Q.S Saba (سَبَأ) - 54 Xkʼihalebʼ li Raqal

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِيْ لَهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى الْاٰخِرَةِۗ وَهُوَ الْحَكِيْمُ الْخَبِيْرُ

al-ḥamdu lillāhil-lażī lahū mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍi wa lahul-ḥamdu fil-ākhirah(ti), wa huwal-ḥakīmul-khabīr(u).

Nimaq ru li Allah li aj eechal re li k’a’ru wan sa’ choxa ut li k’a’ru wan sa’ ch’och’ ut chixjunil li loq’al sa’ li yu’am chirix li kamk re li Allah. Ut A’an li Q’axal Wan Xna’leb’, li Q’axal Tz’aqal re ru.

يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى الْاَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاۤءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيْهَاۗ وَهُوَ الرَّحِيْمُ الْغَفُوْرُ

ya‘lamu mā yaliju fil-arḍi wa mā yakhruju minhā wa mā yanzilu minas-samā'i wa mā ya‘ruju fīhā, wa huwar-raḥīmul-gafūr(u).

A'an naxnau li c'a'ru na-oc sa' li ch'och', li c'a'ru na-el chi sa', li c'a'ru nacube chak sa' choxa ut li c'a'ru natake' toj aran. Ut A’an li Q’axal aj Uxtaan, li Q’axal Kuyuk Maak.

وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لَا تَأْتِيْنَا السَّاعَةُ ۗقُلْ بَلٰى وَرَبِّيْ لَتَأْتِيَنَّكُمْۙ عٰلِمِ الْغَيْبِۙ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَآ اَصْغَرُ مِنْ ذٰلِكَ وَلَآ اَكْبَرُ اِلَّا فِيْ كِتٰبٍ مُّبِيْنٍۙ

wa qālal-lażīna kafarū lā ta'tīnas-sā‘ah(tu), qul balā wa rabbī lata'tiyannakum, ‘ālimul-gaib(i), lā ya‘zubu ‘anhu miṡqālu żarratin fis-samāwāti wa lā fil-arḍi wa lā aṣgaru min żālika wa lā akbaru illā fī kitābim mubīn(in).

Ut eb’ li ink’a’ neke’paab’an neke’xye: “Ink’a’ taachalq qik’in xkutankil li raqb’a-aatin”. Ye, "Taachalq chi yaal, xb'aan lin Qaawa' li naxnaw li ink'a' na'ilmank, li hoonal taachalq chi yaal aawik'in. Maak'a' k'a'ru muqmu chiru us ta jwal aal jo' jun li zarrah ma sa' choxa malaj sa' li ruchich'och', ka'ch'in chik chiru a'an malaj nim wi'chik, chixjunil (tz'iib'anb'il) sa' jun li Hu saqen ru (Lauh)Mafuz,"

لِّيَجْزِيَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِۗ اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ مَّغْفِرَةٌ وَّرِزْقٌ كَرِيْمٌ

liyajziyal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāt(i), ulā'ika lahum magfiratuw wa rizqun karīm(un).

jo’kan naq A’an (li Allah) tixk’e xtojb’aleb’ li neke’paab’an ut neke’xb’aanu li chaab’il b’aanuhom. Neke’xtaw li kuyuk maak ut li loq’laj tzakemq (choxa).

وَالَّذِيْنَ سَعَوْ فِيْٓ اٰيٰتِنَا مُعٰجِزِيْنَ اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ عَذَابٌ مِّنْ رِّجْزٍ اَلِيْمٌ

wal-lażīna sa‘au fī āyātinā mu‘ājizīna ulā'ika lahum ‘ażābum mir rijzin alīm(un).

Ut eb’ li neke’xyal (xq’etb’al) li Qaraqal sa’ li na’leb’ naq naru neke’xq’unob’resi (xramb’al li Qatojb’a-maak), te’xk’ul li tojb’a-maak, a’an jun li tojb’a-maak jwal ra.

وَيَرَى الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْعِلْمَ الَّذِيْٓ اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ هُوَ الْحَقَّۙ وَيَهْدِيْٓ اِلٰى صِرَاطِ الْعَزِيْزِ الْحَمِيْدِ

wa yaral-lażīna ūtul-‘ilmal-lażī unzila ilaika mir rabbika huwal-ḥaqq(a), wa yahdī ilā ṣirāṭil-‘azīzil-ḥamīd(i).

Ut eb’ li k’eeb’ileb’ xnawom (Eb’ li tenamit re li hu) wankeb’ sa’ xk’a’uxl naq li (k’utb’esinb’il na’leb’) taqlanb’il chaq aawe (Muhammad) rik’in laa Qaawa’, yaal ut naxb’eresiheb’ (li winq) sa’ xb’ehil (li Allah) li Q’axal Nim Xwankil, li Q’axal Nimanb’il ru.

وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلٰى رَجُلٍ يُّنَبِّئُكُمْ اِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍۙ اِنَّكُمْ لَفِيْ خَلْقٍ جَدِيْدٍۚ

wa qālal-lażīna kafarū hal nadullukum ‘alā rajuliy yunabbi'ukum iżā muzziqtum kulla mumazzaq(in), innakum lafī khalqin jadīd(in).

Ut eb’ laj ink’a’ neke’paab’an ke’xye (reheb’ li ramiiw), “Ma tqak’ut chawu jun li winq li tixpuktesi chawu naq naq taa’oso’q chi tz’aqal laa tib’el, tz’aqal (tatwakliiq chi yo’yo) sa’ jun ak’ yo’ob’tesihom”.

اَفْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا اَمْ بِهٖ جِنَّةٌ ۗبَلِ الَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ فِى الْعَذَابِ وَالضَّلٰلِ الْبَعِيْدِ

aftarā ‘alallāhi każiban am bihī jinnah(tun), balil-lażīna lā yu'minūna bil-ākhirati fil-‘ażābi waḍ-ḍalālil-ba‘īd(i).

Ma yoo chixyiib’ankil li tik’ti’ chiru li Allah malaj ma q’etq’et?” (Ink’a’), a’b’an li ani ink’a’ neke’paab’ank re li yu’am chirix li kamk jwal nim wi’chik li rahilal ut li sachk wankeb’ wi’.

اَفَلَمْ يَرَوْا اِلٰى مَا بَيْنَ اَيْدِيْهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِۗ اِنْ نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْاَرْضَ اَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِّنَ السَّمَاۤءِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيْبٍ ࣖ

afalam yarau ilā mā baina aidīhim wa mā khalfahum minas-samā'i wal-arḍ(i), in nasya' nakhsif bihimul-arḍa au nusqiṭ ‘alaihim kisafam minas-samā'(i), inna fī żālika la'āyatal likulli ‘abdim munīb(in).

Jo'kan naq, ma ink'a' tab'i' neke'xk'e reetal li choxa ut li ruuchich'och' li wankeb' chiruheb' ut chirixeb'? Wi ta xqaj raj, xqamuqeb’ raj sa’ ch’och’ malaj xqataqla raj xkomon li choxa sa’ xb’eeneb’. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wan tz’aqal jun reetalil (re lix wankil li Allah) choq’ re li junjunq chi moos li neke’sutq’i (rik’in).

۞ وَلَقَدْ اٰتَيْنَا دَاوٗدَ مِنَّا فَضْلًاۗ يٰجِبَالُ اَوِّبِيْ مَعَهٗ وَالطَّيْرَ ۚوَاَلَنَّا لَهُ الْحَدِيْدَۙ

wa laqad ātainā dāwūda minnā faḍlā(n), yā jibālu awwibī ma‘ahū waṭ-ṭair(a), wa alannā lahul-ḥadīd(a).

Ut relik chi yaal, Xqak’e re laj Dawud jun maatan chiqu. (Xqaye), “At tzuul ut xik’anel xul! Chenimob’resi eerib’ chi k’iila sut rik’in laj Dawud,” ut Xqaq’unob’resi li ch’iich’ choq’ re,

اَنِ اعْمَلْ سٰبِغٰتٍ وَّقَدِّرْ فِى السَّرْدِ وَاعْمَلُوْا صَالِحًاۗ اِنِّيْ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

ani‘mal sābigātiw wa qaddir fis-sardi wa‘malū ṣāliḥā(n), innī bimā ta‘malūna baṣīr(un).

ie) xb’aanunkil jun nimla raqal li b’ak’leb’ ch’iich’ ut xb’isb’al li webbing; ut cheb’aanu li chaab’il b’aanuhom. Relik chi yaal, laa’in aj ilol re chixjunil li k’a’ru nekeb’aanu.

وَلِسُلَيْمٰنَ الرِّيْحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَّرَوَاحُهَا شَهْرٌۚ وَاَسَلْنَا لَهٗ عَيْنَ الْقِطْرِۗ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَّعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِاِذْنِ رَبِّهٖۗ وَمَنْ يَّزِغْ مِنْهُمْ عَنْ اَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيْرِ

wa lisulaimānar-rīḥa guduwwuhā syahruw wa rawāḥuhā syahr(un), wa asalnā lahū ‘ainal-qiṭr(i), wa minal-jinni may ya‘malu baina yadaihi bi'iżni rabbih(ī), wa may yazig minhum ‘an amrinā nużiqhu min ‘ażābis-sa‘īr(i).

Ut Laa’o (xqakub’si) li iq’ choq’ re laj Sulayman, li lix b’eenik sa’ eq’la juntaq’eet rik’in jun po xb’eenik ut lix b’eenik sa’ ewu juntaq’eet rik’in jun po b’eenik (jo’kan ajwi’) ut Xqab’aanu naq taa’elq li cobre liquido choq’ re. Ut wankeb’ junjunq reheb’ li jinn li neke’k’anjelak chiru (chiru lix wankil) rik’in lix kanab’ankil lix Qaawa’eb’. Ut ani sa’ xyanqeb’ a’an tixjal rib’ rik’in li qataqlahom, tqak’e chi xnumsinkil li tojb’a-maak re li xam li yoo chi k’atk re li B’ak’leb’aal Kaax.

يَعْمَلُوْنَ لَهٗ مَا يَشَاۤءُ مِنْ مَّحَارِيْبَ وَتَمَاثِيْلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُوْرٍ رّٰسِيٰتٍۗ اِعْمَلُوْٓا اٰلَ دَاوٗدَ شُكْرًا ۗوَقَلِيْلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُوْرُ

ya‘malūna lahū mā yasyā'u mim maḥārība wa tamāṡīla wa jifānin kal-jawābi wa qudūrir-rāsiyāt(in), i‘malū āla dāwūda syukrā(n), wa qalīlum min ‘ibādiyasy-syakūr(u).

A’aneb’ (eb’ li genio) ke’k’anjelak choq’ re laj Salomon jo’ chanru li k’a’ru kiraj, jo’ ajwi’ (xyiib’ankileb’) li najtil kab’l, li jalam-uuch, li plaat li (jo’ ninqeb’) jo’eb’ li b’ool ut li uk’leb’ sek’ li ke’kana (sa’ xb’een li q’ol). K’anjelanqex, ex junkab’al re laj Dawud, re xb’antioxinkil (chiru li Allah). Ut jwal ka’ch’ineb’ lin moos li neke’b’antioxin.

فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلٰى مَوْتِهٖٓ اِلَّا دَاۤبَّةُ الْاَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَاَتَهٗ ۚفَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ اَنْ لَّوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوْا فِى الْعَذَابِ الْمُهِيْنِۗ

falammā qaḍainā ‘alaihil-mauta mā dallahum ‘alā mautihī illā dābbatul-arḍi ta'kulu minsa'atah(ū), falammā kharra tabayyanatil-jinnu allau kānū ya‘lamūnal-gaiba mā labiṡū fil-‘ażābil-muhīn(i).

Jo’kan naq naq xqak’ojob’ li kamk choq’ re (laj Sulaiman), maak’a’ chik kixk’ut chiruheb’ lix kamik ka’ajwi’ eb’ li q’eq’o li ke’xk’ux lix che’. Jo’kan naq naq kit’ane’, eb’ li jinn ke’xnaw naq wi neke’xnaw li ink’a’ na’ilman ink’a’ te’kanaaq sa’ li rahilal li naxkub’si xloq’al.

لَقَدْ كَانَ لِسَبَاٍ فِيْ مَسْكَنِهِمْ اٰيَةٌ ۚجَنَّتٰنِ عَنْ يَّمِيْنٍ وَّشِمَالٍ ەۗ كُلُوْا مِنْ رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوْا لَهٗ ۗبَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَّرَبٌّ غَفُوْرٌ

laqad kāna lisaba'in fī maskanihim āyah(tun), jannatāni ‘ay yamīniw wa syimāl(in), kulū mir rizqi rabbikum wasykurū lah(ū), baldatun ṭayyibatuw wa rabbun gafūr(un).

Relik chi yaal, choq’ reheb’ li tenamit Sabaean wan jun reetalil (xnimal ru li Dios) sa’ lix na’ajeb’, a’an wiib’ li awimq sa’ xnim uq’ ut sa’ xtz’e, (chiruheb’ a’an kiyehe’ re), “Chewa’aq rik’in li tzakemq (k’eeb’il) xb’aan lee Qaawa’ ut chexb’antioxi re.

فَاَعْرَضُوْا فَاَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنٰهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ اُكُلٍ خَمْطٍ وَّاَثْلٍ وَّشَيْءٍ مِّنْ سِدْرٍ قَلِيْلٍ

fa a‘raḍū fa arsalnā ‘alaihim sailal-‘arimi wa baddalnāhum bijannataihim jannataini żawātai ukulin khamṭiw wa aṡliw wa syai'im min sidrin qalīl(in).

A’b’an ke’xsutq’isi rib’, jo’kan naq xqataqla sa’ xb’eeneb’ jun nimla b’uut’iha’ ut xqajal li wiib’ chi awimq reheb’ rik’in wiib’ li awimq nujenaqeb’ rik’in (che’) li neke’uuchink k’a, li che’ Atsl ut wiib’ oxib’ li che’ Sidr.

ذٰلِكَ جَزَيْنٰهُمْ بِمَا كَفَرُوْاۗ وَهَلْ نُجٰزِيْٓ اِلَّا الْكَفُوْرَ

Żālika jazaināhum bimā kafarū, wa hal nujāzī illal-kafūr(a).

Chi jo’kan xqak’eheb’ xtojb’al rix lix q’etq’etileb’. Ut ink’a’ naqak’e li tojb’a-maak (jo’ a’an), ka’ajwi’ b’an sa’ xb’eeneb’ li q’axal ink’a’ neke’paab’an.

وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِيْ بٰرَكْنَا فِيْهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَّقَدَّرْنَا فِيْهَا السَّيْرَۗ سِيْرُوْا فِيْهَا لَيَالِيَ وَاَيَّامًا اٰمِنِيْنَ

wa ja‘alnā bainahum wa bainal-qural-latī bāraknā fīhā quran ẓāhirataw wa qaddarnā fihas-sair(a), sīrū fīhā layāliya wa ayyāman āminīn(a).

Ut xqab’aanu sa’ xyanqeb’ a’an (li tenamit Saba’) ut eb’ li tenamit li xqosob’tesi (Syam), junjunq li tenamit li wankeb’ chixk’atq ut xqak’uub’ sa’ xyanqeb’ li tenamit a’in (xnajtil) li b’eek. B'eeqex sa'eb' li na'ajej a'in chi maak'a' eexiw chi q'eq ut chi kutan.

فَقَالُوْا رَبَّنَا بٰعِدْ بَيْنَ اَسْفَارِنَا وَظَلَمُوْٓا اَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنٰهُمْ اَحَادِيْثَ وَمَزَّقْنٰهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُوْرٍ

fa qālū rabbanā bā‘id baina asfārinā wa ẓalamū anfusahum fa ja‘alnāhum aḥādīṡa wa mazzaqnāhum kulla mumazzaq(in), inna fī żālika la'āyātil likulli ṣabbārin syakūr(in).

Jo’kan naq ke’xye, “At Qaawa’, kanab’ chi najt li qab’eenik,” ut (naraj naxye naq ke’xb’aanu) li ink’a’ us; Jo’kan naq xqak’eheb’ choq’ na’leb’ re aatinak ut xqasacheb’ toj sa’ ch’och’. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ tz’aqal li eetalil (re lix wankil li Allah) choq’ re chixjunileb’ li wankeb’ xkuyum ut neke’b’antioxink.

وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ اِبْلِيْسُ ظَنَّهٗ فَاتَّبَعُوْهُ اِلَّا فَرِيْقًا مِّنَ الْمُؤْمِنِيْنَ

wa laqad ṣaddaqa ‘alaihim iblīsu ẓannahū fattaba‘ūhu illā farīqam minal-mu'minīn(a).

Ut relik chi yaal, laj Satanas kiru chixk’eeb’aleb’ chi paab’ank chirix lix yaalalil lix jitb’aleb’, jo’kan naq ke’xtaaqe, ka’ajwi’ junjunqeb’ laj paab’anel ink’a’ ke’xtaaqe.

وَمَا كَانَ لَهٗ عَلَيْهِمْ مِّنْ سُلْطَانٍ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُّؤْمِنُ بِالْاٰخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِيْ شَكٍّ ۗوَرَبُّكَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيْظٌ ࣖ

wa mā kāna lahū ‘alaihim min sulṭānin illā lina‘lama may yu'minu bil-ākhirati mimman huwa minhā fī syakk(in), wa rabbuka ‘alā kulli syai'in ḥafīẓ(un).

Ut maak’a’ xwankil (re laj Satanas) sa’ xb’eeneb’, ka’ajwi’ b’an re naq tooruuq chixjachb’aleb’ ru li neke’paab’ank re naq wan li yu’am chirix li kamk ut li ani toj wiib’anb’ileb’ xch’ool chirix (li yu’am chirix li kamk). Ut laa Qaawa’ a’an aj Kolol re chixjunil li k’a’aq re ru.

قُلِ ادْعُوا الَّذِيْنَ زَعَمْتُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِۚ لَا يَمْلِكُوْنَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِيْهِمَا مِنْ شِرْكٍ وَّمَا لَهٗ مِنْهُمْ مِّنْ ظَهِيْرٍ

qulid‘ul-lażīna za‘amtum min dūnillāh(i), lā yamlikūna miṡqāla żarratin fis-samāwāti wa lā fil-arḍi wa mā lahum fīhimā min syirkiw wa mā lahū minhum min ẓahīr(in).

Ye (Muhammad), "B'oqeb' li nekek'oxla (jo' dios) jalaneb' chiru li Allah! Maak'a'eb' (wankilal) us ta jo' k'ihal li zarrah sa' choxa ut sa' li ch'och', ut maak'a' tz'aqal xtz'aqonikeb' sa' (xyo'ob'tesinkil) li choxa ut li ch'och' ut maajun reheb' a'an aj tenq'anel re."

وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهٗٓ اِلَّا لِمَنْ اَذِنَ لَهٗ ۗحَتّٰىٓ اِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوْبِهِمْ قَالُوْا مَاذَاۙ قَالَ رَبُّكُمْۗ قَالُوا الْحَقَّۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيْرُ

wa lā tanfa‘usy-syafā‘atu ‘indahū illā liman ażina lah(ū), ḥattā iżā fuzzi‘a ‘an qulūbihim qālū māżā, qāla rabbukum, qālul-ḥaqq(a), wa huwal-‘aliyyul-kabīr(u).

Ut li tz’aamank (tenq’ank) rik’in a’an ka’ajwi’ nak’anjelak choq’ reheb’ li ani kixkanab’ (re xk’ulb’al li tz’aamank a’an). Jo'kan naq naq ak x'isimank li xiw sa' xch'ooleb', neke'xye: “K'aru xye laaQaawa'?”. Ke’xsume, “(Eb’ li aatin) yaal,” ut A’an li Q’axal Taqenaq Xwankil, li Q’axal Nim Xwankil.

۞ قُلْ مَنْ يَّرْزُقُكُمْ مِّنَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ قُلِ اللّٰهُ ۙوَاِنَّآ اَوْ اِيَّاكُمْ لَعَلٰى هُدًى اَوْ فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ

qul may yarzuqukum minas-samāwāti wal-arḍ(i), qulillāh(u), wa innā au iyyākum la‘alā hudan au fī ḍalālim mubīn(in).

Ye (Muhammad), “Ani naxk’e aawe li tzakemq chalen chaq sa’ choxa ut sa’ li ch’och’?” Ye, “Allah,” ut relik chi yaal laa’o malaj laa’ex (eb’ laj k’iila dios), relik chi yaal naq toowanq sa’ li yaal malaj sa’ li sachk li ch’olch’o ru.

قُلْ لَّا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّآ اَجْرَمْنَا وَلَا نُسْـَٔلُ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

qul lā tus'alūna ‘ammā ajramnā wa lā nus'alu ‘ammā ta‘malūn(a).

Ye: “Ink’a’ tatwanq aamaak sa’ xb’een li k’a’ru naqab’aanu ut laa’o ink’a’ toot’ane’q sa’ xb’een li k’a’ru taab’aanu laa’at”.

قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّۗ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيْمُ

qul yajma‘u bainanā rabbunā ṡumma yaftaḥu bainanā bil-ḥaqq(i), wa huwal-fattāḥul-‘alīm(u).

Ye, "Li Qaawa' tooxch'utub' chiqajunilo, toja' naq tixk'uub' li qak'a'uxl chi tz'aqal re ru. Ut a'an li nak'uub'ank re chixjunil, li naxnaw chixjunil".

قُلْ اَرُوْنِيَ الَّذِيْنَ اَلْحَقْتُمْ بِهٖ شُرَكَاۤءَ كَلَّا ۗبَلْ هُوَ اللّٰهُ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ

qul arūniyal-lażīna alḥaqtum bihī syurakā'a kallā, bal huwallāhul-‘azīzul-ḥakīm(u).

Ye, "K'ut chiwu li loq'onink li nakak'e re jo' (lix) rochb'een, ink'a' naru! Relik chi yaal, a'an li Allah, li Nimajwal, li Nimajwal Na'leb'."

وَمَآ اَرْسَلْنٰكَ اِلَّا كَاۤفَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيْرًا وَّنَذِيْرًا وَّلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

wa mā arsalnāka illā kāffatal lin-nāsi basyīraw wa nażīraw wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

Ut ink’a’ laa’o xatqataqla (Muhammad), rik’in b’an chixjunileb’ li winq jo’ aj k’amol re li chaab’il esilal ut jo’ aj k’ehol na’leb’, a’b’an lix k’ihaleb’ li tenamit ink’a’ neke’xnaw.

وَيَقُوْلُوْنَ مَتٰى هٰذَا الْوَعْدُ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa yaqūlūna matā hāżal-wa‘du in kuntum ṣādiqīn(a).

Ut ke'xye: “Jo'q'e taachalq li yeechi'om a'in, wi yaal nekeye?”.

قُلْ لَّكُمْ مِّيْعَادُ يَوْمٍ لَّا تَسْتَأْخِرُوْنَ عَنْهُ سَاعَةً وَّلَا تَسْتَقْدِمُوْنَ ࣖ

qul lakum mī‘ādu yaumil lā tasta'khirūna ‘anhu sā‘ataw wa lā tastaqdimūn(a).

Ye, “Wan jun li yeechi’inb’il Kutan aawe (li Xkutankil li Wakliik chi yo’yo), ink’a’ naru taapatz’ naq taa’uxq xramb’al malaj xseeb’ankil chiru junpaat.”

وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لَنْ نُّؤْمِنَ بِهٰذَا الْقُرْاٰنِ وَلَا بِالَّذِيْ بَيْنَ يَدَيْهِۗ وَلَوْ تَرٰىٓ اِذِ الظّٰلِمُوْنَ مَوْقُوْفُوْنَ عِنْدَ رَبِّهِمْۖ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضِ ِۨالْقَوْلَۚ يَقُوْلُ الَّذِيْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِلَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا لَوْلَآ اَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِيْنَ

wa qālal-lażīna kafarū lan nu'mina bihāżal-qur'āni wa lā bil-lażī baina yadaih(i), wa lau tarā iżiẓ-ẓālimūna mauqūfūna ‘inda rabbihim, yarji‘u ba‘ḍuhum ilā ba‘ḍinil-qaul(a), yaqūlul-lażīnastuḍ‘ifū lil-lażīnastakbarū lau lā antum lakunnā mu'minīn(a).

Ut eb’ li ink’a’ neke’paab’an neke’xye, “Ink’a’ toopaab’anq re li Alcorán a’in chi moko (chi moko) li Hu li ak xnume’.” Ut (k’a’jo’ naq xuwajel) wi nekeril naq naq eb’ laj maak neke’k’ame’ chiru lix Qaawa’eb’, wankeb’ reheb’ neke’xsutq’isi li raatineb’ rik’ineb’ jalan; Eb' li poyanam li k'oxlanb'ileb' jo' q'uneb' xmetz'ew neke'xye reheb' li poyanam li neke'xnimob'resi rib': "Wi ta maawa'ex laa'ex, laa'o raj xoo'ok raj cho'q aj paab'anel".

قَالَ الَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا لِلَّذِيْنَ اسْتُضْعِفُوْٓا اَنَحْنُ صَدَدْنٰكُمْ عَنِ الْهُدٰى بَعْدَ اِذْ جَاۤءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُّجْرِمِيْنَ

qālal-lażīnastakbarū lil-lażīnastuḍ‘ifū anaḥnu ṣadadnākum ‘anil-hudā ba‘da iż jā'akum bal kuntum mujrimīn(a).

Eb’ li neke’xnimob’resi rib’ neke’xye reheb’ li neke’k’oxlaman naq q’uneb’ xmetz’ew, “Laa’o li xqaram cheru xk’ulb’al li b’eresink chirix naq kichal li b’eresink eerik’in? (Ink’a’!) Relik chi yaal naq laa’ex ajwi’ li nekemaakob’k”.

وَقَالَ الَّذِيْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِلَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا بَلْ مَكْرُ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ اِذْ تَأْمُرُوْنَنَآ اَنْ نَّكْفُرَ بِاللّٰهِ وَنَجْعَلَ لَهٗٓ اَنْدَادًا ۗوَاَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَاَوُا الْعَذَابَۗ وَجَعَلْنَا الْاَغْلٰلَ فِيْٓ اَعْنَاقِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْاۗ هَلْ يُجْزَوْنَ اِلَّا مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

wa qālal-lażīnastuḍ‘ifū lil-lażīnastakbarū bal makrul-laili wan-nahāri iż ta'murūnanā an nakfura billāhi wa naj‘ala lahū andādā(n), wa asarrun-nadāmata lammā ra'awul-‘ażāb(a), wa ja‘alnal-aglāla fī a‘nāqil-lażīna kafarū, hal yujzauna illā mā kānū ya‘malūn(a).

Ut eb’ li neke’k’oxlaman naq q’uneb’ xmetz’ew neke’xye reheb’ li neke’xnimob’resi rib’, “(Ink’a’!) A’an tz’aqal (lee) b’alaq’ik chiru li q’ojyin ut li kutan (li nokoxram), naq nokohe’xb’oq chi ink’a’ xpaab’ankil li Allah ut chi ok choq’ komon rik’in.” Ke’xk’ut naq ke’xyot’ xch’ool naq ke’ril li sache’k. Ut xqak’e li b’ak’leb’ ch’iich’ sa’ xkuxeb’ li ink’a’ neke’paab’an. Ink'a' neke'k'ehe'k xtojb'aleb', a' yaal b'an li k'aru xe'xb'aanu.

وَمَآ اَرْسَلْنَا فِيْ قَرْيَةٍ مِّنْ نَّذِيْرٍ اِلَّا قَالَ مُتْرَفُوْهَآ ۙاِنَّا بِمَآ اُرْسِلْتُمْ بِهٖ كٰفِرُوْنَ

wa mā arsalnā min qaryatim min nażīrin illā qāla mutrafūhā, innā bimā ursiltum bihī kāfirūn(a).

Ut rajlal sut naq xqataqla jun aj k’ehol na’leb’ sa’ jun tenamit, eb’ li tenamit li ke’wan sa’ li q’etq’etil (sa’ li tenamit a’an) ke’xye, “Naqatz’eqtaana chi junajwa li k’a’ru xaye jo’ aj taqlanel”.

وَقَالُوْا نَحْنُ اَكْثَرُ اَمْوَالًا وَّاَوْلَادًاۙ وَّمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِيْنَ

wa qālū naḥnu akṡaru amwālaw wa aulādā(n), wa mā naḥnu bimu‘ażżabīn(a).

Ut ke’xye: “Wan naab’al chik li qab’ihomal ut li qakok’al (chiru laa’at) ut ink’a’ tootojb’aaq rix”.

قُلْ اِنَّ رَبِّيْ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيَقْدِرُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

qul inna rabbī yabsuṭur-rizqa limay yasyā'u wa yaqdiru wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

Ye, “Relik chi yaal, lin Qaawa’ naxnimob’resi li tzakemq choq’ re ani naraj ut naxram (choq’ re ani naraj), a’b’an lix k’ihaleb’ li tenamit ink’a’ neke’xnaw.”

وَمَآ اَمْوَالُكُمْ وَلَآ اَوْلَادُكُمْ بِالَّتِيْ تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفٰىٓ اِلَّا مَنْ اٰمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًاۙ فَاُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ جَزَاۤءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوْا وَهُمْ فِى الْغُرُفٰتِ اٰمِنُوْنَ

wa mā amwālukum wa lā aulādukum bil-latī tuqarribukum ‘indanā zulfā illā man āmana wa ‘amila ṣāliḥā(n), fa'ulā'ika lahum jazā'uḍ-ḍi‘fi bimā ‘amilū wa hum fil-gurufāti āminūn(a).

Ut moko laa b’ihomal ta chi moko laa kok’al li neke’xk’am laa nach’ qik’in; ab'anan eb' li neke'paab'ank ut neke'b'aanunk re li chaab'il b'aanuhom, a'aneb' li neke'xk'ul ka'pak'al li k'aru xe'xb'aanu; ut kolb’ileb’ rix ut saheb’ sa’ xch’ool sa’eb’ li taqenaqil na’ajej (sa’ choxa).

وَالَّذِيْنَ يَسْعَوْنَ فِيْٓ اٰيٰتِنَا مُعٰجِزِيْنَ اُولٰۤىِٕكَ فِى الْعَذَابِ مُحْضَرُوْنَ

wal-lażīna yas‘auna fī āyātinā mu‘ājizīna ulā'ika fil-‘ażābi muḥḍarūn(a).

Ut eb’ li neke’xyal xq’e chixramb’aleb’ li Qaraqal re xq’unb’esinkil (xramb’al li Qatojb’a-maak), te’k’ehe’q rub’el tojb’a-maak.

قُلْ اِنَّ رَبِّيْ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖ وَيَقْدِرُ لَهٗ ۗوَمَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهٗ ۚوَهُوَ خَيْرُ الرّٰزِقِيْنَ

qul inna rabbī yabsuṭur-rizqa limay yasyā'u min ‘ibādihī wa yaqdiru lah(ū), wa mā anfaqtum min syai'in fahuwa yukhlifuh(ū), wa huwa khairur-rāziqīn(a).

Ye, “Relik chi yaal, lin Qaawa’ naxnimob’resi li k’a’ru nak’eeman ut naxk’e xraqik choq’ re ani naraj sa’ xyanqeb’ lix moos.” Ut yalaq k’a’ru taasach, li Allah tixk’e xna’aj ut a’an li q’axal chaab’il aj k’ehol re li tzakemq.

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيْعًا ثُمَّ يَقُوْلُ لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اَهٰٓؤُلَاۤءِ اِيَّاكُمْ كَانُوْا يَعْبُدُوْنَ

wa yauma yaḥsyuruhum jamī‘an ṡumma yaqūlu lil-malā'ikati ahā'ulā'i iyyākum kānū ya‘budūn(a).

Ut (jultiko’q eere) sa’ li kutan (naq) li Allah kixch’utub’eb’ chixjunil sa’ junajil toja’ naq kixye reheb’ li anjel, “Ma xe’loq’onink eere junxil?”

قَالُوْا سُبْحٰنَكَ اَنْتَ وَلِيُّنَا مِنْ دُوْنِهِمْ ۚبَلْ كَانُوْا يَعْبُدُوْنَ الْجِنَّ اَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُّؤْمِنُوْنَ

qālū subḥānaka anta waliyyunā min dūnihim, bal kānū ya‘budūnal-jinna akṡaruhum bihim mu'minūn(a).

Eb' li anjel ke'xsume: "Loq'alil chawu. Laa'at aj kolol qe, ut maawa'eb';

فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَّفْعًا وَّلَا ضَرًّا ۗوَنَقُوْلُ لِلَّذِيْنَ ظَلَمُوْا ذُوْقُوْا عَذَابَ النَّارِ الَّتِيْ كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُوْنَ

fal-yauma lā yamliku ba‘ḍukum liba‘ḍin naf‘aw wa ḍarrā(n), wa naqūlu lil-lażīna ẓalamū żūqū ‘ażāban-nāril-latī kuntum bihā tukażżibūn(a).

Jo’kan naq anajwan wankeb’ eere maak’a’eb’ xwankil (re xk’amb’al) li rusilal malaj (xramb’al) li rahilal reheb’ li jun ch’ol chik. Ut laa’o xqaye reheb’ laj maak: “Cheyal li tojb’a-maak re xb’alb’a li xetz’eqtaana chaq junxil”.

وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيٰتُنَا بَيِّنٰتٍ قَالُوْا مَا هٰذَآ اِلَّا رَجُلٌ يُّرِيْدُ اَنْ يَّصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ اٰبَاۤؤُكُمْ ۚوَقَالُوْا مَا هٰذَآ اِلَّآ اِفْكٌ مُّفْتَرًىۗ وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاۤءَهُمْۙ اِنْ هٰذَآ اِلَّا سِحْرٌ مُّبِيْنٌ

wa iżā tutlā ‘alaihim āyātunā bayyinātin qālū mā hāżā illā rajuluy yurīdu ay yaṣuddakum ‘ammā kāna ya‘budu ābā'ukum, wa qālū mā hāżā illā ifkum muftarā(n), wa qālal-lażīna kafarū lil-ḥaqqi lammā jā'ahum, in hāżā illā siḥrum mubīn(un).

Ut naq ke’yaab’asiman reheb’ li Qaraqal chi saqen ru, ke’xye, “Li winq a’in maak’a’ chik naraj, ka’ajwi’ naq tixram cheru li k’a’ru neke’xloq’oni lee xe’toonil,” ut ke’xye, “A’in (li Corán) maak’a’ chik xyaalal, ka’ajwi’ jun tik’ti’ yiib’anb’il.” Ut eb’ laj ink’a’ neke’paab’an ke’xye chirix li yaal naq li yaal (li Alcorán) kiwulak rik’ineb’, “A’in maak’a’ chik xyaalal, ka’ajwi’ li saqen ru b’atz’unk.”

وَمَآ اٰتَيْنٰهُمْ مِّنْ كُتُبٍ يَّدْرُسُوْنَهَا وَمَآ اَرْسَلْنَآ اِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَّذِيْرٍۗ

wa mā ātaināhum min kutubiy yadrusūnahā wa mā arsalnā ilaihim qablaka min nażīr(in).

Ut maajun wa xqak’e reheb’ li hu neke’ril ru ut maajun wa xqataqla jun aj k’ehol na’leb’ reheb’ chiru laa’at (Muhammad).

وَكَذَّبَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۙ وَمَا بَلَغُوْا مِعْشَارَ مَآ اٰتَيْنٰهُمْ فَكَذَّبُوْا رُسُلِيْۗ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيْرِ ࣖ

wa każżabal-lażīna min qablihim, wa mā balagū mi‘syāra mā ātaināhum fakażżabū rusulī, fakaifa kāna nakīr(i).

Ut eb’ li ke’wan chaq rub’elajeb’ a’an ke’tik’ti’ik (eb’ li apostol) naq eb’ a’an (eb’ laj ink’a’ paab’anel re Meca) toj maji’ neke’xk’ul li lajetqil re li k’a’ru xqak’e reheb’ li ke’wan chaq rub’elajeb’ a’b’an ke’tik’ti’ik chiruheb’ Lin apostol. Jo’kan ut (chi’ilmanq) k’a’jo’ naq xiwxiw li rahilal naxk’am chaq Lin josq’il.

۞ قُلْ اِنَّمَآ اَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍۚ اَنْ تَقُوْمُوْا لِلّٰهِ مَثْنٰى وَفُرَادٰى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوْاۗ مَا بِصَاحِبِكُمْ مِّنْ جِنَّةٍۗ اِنْ هُوَ اِلَّا نَذِيْرٌ لَّكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيْدٍ

qul innamā a‘iẓukum biwāḥidah(tin), an taqūmū lillāhi maṡnā wa furādā ṡumma tatafakkarū, mā biṣāḥibikum min jinnah(tin), in huwa illā nażīrul lakum baina yadai ‘ażābin syadīd(in).

Ye, “Jun ajwi’ li na’leb’ nawaj xyeeb’al aawe, a’an naq taawil aawib’ rik’in li Allah (chi anchal aach’ool) chi ka’kab’il malaj chi jachjo ru, toja’ naq taak’oxla (chirix laj Muhammad). Laa wamiiw moko loco ta chi ka’ch’in.

قُلْ مَا سَاَلْتُكُمْ مِّنْ اَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْۗ اِنْ اَجْرِيَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ ۚوَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيْدٌ

qul mā sa'altukum min ajrin fahuwa lakum, in ajriya illā ‘alallāh(i), wa huwa ‘alā kulli syai'in syahīd(un).

Ye (Muhammad), "Yalaq k'a'ru chi q'ajkamunk tinpatz' aawe, a'an cho'q aawe. Lin q'ajkamunk ka'ajwi' rik'in li Allah, ut A'an aj Nawom re chixjunil".

قُلْ اِنَّ رَبِّيْ يَقْذِفُ بِالْحَقِّۚ عَلَّامُ الْغُيُوْبِ

qul inna rabbī yaqżifu bil-ḥaqq(i), ‘allāmul-guyūb(i).

Ye, "Relik chi yaal, lin Qaawa' naxk'utb'esi li yaal. A'an aj Nawom re chixjunil li ink'a' na'ilmank".

قُلْ جَاۤءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيْدُ

qul jā'al-ḥaqqu wa mā yubdi'ul-bāṭilu wa mā yu‘īd(u).

Ye, “Xchal li yaal ut li tik’ti’ ink’a’ taa’ok ut ink’a’ (chi moko) taa’uxq wi’chik.”

قُلْ اِنْ ضَلَلْتُ فَاِنَّمَآ اَضِلُّ عَلٰى نَفْسِيْۚ وَاِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوْحِيْٓ اِلَيَّ رَبِّيْۗ اِنَّهٗ سَمِيْعٌ قَرِيْبٌ

qul in ḍalaltu fa'innamā aḍillu ‘alā nafsī, wa inihtadaitu fabimā yūḥī ilayya rabbī, innahū samī‘un qarīb(un).

Ye, “Wi ninsach, relik chi yaal naq ninsach choq’ we laa’in; ut wi nink’ul li b’eresink, a’an xb’aan li k’a’ru xk’utb’esi chiwu lin Qaawa’.

وَلَوْ تَرٰىٓ اِذْ فَزِعُوْا فَلَا فَوْتَ وَاُخِذُوْا مِنْ مَّكَانٍ قَرِيْبٍۙ

wa lau tarā iż fazi‘ū falā fauta wa ukhiżū mim makānin qarīb(in).

Ut (k’a’jo’ naq xiwxiw) wi taawil ruheb’ (li ink’a’ neke’paab’an) chi sachsookeb’ xch’ool xb’aan li xiw (sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo); toja’ naq ink’a’ ke’ru chi eelelik ut ke’chape’ chaq sa’ jun na’ajej nach’ (re te’k’ame’q sa’ xb’alb’a), .

وَّقَالُوْٓا اٰمَنَّا بِهٖۚ وَاَنّٰى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَّكَانٍۢ بَعِيْدٍۚ

wa qālū āmannā bih(ī), wa annā lahumut-tanāwusyu mim makānim ba‘īd(in).

ut (naq) ke’xye, “Naqapaab’ a’an.” A’b’an chan ru naq te’ruuq chixtawb’al (li paab’aal) chalen chaq chi najt?

وَقَدْ كَفَرُوْا بِهٖ مِنْ قَبْلُۚ وَيَقْذِفُوْنَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَّكَانٍۢ بَعِيْدٍۚ

wa qad kafarū bihī min qabl(u), wa yaqżifūna bil-gaibi mim makānim ba‘īd(in).

Ut relik chi yaal, ke’xtz’eqtaana chaq li Allah rub’elaj a’an; ut neke’tik’ti’ik chirix li ink’a’ na’ilman ru chalen chaq chi najt.

وَحِيْلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُوْنَۙ كَمَا فُعِلَ بِاَشْيَاعِهِمْ مِّنْ قَبْلُۗ اِنَّهُمْ كَانُوْا فِيْ شَكٍّ مُّرِيْبٍ ࣖ

wa ḥīla bainahum wa baina mā yasytahūn(a), kamā fu‘ila bi'asy-yā‘ihim min qabl(u), innahum fī syakkim murīb(in).

Ut kiwan jun li ramleb’ sa’ xyanqeb’ rik’in li k’a’ru nake’raj, jo’ nab’aanuman rik’ineb’ li poyanam li ke’k’ulub’an rik’ineb’ junxil. Relik chi yaal, ke’wan (sa’ li ruchich’och’) sa’ nimla wiib’ank ch’oolej.