِيْ عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِۖ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wal-muṭallaqātu yatarabbaṣna bi anfusihinna ṡalāṡata qurū'(in), wa lā yaḥillu lahunna ay yaktumna mā khalaqallāhu fī arḥāmihinna in kunna yu'minna billāhi wal-yaumil-ākhir(i), wa bu‘ūlatuhunna aḥaqqu biraddiūhinna fī żālika in arādū iṣlāḥā(n), wa lahunna miṡlul-lażī ‘alaihinna bil-ma‘rūf(i), wa lir-rijāli ‘alaihinna darajah(tun), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Ut eb’ li ixaqilb’ej li jachb’ileb’ ru (tento) te’xram rib’ (te’royb’eni) oxib’ sut quru’. Ink’a’ naru naq te’xmuq li k’a’ru kixyo’ob’tesi li Allah sa’ xsa’eb’, wi neke’xpaab’ li Allah ut li Roso’jik Kutan. Ut eb’ lix b’eelom wankeb’ chik xk’ulub’ chi sutq’iik rik’ineb’ chiru li hoonal a’an, wi neke’raj li jalok. Ut eb’ a’an (eb’ li ixq) wankeb’ xk’ulub’ juntaq’eet rik’in li teneb’anb’il sa’ xb’eeneb’ sa’ xyaalal. Abʼan ebʼ li bʼeelomej wankebʼ xseebʼal chiruhebʼ aʼan. Li Allah a’an li Nimajwal, li Nimajlan Na’leb’.


229

اَلطَّلَاقُ مَرَّتٰنِ ۖ فَاِمْسَاكٌۢ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ تَسْرِيْحٌۢ بِاِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَأْخُذُوْا مِمَّآ اٰتَيْتُمُوْهُنَّ شَيْـًٔا اِلَّآ اَنْ يَّخَافَآ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۙ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيْمَا افْتَدَتْ بِهٖ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوْهَا ۚوَمَنْ يَّتَعَدَّ حُدُوْدَ اللّٰهِ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

aṭ-ṭalāqu marratān(i), fa imsākum bima‘rūfin au tasrīḥum bi'iḥsān(in), wa lā yaḥillu lakum an ta'khużū mimmā ātaitumūhunna syai'an illā ay yakhāfā allā yuqīmā ḥudūdullāh(i), fa in khiftum allā yuqīmā ḥudūdullāh(i) falā junāḥa ‘alaihimā fīmaftadat bih(ī), tilka ḥudūdullāhi falā ta‘tadūhā, wa may yata‘adda ḥudūdullāhi fa'ulā'ika humuẓ-ẓālimūn(a).

Li jachok-ib’ (li naru na’aatinak wi’) a’an wiib’ sut. (Chirix a’an li b’eelomej naru) naxram chi chaab’il, malaj naxkanab’ chi xik chi chaab’il. Moko us ta naq taak’ul wi’chik k’a’ruhaq xaq’axtesi reheb’, ka’ajwi’ wi xkab’ichaleb’ (li b’eelomej ut li ixaqilb’ej) neke’xuwak naq ink’a’ te’ruuq chixb’aanunkil li xramb’al ru li Allah. Wi laa’ex (eb’ laj k’aak’alenel) nekexxuwa naq ink’a’ te’ruuq chixb’aanunkil li xramb’al ru li Allah, toja’ naq maajun reheb’ wan xmaak sa’ li xtz’aq li (tento) taak’eemanq (xb’aan li ixaqilb’ej) re xtojb’al rix rib’. A’aneb’ a’in lix chaq’rab’ li Allah, jo’kan naq meeq’etq’etiheb’. Li ani naxq’et lix b’isb’al li Allah, a’aneb’ laj maak.


230

فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهٗ مِنْۢ بَعْدُ حَتّٰى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهٗ ۗ فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ اَنْ يَّتَرَاجَعَآ اِنْ ظَنَّآ اَنْ يُّقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ

fa'in ṭallaqahā falā taḥillu lahū mim ba‘du ḥattā tankiḥa zaujan gairah(ū), fa'in ṭallaqahā falā junāḥa ‘alaihimā ay yatarāja‘ā in ẓannā ay yuqīmā ḥudūdullāh(i), tilka ḥudūdullāhi yubayyinuhā liqaumiy ya‘lamūn(a).

Toja' naq wi li winq tixjach rib' rik'in (chirix li xkab' jachok ib'), toja' naq li ixq ink'a' chik naru chi sumlaak rik'in toj reetal naq taasumlaaq rik'in jalan chik b'eelomej. Toja’ naq wi li jun chik b’eelomej naxjach rib’ rik’in, toja’ naq maak’a’ xmaak junaq reheb’ (li xb’een b’eelomej ut li junxil ixaqilb’ej) wi neke’sumla wi’chik wi xkab’ichaleb’ neke’xpaab’ naq te’ruuq chixb’aanunkil lix chaq’rab’ li Allah. A’aneb’ a’in lix nub’aal li Allah li naxch’olob’ chi saqen ru chiruheb’ li wankeb’ xnawom.


231

وَاِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَاَمْسِكُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ سَرِّحُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍۗ وَلَا تُمْسِكُوْهُنَّ ضِرَارًا لِّتَعْتَدُوْا ۚ وَمَنْ يَّفْعَلْ ذٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهٗ ۗ وَلَا تَتَّخِذُوْٓا اٰيٰتِ اللّٰهِ هُزُوًا وَّاذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَمَآ اَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِّنَ الْكِتٰبِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهٖ ۗوَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

wa iżā ṭallaqtumun-nisā'a fabalagna ajalahunna fa'amsikūhunna bima‘rūfin au sarriḥūhunna bima‘rūf(in), wa lā tumsikūhunna ḍirāral lita‘tadū, wa may yaf‘al żālika faqad ẓalama nafasah(ū), wa lā tattakhiżū āyātillāhi huzuwaw ważkurū ni‘matallāhi ‘alaikum wa mā anzala ‘alaikum minal-kitābi wal-ḥikmati ya‘iẓukum bih(ī), wattaqullāha wa‘lamū annallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).

Ut wi nekejach eerib’ rik’ineb’ (lee) rixaqil, toja’ naq toj reetal naq (xraqe’q) lix tijeb’, toja’ naq teeram ruheb’ sa’ chaab’il b’e, malaj teejach ruheb’ sa’ chaab’il b’e (jo’kan ajwi’). Ut me’xram ruheb’ rik’in li maa’us aj na’leb’ re xrahob’tesinkileb’. Li ani nabânun re aßan, incßaß us xbânu xjunes rib. Ut meewoksiheb’ li raqal re li Allah jo’ jun k’a’aq re ru re se’ek. Chijultiko’q eere li rusilal li Allah sa’ eeb’een, ut li k’a’ru xk’utb’esi cheru li Allah, a’an li Hu (Al-Qur’an) ut li Chaab’il Na’leb’ (Sunnah), re xk’utb’al cheru. Ut chexuwa ru li Allah ut chenaw naq li Allah naxnaw chixjunil.


232

وَاِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوْهُنَّ اَنْ يَّنْكِحْنَ اَزْوَاجَهُنَّ اِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوْفِ ۗ ذٰلِكَ يُوْعَظُ بِهٖ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ ۗ ذٰلِكُمْ اَزْكٰى لَكُمْ وَاَطْهَرُ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ وَاَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ

wa iżā ṭallaqtumun-nisā'a fabalagna ajalahunna falā ta‘ḍulūhunna ay yankiḥna azwājahunna iżā tarāḍau bainahum bil-ma‘rūf(i), żālika yū‘aẓu bihī man kāna minkum yu'minu billāhi wal-yaumil-ākhir(i), żālikum azkā lakum wa aṭhar(u), wallāhu ya‘lamu wa antum lā ta‘lamūn(a).

Ut wi nekejach eerib’ rik’ineb’ (laa) rixaqil, toja’ naq xe’wulak sa’ lix k’ulub’eb’, toja’ naq meeram chiruheb’ naq te’sumlaaq (wi’chik) rik’ineb’ lix b’eelom li te’wanq moqon, wi ak xaqab’anb’il li k’ulub’ej sa’ xyanqeb’ sa’ chaab’il b’e. A’an a’in li k’eeb’il xna’leb’eb’ li wankeb’ sa’ eeyanq li neke’paab’ank re li Allah ut li Roso’jik Kutan. Saq wi’chik ru choq’ aawe ut saq ru wi’chik. Ut li Allah naxnaw, naq laa’ex ink’a’ nekenaw.


233

۞ وَالْوٰلِدٰتُ يُرْضِعْنَ اَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ اَرَادَ اَنْ يُّتِمَّ الرَّضَاعَةَ ۗ وَعَلَى الْمَوْلُوْدِ لَهٗ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوْفِۗ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ اِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَا تُضَاۤرَّ وَالِدَةٌ ۢبِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُوْدٌ لَّهٗ بِوَلَدِهٖ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذٰلِكَ ۚ فَاِنْ اَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ۗوَاِنْ اَرَدْتُّمْ اَنْ تَسْتَرْضِعُوْٓا اَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِذَا سَلَّمْتُمْ مَّآ اٰتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوْفِۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wal-wālidātu yurḍi‘na aulādahunna ḥaulaini kāmilaini liman arāda ay yutimmar-raḍā‘ah(ta), wa ‘alal-maulūdi lahū rizquhunna wa kiswatuhunna bil-ma‘rūf(i), lā tukallafu nafsun illā wus‘ahā, lā tuḍārra wālidatum biwaladihā wa lā maulūdul lahū biwaladihī wa ‘alal-wāriṡi miṡlu żālik(a), fa'in arādā fiṣālan ‘an tarāḍim minhumā wa tasyāwurin falā junāḥa ‘alaihimā, wa in arattum an tastarḍi‘ū aulādakum falā junāḥa ‘alaikum iżā sallamtum mā ātaitum bil-ma‘rūf(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Ut eb’ li na’b’ej tento naq te’xk’e xtz’uumal reheb’ li ralal xk’ajol chiru wiib’ chihab’ tz’aqal, choq’ reheb’ li neke’raj xk’eeb’al xtz’uumal reheb’ chi tz’aqal. Ut li tenebʼanbʼil saʼ xbʼeen li yuwaʼbʼej aʼan xkʼebʼal rehebʼ ut xtiqibʼankilebʼ joʼ chanru xkʼulubʼebʼ. Junak li poyanam inkʼaʼ nakʼeheʼk iiq saʼ xbʼeen li inkʼaʼ naru xkuybʼal. Maajun li na’b’ej tixk’ul li rahilal sa’ xk’ab’a’ li ralal ut maajun li yuwa’b’ej (tixk’ul li rahilal) sa’ xk’ab’a’ li ralal. Eb’ laj eechanihom ajwi’ (teneb’anb’ileb’) jo’kan ajwi’. Wi xkab’ichaleb’ neke’raj risinkil li b’aqlaq ch’iich’ rik’in li k’ulub’ej ut li k’oxlak sa’ xyanqeb’, toja’ naq maak’a’ li maak sa’ xb’een junaq reheb’. Ut wi taawaj xk’eeb’al xtz’uumal re laa kok’al re jalan chik, toja’ naq maak’a’ xmaak naq nakak’e li tojleb’ chi us. Chexuwa ru li Allah ut chenaw naq li Allah a’an aj ilol re chixjunil li k’a’ru nekeb’aanu.


234

وَالَّذِيْنَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُوْنَ اَزْوَاجًا يَّتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ اَرْبَعَةَ اَشْهُرٍ وَّعَشْرًا ۚ فَاِذَا بَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْمَا فَعَلْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

wal-lażīna yutawaffauna minkum wa yażarūna azwājay yatarabbaṣna bi'anfusihinna arba‘ata asyhuriw wa ‘asyrā(n), fa'iżā balagna ajalahunna falā junāḥa ‘alaikum fīmā fa‘alna fī anfusihinna bil-ma‘rūf(i),wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Ut eb’ li te’kamq sa’ eeyanq ut te’xkanab’ li rixaqil, che’royb’eni (li rixaqil) kaahib’ po rik’in lajeeb’ kutan. Toja’ naq naq xe’wulak sa’ (xraqik) lix tijeb’, toja’ naq maak’a’ chik li maak choq’ aawe chirix li k’a’ru neke’xb’aanu reheb’ rib’ sa’ jun li b’e li us. Ut li Allah naxnaw chixjunil li k’a’ru nekeb’aanu.


235

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْمَا عَرَّضْتُمْ بِهٖ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاۤءِ اَوْ اَكْنَنْتُمْ فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ ۗ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ سَتَذْكُرُوْنَهُنَّ وَلٰكِنْ لَّا تُوَاعِدُوْهُنَّ سِرًّا اِلَّآ اَنْ تَقُوْلُوْا قَوْلًا مَّعْرُوْفًا ەۗ وَلَا تَعْزِمُوْا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتّٰى يَبْلُغَ الْكِتٰبُ اَجَلَهٗ ۗوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوْهُ ۚوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ حَلِيْمٌ ࣖ

wa lā junāḥa ‘alaikum fīmā ‘arraḍtum bihī min khiṭbatin-nisā'i au aknantum fī anfusikum, ‘alimallāhu annakum satażkurūnahunna wa lākil lā tuwā‘idūhunna sirran illā an taqūlū qaulam ma‘rūfā(n), wa lā ta‘zimū ‘uqdatan-nikāḥi ḥattā yablugal-kitābu ajalah(ū), wa‘lamū annallāha ya‘lamu mā fī anfusikum faḥżarūh(u), wa‘lamū annallāha gafūrun ḥalīm(un).

Ut maak’a’ li maak sa’ aab’een wi nakapatz’ reheb’ chi b’alaq’inb’il malaj nakamuq (laa rajom) sa’ laa waam. Li Allah naxnaw naq taaye resil reheb’. Ab'an maak'uub' junaq sumwank (re sumlaak) rik'ineb' chi muqmu, ka'ajwi' rik'in chaab'il aatin. Ut maak’e li sumlaak naq maji’ naraqe’ li hoonal re li iddah. Chenaw naq li Allah naxnaw li k’a’ru wan sa’ lee ch’ool, jo’kan naq chexuwa ru. Ut chenaw naq li Allah a’an aj kuyuk maak, q’axal aj kuyuk maak.


236

لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ مَا لَمْ تَمَسُّوْهُنَّ اَوْ تَفْرِضُوْا لَهُنَّ فَرِيْضَةً ۖ وَّمَتِّعُوْهُنَّ عَلَى الْمُوْسِعِ قَدَرُهٗ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهٗ ۚ مَتَاعًا ۢبِالْمَعْرُوْفِۚ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِيْنَ

lā junāḥa ‘alaikum in ṭallaqtumun-nisā'a mā lam tamassūhunna au tafriḍū lahunna farīḍah(tan), wa matti‘ūhunna ‘alal-mūsi‘i qadaruhū wa ‘alal-muqtiri qadaruhū matā‘am bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muḥsinīn(a).

Maak'a' junaq maak sa' eeb'een wi nekejach eerixaqil chi maji' neketoch'eb' chi moko nekek'uub' li xtojb'aleb'. Ut k’e reheb’ li mut’ah, reheb’ li neke’ru chixtojb’al jo’ chanru lix k’ulub’eb’ ut reheb’ li ink’a’ neke’ru chixtojb’al jo’ chanru lix k’ulub’eb’, a’an a’in xk’eeb’al reheb’ chi tz’aqal re ru, a’an jun teneb’ank sa’ xb’eeneb’ li neke’b’aanunk re li chaab’ilal.


237

وَاِنْ طَلَّقْتُمُوْهُنَّ مِنْ قَبْلِ اَنْ تَمَسُّوْهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيْضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ اِلَّآ اَنْ يَّعْفُوْنَ اَوْ يَعْفُوَا الَّذِيْ بِيَدِهٖ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ۗ وَاَنْ تَعْفُوْٓا اَقْرَبُ لِلتَّقْوٰىۗ وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa in ṭallaqtumūhunna min qabli an tamassūhunna wa qad faraḍtum lahunna farīḍatan faniṣfu mā faraḍtum illā ay ya‘fūna au ya‘fuwal-lażī biyadihī ‘uqdatun-nikāḥ(i), wa an ta‘fū aqrabu lit-taqwā, wa lā tansawul-faḍla bainakum, innallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Ut wi’ nakajach ruheb’ naq maji’ nakatoch’ (nakat-ok sa’ aatin), us ta ak xasik’ ru li Mahar, toja’ naq (taatoj) xyijach li k’a’ru xasik’ ru, ka’ajwi’ wi ink’a’ (maak’a’eb’ xtz’aq) malaj neke’ach’ab’aak xb’aan li ani wan sa’ ruq’ li sumk’uub’ re sumlaak. Li ach’ab’aak nach’ wi’chik rik’in li paab’aal. Ut misachk sa' eech'ool li usilal wank sa' eeyanq. Relik chi yaal, li Allah a’an aj ilol re li k’a’ru nekeb’aanu.


238

حَافِظُوْا عَلَى الصَّلَوٰتِ وَالصَّلٰوةِ الْوُسْطٰى وَقُوْمُوْا لِلّٰهِ قٰنِتِيْنَ

Ḥāfiẓū ‘alaṣ-ṣalawāti waṣ-ṣalātil-wusṭā, wa qūmū lillāhi qānitīn(a).

K’uula chixjunil li tij ut li tij wustha. Ut b’aanu (tijok) choq’ re li Allah chi anchal qach’ool.


239

فَاِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا اَوْ رُكْبَانًا ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَ

fa'in khiftum farijālan au rukbānā(n), fa'iżā amintum fażkurullāha kamā ‘allamakum mā lam takūnū ta‘lamūn(a).

Wi nakatxuwak (chiru li xiwxiw), tijon naq yookat chi b’eek malaj chi b’eresink b’eleb’aal ch’iich’. Toja’ naq naq kolb’il rix, toja’ naq taajultiko’q aawe li Allah (tijok), jo’ chanru naq kixk’ut chawu li k’a’ru ink’a’ nakanaw.


240

وَالَّذِيْنَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُوْنَ اَزْوَاجًاۖ وَّصِيَّةً لِّاَزْوَاجِهِمْ مَّتَاعًا اِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ اِخْرَاجٍ ۚ فَاِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْ مَا فَعَلْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَّعْرُوْفٍۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

wal-lażīna yutawaffauna minkum wa yażarūna azwājā(n), waṣiyyatal li'azwājihim matā‘an ilal-ḥauli gaira ikhrāj(in), fa'in kharajna falā junāḥa ‘alaikum fī mā fa‘alna fī anfusihinna mim ma‘rūf(in), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Ut eb’ li te’kamq sa’ eeyanq ut te’xkanab’ li rixaqil, che’xyiib’ jun li testamento choq’ reheb’ li rixaqil, (a’an) li tenq’ank toj reetal jun chihab’ chi ink’a’ te’risiheb’ (sa’ li ochoch). A’b’an wi neke’el chaq (xjuneseb’ rib’), toja’ naq maak’a’ li maak sa’ eeb’een (chirix li k’a’ru) neke’xb’aanu reheb’ rib’ sa’ li chaab’il k’a’aq re ru. Li Allah wan xwankil chiru chixjunil, wan xna’leb’.


241

وَلِلْمُطَلَّقٰتِ مَتَاعٌ ۢبِالْمَعْرُوْفِۗ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِيْنَ

wa lil-muṭallaqāti matā‘um bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muttaqīn(a).

Ut eb’ li ixq li neke’xjach rib’ tento naq taak’eemanq reheb’ li mut’ah chi us, jo’ jun teneb’ank choq’ re jun li winq aj paab’anel.


242

كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ ࣖ

każālika yubayyinullāhu lakum āyātihī la‘allakum ta‘qilūn(a).

Chi jo’kan li Allah naxch’olob’ cheru lix raqal re naq teetaw ru.


243

۞ اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ خَرَجُوْا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ اُلُوْفٌ حَذَرَ الْمَوْتِۖ فَقَالَ لَهُمُ اللّٰهُ مُوْتُوْا ۗ ثُمَّ اَحْيَاهُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَذُوْ فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُوْنَ

alam tara ilal-lażīna kharajū min diyārihim wa hum ulūfun ḥażaral-maut(i), faqāla lahumullāhu mūtū, ṡumma aḥyāhum, inallāha lażū faḍlin ‘alan-nāsi wa lākinna akṡaran-nāsi lā yasykurūn(a).

Peʼyaal naq inkʼaʼ xaakʼe reetal li kʼiila mil chi poyanam li xeʼelk chaq saʼ li xtenamitebʼ xbʼaan xxiw li kamk? Toja’ naq li Allah kixye reheb’: “Kamqex!” Toja’ naq li Allah kixk’e xyu’ameb’. Relik chi yaal, li Allah naxk’e li maatan reheb’ li winq, a’b’an lix k’ihaleb’ li winq ink’a’ neke’b’antioxin.


244

وَقَاتِلُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa qātilū fī sabīlillāhi wa‘lamū annallāha samī‘un ‘alīm(un).

Ut chepleetiq sa’ xb’ehil li Allah, ut chenaw naq li Allah a’an li na’ab’ink, li naxnaw chixjunil.


245

مَنْ ذَا الَّذِيْ يُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضٰعِفَهٗ لَهٗٓ اَضْعَافًا كَثِيْرَةً ۗوَاللّٰهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُۣطُۖ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

man żal-lażī yuqriḍullāha qarḍan ḥasanan fayuḍā‘ifahū lahū aḍ‘āfan kaṡīrah(tan), wallāhu yaqbiḍu wa yabsuṭ(u), wa ilaihi turja‘ūn(a).

Li ani naxk’e chi to’ li Allah jun chaab’il k’as, li Allah tixk’iiresi lix tojb’al rix chi numtajenaq. Li Allah naxram ut naxnimob’resi (li tzakemq) ut rik’in a’an texsutq’iiq.


246

اَلَمْ تَرَ اِلَى الْمَلَاِ مِنْۢ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ مِنْۢ بَعْدِ مُوْسٰىۘ اِذْ قَالُوْا لِنَبِيٍّ لَّهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُّقَاتِلْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۗ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ اِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ اَلَّا تُقَاتِلُوْا ۗ قَالُوْا وَمَا لَنَآ اَلَّا نُقَاتِلَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَقَدْاُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَاَبْنَاۤىِٕنَا ۗ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۗوَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢبِالظّٰلِمِيْنَ

alam tara ilal-mala'i mim banī isrā'īla mim ba‘di mūsā, iż qālū linabiyyil lahumub‘aṡ lanā malikan nuqātil fī sabīlillāh(i), qāla hal ‘asaitum in kutiba ‘alaikumul-qitālu allā tuqātilū, qālū wa mā lanā allā nuqātila fī sabīlillāhi wa qad ukhrijnā min diyārinā wa abnā'inā, falammā kutiba ‘alaihimul-qitālu tawallau illā qalīlam minhum, wallāhu ‘alīmum biẓ-ẓālimīn(a).

Ma ink’a’ xek’e reetal naq eb’ laj jolominel reheb’ li Ralal xk’ajol laj Israel chirix naq kikam laj Moises, naq ke’xye re lix profeet, “K’e jun li rey choq’ qe, chi yaal toopleetiq sa’ xb’ehil li Allah.” Lix Profeet kixsume, “Ma naru naq wi teneb’anb’il sa’ aab’een naq tatpleetiq, ink’a’ raj tatpleetiq ajwi’ laa’at?” Ke’xsume, “K’a’ut naq ink’a’ toopleetiq sa’ xb’ehil li Allah, naq xoo’isiik sa’ li qatenamit ut (xjach qib’ rik’ineb’) li qakok’al?” A'b'an naq ki'ok chi pleetik sa' xb'eeneb', ke'xsutq'isi rib', ka'ajwi' jun ch'ina ch'uut reheb' ink'a'. Ut li Allah naxnaw chixjunil li neke’b’aanunk re li maa’usilal.


247

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ اِنَّ اللّٰهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوْتَ مَلِكًا ۗ قَالُوْٓا اَنّٰى يَكُوْنُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ اَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِۗ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰىهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهٗ بَسْطَةً فِى الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۗ وَاللّٰهُ يُؤْتِيْ مُلْكَهٗ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

wa qāla lahum nabiyyuhum innallāha qad ba‘aṡa lakum ṭālūta malikā(n), qālū annā yakūnu lahul-mulku ‘alainā wa naḥnu aḥaqqu bil-mulki minhu wa lam yu'ta sa‘atam minal-māl(i), qāla innallāhaṣṭafāhu ‘alaikum wa zādahū basṭatan fil-‘ilmi wal-jism(i), wallāhu yu'tī mulkahū may yasyā'(u), wallāhu wāsi‘un ‘alīm(un).

Ut lix profeet kixye reheb’: “Relik chi yaal, li Allah kixxaqab’ laj Talut choq’ lee rey”. Ke’xsume: “Chan ru naq laj Talut kixtaw li awa’b’ejihom sa’ qab’een, naq laa’o q’axal wi’chik wan qak’ulub’ chi awa’b’ejink chiru a’an, ut ink’a’ kik’eeman naab’al li b’ihomal re?”. (Li Profeet) kixsume, “Li Allah kixsik’ ru a’an (re taawanq choq’ rey) choq’ aawe ut kixk’e aawe li nawom ut li seeb’al re li tib’elej jwal chaab’il.” Li Allah naxk’e lix awa’b’ejihom re li ani naraj, ut li Allah a’an li Naxram chixjunil, li Naxnaw chixjunil.


248

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ اِنَّ اٰيَةَ مُلْكِهٖٓ اَنْ يَّأْتِيَكُمُ التَّابُوْتُ فِيْهِ سَكِيْنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ اٰلُ مُوْسٰى وَاٰلُ هٰرُوْنَ تَحْمِلُهُ الْمَلٰۤىِٕكَةُ ۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ ࣖ

wa qāla lahum nabiyyuhum inna āyata mulkihī ay ya'tiyakumut-tābūtu fīhi sakīnatum mir rabbikum wa baqiyyatum mimmā taraka ālu mūsā wa ālu hārūna taḥmiluhul-malā'ikah(tu), inna fī żālika la āyatal lakum in kuntum mu'minīn(a).

Ut lix profeet kixye reheb’: “Relik chi yaal, li reetalil lix awa’b’ejihom a’an lix k’ulunik eerik’in li Kaax, b’ar wi’ wan li tuqtuukilal rik’in lee Qaawa’ ut li rela’ lix junkab’al laj Moises ut lix junkab’al laj Aaron, li ke’k’ame’ chaq xb’aaneb’ li anjel.


249

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوْتُ بِالْجُنُوْدِ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ مُبْتَلِيْكُمْ بِنَهَرٍۚ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّيْۚ وَمَنْ لَّمْ يَطْعَمْهُ فَاِنَّهٗ مِنِّيْٓ اِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً ۢبِيَدِهٖ ۚ فَشَرِبُوْا مِنْهُ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۗ فَلَمَّا جَاوَزَهٗ هُوَ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗۙ قَالُوْا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوْتَ وَجُنُوْدِهٖ ۗ قَالَ الَّذِيْنَ يَظُنُّوْنَ اَنَّهُمْ مُّلٰقُوا اللّٰهِ ۙ كَمْ مِّنْ فِئَةٍ قَلِيْلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيْرَةً ۢبِاِذْنِ اللّٰهِ ۗ وَاللّٰهُ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

falammā faṣala ṭālūtu bil-junūd(i), qāla innallāha mubtalīkum binahar(in), faman syariba minhu falaisa minnī, wa mal lam yaṭ‘amhu fa innahū minnī illā manigtarafa gurfatam biyadih(ī), fa syaribū minhu illā qalīlam minhum, falammā jāwazahū huwa wal-lażīna āmanū ma‘ah(ū), qālū lā ṭāqata lanal-yauma bijālūta wa junūdih(ī), qālal-lażīna yaẓunnūna annahum mulāqullāh(i), kam min fi'atin qalīlatin galabat fi'atan kaṡīratam bi'iżnillāh(i), wallāhu ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Jo’kan naq naq laj Talut kixk’am chaq lix teep aj pleet, kixye, “Li Allah tixyal eeq’e rik’in jun li nima’. Jo’kan naq ani taa’uk’aq (lix ha’), moko a’an ta aj taaqenel we. Ut ani ink’a’ naruk’, toja’ naq a’an aj taaqenel we wi ink’a’ naxxok b’ayaq rik’in li ruq’.” A’b’an ke’ruk’ ka’ajwi’ wiib’ oxib’ reheb’. Naq a’an (laj Talut) ut eb’ li ke’paab’an rochb’een ke’xq’ax ru li nima’, ke’xye, “Ink’a’ chik kaw qametz’ew sa’ li kutan a’in chiru laj Jalut ut lix teep aj pleet”. Li ani neke’paab’an naq te’xk’ul rib’ rik’in li Allah neke’xye, “Jarub’eb’ li kok’ ch’uut ke’xq’ax ruheb’ li ninqi ch’uut rik’in lix kanab’ankil li Allah.” Ut li Allah wan rik’ineb’ li neke’kuyuk.


250

وَلَمَّا بَرَزُوْا لِجَالُوْتَ وَجُنُوْدِهٖ قَالُوْا رَبَّنَآ اَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَّثَبِّتْ اَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِيْنَ ۗ

wa lammā barazū lijālūta wa junūdihī qālū rabbanā afrig ‘alainā ṣabraw wa ṡabbit aqdāmanā wanṣurnā ‘alal-qaumil-kāfirīn(a).

Ut naq ke’xik chi ub’ej chiru laj Jalut ut lix teep aj pleet, ke’tijok, “Qaawa’, k’e qakuyum, kawob’resi li qab’e ut chootenq’a chixnumsinkileb’ li ink’a’ neke’paab’an”.


251

فَهَزَمُوْهُمْ بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗوَقَتَلَ دَاوٗدُ جَالُوْتَ وَاٰتٰىهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهٗ مِمَّا يَشَاۤءُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ اللّٰهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الْاَرْضُ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ ذُوْ فَضْلٍ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

fahazamūhum bi'iżnillāh(i), wa qatala dāwūdu jālūta wa ātāhullāhul-mulka wal-ḥikmata wa ‘allamahū mimmā yasyā'(u), wa lau lā daf‘ullāhin-nāsa ba‘ḍahum biba‘ḍil lafasadatil-arḍu wa lākinnallāha żū faḍlin ‘alal-‘ālamīn(a).

Jo’kan naq ke’xq’ax ru rik’in lix kanab’ankil li Allah, ut laj Dawud kixkamsi laj Jalut. Toja’ naq li Allah kixk’e re (laj Dawud) li awa’b’ejihom, ut li chaab’il na’leb’, ut kixk’ut chiru li k’a’ru kiraj. Ut wi li Allah ink’a’ naxkol rix junjunq li winq rik’ineb’ jalan chik, li ruchich’och’ a’in taa’oso’q chi yaal. A’b’an li Allah wan rusilal (li kixk’e) sa’ xb’een chixjunil li na’leb’.


252

تِلْكَ اٰيٰتُ اللّٰهِ نَتْلُوْهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ۗ وَاِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِيْنَ ۔

tilka āyātullāhi natlūhā ‘alaika bil-ḥaqq(i), wa innaka laminal-mursalīn(a).

A’aneb’ a’in li raqal re li Allah, Naqayaab’asiheb’ chawu chi tz’aqal ut laa’at (Muhammad) tz’aqal aj taqlanel.


253

۞ تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلٰى بَعْضٍۘ مِنْهُمْ مَّنْ كَلَّمَ اللّٰهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجٰتٍۗ وَاٰتَيْنَا عِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰتِ وَاَيَّدْنٰهُ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِيْنَ مِنْۢ بَعْدِهِمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ وَلٰكِنِ اخْتَلَفُوْا فَمِنْهُمْ مَّنْ اٰمَنَ وَمِنْهُمْ مَّنْ كَفَرَ ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلُوْاۗ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيْدُ ࣖ

tilkar-rusulu faḍḍalnā ba‘ḍahum ‘alā ba‘ḍ(in), minhum man kallamallāhu wa rafa‘a ba‘ḍahum darajāt(in), wa ātainā ‘īsabna maryamal-bayyināti wa ayyadnāhu birūḥil-qudus(i), wa lau syā'allāhu maqtatalal-lażīna mim ba‘dihim mim ba‘di mā jā'athumul-bayyinātu wa lākinikhtalafū fa minhum man āmana wa minhum man kafar(a), wa lau syā'allāhu maqtatalū, wa lākinnallāha yaf‘alu mā yurīd(u).

Xqak’e xloq’aleb’ junjunq reheb’ li taqlanb’il esil chiruheb’ li jun ch’ol chik. Sa’ xyanqeb’ a’an wankeb’ li ani li Allah (chi tiik) na’aatinak rik’ineb’ ut wankeb’ chik li naxwaklesiheb’ k’iila raqal. Ut xqak’e re li Jesus ralal li xMaria naab’al li sachb’a-ch’oolej ut xqakawob’resi rik’in li Santil Musiq’ej. Wi ta kiraj li Allah, eb’ li tenamit chirixeb’ ink’a’ raj ke’xb’aanu li kamsink, chirix naq li k’utb’esinb’il na’leb’ kiwulak rik’ineb’. Abʼan jalan jalanq li nekeʼxkʼoxla, joʼkan naq wankebʼ keʼpaabʼank ut wankebʼ inkʼaʼ keʼpaabʼank. Wi naraj li Allah, ink’a’ te’kamsinq. A’ut li Dios naxb’aanu jo’ naraj a’an.


254

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْفِقُوْا مِمَّا رَزَقْنٰكُمْ مِّنْ قَبْلِ اَنْ يَّأْتِيَ يَوْمٌ لَّا بَيْعٌ فِيْهِ وَلَا خُلَّةٌ وَّلَا شَفَاعَةٌ ۗوَالْكٰفِرُوْنَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū anfiqū mimmā razaqnākum min qabli ay ya'tiya yaumul lā bai‘un fīhi wa lā khullatuw wa lā syafā‘ah(tun), wal-kāfirūna humuẓ-ẓālimūn(a).

Ex aj paab’anel! K’e b’ayaq li k’a’ru xqak’e aawe naq maji’ nawulak li kutan naq maak’a’aq chik li loq’ok ut li k’ayink, maak’a’aq chik li amiiwil ut maak’a’aq chik li tz’aamank. Eb’ li ink’a’ neke’paab’an, a’aneb’ laj maak.


255

اَللّٰهُ لَآ اِلٰهَ اِلَّا هُوَۚ اَلْحَيُّ الْقَيُّوْمُ ەۚ لَا تَأْخُذُهٗ سِنَةٌ وَّلَا نَوْمٌۗ لَهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۗ مَنْ ذَا الَّذِيْ يَشْفَعُ عِنْدَهٗٓ اِلَّا بِاِذْنِهٖۗ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ اَيْدِيْهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْۚ وَلَا يُحِيْطُوْنَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهٖٓ اِلَّا بِمَا شَاۤءَۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَۚ وَلَا يَـُٔوْدُهٗ حِفْظُهُمَاۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيْمُ

allāhu lā ilāha illā huw(a), al-ḥayyul-qayyūm(u), lā ta'khużuhū sinatuw wa lā naum(un), lahū mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), man żal-lażī yasyfa‘u ‘indahū illā bi'iżnih(ī), ya‘lamu mā baina aidīhim wa mā khalfahum, wa lā yuḥīṭūna bisyai'im min ‘ilmihī illā bimā syā'(a), wasi‘a kursiyyuhus-samāwāti wal-arḍ(a), wa lā ya'ūduhū ḥifẓuhumā, wa huwal-‘aliyyul-‘aẓīm(u).

Allah, maajun chik dios ka’ajwi’ a’an. Li Nimajwal, li junelik naxk’aak’aleheb’ (lix yo’ob’tesihom), ink’a’ na’ok chi wark chi moko chi wark. A’an re chixjunil li k’a’ru wan sa’ choxa ut li k’a’ru wan sa’ ruchich’och’. Maajun naru chi tz’aqonk sa’ lix tz’e chi maak’a’ lix kanab’ankil. A’an naxnaw li k’a’ru wan chiruheb’ ut li k’a’ru wan chirixeb’, ut eb’ a’an maak’a’ neke’xnaw chirix lix nawom a’an, ka’ajwi’ li k’a’ru naraj a’an. Lix c'ojlebâl naxtz'ap li choxa ut li ruchich'och'. Ut moko ch’a’aj ta chiru rilb’aleb’ xkab’ichaleb’, ut a’an li Q’axal Taqenaq Xwankil, li Q’axal Nim Xwankil.


256

لَآ اِكْرَاهَ فِى الدِّيْنِۗ قَدْ تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَّكْفُرْ بِالطَّاغُوْتِ وَيُؤْمِنْۢ بِاللّٰهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗوَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

lā ikrāha fid-dīn(i), qat tabayyanar-rusydu minal-gayy(i), famay yakfur biṭ-ṭāgūti wa yu'mim billāhi fa qadistamsaka bil-‘urwatil-wuṡqā, lanfiṣāma lahā, wallāhu samī‘un ‘alīm(un).

Maak’a’ li minb’il ru sa’ (xchapb’al rib’ rik’in) li paab’aal (Islam), relik chi yaal wan jun li ch’olch’o ru (jalanil) sa’ xyanq li chaab’il b’e ut li b’e ink’a’ us. Li ani ink’a’ naxpaab’ laj Tagut ut naxpaab’ li Allah, toja’ naq relik chi yaal, a’an xchap rib’ (chi kaw) rik’in jun li k’aam jwal kaw rib’ li ink’a’ taa’oso’q. Li Allah a’an li na’ab’ink, li naxnaw chixjunil.


257

اَللّٰهُ وَلِيُّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا يُخْرِجُهُمْ مِّنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِۗ وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اَوْلِيَاۤؤُهُمُ الطَّاغُوْتُ يُخْرِجُوْنَهُمْ مِّنَ النُّوْرِ اِلَى الظُّلُمٰتِۗ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

allāhu waliyyul-lażīna āmanū yukhrijuhum minaẓ-ẓulumāti ilan-nūr(i), wal-lażīna kafarū auliyā'uhumuṭ-ṭāgūtu yukhrijuhum minan-nūri ilaẓ-ẓulumāt(i), ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Li Allah a’an laj kolol reheb’ laj paab’anel. Kirisiheb’ chaq sa’ li aak’ab’ toj sa’ li saqen (paab’aal). Ut choq’ reheb’ li ink’a’ neke’paab’an, laj kolol reheb’ a’an laj Satanas, li narisiheb’ chaq sa’ li saqen toj sa’ li aak’ab’. A’aneb’ li wankeb’ sa’ xb’alb’a. Nekeʼkanaak chi saʼ.


258

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْ حَاۤجَّ اِبْرٰهٖمَ فِيْ رَبِّهٖٓ اَنْ اٰتٰىهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ ۘ اِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّيَ الَّذِيْ يُحْيٖ وَيُمِيْتُۙ قَالَ اَنَا۠ اُحْيٖ وَاُمِيْتُ ۗ قَالَ اِبْرٰهٖمُ فَاِنَّ اللّٰهَ يَأْتِيْ بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِيْ كَفَرَ ۗوَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَۚ

alam tara ilal-lażī ḥājja ibrāhīma fī rabbihī an ātāhullāhul-mulk(a), iż qāla ibrāhīmu rabbiyal-lażī yuḥyī wa yumīt(u), qāla ana uḥyī wa umīt(u), qāla ibrāhīmu fa innallāha ya'tī bisy-syamsi minal-masyriqi fa'ti bihā minal-magribi fabuhital-lażī kafar(a), wallāhu lā yahdil-qaumaẓ-ẓālimīn(a).

Ma ink’a’ xek’e reetal li tenamit li ke’wech’ok rik’in laj Abraham chirix lix Qaawa’, xb’aan naq li Allah kixk’e re jun awa’b’ejihom (wankilal). Naq laj Abraham kixye, “Lin Qaawa’ a’an li nak’ehok yu’am ut nak’amok re li kamk,” kixye, “Laa’in naru ajwi’ tink’e yu’am ut tink’am chaq li kamk.” Laj Ibrahim kixye, “Li Allah kixwaklesi li saq’e chalen chaq sa’ rokeb’aal li saq’e, jo’kan naq kixwaklesi chalen chaq sa’ rokeb’aal li saq’e.” Joʼkan naq li inkʼaʼ naxpaabʼ, sachso xchʼool. Li Allah ink’a’ naxb’eresiheb’ laj maak.


259

اَوْ كَالَّذِيْ مَرَّ عَلٰى قَرْيَةٍ وَّهِيَ خَاوِيَةٌ عَلٰى عُرُوْشِهَاۚ قَالَ اَنّٰى يُحْيٖ هٰذِهِ اللّٰهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ فَاَمَاتَهُ اللّٰهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهٗ ۗ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۗ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا اَوْ بَعْضَ يَوْمٍۗ قَالَ بَلْ لَّبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ اِلٰى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۚ وَانْظُرْ اِلٰى حِمَارِكَۗ وَلِنَجْعَلَكَ اٰيَةً لِّلنَّاسِ وَانْظُرْ اِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوْهَا لَحْمًا ۗ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهٗ ۙ قَالَ اَعْلَمُ اَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

au kal-lażī marra ‘alā qaryatiw wa hiya khāwiyatun ‘alā ‘urūsyihā, qāla annā yuḥyī hāżihillāhu ba‘da mautihā, fa'amātahullāhu mi'ata ‘āmin ṡumma ba‘aṡah(ū), qāla kam labiṡt(a), qāla labiṡtu yauman au ba‘ḍa yaum(in), qāla bal labiṡta mi'ata ‘āmin fanẓur ilā ṭa‘āmika wa syarābika lam yatasannah, wanẓur ilā ḥimārik(a), wa linaj‘alaka āyatal lin-nāsi wanẓur ilal-‘iẓāmi kaifa nunsyizuhā ṡumma naksūhā laḥmā(n), falammā tabayyana lah(ū), qāla a‘lamu annallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Malaj jo’ jun li winq li nanume’ chire jun tenamit li (li kab’l) xe’t’ane’ re xtz’apb’al (lix q’etq’etil) li roq kab’l, naxye, “Chan ru naq li Allah kixwaklesi wi’chik li (tenamit) a’in chirix naq kisache’?” Toja’ naq li Allah kixk’e chi kamk (li winq) chiru jun cient chihab’, toja’ naq kixwaklesi (kixk’e chi yo’yo) wi’chik. Ut (li Allah) kixpatz’, “Jo’ najtil tatkanaaq (arin)?” A’an (li winq) kixsume, “Ninkana (arin) jun kutan malaj xyijach li kutan.” Li Allah kixye, "Ink'a'! Ak wankat chiru jun cient chihab'. Il laa wa ut laa uk'a' li ink'a' xjala, il b'an laa b'uur (li ak x'ok cho'q b'aqel). Ut re naq laa'o tatruuq chi xyiib'ankil choq' reetalil li qawankil cho'q reheb' li winq. Il li b'aqel (re li b'uur), chan ru naq naqak'eheb' wi' chik sa' junajil, toja' naq naqatiqib'eb' rik'in tib'elej." Jo’kan naq naq ki’el chi saqen ru chiru, kixye, “Ninnaw naq li Allah a’an li Nimajwal sa’ xb’een chixjunil li k’a’aq re ru.”


260

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّ اَرِنِيْ كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتٰىۗ قَالَ اَوَلَمْ تُؤْمِنْ ۗقَالَ بَلٰى وَلٰكِنْ لِّيَطْمَىِٕنَّ قَلْبِيْ ۗقَالَ فَخُذْ اَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ اِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلٰى كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِيْنَكَ سَعْيًا ۗوَاعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wa iż qāla ibrāhīmu rabbi arinī kaifa tuḥyil-mautā, qāla awalam tu'min, qāla balā wa lākil liyaṭma'inna qalbī, qāla fakhuż arba‘atam minaṭ-ṭairi faṣurhunna ilaika ṡummaj‘al ‘alā kulli jabalim minhunna juz'an ṡummad‘uhunna ya'tīnaka sa‘yā(n), wa‘lam annallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

Ut (jultiko’q eere) naq laj Abraham kixye, “At inQaawa’, k’ut chiwu chan ru naq nakak’e xyu’ameb’ li kamenaq”. Li Allah kixye: “Ma toj maji’ nekepaab’?” A’an (laj Ibrahim) kixsume, “Ninpaab’, a’b’an re naq li waam taawanq chi tuqtu (xaqxo).” A’an (Allah) kixye, “Toja’ naq taak’am kaahib’ li tz’i’, toja’ naq taa’isiheb’, toja’ naq taak’e jun raqal sa’ xb’een li junjunq chi tzuul, toja’ naq taab’oqeb’, te’chalq aawik’in sa’ junpaat”. Chenaw naq li Allah wan xwankil chiru chixjunil, wan xna’leb’.


261

مَثَلُ الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ اَنْۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِيْ كُلِّ سُنْۢبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَاللّٰهُ يُضٰعِفُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

maṡalul-lażīna yunfiqūna amwālahum fī sabīlillāhi kamaṡali ḥabbatin ambatat sab‘a sanābila fī kulli sumbulatim mi'atu ḥabbah(tin), wallāhu yuḍā‘ifu limay yasyā'(u), wallāhu wāsi‘un ‘alīm(un).

Li jaljookil ru aatin chirix jun li winq li naxsach lix b’ihomal sa’ xb’ehil li Allah chanchan jun li iyaj li naxk’i wuqub’ xtoonal, sa’ xb’een li junjunq chi xtoonal wan jun cient chi iyaj. Li Allah naxk’iiresi choq’ reheb’ li ani naraj, ut li Allah a’an li Naxram chixjunil, li Naxnaw chixjunil.


262

اَلَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُوْنَ مَآ اَنْفَقُوْا مَنًّا وَّلَآ اَذًىۙ لَّهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

allażīna yunfiqūna amwālahum fī sabīlillāhi ṡumma lā yutbi‘ūna mā anfaqū mannaw wa lā ażā(n), lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Eb’ li tenamit li neke’xsach lix b’ihomal sa’ xb’ehil li Allah, toja’ naq ink’a’ neke’rochb’eeni li k’a’ru neke’xk’e rik’in xk’ab’a’inkil xk’ab’a’ ut xrahob’tesinkil (li reek’ahom li ani nak’uluk re), te’xk’ul jun q’ajkamunk rik’in lix Qaawa’. Maak’a’ li xiw rik’ineb’ ut ink’a’ neke’raho’ xch’ool.


263

۞ قَوْلٌ مَّعْرُوْفٌ وَّمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّنْ صَدَقَةٍ يَّتْبَعُهَآ اَذًى ۗ وَاللّٰهُ غَنِيٌّ حَلِيْمٌ

qaulum ma‘rūfuw wa magfiratun khairum min ṣadaqatiy yatba‘uhā ażā(n), wallāhu ganiyyun ḥalīm(un).

Li chaab’il aatin ut li kuyuk maak jwal chaab’ileb’ wi’chik chiru li tenq’ank rochb’eeninb’il xb’aan li b’aanuhom li narahob’tesink. Li Allah a’an li Q’axal B’ihom, li Q’axal Kuyuk Maak.


264

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُبْطِلُوْا صَدَقٰتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْاَذٰىۙ كَالَّذِيْ يُنْفِقُ مَالَهٗ رِئَاۤءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ فَمَثَلُهٗ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَاَصَابَهٗ وَابِلٌ فَتَرَكَهٗ صَلْدًا ۗ لَا يَقْدِرُوْنَ عَلٰى شَيْءٍ مِّمَّا كَسَبُوْا ۗ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tubṭilū ṣadaqātikum bil-manni wal-ażā, kal-lażī yunfiqu mālahū ri'ā'an-nāsi wa lā yu'minu billāhi wal-yaumil-ākhir(i), fa maṡaluhū kamaṡali ṣafwānin ‘alaihi turābun fa'aṣābahū wābilun fatarakahū ṣaldā(n), lā yaqdirūna ‘alā syai'im mimmā kasabū, wallāhu lā yahdil-qaumal-kāfirīn(a).

Ex aj paab’anel! Maasach laa tenq’ rik’in xyeeb’al ut xrahob’tesinkil (li reek’ahom li ani nak’uluk re), jo’ anihaq li naxk’e lix b’ihomal xb’aan naq yoo chixk’utb’al rib’ chiruheb’ li tenamit ut ink’a’ naxpaab’ li Allah ut li Roso’jik Kutan. Li eetalil (re li poyanam a’an) chanchan jun li pek q’un ru rik’in poqs sa’ xb’een, toja’ naq naq na’ok li nimla hab’ sa’ xb’een li pek, li pek nakana chi q’un wi’chik. Mâc'a' neque'xtau riq'uin li c'a'ru neque'xbânu. Ut li Allah ink’a’ naxb’eresiheb’ li ink’a’ neke’paab’an.


265

وَمَثَلُ الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاۤءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ وَتَثْبِيْتًا مِّنْ اَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍۢ بِرَبْوَةٍ اَصَابَهَا وَابِلٌ فَاٰتَتْ اُكُلَهَا ضِعْفَيْنِۚ فَاِنْ لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ ۗوَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa maṡalul-lażīna yunfiqūna amwālahumubtigā'a marḍātillāhi wa taṡbītam min anfusihim kamaṡali jannatim birabwatin aṣābahā wābilun fa'ātat ukulahā ḍi‘fain(i), fa'illam yuṣibhā wābilun faṭall(un), wallāhu bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Ut li jaljookil ru aatin chirixeb’ li tenamit li neke’xsach lix b’ihomal re xsik’b’al lix k’ulub’il li Allah ut re xkawob’resinkil lix ch’ooleb’, chanchan jun li awimq li wan sa’ xb’een jun li tzuultaq’a li nak’eeman ha’ xb’aan li nimla hab’, toja’ naq li awimq naxk’e wiib’ sut xk’ihal li ru che’. Wi li nimla hab’ ink’a’ naxk’e xha’, toja’ naq li saqb’ach (us ta tz’aqal). Li Allah a’an aj ilol re chixjunil li k’a’ru nekeb’aanu.


266

اَيَوَدُّ اَحَدُكُمْ اَنْ تَكُوْنَ لَهٗ جَنَّةٌ مِّنْ نَّخِيْلٍ وَّاَعْنَابٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُۙ لَهٗ فِيْهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۙ وَاَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهٗ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاۤءُۚ فَاَصَابَهَآ اِعْصَارٌ فِيْهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَ ࣖ

ayawaddu aḥadukum an takūna lahū jannatum min nakhīliw wa a‘nābin tajrī min taḥtihal-anhār(u), lahū fīhā min kulliṡ-ṡamarāt(i), wa aṣābahul-kibaru wa lahū żurriyyatun ḍu‘afā'(u), fa'aṣābahā i‘ṣārun fīhi nārun faḥtaraqat, każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).

Ma wan junaq eere li taaraj raj naq taawanq jun awimq re li datil ut li uva li neke’el chaq rub’el li nima’, rik’in li jar paay chi ru che’, ut chirix a’an taachalq li tiixilal, ut taakanaaq rik’ineb’ li kok’al toj ka’ch’ineb’ xyu’am. Tojaʼ naq jun li kawil iqʼ, li wank xaml chisaʼ, naxkut ut nakʼatk. Chi jo’kan naxch’olob’ li Allah lix eetalil cheru, re naq texruuq chi k’oxlak.


267

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْفِقُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّآ اَخْرَجْنَا لَكُمْ مِّنَ الْاَرْضِ ۗ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيْثَ مِنْهُ تُنْفِقُوْنَ وَلَسْتُمْ بِاٰخِذِيْهِ اِلَّآ اَنْ تُغْمِضُوْا فِيْهِ ۗ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ حَمِيْدٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū anfiqū min ṭayyibāti mā kasabtum wa mimmā akhrajnā lakum minal-arḍ(i), wa lā tayammamul-khabīṡa minhu tunfiqūna wa lastum bi'ākhiżīhi illā an tugmiḍū fīh(i), wa‘lamū annallāha ganiyyun ḥamīd(un).

Ex aj paab’anel! Chasach li chaab’il k’a’aq re ru xataw ut li k’a’ru xqak’am chaq choq’ aawe sa’ li ruchich’och’. Maasik’ ru xsachb’al li k’a’ru ink’a’ us, naq laa’at ajwi’ ink’a’ raj taak’ul ka’ajwi’ rik’in xik’ ilok re. Ut chenaw naq li Allah B’ihom, Nimanb’il ru.


268

اَلشَّيْطٰنُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاۤءِ ۚ وَاللّٰهُ يَعِدُكُمْ مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ ۖ

asy-syaiṭānu ya‘idukumul-faqra wa ya'murukum bil-faḥsyā'(i), wallāhu ya‘idukum magfiratam minhu wa faḍlā(n), wallāhu wāsi'un ‘alīm(un).

Laj Satanas naxyeechi’i aawe li neb’a’il ut naxtaqla aawe xb’aanunkil li tz’ajnil (li q’etq’etil), ut li Allah naxyeechi’i aawe li kuyuk maak ut lix b’aanuhom. Ut li Allah a’an li naxk’ul chixjunil, li naxnaw chixjunil.


269

يُّؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَّشَاۤءُ ۚ وَمَنْ يُّؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوْتِيَ خَيْرًا كَثِيْرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ اِلَّآ اُولُوا الْاَلْبَابِ

yu'til-ḥikmata may yasyā'(u), wa may yu'tal-ḥikmata faqad ūtiya khairan kaṡīrā(n), wa mā yażżakkaru ilā ulul-albāb(i).

A’an naxk’e li chaab’il na’leb’ re li ani naraj. Ani k'eeb'il xna'leb', relik chi yaal naq k'eeb'il re naab'al li chaab'ilal. Ut maajun naru xtzolbʼal li naʼlebʼ kaʼajwiʼ ebʼ li poyanam li wankebʼ xnaʼlebʼ.


270

وَمَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ نَّفَقَةٍ اَوْ نَذَرْتُمْ مِّنْ نَّذْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُهٗ ۗ وَمَا لِلظّٰلِمِيْنَ مِنْ اَنْصَارٍ

wa mā anfaqtum min nafaqatin au nażartum min nażrin fa innallāha ya‘lamuh(ū), wa mā liẓ-ẓālimīna min anṣār(in).

Ut yalaq k’a’ru chi tenq’ank nekek’e malaj li yeechi’ihom nekeyeechi’i, toja’ naq chi yaal, li Allah naxnaw. Ut reheb' li ink'a' tiikeb' xch'ool maajun aj tenq'anel .


271

اِنْ تُبْدُوا الصَّدَقٰتِ فَنِعِمَّا هِيَۚ وَاِنْ تُخْفُوْهَا وَتُؤْتُوْهَا الْفُقَرَاۤءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۗ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِّنْ سَيِّاٰتِكُمْ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

in tubduṣ-ṣadaqāti fani‘immā hiy(a), wa in tukhfūhā wa tu'tūhal-fuqarā'a fahuwa khairul lakum, wa yukaffiru ‘ankum min sayyi'ātikum, wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Wi nekek’ut lee rahok, toja’ naq chaab’il. Ut wi nakamuq ut nakak’e reheb’ li neb’a’, toja’ naq us wi’chik choq’ aawe ut li Allah tixsach junjunq laa maak. Ut li Allah naxnaw li k’a’ru nekeb’aanu.


272

۞ لَيْسَ عَلَيْكَ هُدٰىهُمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ فَلِاَنْفُسِكُمْ ۗوَمَا تُنْفِقُوْنَ اِلَّا ابْتِغَاۤءَ وَجْهِ اللّٰهِ ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ يُّوَفَّ اِلَيْكُمْ وَاَنْتُمْ لَا تُظْلَمُوْنَ

laisa ‘alaika hudāhum wa lākinnallāha yahdī may yasyā'(u), wa mā tunfiqū min khairin fa li'anfusikum, wa mā tunfiqūna illabtigā'a wajhillāh(i), wa mā tunfiqū min khairiy yuwaffa ilaikum wa antum lā tuẓlamūn(a).

Moko teneb’anb’il ta sa’ aab’een (laj Muhammad) xb’eresinkileb’, a’b’an a’an li Allah li naxb’eresi li ani naraj. Yalaq k’a’ru chi b’ihomal taak’e, a’an choq’ aawe laa’at. Ut maak’e li infaq wi ink’a’ nakasik’ lix k’ulub’il li Allah. Ut yalaq k’a’ru chi b’ihomal taak’e, relik chi yaal naq taak’eemanq aawe (q’ajkamunk) chi tz’aqal ut ink’a’ taa’uxq li ink’a’ us (taak’ul li rahilal).


273

لِلْفُقَرَاۤءِ الَّذِيْنَ اُحْصِرُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ لَا يَسْتَطِيْعُوْنَ ضَرْبًا فِى الْاَرْضِۖ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ اَغْنِيَاۤءَ مِنَ التَّعَفُّفِۚ تَعْرِفُهُمْ بِسِيْمٰهُمْۚ لَا يَسْـَٔلُوْنَ النَّاسَ اِلْحَافًا ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ ࣖ

lil-fuqarā'il-lażīna uḥṣirū fī sabīlillāhi lā yastaṭī‘ūna ḍarban fil-arḍi yaḥsabuhumul-jāhilu agniyā'a minat-ta‘affuf(i), ta‘rifuhum bisīmāhum, lā yas'alūnan-nāsa ilḥāfā(n), wa mā tunfiqū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).

(Li k’a’ru nekesach) a’an choq’ reheb’ li neb’a’ li neke’ramman (sa’ lix yalb’aleb’ xq’e xb’aan li jihad) sa’ xb’ehil li Allah, jo’kan naq ink’a’ neke’ru chixyalb’aleb’ xq’e sa’ li ruchich’och’; (xkomon chik li poyanam) li ink’a’ neke’xnaw, neke’xk’oxla naq b’ihomeb’ xb’aan naq neke’xk’aak’ale rib’ (chiru li tz’aamank). Laa’at (Muhammad) nakanaw ruheb’ rik’in lix b’aanuhomeb’, ink’a’ neke’xpatz’ chi kaw rik’ineb’ jalan. Maak’a’ naxye k’a’ru li chaab’il b’ihomal nakak’e, relik chi yaal, li Allah naxnaw chixjunil.


274

اَلَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَّعَلَانِيَةً فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

allażīna yunfiqūna amwālahum bil-laili wan-nahāri sirraw wa ‘alāniyatan falahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Eb’ li neke’xsach lix b’ihomal chi q’eq ut chi kutan (chi muqmu malaj chi k’utk’u), te’xtaw lix q’ajkamunkileb’ rik’in lix Qaawa’. Maak’a’ li xiw rik’ineb’ ut ink’a’ neke’raho’ xch’ool.


275

اَلَّذِيْنَ يَأْكُلُوْنَ الرِّبٰوا لَا يَقُوْمُوْنَ اِلَّا كَمَا يَقُوْمُ الَّذِيْ يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطٰنُ مِنَ الْمَسِّۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ قَالُوْٓا اِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبٰواۘ وَاَحَلَّ اللّٰهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبٰواۗ فَمَنْ جَاۤءَهٗ مَوْعِظَةٌ مِّنْ رَّبِّهٖ فَانْتَهٰى فَلَهٗ مَا سَلَفَۗ وَاَمْرُهٗٓ اِلَى اللّٰهِ ۗ وَمَنْ عَادَ فَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

allażīna ya'kulūnar-ribā lā yaqūmūna illā kamā yaqūmul-lażī yatakhabbaṭuhusy-syaiṭānu minal-mass(i), żālika bi'annahum qālū innamal-bai‘u miṡlur-ribā, wa aḥallallāhul-bai‘a wa ḥarramar-ribā, faman jā'ahū mau‘iẓatum mir rabbihī fantahā falahū mā salaf(a), wa amruhū ilallāh(i), wa man ‘āda fa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Eb' li neke'xk'ux li tumin ink'a' neke'ruuk chi xaqliik, chanchaneb' b'an li wankeb' xmaa'us aj musiq'ej xb'aan naq q'etq'eteb'. Aʼin naʼuxk xbʼaan naq nekeʼxye naq li loqʼok ut li kʼayink juntaqʼeet rikʼin li qʼajkamunk. Us ta li Allah kixkanab’ li loq’ok ut li k’ayink ut kixram li q’ajkamunk. Ani naxk’ul jun li q’usuk rik’in lix Qaawa’, toja’ naq naxkanab’, toja’ naq li k’a’ru kixtaw chaq junxil na’ok choq’ re ut lix k’anjel (wan sa’ ruq’) li Allah. Ani tixka’suti, toja’ naq a’aneb’ li wankeb’ sa’ xb’alb’a, te’kanaaq aran chi junelik.


276

يَمْحَقُ اللّٰهُ الرِّبٰوا وَيُرْبِى الصَّدَقٰتِ ۗ وَاللّٰهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ اَثِيْمٍ

yamḥaqullāhur-ribā wa yurbiṣ-ṣadaqāt(i), wallāhu lā yuḥibbu kulla kaffārin aṡīm(in).

Li Allah naxsach li q’ajkamunk ut naxb’ihomob’resi li tz’aqal rahok. Li Allah ink’a’ nawulak chiru anihaq li nakana chi maak’a’ xpaab’aal ut naxb’eresi rib’ sa’ li maak.


277

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتَوُا الزَّكٰوةَ لَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

innal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti wa aqāmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāta lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Relik chi yaal, eb’ li neke’paab’an, neke’xb’aanu li chaab’il k’anjel, neke’xb’aanu li tij ut neke’xtoj li zakat, te’wanq lix q’ajkamunkileb’ rik’in lix Qaawa’. Maak’a’ li xiw rik’ineb’ ut ink’a’ neke’raho’ xch’ool.


278

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَذَرُوْا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبٰوٓا اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanuttaqullāha wa żarū mā baqiya minar-ribā in kuntum mu'minīn(a).

Ex aj paab’anel! Chexuwa ru li Allah ut chekanab’ li rela’ li usura (li ink’a’ ch’utub’anb’il) wi laa’ex aj paab’anel.


279

فَاِنْ لَّمْ تَفْعَلُوْا فَأْذَنُوْا بِحَرْبٍ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖۚ وَاِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوْسُ اَمْوَالِكُمْۚ لَا تَظْلِمُوْنَ وَلَا تُظْلَمُوْنَ

fa'illam taf‘alū fa'żanū biḥarbim minallāhi wa rasūlih(ī), wa in tubtum falakum ru'ūsu amwālikum, lā taẓlimūna wa lā tuẓlamūn(a).

Wi ink’a’ nekeb’aanu, toja’ naq cheye resil li pleet rik’in li Allah ut lix taql. A’b’an wi nakajal aak’a’uxl, toja’ naq wan aak’ulub’ chixk’ulb’al li xnimal ru laa b’ihomal. Ink’a’ xeb’aanu li ink’a’ us (li rahilal) ut ink’a’ xe’xb’aanu li ink’a’ us (li rahilal).


280

وَاِنْ كَانَ ذُوْ عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ اِلٰى مَيْسَرَةٍ ۗ وَاَنْ تَصَدَّقُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

wa in kāna żū ‘usratin fanaẓiratun ilā maisarah(tin), wa an taṣaddaqū khairul lakum in kuntum ta‘lamūn(a).

Ut wi (li ani wan xk’as) wan sa’ ch’a’ajkilal, toja’ naq taak’e re jun hoonal re rusilal toj reetal naq tixtaw li tuqtuukilal. Ut wi nekek'e chi rahok, us wi' chik cho'q eere, wi ta nekenaw.


281

وَاتَّقُوْا يَوْمًا تُرْجَعُوْنَ فِيْهِ اِلَى اللّٰهِ ۗثُمَّ تُوَفّٰى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُوْنَ ࣖ

wattaqū yauman turja‘ūna fīhi ilallāh(i), ṡumma tuwaffā kullu nafsim mā kasabat wa hum lā yuẓlamūn(a).

Ut chexuwa li kutan (naq) chejunilex texsutq’iiq rik’in li Allah. Toja’ naq li junjunq nak’eeman jun li q’ajkamunk tz’aqal re ru a’ yaal jo’ chanru li k’a’ru xe’xb’aanu, ut ink’a’ neke’rahob’tesiik (neke’rahob’tesiik).


282

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ اِلٰٓى اَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوْهُۗ وَلْيَكْتُبْ بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌۢ بِالْعَدْلِۖ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ اَنْ يَّكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللّٰهُ فَلْيَكْتُبْۚ وَلْيُمْلِلِ الَّذِيْ عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْـًٔاۗ فَاِنْ كَانَ الَّذِيْ عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيْهًا اَوْ ضَعِيْفًا اَوْ لَا يَسْتَطِيْعُ اَنْ يُّمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهٗ بِالْعَدْلِۗ وَاسْتَشْهِدُوْا شَهِيْدَيْنِ مِنْ رِّجَالِكُمْۚ فَاِنْ لَّمْ يَكُوْنَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَّامْرَاَتٰنِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَۤاءِ اَنْ تَضِلَّ اِحْدٰىهُمَا فَتُذَكِّرَ اِحْدٰىهُمَا الْاُخْرٰىۗ وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَۤاءُ اِذَا مَا دُعُوْا ۗ وَلَا تَسْـَٔمُوْٓا اَنْ تَكْتُبُوْهُ صَغِيْرًا اَوْ كَبِيْرًا اِلٰٓى اَجَلِهٖۗ ذٰلِكُمْ اَقْسَطُ عِنْدَ اللّٰهِ وَاَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَاَدْنٰىٓ اَلَّا تَرْتَابُوْٓا اِلَّآ اَنْ تَكُوْنَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيْرُوْنَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ اَلَّا تَكْتُبُوْهَاۗ وَاَشْهِدُوْٓا اِذَا تَبَايَعْتُمْ ۖ وَلَا يُضَاۤرَّ كَاتِبٌ وَّلَا شَهِيْدٌ ەۗ وَاِنْ تَفْعَلُوْا فَاِنَّهٗ فُسُوْقٌۢ بِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗ وَيُعَلِّمُكُمُ اللّٰهُ ۗ وَاللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā tadāyantum bidainin ilā ajalim musamman faktubūh(u), walyaktub bainakum kātibum bil-‘adl(i), wa lā ya'ba kātibun ay yaktuba kamā ‘allamahullāhu falyaktub, walyumlilil-lażī ‘alaihil-ḥaqqu walyattaqillāha rabbahū wa lā yabkhas minhu syai'ā(n), fa'in kānal-lażī ‘alaihil-ḥaqqu safīhan au ḍa‘īfan au lā yastaṭī‘u ay yumilla huwa falyumlil waliyyuhū bil-‘adl(i), wastasyhidū syahīdaini mir rijāliūkum, fa'illam yakūnā rajulaini farajuluw wamra'atāni mimman tarḍauna minasy-syuhadā'i an taḍilla iḥdāhumā fatużakkira iḥdāhumal-ukhrā, wa lā ya'basy-syuhadā'u iżā mā du‘ū, wa lā tas'amū an taktubūhu ṣagīran au kabīran ilā ajalih(ī), żālikum aqsaṭu ‘indallāhi wa aqwamu lisy-syahādati wa adnā allā tartābū illā an takūna tijāratan ḥāḍiratan tudīrūnahā bainakum falaisa ‘alaikum junāḥun allā taktubūhā, wa asyhidū iżā tabāya‘tum, wa lā yuḍārra kātibuw wa lā syahīd(un), wa in taf‘alū fa'innahū fusūqum bikum, wattaqullāh(a), wa yu‘allimukumullāh(u), wallāhu bikulli syai'in ‘alīm(un).

Ex aj paab’anel! Wi wank laakʼas ut laakʼas chiru junaq hoonal xaqabʼanbʼil, tento naq taatzʼiibʼa. Ut junak aj tzˈi̱banbil saˈ e̱ya̱nk chitzˈi̱ba̱nk re chi tzˈakal. Li tz’iib’anel ink’a’ tixtz’eqtaana xtz’iib’ankil jo’ chanru xk’ut chiru li Allah, jo’kan naq tixtz’iib’a. Ut li ani wan xk’as rik’in a’an tixye, ut chixxuwa ru li Allah, lix Qaawa’, ut ink’a’ tixmaq’ k’a’ruhaq chiru. Wi li ani wan xk’as a’an anihaq li maak’a’ xna’leb’ malaj q’un xmetz’ew (sa’ lix wanjik), malaj ink’a’ naru chixyeeb’al rib’ xjunes, toja’ naq laj k’aak’alenel re tixye chi tz’aqal re ru. Ut chech'olob xya̱lal cuib li cui̱nk sa' e̱ya̱nk. Wi maak’a’eb’ wiib’ li winq (aj yehol nawom), toja’ naq (naru naq) jun winq ut wiib’ li ixq sa’ xyanqeb’ li poyanam nawulak chawu rik’ineb’ li (wankeb’) aj yehol nawom, re naq wi’ jun nasach sa’ xch’ool, li jun chik tixjultika. Ut maakanab' naq eb' laj yehol nawom te'xtz'eqtaana naq te'b'oqe'q. Ut maak’e aach’ool chi xtz’iib’ankil, choq’ re li xraqik, ma (li k’as) ka’ch’in malaj nim. A’an jwal tiik ru chiru li Allah, jwal naru chixkawob’resinkil li ch’olob’ank, ut nach’ wi’chik rik’in li wiib’ank ch’oolej, ka’ajwi’ wi a’an jun li k’ayink tumin b’aanunb’il sa’ eeyanq, toja’ naq maak’a’ li maak choq’ eere wi ink’a’ neketz’iib’a. Ut k'ameb' testiiw naq tatloq'oq ut taak'ayi, ut match'a'ajko'k chiru laj tz'iib'anel chi moko eb' laj testiiw. Wi taab’aanu (a’an), toja’ naq chi yaal, a’an jun b’aanuhom re maa’usilal sa’ laa b’een. Ut chexuwa ru li Allah, li Allah naxk’ut cheru, ut li Allah naxnaw chixjunil.


283

۞ وَاِنْ كُنْتُمْ عَلٰى سَفَرٍ وَّلَمْ تَجِدُوْا كَاتِبًا فَرِهٰنٌ مَّقْبُوْضَةٌ ۗفَاِنْ اَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِى اؤْتُمِنَ اَمَانَتَهٗ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَۗ وَمَنْ يَّكْتُمْهَا فَاِنَّهٗٓ اٰثِمٌ قَلْبُهٗ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ عَلِيْمٌ ࣖ

wa in kuntum ‘alā safariw wa lam tajidū kātiban fa riḥānum maqbūḍah(tun), fa'in amina ba‘ḍukum ba‘ḍan falyu'addil-lażi'tumina amānatahū walyattaqillāha rabbah(ū), wa lā taktumusy syahādah(ta), wa may yaktumhā fa'innahū āṡimun qalbuh(ū), wallāhu bimā ta‘malūna ‘alīm(un).

Ut wi ink’a’ nakataw junaq aj tz’iib’anel sa’ laa b’eenik, toja’ naq tento naq wanq aak’ulub’. A’b’anan, wi wankeb’ eere neke’xk’ojob’ xch’ool rik’ineb’ jalan, che’xtz’aqob’resi ru li ani k’ojk’ookeb’ xch’ool rik’ineb’ lix taqlanb’il k’anjel (k’as) ut che’xxuwa ru li Allah, lix Qaawa’eb’. Ut matmuq laa ch’olob’ahom, xb’aan naq ani tixmuq, relik chi yaal, tz’aj ru li raam (aj maak). Li Allah naxnaw chixjunil li k’a’ru nekeb’aanu.


284

لِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ ۗ وَاِنْ تُبْدُوْا مَا فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ اَوْ تُخْفُوْهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللّٰهُ ۗ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

lillāhi mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), wa in tubdū mā fī anfusikum au tukhfūhu yuḥāsibkum bihillāh(u), fayagfiru limay yasyā'u wa yu‘ażżibu may yasyā'(u), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Re li Allah li k’a’ru wan sa’ choxa ut li k’a’ru wan sa’ li ch’och’. Wi nakak’utb’esi li k’a’ru wan sa’ laa waam malaj li k’a’ru nakamuq, li Allah tixk’e chi yaal sa’ ajl (chirix li b’aanuhom a’an) choq’ aawe. A’an naxkuy xmaak li ani naraj ut naxk’e chi tojb’a-maak li ani naraj. Li Allah a’an li Nimajwal sa’ xb’een chixjunil.


285

اٰمَنَ الرَّسُوْلُ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْهِ مِنْ رَّبِّهٖ وَالْمُؤْمِنُوْنَۗ كُلٌّ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَمَلٰۤىِٕكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖۗ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ اَحَدٍ مِّنْ رُّسُلِهٖ ۗ وَقَالُوْا سَمِعْنَا وَاَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَاِلَيْكَ الْمَصِيْرُ

Āmanar-rasūlu bimā unzila ilaihi mir rabbihī wal-mu'minūn(a), kullun āmana billāhi wa malā'ikatihī wa kutubihī wa rusulih(ī), lā nufarriqu baina aḥadim mir rusulih(ī), wa qālū sami‘nā wa aṭa‘nā, gufrānaka rabbanā wa ilaikal-maṣīr(u).

Li taqlanb’il aj k’amol esil (Muhammad) kixpaab’ li k’a’ru kik’utb’esiman chiru (li Alcorán) xb’aan lix Qaawa’, ut jo’kan ajwi’ eb’ li neke’paab’an. Chixjunileb’ neke’xpaab’ li Allah, eb’ lix anjel, lix hu ut lix taql. (Ke’xye): “Maajun reheb’ lix taql naqajach ru”. Ut ke'xye: "Xqab'i ut xoo'ab'ink. Chakuy qamaak, at Qaawa', ut aawik'in wan (li qasutq'iik)".


286

لَا يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَا ۗ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ اِنْ نَّسِيْنَآ اَوْ اَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ اِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهٗ عَلَى الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهٖۚ وَاعْفُ عَنَّاۗ وَاغْفِرْ لَنَاۗ وَارْحَمْنَا ۗ اَنْتَ مَوْلٰىنَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِيْنَ ࣖ

lā yukallifullāhu nafsan illā wus‘ahā, lahā mā kasabat wa ‘alaihā maktasabat, rabbanā lā tu'ākhiżnā in nasīnā au akhṭa'nā, rabbanā wa lā taḥmil ‘alainā iṣran kamā ḥamaltahū ‘alal-lażīna min qablinā, rabbanā wa lā tuḥammilnā mā lā ṭāqata lanā bih(ī), wa‘fu ‘annā, wagfir lanā, warḥamnā, anta maulānā fanṣurnā ‘alal qaumil-kāfirīn(a).

Li Allah ink’a’ naxk’e li iiq sa’ xb’een junaq li winq ka’ajwi’ jo’ chanru lix seeb’al. Naxtaw (q’ajkamunk) rik’in li (chaab’ilal) naxb’aanu ut naxtaw (rahob’tesink) rik’in li (maa’usilal) naxb’aanu. (Ke'tijok), "At Qaawa', maak'e qatojb'al wi nasach sa' qach'ool malaj nokopalto'k. At Qaawa', maak'e qak'a'uxl rik'in jun li nimla iiq jo' xak'e sa' xb'eeneb' li ke'wank chaq chiqu. At Qaawa', maak'e qe li ink'a' naru naqakuy. Chakuy qamaak, chakuy qamaak, ut chatoq'ob'a qu. Laa'at li qilob'aal li disbelie, jo'kan naq tootenq'a".