Q.S Al-Anfal (اَلْأَنْفَال) - 75 Ntalu ya Baverse

يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَنْفَالِۗ قُلِ الْاَنْفَالُ لِلّٰهِ وَالرَّسُوْلِۚ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاَصْلِحُوْا ذَاتَ بَيْنِكُمْ ۖوَاَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗٓ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

yas'alūnaka ‘anil-anfāl(i), qulil-anfālu lillāhi war-rasūl(i), fattaqullāha wa aṣliḥū żāta bainikum, wa aṭī‘ullāha wa rasūlahū in kuntum mu'minīn(a).

Bo ke yula nge (Muhammad) mambu ya (kukabula ya) bima ya bo me botula na bitumba. Tuba nde: “Bima ya bo me botula na bitumba kele ya Allah ti ya Ntumwa (na kutadila bangidika ya Allah ti ya Ntumwa na yandi), yo yina beno wa Allah boma mpi beno tomisa bangwisana na kati ya bamfinangani, mpi beno lemfukila Allah ti Ntumwa na yandi kana beno kele bantu ya ke kwikilaka.”

اِنَّمَا الْمُؤْمِنُوْنَ الَّذِيْنَ اِذَا ذُكِرَ اللّٰهُ وَجِلَتْ قُلُوْبُهُمْ وَاِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ اٰيٰتُهٗ زَادَتْهُمْ اِيْمَانًا وَّعَلٰى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُوْنَۙ

innamal-mu'minūnal-lażīna iżā żukirallāhu wajilat qulūbuhum wa iżā tuliyat ‘alaihim āyātuhū zādathum īmānaw wa ‘alā rabbihim yatawakkalūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka kele bantu yina ntima na bo ke tekitaka na kutanga zina ya Allah, mpi kana bo ke tanga baverse na yandi, lukwikilu na bo ke kuma mingi (ke kuma ngolo) mpi bo ke tula ntima na bo na Allah mpamba.

الَّذِيْنَ يُقِيْمُوْنَ الصَّلٰوةَ وَمِمَّا رَزَقْنٰهُمْ يُنْفِقُوْنَۗ

al-lażīna yuqīmūnaṣ-ṣalāta wa mimmā razaqnāhum yunfiqūn(a).

(Disongidila) bayina ke salaka bisambu mpi ke lutisaka ndambu ya madia yina Beto ke pesaka bo .

اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُؤْمِنُوْنَ حَقًّاۗ لَهُمْ دَرَجٰتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَّرِزْقٌ كَرِيْمٌۚ

ulā'ika humul-mu'minūna ḥaqqā(n), lahum darajātun ‘inda rabbihim wa magfiratuw wa rizqun karīm(un).

Bantu yai kele bantu yina ke kwikilaka kibeni. Bo ta baka diplome (ya zulu) na meso ya Mfumu na bo ti ndolula ti madia ya lukumu (mambote).

كَمَآ اَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْۢ بَيْتِكَ بِالْحَقِّۖ وَاِنَّ فَرِيْقًا مِّنَ الْمُؤْمِنِيْنَ لَكٰرِهُوْنَ

kamā akhrajaka rabbuka mim baitika bil-ḥaqq(i), wa inna farīqam minal-mu'minīna lakārihūn(a).

Kaka mutindu Mfumu na nge songaka nge na kukatuka na nzo na nge ti kieleka, ata bantu ya nkaka ya lukwikilu vandaka kuzola yo ve, .

يُجَادِلُوْنَكَ فِى الْحَقِّ بَعْدَمَا تَبَيَّنَ كَاَنَّمَا يُسَاقُوْنَ اِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُوْنَ ۗ

yujādilūnaka fil-ḥaqqi ba‘da mā tabayyana ka'annamā yusāqūna ilal-mauti wa hum yanẓurūn(a).

bo ke swana ti nge (Muhammad) sambu na kieleka na nima ya kubasika pwelele (nde bo ta nunga kibeni), bonso nde bo ke pusa bo na lufwa, na ntangu bo ke mona (kikuma ya lufwa yina).

وَاِذْ يَعِدُكُمُ اللّٰهُ اِحْدَى الطَّاۤىِٕفَتَيْنِ اَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّوْنَ اَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُوْنُ لَكُمْ وَيُرِيْدُ اللّٰهُ اَنْ يُّحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمٰتِهٖ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكٰفِرِيْنَۙ

wa iż ya‘idukumullāhu iḥdaṭ-ṭā'ifataini annahā lakum wa tawaddūna anna gaira żātisy-syaukati takūnu lakum wa yurīdullāhu ay yuḥiqqal-ḥaqqa bikalimātihī wa yaqṭa‘a dābiral-kāfirīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Allah silaka nge nde mosi na kati ya bimvuka zole (yina nge kutanaka ti yo) vandaka sambu na nge, na ntangu nge vandaka kuzola nde yina vandaka ve ti ngolo ya minduki kuvanda sambu na nge. Kansi Allah ta ndimisa mambu ya kieleka ti baverse na yandi mpi ta fwa bantu yina ke kwikilaka ve tii na misisa na bo, .

لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَيُبْطِلَ الْبَاطِلَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُوْنَۚ

liyuḥiqqal-ḥaqqa wa yubṭilal-bāṭila wa lau karihal-mujrimūn(a).

mu mpila vo Allah ka kumisa ngolo dina dia mbote (Islam) ye katula dina dia luvunu (shirk) kana una vo nkangu a masumu (polytheistes) ke zolanga dio ko.

اِذْ تَسْتَغِيْثُوْنَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ اَنِّيْ مُمِدُّكُمْ بِاَلْفٍ مِّنَ الْمَلٰۤىِٕكَةِ مُرْدِفِيْنَ

iż tastagīṡūna rabbakum fastajāba lakum annī mumiddukum bi'alfim minal-malā'ikati murdifīn(a).

(Yibuka), ntangu nge lombaka lusadisu na Mfumu na nge, na nima Yandi pesaka nge nzila nde, "Ya kieleka, mono ta natila nge kikesa ti bawanzio funda mosi yina ta kwisa na kulandana."

وَمَا جَعَلَهُ اللّٰهُ اِلَّا بُشْرٰى وَلِتَطْمَىِٕنَّ بِهٖ قُلُوْبُكُمْۗ وَمَا النَّصْرُ اِلَّا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ ۗاِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wa mā ja‘alahullāhu illā busyrā wa litaṭma'inna bihī qulūbukum, wa man-naṡru illā min ‘indillāh(i), innallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

Mpi Allah salaka yo ve katula kaka bonso nsangu ya mbote sambu ntima na beno kuvanda na ngemba sambu na yo. Mpi kununga kele kaka na Allah. Ya kieleka, Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

اِذْ يُغَشِّيْكُمُ النُّعَاسَ اَمَنَةً مِّنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً لِّيُطَهِّرَكُمْ بِهٖ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطٰنِ وَلِيَرْبِطَ عَلٰى قُلُوْبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْاَقْدَامَۗ

iż yugasysyīkumun-nu‘āsa amanatam minhu wa yunazzilu ‘alaikum minas-samā'i mā'al liyuṭahhirakum bihī wa yużhiba ‘ankum rijzasy-syaiṭāni wa liyarbiṭa ‘alā qulūbikum wa yuṡabbita bihil-aqdām(a).

(Yibuka), ntangu Allah ke sala nde beno lala sambu na kupesa beno ngemba ya me katuka na Yandi, mpi Allah ke tinda masa (mvula) na zulu na beno katuka na zulu sambu na kusukula beno ti yo (mvula) mpi kukatula mavwanga ya Satana na beno mpi sambu na kukumisa ntima na beno ngolo mpi kukumisa ngolo makulu na beno (kukangama ngolo).

اِذْ يُوْحِيْ رَبُّكَ اِلَى الْمَلٰۤىِٕكَةِ اَنِّيْ مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْاۗ سَاُلْقِيْ فِيْ قُلُوْبِ الَّذِيْنَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوْا فَوْقَ الْاَعْنَاقِ وَاضْرِبُوْا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍۗ

iż yūḥī rabbuka ilal-malā'ikati annī ma‘akum fa ṡabbitul-lażīna āmanū, sa'ulqī fī qulūbil-lażīna kafarur-ru‘ba faḍribū fauqal-a‘nāqi waḍribū minhum kulla banān(in).

(Yibuka), ntangu Mfumu na nge songaka bawanzio nde: “Ya kieleka mono kele ti beno, yo yina beno pesa ngolo (kikalulu ya) bantu yina me kwikilaka.” Kilumbu mosi mono ta tula boma na ntima ya bantu yina ke kwikilaka ve, yo yina bula bo na zulu ya nkingu na bo mpi bula konso nsongi ya musapi na bo.

ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ شَاۤقُّوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗۚ وَمَنْ يُّشَاقِقِ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ فَاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

Żālika bi'annahum syāqqullāha wa rasūlah(ū), wa may yusyāqiqillāha wa rasūlahū fa innallāha syadīdul-‘iqāb(i).

(Madia) ya mutindu yina kele sambu yo ke telemina kibeni Allah ti Ntumwa na yandi; ye konso muntu yina ta telamina Allah ti Ntumwa na yandi, kieleka, Allah ta pesa yandi ndola ya ngolo.

ذٰلِكُمْ فَذُوْقُوْهُ وَاَنَّ لِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابَ النَّارِ

Żālikum fa żūqūhu wa anna lil-kāfirīna ‘ażāban-nār(i).

Yo yina (ndola ya nsi-ntoto me pesa nge), yo yina wa ndola yina. Ya kieleka, sambu na bantu yina ke kwikilaka ve, kele (diaka) ti ndola ya bilungi.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا لَقِيْتُمُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوْهُمُ الْاَدْبَارَۚ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā laqītumul-lażīna kafarū zaḥfan falā tuwallūhumul-adbār(a).

O bantu ya lukwikilu! Kana nge me kutana ti bantu ya kukonda lukwikilu yina ke zola kunwanisa nge, pana kupesa bo ve mukongo (vutuka nima).

وَمَنْ يُّوَلِّهِمْ يَوْمَىِٕذٍ دُبُرَهٗٓ اِلَّا مُتَحَرِّفًا لِّقِتَالٍ اَوْ مُتَحَيِّزًا اِلٰى فِئَةٍ فَقَدْ بَاۤءَ بِغَضَبٍ مِّنَ اللّٰهِ وَمَأْوٰىهُ جَهَنَّمُ ۗ وَبِئْسَ الْمَصِيْرُ

wa may yuwallihim yauma'iżin duburahū illā mutaḥarrifal liqitālin au mutaḥayyizan ilā fi'atin faqad bā'a bigaḍabim minallāhi wa ma'wāhu jahannam(u), wa bi'sal-maṣīr(u).

Mpi konso muntu yina ta vutuka na nima na ntangu yina, katula kaka kana yandi baluka na (strategie sambu na) mvita to yandi zola kuvukana ti basoda ya nkaka, pana kieleka, muntu yina ke vutuka ti makasi ya me katuka na Allah, mpi kisika na yandi kele Bilungi, kisika ya kuluta mbi ya kuvutuka.

فَلَمْ تَقْتُلُوْهُمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ قَتَلَهُمْۖ وَمَا رَمَيْتَ اِذْ رَمَيْتَ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ رَمٰىۚ وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِيْنَ مِنْهُ بَلَاۤءً حَسَنًاۗ اِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

falam taqtulūhum wa lākinnallāha qatalahum, wa mā ramaita iż ramaita wa lākinallāha ramā, wa liyubliyal-mu'minīna minhu balā'an ḥasanā(n), innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Yo yina (na kutuba ya mbote) nge ve muntu fwaka bo, kansi Allah muntu fwaka bo, mpi nge muntu losaka ve ntangu nge losaka, kansi Allah muntu losaka. (Allah salaka mutindu yina sambu na kufwa bo) mpi kupesa kununga na bantu ya lukwikilu, ti kununga ya mbote. Ya kieleka, Allah ke waka mambu yonso, yandi ke zabaka mambu yonso.

ذٰلِكُمْ وَاَنَّ اللّٰهَ مُوْهِنُ كَيْدِ الْكٰفِرِيْنَ

Żālikum wa annallāha mūhinu kaidil-kāfirīn(a).

Mpila yina (nlemvo ya Allah me pesama na beno), ye kieleka, Allah ke lembisa luvunu ya ba infile.

اِنْ تَسْتَفْتِحُوْا فَقَدْ جَاۤءَكُمُ الْفَتْحُۚ وَاِنْ تَنْتَهُوْا فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْۚ وَاِنْ تَعُوْدُوْا نَعُدْۚ وَلَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْـًٔا وَّلَوْ كَثُرَتْۙ وَاَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُؤْمِنِيْنَ ࣖ

in tastaftiḥū faqad jā'akumul-fatḥ(u), wa in tantahū fa huwa khairul lakum, wa in ta‘ūdū na‘ud, wa lan tugniya ‘ankum fi'atukum syai'aw wa lau kaṡurat, wa anallāha ma‘al-mu'minīn(a).

Avo olombele nzengo, buna kieleka nzengo zizidi kwa ngeye; ye kana beno bika (kimbeni na Ntumwa), pana yo kele mbote sambu na beno; ye avo nuvutukidi, Tuvutukidi kikilu (mu vana lusadisu); ye makesa maku ke malendi telamena ko kana vonza kiakete kiatuka kwa ngeye, kana nkutu vo (makesa) mayingi mena. Ya kieleka, Allah kele ti bantu yina ke kwikilaka.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَاَنْتُمْ تَسْمَعُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū aṭī‘ullāha wa rasūlahū wa lā tawallau ‘anhu wa antum tasma‘ūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno lemfukila Allah ti Ntumwa na yandi, mpi beno buya yandi ve, ata beno ke wa (bansiku na yandi), .

وَلَا تَكُوْنُوْا كَالَّذِيْنَ قَالُوْا سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُوْنَۚ

wa lā takūnū kal-lażīna qālū sami‘nā wa hum lā yasma‘ūn(a).

ye beno vanda ve bonso bantu yina (bantu ya luvunu) ke tubaka nde: “Beto ke widikila,” ata bo ke widikila ve (sambu ntima na bo ke buya yo).

۞ اِنَّ شَرَّ الدَّوَاۤبِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِيْنَ لَا يَعْقِلُوْنَ

inna syarrad-dawābbi ‘indallāhiṣ-ṣummul-bukmul-lażīna lā ya‘qilūn(a).

Ya kieleka, bigangwa ya moyo ya kuluta mbi na meso ya Allah kele bayina kele baba ti baba (ke waka ve to ke bakisaka ve kieleka), disongidila bayina ke bakisaka ve.

وَلَوْ عَلِمَ اللّٰهُ فِيْهِمْ خَيْرًا لَّاَسْمَعَهُمْۗ وَلَوْ اَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَّهُمْ مُّعْرِضُوْنَ

wa lau ‘alimallāhu fīhim khairal la'asma‘ahum, wa lau asma‘ahum latawallau wa hum mu‘riḍūn(a).

Mpi kana Allah zabaka nde mambu ya mbote kele na kati na bo, yandi zolaka kusala nde bo wa. Mpi kana Allah salaka nde bo kuwa, bo zolaka kuvutuka nima, ntangu bo vandaka kuvutuka nima.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اسْتَجِيْبُوْا لِلّٰهِ وَلِلرَّسُوْلِ اِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيْكُمْۚ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَحُوْلُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهٖ وَاَنَّهٗٓ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanustajībū lillāhi wa lir-rasūli iżā da‘ākum limā yuḥyīkum, wa‘lamū annallāha yaḥūlu bainal-mar'i wa qalbihī wa annahū ilaihi tuḥsyarūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Lungisa nkumbu ya Allah ti ya Ntumwa, ntangu yandi ke binga nge na kima mosi ya ke pesa nge luzingu, ye zaba nde Allah me sala ndilu na kati ya muntu ti ntima na yandi ye kieleka yo kele na yandi kisika beno ta vukana.

وَاتَّقُوْا فِتْنَةً لَّا تُصِيْبَنَّ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مِنْكُمْ خَاۤصَّةً ۚوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

wattaqū fitnatal lā tuṣībannal-lażīna ẓalamū minkum khāṣṣah(tan), wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Mpi beno kuditanina na mpasi yina ke bwila kaka ve bantu ya kukonda lunungu na kati na beno. Zaba nde Allah kele ngolo mingi na ndola.

وَاذْكُرُوْٓا اِذْ اَنْتُمْ قَلِيْلٌ مُّسْتَضْعَفُوْنَ فِى الْاَرْضِ تَخَافُوْنَ اَنْ يَّتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَاٰوٰىكُمْ وَاَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهٖ وَرَزَقَكُمْ مِّنَ الطَّيِّبٰتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

ważkurū iż antum qalīlum mustaḍ‘afūna fil-arḍi takhāfūna ay yatakhaṭṭafakumun-nāsu fa āwākum wa ayyadakum binaṣrihī wa razaqakum minaṭ-ṭayyibāti la‘allakum tasykurūn(a).

Mpi yibuka, ntangu beno (ba Muhajirin) vandaka kaka (na) ntalu ya fioti, ya kunyokwama na ntoto (Mecque), ye beno vandaka kuwa boma nde bantu (ya Mecque) ta kanga beno, na nima Yandi pesaka beno kisika ya kulala (Medina) ye Yandi kumisaka beno ngolo na lusadisu na Yandi ye Yandi pesaka beno madia ya mbote ya lutondo sambu beno vanda.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَخُوْنُوا اللّٰهَ وَالرَّسُوْلَ وَتَخُوْنُوْٓا اَمٰنٰتِكُمْ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā takhūnullāha war-rasūla wa takhūnū amānātikum wa antum ta‘lamūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kuyekula ve Allah ti Ntumwa mpi (mpi) kuyekula ve kivuvu ya bo me pesa nge, ntangu nge me zaba.

وَاعْلَمُوْٓا اَنَّمَآ اَمْوَالُكُمْ وَاَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ ۙوَّاَنَّ اللّٰهَ عِنْدَهٗٓ اَجْرٌ عَظِيْمٌ ࣖ

wa‘lamū annamā amwālukum wa aulādukum fitnah(tun), wa annallāha ‘indahū ajrun ‘aẓīm(un).

Mpi zaba nde kimvwama na beno ti ya bana na beno kele kaka kumekama mpi ya kieleka na Allah kele ti lufutu ya nene.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِنْ تَتَّقُوا اللّٰهَ يَجْعَلْ لَّكُمْ فُرْقَانًا وَّيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّاٰتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْۗ وَاللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيْمِ

yā ayyuhal-lażīna āmanū in tattaqullāha yaj‘al lakum furqānaw wa yukaffir ‘ankum sayyi'ātikum wa yagfir lakum, wallāhu żul-faḍlil-‘aẓīm(i).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana nge ke tina Allah boma, kieleka yandi ta pesa nge furqan (mayele ya kuswaswanisa mambu ya mbote ti ya mbi) mpi ta katula bifu na nge yonso mpi ta lolula nge (masumu na nge). Nzambi kele ti makabu ya nene.

وَاِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لِيُثْبِتُوْكَ اَوْ يَقْتُلُوْكَ اَوْ يُخْرِجُوْكَۗ وَيَمْكُرُوْنَ وَيَمْكُرُ اللّٰهُ ۗوَاللّٰهُ خَيْرُ الْمٰكِرِيْنَ

wa iż yamkuru bikal-lażīna kafarū liyuṡbitūka au yaqtulūka au yukhrijūk(a), wa yamkurūna wa yamkurullāh(u), wallāhu khairul-mākirīn(a).

Mpi (yibuka), ntangu bantu ya ke kwikilaka ve (Quraish) yindulaka kusala komplo sambu na kunwanisa nge (Muhammad) sambu na kukanga nge mpi kukanga nge na boloko to kufwa nge, to kukula nge. Bo salaka luvunu mpi Allah fwaka luvunu yina. Allah kele mfututu ya kuluta mbote ya luvunu.

وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيٰتُنَا قَالُوْا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاۤءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هٰذَآ ۙاِنْ هٰذَآ اِلَّآ اَسَاطِيْرُ الْاَوَّلِيْنَ

wa iżā tutlā ‘alaihim āyātunā qālū qad sami‘nā lau nasyā'u laqulnā miṡla hāżā, in hāżā illā asāṭīrul-awwalīn(a).

Mpi ntangu bo tangaka bo baverse na beto, bo tubaka nde: "Ya kieleka, beto me wa (baverse ya mutindu yai), kana beto zola beto lenda tanga kibeni kima ya mutindu yai. Yai (Al-Qur'an) kele kima ya nkaka ve kansi disolo ya bantu ya ntama."

وَاِذْ قَالُوا اللّٰهُمَّ اِنْ كَانَ هٰذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَاَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِّنَ السَّمَاۤءِ اَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ اَلِيْمٍ

wa iż qālullāhumma in kāna hāżā huwal-ḥaqqa min ‘indika fa amṭir ‘alainā ḥijāratam minas-samā'i awi'tinā bi‘ażābin alīm(in).

Mpi (yibuka), ntangu bo (ba-polytheiste) tubaka nde: “O Allah, kana yai (Al-Qur’an) kele kieleka (kuzabisa) ya me katuka na Nge, pana nokila beto matadi katuka na zulu, to natila beto ndola ya mpasi.”

وَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَاَنْتَ فِيْهِمْۚ وَمَا كَانَ اللّٰهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُوْنَ

wa mā kānallāhu liyu‘ażżibahum wa anta fīhim, wa mā kānallāhu mu‘ażżibahum wa hum yastagfirūn(a).

Kansi Allah ta pesa bo ve ndola, kana nge (Muhammad) kele na kati na bo. Mpi Allah ta (mpi) pesa bo ve ndola, na ntangu bo (ke lomba kaka) ndolula.

وَمَا لَهُمْ اَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللّٰهُ وَهُمْ يَصُدُّوْنَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَا كَانُوْٓا اَوْلِيَاۤءَهٗۗ اِنْ اَوْلِيَاۤؤُهٗٓ اِلَّا الْمُتَّقُوْنَ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَ

wa mā lahum allā yu‘ażżibahumullāhu wa hum yaṣuddūna ‘anil-masjidil-ḥarāmi wa mā kānū auliyā'ah(ū), in auliyā'uhū illal-muttaqūna wa lākinna akṡarahum lā ya‘lamūn(a).

Mpi sambu na inki Allah ke pesa bo ve ndola ata bo ke kanga (bantu) nzila ya (kutala) Mosquée ya Nene mpi bo kele ve bantu yina kele na nswa ya kuyala yo? Bantu kaka kele na nswa ya kuyala yo kele bayina kele bantu ya lusambu, kansi mingi na kati na bo ke zaba ve.

وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ اِلَّا مُكَاۤءً وَّتَصْدِيَةًۗ فَذُوْقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُوْنَ

wa mā kāna ṣalātuhum ‘indal-baiti illā mukā'aw wa taṣdiyah(tan), fa żūqul-‘ażāba bimā kuntum takfurūn(a).

Mpi bisambu na bo na nziunga ya Baitullah vandaka kaka kubula mpungi mpi kubula maboko. Yo yina, wa ndola yina kukonda kukwikila na nge me nata.

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوْا عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۗفَسَيُنْفِقُوْنَهَا ثُمَّ تَكُوْنُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُوْنَ ەۗ وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اِلٰى جَهَنَّمَ يُحْشَرُوْنَۙ

innal-lażīna kafarū yunfiqūna amwālahum liyaṣuddū ‘an sabīlillāh(i), fa sayunfiqūnahā ṡumma takūnu ‘alaihim ḥasratan ṡumma yuglabūn(a), wal-lażīna kafarū ilā jahannama yuḥsyarūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka ve ke basisaka kimvwama na bo sambu na kukanga (bantu) nzila ya Allah. Bo ta (landa) kusadila kimvwama yina, na nima bo mosi ta wa mawa, mpi nsuka-nsuka bo ta nunga. Na Bilungi ta vukana bantu yina ke kwikilaka ve, .

لِيَمِيْزَ اللّٰهُ الْخَبِيْثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيْثَ بَعْضَهٗ عَلٰى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهٗ جَمِيْعًا فَيَجْعَلَهٗ فِيْ جَهَنَّمَۗ اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ ࣖ

liyamīzallāhul-khabīṡa minaṭ-ṭayyibi wa yaj‘alal-khabīṡa ba‘ḍahū ‘alā ba‘ḍin fa yarkumahū jamī‘an fa yaj‘alahū fī jahannam(a), ulā'ika humul-khāsirūn(a).

na mpila nde Allah kukabula (bimvuka) ya mbi ti ya mbote mpi kusala nde (bimvuka) yankaka ya mbi kuvanda na zulu ya yankaka, na nima yandi ta tula yo yonso na kimvuka, mpi yandi ta tula yo na Bilungi. Bo kele bantu yina ke vidisaka.

قُلْ لِّلَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اِنْ يَّنْتَهُوْا يُغْفَرْ لَهُمْ مَّا قَدْ سَلَفَۚ وَاِنْ يَّعُوْدُوْا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْاَوَّلِيْنَ

qul lil-lażīna kafarū in yantahū yugfar lahum mā qad salaf(a), wa iy ya‘ūdū faqad maḍat sunnatul-awwalīn(a).

Tubila bantu yina ke kwikilaka ve (Abu Sufyan ti banduku na yandi) nde: "Kana bo bika (na kukonda kukwikila na bo), Allah ta lolula kibeni masumu na bo ya ntama; mpi kana bo vutuka diaka (sambu na kunwanisa Ntumwa) na kieleka, (na bo) sunnah (ya Allah na ntwala ya) bantu ya ntama (bo fwaka) ke sadila."

وَقَاتِلُوْهُمْ حَتّٰى لَا تَكُوْنَ فِتْنَةٌ وَّيَكُوْنَ الدِّيْنُ كُلُّهٗ لِلّٰهِۚ فَاِنِ انْتَهَوْا فَاِنَّ اللّٰهَ بِمَا يَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa qātilūhum ḥattā lā takūna fitnatuw wa yakunad-dīnu kulluhū lillāh(i),fa inintahau fa innallāha bimā ya‘malūna baṣīr(un).

Mpi beno nwana ti bo tii kuna kutonga ta vanda diaka ve, mpi dibundu kele ya Allah mpamba. Kana bo bika (na kukonda kukwikila), pana kieleka Allah kele Muntu ya ke monaka mambu yonso ya bo ke salaka.

وَاِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ مَوْلٰىكُمْ ۗنِعْمَ الْمَوْلٰى وَنِعْمَ النَّصِيْرُ ۔

wa in tawallau fa‘lamū annallāha maulākum, ni‘mal-maulā wa ni‘man-naṣīr(u).

Mpi kana bo baluka, beno zaba nde Allah kele ntanini na beno. Yandi kele lutaninu ya kuluta mbote mpi nsadisi ya kuluta mbote.

۞ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِّنْ شَيْءٍ فَاَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهٗ وَلِلرَّسُوْلِ وَلِذِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَابْنِ السَّبِيْلِ اِنْ كُنْتُمْ اٰمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَمَآ اَنْزَلْنَا عَلٰى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعٰنِۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wa‘lamū annamā ganimtum min syai'in fa anna lillāhi khumusahū wa lir-rasūli wa liżil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīni wabnis-sabīli in kuntum āmantum billāhi wa mā anzalnā ‘alā ‘abdinā yaumal-furqāni yaumal-taqal-jam‘ān(i), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Mpi zaba, kieleka, konso kima ya beno ta baka bonso bima ya bitumba, ebuna kitini ya tanu kele sambu na Allah, Ntumwa, bampangi ya Ntumwa, bana ya me konda tata, bansukami ti Ibn Sabil, (yo yina) kana beno kwikila na Allah ti na mambu ya Beto songaka nsadi na beto (Muhammad) na kilumbu ya zole ya Furlymi na kilumbu ya Furlymi. Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.

اِذْ اَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوٰى وَالرَّكْبُ اَسْفَلَ مِنْكُمْۗ وَلَوْ تَوَاعَدْتُّمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِى الْمِيْعٰدِۙ وَلٰكِنْ لِّيَقْضِيَ اللّٰهُ اَمْرًا كَانَ مَفْعُوْلًا ەۙ لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْۢ بَيِّنَةٍ وَّيَحْيٰى مَنْ حَيَّ عَنْۢ بَيِّنَةٍۗ وَاِنَّ اللّٰهَ لَسَمِيْعٌ عَلِيْمٌۙ

iż antum bil-‘udwatid-dun-yā wa hum bil-‘udwatil-quṣwā war-rakbu asfala minkum, wa lau tawā‘attum lakhtalaftum fil-mī‘ād(i), wa lākil liyaqḍiyallāhu amran kāna maf‘ūlā(n), liyahlika man halaka ‘am bayyinatiw wa yaḥyā may ḥayya ‘am bayyinah(tin), wa innallāha lasamī‘un ‘alīm(un).

(Disongidila) ntangu nge kele na lweka ya muwanda mosi ya pene-pene mpi bo kele na lweka ya muwanda mosi ya ntama mpi karavane kele na nsi ya nge. Kana beno ndima (na kuzaba kilumbu ya mvita), beno zolaka kuvanda kibeni ti bangindu ya kuswaswana na kuzaba (kilumbu ya mvita), kansi Allah ke zola kulungisa diambu mosi ya fwete salama, disongidila sambu muntu yina ke fwa kufwa ti banzikisa ya pwelele mpi sambu muntu yina ke zinga kuzinga ti banzikisa ya kieleka. Ya kieleka, Allah ke waka mambu yonso, yandi ke zabaka mambu yonso.

اِذْ يُرِيْكَهُمُ اللّٰهُ فِيْ مَنَامِكَ قَلِيْلًاۗ وَلَوْ اَرٰىكَهُمْ كَثِيْرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِى الْاَمْرِ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ سَلَّمَۗ اِنَّهٗ عَلِيْمٌۢ بِذَاتِ الصُّدُوْرِ

iż yurīkahumullāhu fī manāmika qalīlā(n), wa lau arākahum kaṡīral lafasyiltum wa latanāza‘tum fil-amri wa lākinnallāha sallam(a), innahū ‘alīmum biżātiṣ-ṣudūr(i).

(Yibuka) ntangu Allah monisaka bo na ndosi na nge (na ntalu) bo vandaka fioti. Mpi kana Allah monisaka bo (na ntalu ya mingi) beno zolaka kuwa boma mpi ya kieleka beno zolaka kutula ntembe na mambu yina, kansi Allah me gulusa beno. Ya kieleka, Allah me zaba mambu yina kele na ntima na nge.

وَاِذْ يُرِيْكُمُوْهُمْ اِذِ الْتَقَيْتُمْ فِيْٓ اَعْيُنِكُمْ قَلِيْلًا وَّيُقَلِّلُكُمْ فِيْٓ اَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللّٰهُ اَمْرًا كَانَ مَفْعُوْلًا ۗوَاِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْاُمُوْرُ ࣖ

wa iż yurīkumūhum iżil-taqaitum fī a‘yunikum qalīlaw wa yuqallilukum fī a‘yunihim liyaqḍiyallāhu amran kāna maf‘ūlā(n), wa ilallāhi turja‘ul-umūr(u).

Mpi ntangu Allah ke songa nge bo, ntangu nge ke kutana ti bo ti ntalu ya fioti na kutadila meso na nge mpi nge ke songa nge ti ntalu ya fioti na kutadila meso na bo, yo kele sambu Allah ke zola kulungisa diambu mosi ya fwete salama. Kaka na Allah mambu yonso ke vutukaka.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا لَقِيْتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوْا وَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَثِيْرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَۚ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā laqītum fi'atan faṡbutū ważkurullāha kaṡīral la‘allakum tufliḥūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana nge me kutana ti basoda (bambeni), pana vanda ngolo mpi tuba (zina) Allah mingi (dhikr mpi samba) sambu nge vanda ti chance.

وَاَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَلَا تَنَازَعُوْا فَتَفْشَلُوْا وَتَذْهَبَ رِيْحُكُمْ وَاصْبِرُوْاۗ اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰبِرِيْنَۚ

wa aṭī‘ullāha wa rasūlahū wa lā tanāza‘ū fa tafsyalū wa tażhaba rīḥukum waṣbirū, innallāha ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Mpi beno lemfukila Allah ti Ntumwa na yandi mpi beno tula ve ntembe, yina ke sala nde beno wa boma mpi ngolo na beno kuvila mpi beno kanga ntima. Ya kieleka, Allah kele ti bantu ya ntima-nda.

وَلَا تَكُوْنُوْا كَالَّذِيْنَ خَرَجُوْا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَّرِئَاۤءَ النَّاسِ وَيَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ بِمَايَعْمَلُوْنَ مُحِيْطٌ

wa lā takūnū kal-lażīna kharajū min diyārihim baṭaraw wa ri'ā'an-nāsi wa yaṣuddūna ‘an sabīlillāh(i), wallāhu bimā ya‘malūna muḥīṭ(un).

Mpi beno vanda ve bonso bantu yina ke katukaka na bwala na bo na kudiwaka lulendo mpi ke zolaka nde bantu (ria) kusikisa bo mpi kukanga (bantu) nzila ya Allah. Allah ke fikaka mambu yonso ya bo ke salaka .

وَاِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطٰنُ اَعْمَالَهُمْ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَاِنِّيْ جَارٌ لَّكُمْۚ فَلَمَّا تَرَاۤءَتِ الْفِئَتٰنِ نَكَصَ عَلٰى عَقِبَيْهِ وَقَالَ اِنِّيْ بَرِيْۤءٌ مِّنْكُمْ اِنِّيْٓ اَرٰى مَا لَا تَرَوْنَ اِنِّيْٓ اَخَافُ اللّٰهَ ۗوَاللّٰهُ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ

wa iż zayyana lahumusy-syaiṭānu a‘mālahum wa qāla lā gāliba lakumul-yauma minan-nāsi wa innī jārul lakum, falammā tarā'atil-fi'atāni nakaṣa ‘alā ‘aqibaihi wa qāla innī barī'um minkum innī arā mā lā tarauna innī akhāfullāh(a), wallāhu syadīdul-‘iqāb(i).

Mpi (yibuka) ntangu Satana salaka nde bisalu na bo (disumu) kumonana kitoko na meso na bo mpi yandi tubaka nde: “Muntu mosi ve (muntu) lenda nunga nge bubu yai, mpi ya kieleka, mono kele nsadisi na nge.” Yo yina ntangu basoda zole yina monanaka (meso na meso), Satana vutukaka na nima mpi tubaka nde: "Ya kieleka mono me kabwana ti beno; mono lenda mona mambu yina beno lenda mona ve; kieleka mono ke tina Allah boma." Allah kele ngolo mingi na ndola.

اِذْ يَقُوْلُ الْمُنٰفِقُوْنَ وَالَّذِيْنَ فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌ غَرَّ هٰٓؤُلَاۤءِ دِيْنُهُمْۗ وَمَنْ يَّتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ فَاِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

iż yaqūlul-munāfiqūna wal-lażīna fī qulūbihim maraḍun garra hā'ulā'i dīnuhum, wa may yatawakkal ‘alallāhi fa innallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

(Yibuka), ntangu bantu ya luvunu ti bayina kele na maladi na ntima na bo ke tuba nde: “Bo (bantu ya lukwikilu) me kusa bo na dibundu na bo.” (Allah ke tuba nde), "Konso muntu ya ke tula ntima na yandi na Allah, zaba nde Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso, Muntu ya Mayele Yonso."

وَلَوْ تَرٰٓى اِذْ يَتَوَفَّى الَّذِيْنَ كَفَرُوا الْمَلٰۤىِٕكَةُ يَضْرِبُوْنَ وُجُوْهَهُمْ وَاَدْبَارَهُمْۚ وَذُوْقُوْا عَذَابَ الْحَرِيْقِ

wa lau tarā iż yatawaffal-lażīna kafarul-malā'ikatu yaḍribūna wujūhahum wa adbārahum, wa żūqū ‘ażābal-ḥarīq(i).

Mpi kana beno monaka ntangu bawanzio bakaka luzingu ya bantu yina vandaka kukwikila ve, bo bulaka bo bizizi ti mukongo (mpi bo tubaka nde), “Beno meka mpasi ya tiya ya bilungi.”

ذٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ اَيْدِيْكُمْ وَاَنَّ اللّٰهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيْدِۙ

Żālika bimā qaddamat aidīkum wa annallāha laisa biẓallāmil lil-‘abīd(i).

Ediadi divangamene mu kuma kia salu kia moko meno kibeni. Ya kieleka, Allah ke salaka ve bansadi na yandi mbi, .

كَدَأْبِ اٰلِ فِرْعَوْنَۙ وَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۗ كَفَرُوْا بِاٰيٰتِ اللّٰهِ فَاَخَذَهُمُ اللّٰهُ بِذُنُوْبِهِمْۗ اِنَّ اللّٰهَ قَوِيٌّ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

kada'bi āli fir‘aun(a), wal-lażīna min qablihim, kafarū bi'āyātillāhi fa akhażahumullāhu biżunūbihim, innallāha qawiyyun syadīdul-‘iqāb(i).

(Mambu ya luzingu na bo) vandaka kiteso mosi ti luzingu ya balongoki ya Farao mpi ya bantu yina kuzingaka na ntwala na bo. Bo buyaka baverse ya Allah, yo yina Allah pesaka bo ndola sambu na masumu na bo. Ya kieleka, Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso mpi ndola na yandi kele ngolo kibeni.

ذٰلِكَ بِاَنَّ اللّٰهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً اَنْعَمَهَا عَلٰى قَوْمٍ حَتّٰى يُغَيِّرُوْا مَا بِاَنْفُسِهِمْۙ وَاَنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌۙ

Żālika bi'annallāha lam yaku mugayyiran ni‘matan an‘amahā ‘alā qaumin ḥattā yugayyirū mā bi'anfusihim, wa annallāha samī‘un ‘alīm(un).

Idina kadi Allah ka soba nlemvo ko una ka vana kwa nkangu, yavana nkangu wowo ka soba dina dina muna yau kibeni. Ya kieleka, Allah ke waka mambu yonso, ke zabaka mambu yonso, .

كَدَأْبِ اٰلِ فِرْعَوْنَۙ وَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۚ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِ رَبِّهِمْ فَاَهْلَكْنٰهُمْ بِذُنُوْبِهِمْ وَاَغْرَقْنَآ اٰلَ فِرْعَوْنَۚ وَكُلٌّ كَانُوْا ظٰلِمِيْنَ

kada'bi āli fir‘aun(a), wal-lażīna min qablihim, każżabū bi'āyāti rabbihim fa ahlaknāhum biżunūbihim wa agraqnā āla fir‘aun(a), wa kullun kānū ẓālimīn(a).

(Mambu ya luzingu na bo) vandaka kiteso mosi ti luzingu ya balongoki ya Farao mpi ya bantu yina kuzingaka na ntwala na bo. Bo buyaka baverse ya Mfumu na bo, yo yina beto fwaka bo sambu na masumu na bo mpi beto dindisaka Faraon ti bantu yina vandaka kulanda yandi na masa; sambu bo kele bantu ya kukonda lunungu.

اِنَّ شَرَّ الدَّوَاۤبِّ عِنْدَ اللّٰهِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَۖ

inna syarrad-dawābbi ‘indallāhil-lażīna kafarū fahum lā yu'minūn(a).

Kieleka, bigangwa ya moyo ya kuluta mbi na meso ya Allah kele ba infile, sambu bo ke kwikilaka ve.

الَّذِيْنَ عَاهَدْتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُوْنَ عَهْدَهُمْ فِيْ كُلِّ مَرَّةٍ وَّهُمْ لَا يَتَّقُوْنَ

allażīna ‘āhatta minhum ṡumma yanquḍūna ‘ahdahum fī kulli marratiw wa hum lā yattaqūn(a).

(Disongidila) bayina me kangama na kuwakana ti nge, na nima konso ntangu ya bo ke sila bo ke yekula lusilu na bo, na ntangu bo ke waka ve boma (ya Allah) .

فَاِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُوْنَ

fa immā taṡqafannahum fil-ḥarbi fa syarrid bihim man khalfahum la‘allahum yażżakkarūn(a).

Yo yina kana nge (Muhammad) kununga bo na mvita, pana panza bantu yina kele na nima na bo na (kufwaka) bo, sambu bo baka dilongi.

وَاِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْۢبِذْ اِلَيْهِمْ عَلٰى سَوَاۤءٍۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْخَاۤىِٕنِيْنَ ࣖ

wa immā takhāfanna min qaumin khiyānatan fambiż ilaihim ‘alā sawā'(in), innallāha lā yuḥibbul-khā'inīn(a).

Mpi kana nge (Muhammad) ke kudiyangisa sambu na (kusalama ya) kuyekula ya kimvuka mosi, pana vutudila bo kuwakana na mutindu ya masonga. Ya kieleka, Allah ke zolaka ve bantu yina ke tekaka .

وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا سَبَقُوْاۗ اِنَّهُمْ لَا يُعْجِزُوْنَ

wa lā yaḥsabannal-lażīna kafarū sabaqū, innahum lā yu‘jizūn(a).

Mpi bika ve nde bantu yina ke kwikilaka ve kuyindula nde bo ta kuka kutina (na ngolo ya Allah). Ya kieleka, bo lenda lemba ve (Allah).

وَاَعِدُّوْا لَهُمْ مَّا اسْتَطَعْتُمْ مِّنْ قُوَّةٍ وَّمِنْ رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُوْنَ بِهٖ عَدُوَّ اللّٰهِ وَعَدُوَّكُمْ وَاٰخَرِيْنَ مِنْ دُوْنِهِمْۚ لَا تَعْلَمُوْنَهُمْۚ اَللّٰهُ يَعْلَمُهُمْۗ وَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ شَيْءٍ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ يُوَفَّ اِلَيْكُمْ وَاَنْتُمْ لَا تُظْلَمُوْنَ

wa a‘iddū lahum mastaṭa‘tum min quwwatiw wa mir ribāṭil-khaili turhibūna bihī ‘aduwwallāhi wa ‘aduwwakum wa ākharīna min dūnihim, lā ta‘lamūnahum, allāhu ya‘lamuhum, wa mā tunfiqū min syai'in fī sabīlillāhi yuwaffa ilaikum wa antum lā tuẓlamūn(a).

Ye kudibongisa na ngolo na nge yonso sambu na kukutana ti bo ti ngolo ya nge kele na yo mpi katuka na bantu ya ke nataka bampunda yina lenda buya bambeni ya Allah, bambeni na nge ti bantu ya nkaka katula bo yina nge me zaba ve; kansi Allah zaba yo. Konso kima ya beno ta basisa na nzila ya Allah, bo ta vutudila beno yo na mutindu ya kufwana mpi beno ta sala nge mbi ve (beno ta sala nge mbi).

۞ وَاِنْ جَنَحُوْا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ ۗاِنَّهٗ هُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

wa in janaḥū lis-salmi fajnaḥ lahā wa tawakkal ‘alallāh(i), innahū huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

Kansi kana bo kele na mpusa ya ngemba, pana ndima yo mpi tula ntima na nge na Allah. Ya kieleka, Yandi ke waka mambu yonso, yandi ke zabaka mambu yonso.

وَاِنْ يُّرِيْدُوْٓا اَنْ يَّخْدَعُوْكَ فَاِنَّ حَسْبَكَ اللّٰهُ ۗهُوَ الَّذِيْٓ اَيَّدَكَ بِنَصْرِهٖ وَبِالْمُؤْمِنِيْنَۙ

wa iy yurīdū ay yakhda‘ūka fa inna ḥasbakallāh(u), huwal-lażī ayyadaka binaṣrihī wa bil-mu'minīn(a).

Mpi kana bo zola kukusa nge, pana kieleka Allah me fwana (bonso lutaninu) sambu na nge. Yandi muntu ke pesa nge ngolo na lusadisu na yandi ti na (lusadisu ya) bakwikidi, .

وَاَلَّفَ بَيْنَ قُلُوْبِهِمْۗ لَوْاَنْفَقْتَ مَا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا مَّآ اَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوْبِهِمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ اَلَّفَ بَيْنَهُمْۗ اِنَّهٗ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

wa allafa baina qulūbihim, lau anfaqta mā fil-arḍi jamī‘am mā allafta baina qulūbihim wa lākinnallāha allafa bainahum, innahū ‘azīzun ḥakīm(un).

ye Yandi (Allah) ke vukisa ntima na bo (bakwikidi). Ata nge lutisa (kimvwama) yonso ya ntoto, nge ta kuka ve kuvukisa ntima na bo, kansi Allah me vukisa ntima na bo. Ya kieleka, Yandi kele ngolo mingi, yandi kele mayele mingi.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللّٰهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِيْنَ ࣖ

yā ayyuhan-nabiyyu ḥasbukallāhu wa manittaba‘aka minal-mu'minīn(a).

O Ntumwa (Muhamed)! Allah me fwana (na kuvanda ntanini) sambu na nge ti sambu na bakwikidi yina ke landa nge.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِيْنَ عَلَى الْقِتَالِۗ اِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ عِشْرُوْنَ صٰبِرُوْنَ يَغْلِبُوْا مِائَتَيْنِۚ وَاِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ مِّائَةٌ يَّغْلِبُوْٓا اَلْفًا مِّنَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُوْنَ

yā ayyuhan-nabiyyu ḥarriḍil-mu'minīna ‘alal-qitāl(i), iy yakum minkum ‘isyrūna ṣabirūna yaglibū mi'atain(i), wa iy yakum minkum mi'atuy yaglibū alfam minal-lażīna kafarū bi'annahum qaumul lā yafqahūn(a).

O Ntumwa (Muhamed)! Kuyoka mpeve ya bakwikidi sambu na kunwana. Kana bantu makumi zole ya ntima-nda kele na kati na beno, bo ta kuka kibeni kununga bambeni nkama zole. Ye kana bantu nkama mosi (ya kukanga ntima) vandaka na kati na beno, kieleka bo zolaka kununga funda mosi ya bantu yina ke kwikilaka ve, sambu bantu yina ke kwikilaka ve kele bantu ya ke bakisaka ve mambu.

اَلْـٰٔنَ خَفَّفَ اللّٰهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ اَنَّ فِيْكُمْ ضَعْفًاۗ فَاِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ مِّائَةٌ صَابِرَةٌ يَّغْلِبُوْا مِائَتَيْنِۚ وَاِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ اَلْفٌ يَّغْلِبُوْٓا اَلْفَيْنِ بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

al'āna khaffafallāhu ‘ankum wa ‘alima anna fīkum ḍa‘fā(n), fa iy yakum minkum mi'atun ṣābiratuy yaglibū mi'atain(i), wa iy yakum minkum alfuy yaglibū alfaini bi'iżnillāh(i), wallāhu ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Ntangu yai Allah me kumisa yo pete sambu na nge sambu yandi me zaba nde kele ti kulemba na kati na nge. Yo yina kana na kati na beno kele ti bantu nkama mosi ya ke kangaka ntima, bo ta kuka kibeni kununga bantu nkama zole (bambeni); ye kana na kati na beno kele ti bantu funda mosi (yina kele ntima-nda), bo ta kuka kibeni kununga bantu mafunda zole na nswa ya Allah. Allah kele ti bantu yina ke kangaka ntima.

مَاكَانَ لِنَبِيٍّ اَنْ يَّكُوْنَ لَهٗٓ اَسْرٰى حَتّٰى يُثْخِنَ فِى الْاَرْضِۗ تُرِيْدُوْنَ عَرَضَ الدُّنْيَاۖ وَاللّٰهُ يُرِيْدُ الْاٰخِرَةَۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌحَكِيْمٌ

mā kāna linabiyyin ay yakūna lahū asrā ḥattā yuṡkhina fil-arḍ(i), turīdūna ‘araḍad-dun-yā, wallāhu yurīdul-ākhirah(ta), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Yo tavanda ve mbote nde profete kuvanda ti bantu ya boloko na ntwala nde yandi fwa bambeni na yandi na ntoto. Beno ke zolaka bima ya nsi-ntoto ntangu Allah ke zolaka (balufutu) na luzingu ya nima ya lufwa (sambu na beno). Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

لَوْلَاكِتٰبٌ مِّنَ اللّٰهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيْمَآ اَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيْمٌ

lau lā kitābum minallāhi sabaqa lamassakum fīmā akhażtum ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Kana nsiku ya ntete ya Allah vandaka ve, nge zolaka kubula mpasi ya nene sambu na (nkudulu) ya nge bakaka.

فَكُلُوْا مِمَّاغَنِمْتُمْ حَلٰلًا طَيِّبًاۖ وَّاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

fa kulū mimmā ganimtum ḥalālan ṭayyibā(n), wattaqullāh(a), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Yo yina, beno dia ndambu ya bima ya beno me botula na bitumba, bonso madia ya me fwana mpi ya mbote, mpi beno wa Allah boma. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِّمَنْ فِيْٓ اَيْدِيْكُمْ مِّنَ الْاَسْرٰٓىۙ اِنْ يَّعْلَمِ اللّٰهُ فِيْ قُلُوْبِكُمْ خَيْرًا يُّؤْتِكُمْ خَيْرًا مِّمَّآ اُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ ࣖ

yā ayyuhan-nabiyyu qul liman fī aidīkum minal-asrā, iy ya‘lamillāhu fī qulūbikum khairay yu'tikum khairam mimmā ukhiża minkum wa yagfir lakum, wallāhu gafūrur raḥīm(un).

O Ntumwa (Muhamed)! Tubila bantu ya boloko ya bitumba yina kele na maboko na beno nde: “Kana Allah zabaka nde mambote kele na ntima na beno, yandi zolaka kupesa beno kibeni kima ya kuluta mbote kuluta yina bo katulaka beno mpi yandi zolaka kulolula beno.” Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

وَاِنْ يُّرِيْدُوْا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَاَمْكَنَ مِنْهُمْ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

wa iy yurīdū khiyānataka faqad khānullāha min qablu fa amkana minhum wallāhu ‘alīmun ḥakim(un).

Kansi kana bo (bampika) zola kuteka nge (Muhammad), pana kieleka na ntwala ya yina bo me teka Allah, yo yina yandi me pesa nge kiyeka na zulu na bo. Allah kele Muntu ya me zaba mambu yonso, ya mayele yonso.

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَهَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالَّذِيْنَ اٰوَوْا وَّنَصَرُوْٓا اُولٰۤىِٕكَ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَاۤءُ بَعْضٍۗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَلَمْ يُهَاجِرُوْا مَا لَكُمْ مِّنْ وَّلَايَتِهِمْ مِّنْ شَيْءٍ حَتّٰى يُهَاجِرُوْاۚ وَاِنِ اسْتَنْصَرُوْكُمْ فِى الدِّيْنِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ اِلَّا عَلٰى قَوْمٍۢ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيْثَاقٌۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

innal-lażīna āmanū wa hājarū wa jāhadū bi'amwālihim wa anfusihim fī sabīlillāhi wal-lażīna āwaw wa naṣarū ulā'ika ba‘ḍuhum auliyā'u ba‘ḍ(in), wal-lażīna āmanū wa lam yuhājirū mā lakum miw walāyatihim min syai'in ḥattā yuhājirū, wa inistanṣarūkum fid-dīni fa ‘alaikumun naṣru illā ‘alā qaumim bainakum wa bainahum mīṡāq(un), wallāhu bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka mpi ke kwendaka kuzinga na insi ya nkaka mpi ke salaka ngolo ti kimvwama mpi mioyo na bo na nzila ya Allah mpi bantu yina ke pesaka kisika ya kubumbana mpi ke pesaka lusadisu (na ba Muhajirin), bo ke taninaka bo na bo. Mpe (sambu na) bayina ke kwikila kansi me kwenda ve na insi ya nkaka, kele ve ata ti mukumba mosi sambu na nge na kutanina bo, tii kuna bo ta kwenda na insi ya nkaka. (Kansi) kana bo lomba nge lusadisu na (kutanina) dibundu, pana nge kele na kiyeka ya kupesa lusadisu katula kaka na bantu yina me sala kuwakana na kati na nge ti bo. Mpi Allah kele Muntu ya ke monaka mambu yonso ya beno ke salaka.

وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا بَعْضُهُمْ اَوْلِيَاۤءُ بَعْضٍۗ اِلَّا تَفْعَلُوْهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِى الْاَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيْرٌۗ

wal-lażīna kafarū ba‘ḍuhum auliyā'u ba‘ḍ(in), illā taf‘alūhu takun fitnatun fil-arḍi wa fasādun kabīr(un).

Mpi bantu yina ke kwikilaka ve, bankaka na kati na bo ke taninaka bankaka. Kana beno sala ve mambu yina Allah me pesa ntuma (kutanina beno na beno), ntembe kele ve nde mubulu ta vanda na ntoto mpi kubeba ya nene ta salama.

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَهَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالَّذِيْنَ اٰوَوْا وَّنَصَرُوْٓا اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُؤْمِنُوْنَ حَقًّاۗ لَهُمْ مَّغْفِرَةٌ وَّرِزْقٌ كَرِيْمٌ

wal-lażīna āmanū wa hājarū wa jāhadū fī sabīlillāhi wal-lażīna āwaw wa naṣarū ulā'ika humul-mu'minūna ḥaqqā(n), lahum magfirtuw wa rizqun karīm(un).

Mpi bayina ke kwikilaka mpi ke kwendaka kuzinga na insi ya nkaka mpi ke salaka ngolo na nzila ya Allah, mpi bayina ke pesaka kisika ya kubumbana mpi ke pesaka lusadisu (na ba Muhajirin), bo yina kele bakwikidi ya kieleka. Bo ke bakaka ndolula mpi madia ya lukumu (mambote).

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مِنْۢ بَعْدُ وَهَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا مَعَكُمْ فَاُولٰۤىِٕكَ مِنْكُمْۗ وَاُولُوا الْاَرْحَامِ بَعْضُهُمْ اَوْلٰى بِبَعْضٍ فِيْ كِتٰبِ اللّٰهِ ۗاِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

wal-lażīna āmanū mim ba‘du wa hājarū wa jāhadū ma‘akum fa ulā'ika minkum, wa ulul-arḥāmi ba‘ḍuhum aulā biba‘ḍin fī kitābillāh(i), innallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).

Mpi bayina kwikilaka na nima ya mambu yina, na nima bo kwendaka kuzinga na insi ya nzenza mpi bo nwanaka jihad ti beno, bo kele na kati ya kimvuka na beno. Bantu ya nkaka yina kele bampangi ke vandaka ti banswa mingi na kati na bo (kuluta bayina kele ve bampangi) na kutadila Mukanda ya Allah. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya me zaba mambu yonso.