Q.S Az-Zukruf (اَلزُّخْرُف) - 89 Ntalu ya Baverse

حٰمۤ ۚ

Ḥā mīm.

Ha Mim

وَالْكِتٰبِ الْمُبِيْنِ ۙ

wal-kitābil-mubīn(i).

Sambu na Mukanda ya pwelele (Al-Qur’an).

اِنَّا جَعَلْنٰهُ قُرْاٰنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَۚ

innā ja‘alnāhu qur'ānan ‘arabiyyal la‘allakum ta‘qilūn(a).

Beto salaka Koran na Kiarabi sambu beno bakisa.

وَاِنَّهٗ فِيْٓ اُمِّ الْكِتٰبِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيْمٌ ۗ

wa innahū fī ummil-kitābi ladainā la‘aliyyun ḥakīm(un).

Mpi ya kieleka, Qur’an kele na Mukanda ya Ummul (Lauh Mahfuzh) ti Beto, ya kieleka (ya) ntalu ya mingi mpi ya kufuluka ti mayele.

اَفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحًا اَنْ كُنْتُمْ قَوْمًا مُّسْرِفِيْنَ

afa naḍribu ‘ankumuż-żikra ṣafḥan an kuntum qaumam musrifīn(a).

Ebuna keti Beto ta yambula kutindila beno baverse (bonso lukebisu) ya Qur’an, sambu beno kele bantu ya ke fwaka bansiku?

وَكَمْ اَرْسَلْنَا مِنْ نَّبِيٍّ فِى الْاَوَّلِيْنَ

wa kam arsalnā min nabiyyin fil-awwalīn(a).

Mpi baprofete ikwa Beto me tinda na bantu ya ntama.

وَمَا يَأْتِيْهِمْ مِّنْ نَّبِيٍّ اِلَّا كَانُوْا بِهٖ يَسْتَهْزِءُوْنَ

wa mā ya'tīhim min nabiyyin illā kānū bihī yastahzi'ūn(a).

Mpi konso ntangu yina mbikudi mosi vandaka kukwisa na bo, bo vandaka kuseka yandi ntangu yonso.

فَاَهْلَكْنَآ اَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشًا وَّمَضٰى مَثَلُ الْاَوَّلِيْنَ

fa ahlaknā asyadda minhum baṭsyaw wa maḍā maṡalul-awwalīn(a).

Muna kuma kiaki twafwasa awana bakala ye ngolo zayingi vana kati kwau ye mbandu ya nkangu miavioka yavioka.

وَلَىِٕنْ سَاَلْتَهُمْ مَّنْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ لَيَقُوْلُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِيْزُ الْعَلِيْمُۙ

wa la'in sa'altahum man khalaqas-samāwāti wal-arḍa layaqūlunna khalaqahunnal-‘azīzul-‘alīm(u).

Mpi kana nge yula bo nde: “Nani salaka zulu ti ntoto?” Ya kieleka, bo ta pesa mvutu nde: “Bima yonso me gangamaka na Nkwa-Ngolo Yonso, Muntu ya Me Zaba Bima Yonso.”

الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ مَهْدًا وَّجَعَلَ لَكُمْ فِيْهَا سُبُلًا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَ ۚ

allażī ja‘ala lakumul-arḍa mahdaw wa ja‘ala lakum fīhā subulal la‘allakum tahtadūn(a).

Yandi yina salaka ntoto kisika ya kuzinga sambu na beno mpi yandi salaka banzila na ntoto sambu na beno sambu beno twadisama.

وَالَّذِيْ نَزَّلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءًۢ بِقَدَرٍۚ فَاَنْشَرْنَا بِهٖ بَلْدَةً مَّيْتًا ۚ كَذٰلِكَ تُخْرَجُوْنَ

wal-lażī nazzala minas-samā'i mā'am biqadar(in), fa'ansyarnā bihī baldatam maitā(n), każālika tukhrajūn(a).

Mpi Yandi yina ke kulumusaka masa katuka na zulu na kiteso ya me fwana, mpi ti yo Beto ke vutulaka ntoto ya kufwa na luzingu. Mpila yina beno ta basisama (na maziamu).

وَالَّذِيْ خَلَقَ الْاَزْوَاجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُمْ مِّنَ الْفُلْكِ وَالْاَنْعَامِ مَا تَرْكَبُوْنَۙ

wal-lażī khalaqal-azwāja kullahā wa ja‘ala lakum minal-fulki wal-an‘āmi mā tarkabūn(a).

Mpi Yandi yina gangaka bima yonso zole-zole mpi salaka sambu na beno bamaswa ti bangombe yina beno ke tambusaka.

لِتَسْتَوٗا عَلٰى ظُهُوْرِهٖ ثُمَّ تَذْكُرُوْا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ اِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُوْلُوْا سُبْحٰنَ الَّذِيْ سَخَّرَ لَنَا هٰذَا وَمَا كُنَّا لَهٗ مُقْرِنِيْنَۙ

litastawū ‘alā ẓuhūrihī ṡumma tażkurū ni‘mata rabbikum iżastawaitum ‘alaihi wa taqūlū subḥānal-lażī sakhkhara lanā hāżā wa mā kunnā lahū muqrinīn(a).

Na mpila nde nge vanda na zulu ya mikongo na bo, mpi nge yibuka lutondo ya Mfumu na nge ntangu nge me vanda na zulu na bo; ye na mpila nde beno lenda tuba nde: “Lukumu kuvanda na Yandi yina me tula mambu yai na nsi na beto, ata beto lendaka ve kuyala yo, .

وَاِنَّآ اِلٰى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُوْنَ

wa innā ilā rabbinā lamunqalibūn(a).

ye kieleka, kwa Mfumu eto tuvutuka."

وَجَعَلُوْا لَهٗ مِنْ عِبَادِهٖ جُزْءًا ۗاِنَّ الْاِنْسَانَ لَكَفُوْرٌ مُّبِيْنٌ ۗ ࣖ

wa ja‘alū lahū min ‘ibādihī juz'ā(n), innal-insāna lakafūrum mubīn(un).

Mpi bo ke kumisaka bansadi na Yandi ya nkaka kitini ya Yandi. Ya kyeleka, yo kemonana pwelele nde bantu kemonisaka ve ntonda.

اَمِ اتَّخَذَ مِمَّا يَخْلُقُ بَنٰتٍ وَّاَصْفٰىكُمْ بِالْبَنِيْنَ ۗ

amittakhażū mimmā yakhluqu banātiw wa aṣfākum bil-banīn(a).

Keti Yandi fwete baka mwana ya nkento na kati ya bantu yina Yandi gangaka mpi kupesa nge mwana ya bakala?

وَاِذَا بُشِّرَ اَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمٰنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهٗ مُسْوَدًّا وَّهُوَ كَظِيْمٌ

wa iżā busysyira aḥaduhum bimā ḍaraba lir-raḥmāni maṡalan ẓalla wajhuhū muswaddaw wa huwa kaẓīm(un).

Mpi kana bo me pesa mosi na kati na bo nsangu ya mbote ya mambu yina bo me kumisaka mbandu sambu na Muntu ya Kuluta Nlemvo, luse na yandi ke kumaka ndombe-ndombe sambu na mawa (mpi makasi).

اَوَمَنْ يُّنَشَّؤُا فِى الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِى الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِيْنٍ

awamay yunasysya'u fil-ḥilyati wa huwa fil-khiṣāmi gairu mubīn(in).

Mpi keti yo mefwana (na kuvanda mwana ya Nzambi) sambu na muntu yina bo sansaka bonso kima ya kuyidika nitu na ntangu yandi kekukaka ve kupesa bikuma ya ngolo mpi ya pwelele na kuswana?

وَجَعَلُوا الْمَلٰۤىِٕكَةَ الَّذِيْنَ هُمْ عِبٰدُ الرَّحْمٰنِ اِنَاثًا ۗ اَشَهِدُوْا خَلْقَهُمْ ۗسَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْـَٔلُوْنَ

wa ja‘alul-malā'ikatal-lażīna hum ‘ibādur raḥmāni ināṡā(n), asyahidū khalqahum, satuktabu syahādatuhum wa yus'alūn(a).

Mpi bo salaka bawanzio ya bansadi ya (Allah) Muntu ya Kuluta Kuwila Bantu Mawa bonso bankento. Keti bo monaka lugangu (ya bawanzio)? Na nima bo ta sonika kimbangi na bo mpi bo ta lomba bo bakonti.

وَقَالُوْا لَوْ شَاۤءَ الرَّحْمٰنُ مَا عَبَدْنٰهُمْ ۗمَا لَهُمْ بِذٰلِكَ مِنْ عِلْمٍ اِنْ هُمْ اِلَّا يَخْرُصُوْنَۗ

wa qālū lau syā'ar-raḥmānu mā ‘abadnāhum, mā lahum biżālika min ‘ilm(in), in hum illā yakhruṣūn(a).

Bo tubaka nde: “Kana (Allah) Muntu ya Kuluta Kuwila Bantu Mawa zolaka, beto zolaka kusambila bo ve (bawanzio).” Ke bena ye ngangu zakete ko mu kuma kia diambu diadi. Bo kele kaka ve kaka kuyindula.

اَمْ اٰتَيْنٰهُمْ كِتٰبًا مِّنْ قَبْلِهٖ فَهُمْ بِهٖ مُسْتَمْسِكُوْنَ

am ātaināhum kitābam min qablihī fahum bihī mustamsikūn(a).

To keti Beto me pesaka bo mukanda mosi na ntwala, mpi bo kangamaka na yo?

بَلْ قَالُوْٓا اِنَّا وَجَدْنَآ اٰبَاۤءَنَا عَلٰٓى اُمَّةٍ وَّاِنَّا عَلٰٓى اٰثٰرِهِمْ مُّهْتَدُوْنَ

bal qālū innā wajadnā ābā'anā ‘alā ummatiw wa innā ‘alā āṡārihim muhtadūn(a).

Bo tubaka nkutu nde: “Ya kieleka, beto monaka nde ba-nkaka na beto vandaka kuzitisa dibundu mosi, mpi bo me twadisaka beto na kulanda bitambi na bo.”

وَكَذٰلِكَ مَآ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِيْ قَرْيَةٍ مِّنْ نَّذِيْرٍۙ اِلَّا قَالَ مُتْرَفُوْهَآ ۙاِنَّا وَجَدْنَآ اٰبَاۤءَنَا عَلٰٓى اُمَّةٍ وَّاِنَّا عَلٰٓى اٰثٰرِهِمْ مُّقْتَدُوْنَ

wa każālika mā arsalnā min qablika fī qaryatim min nażīr(in), illā qāla mutrafūhā, innā wajadnā ābā'anā ‘alā ummatiw wa innā ‘alā āṡārihim muqtadūn(a).

Mpi mutindu mosi, ntangu Beto vandaka kutinda lukebisu na ntwala na nge (Muhammad) na insi mosi, bantu yina vandaka kuzinga na kimvwama (na insi yina) vandaka kutuba ntangu yonso nde: “Ya kieleka, beto monaka ba-nkaka na beto ke landa (dibundu) mosi mpi ya kieleka beto kele kaka balandi ya makulu na bo.”

۞ قٰلَ اَوَلَوْ جِئْتُكُمْ بِاَهْدٰى مِمَّا وَجَدْتُّمْ عَلَيْهِ اٰبَاۤءَكُمْۗ قَالُوْٓا اِنَّا بِمَآ اُرْسِلْتُمْ بِهٖ كٰفِرُوْنَ

qāla awalau ji'tukum bi'ahdā mimmā wajattum ‘alaihi ābā'akum, qālū innā bimā ursiltum bihī kāfirūn(a).

(Ntumwa) tubaka nde: "Keti (beno mpi ta landa yo) ata mono natila beno (dibundu) ya kuluta mbote yina beno bakaka na (dibundu) yina ba-nkaka na beno vandaka kuzitisa." Bo vutulaka nde: “Ya kieleka, beto ke buya (dibundu) yina bo songaka beno na kuzabisa.”

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِيْنَ ࣖ

fantaqamnā minhum fanẓur kaifa kāna ‘āqibatul-mukażżibīn(a).

Na nima Beto fwaka bo, yo yina tala mambu yina ke kuminaka bantu yina ke buyaka (kieleka).

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهِيْمُ لِاَبِيْهِ وَقَوْمِهٖٓ اِنَّنِيْ بَرَاۤءٌ مِّمَّا تَعْبُدُوْنَۙ

wa iż qāla ibrāhīmu li'abīhi wa qaumihī innanī barā'um mimmā ta‘budūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Abrahami tubaka na tata na yandi ti bantu na yandi nde: “Ya kieleka, mono me katuka na mambu yina beno ke sambilaka, .

اِلَّا الَّذِيْ فَطَرَنِيْ فَاِنَّهٗ سَيَهْدِيْنِ

illāl-lażī faṭaranī fa'innahū sayahdīn(i).

katula kaka Allah yina gangaka mono; kadi kieleka, yandi ta twadisa mono."

وَجَعَلَهَا كَلِمَةً ۢ بَاقِيَةً فِيْ عَقِبِهٖ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَۗ

wa ja‘alahā kalimatam bāqiyatan fī ‘aqibihī la‘allahum yarji‘ūn(a).

Mpi (Abrahami) kumisaka yo ndinga ya kukonda nsuka sambu na bana na yandi, sambu bo vutuka (na yo).

بَلْ مَتَّعْتُ هٰٓؤُلَاۤءِ وَاٰبَاۤءَهُمْ حَتّٰى جَاۤءَهُمُ الْحَقُّ وَرَسُوْلٌ مُّبِيْنٌ

bal matta‘tu hā'ulā'i wa ābā'ahum ḥattā jā'ahumul-ḥaqqu wa rasūlum mubīn(un).

Nkutu, mono vandaka kupesa bo ti batata na bo kiese tii kuna kieleka (Quran) kwisaka na bo kumosi ti Ntumwa mosi yina vandaka kutendula yo.

وَلَمَّا جَاۤءَهُمُ الْحَقُّ قَالُوْا هٰذَا سِحْرٌ وَّاِنَّا بِهٖ كٰفِرُوْنَ

wa lammā jā'ahumul-ḥaqqu qālū hāżā siḥruw wa innā bihī kāfirūn(a).

Kansi ntangu kieleka (Qur’an) kwisilaka bo, bo tubaka nde: “Yai kele mazi, mpi ya kieleka beto ke buyaka yo.”

وَقَالُوْا لَوْلَا نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْاٰنُ عَلٰى رَجُلٍ مِّنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيْمٍ

wa qālū lau lā nuzzila hāżal-qur'ānu ‘alā rajulim minal-qaryataini ‘aẓīm(in).

Mpi bo (mpi) tubaka nde: “Sambu na nki bo tindaka ve Qur’an yai na muntu mosi ya nene (mvwama mpi ya kele ti bupusi) ya me katuka na mbanza mosi na kati ya bambanza yai zole (Mecque ti Taif)?”

اَهُمْ يَقْسِمُوْنَ رَحْمَتَ رَبِّكَۗ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَّعِيْشَتَهُمْ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَاۙ وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجٰتٍ لِّيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا ۗوَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُوْنَ

ahum yaqsimūna raḥmata rabbik(a), naḥnu qasamnā bainahum ma‘īsyatahum fil-ḥayātid-dun-yā, wa rafa‘nā ba‘ḍahum fauqa ba‘ḍin darajātil liyattakhiża ba‘ḍuhum ba‘ḍan sukhriyyā(n), wa raḥmatu rabbika khairum mimmā yajma‘ūn(a).

Keti bo ke kabulaka mawa ya Mfumu na beno? Beto ke zengaka luzingu na bo na luzingu ya nsi-ntoto yai, mpi beto me tombulaka bankaka na zulu ya bankaka na badegre, sambu bankaka na kati na bo kusadisa bankaka. Mpi mawa ya Mfumu na nge me luta yina bo ke vukisaka.

وَلَوْلَآ اَنْ يَّكُوْنَ النَّاسُ اُمَّةً وَّاحِدَةً لَّجَعَلْنَا لِمَنْ يَّكْفُرُ بِالرَّحْمٰنِ لِبُيُوْتِهِمْ سُقُفًا مِّنْ فِضَّةٍ وَّمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُوْنَۙ

wa lau lā ay yakūnan-nāsu ummataw wāḥidatal laja‘alnā limay yakfuru bir-raḥmāni libuyūtihim suqufam min fiḍḍatiw wa ma‘ārija ‘alaihā yaẓharūn(a).

Mpi kana yo vandaka ve sambu na kukanga bantu nzila ya kukuma bantu mosi (na kukonda kukwikila), Beto zolaka kusala sambu na bantu yina ke kwikilaka ve na (Allah) Muntu ya Kuluta Kuwila Bantu Mawa, balupangu ya banzo na bo ya arza, mpi bimatinu yina bo ke mataka, .

وَلِبُيُوْتِهِمْ اَبْوَابًا وَّسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِـُٔوْنَۙ

wa libuyūtihim abwābaw wa sururan ‘alaihā yattaki'ūn(a).

ye (Beto salaka mpi) bakielo ya (arza) sambu na banzo na bo, mpi (mpi) bambeto yina bo ke vandaka, .

وَزُخْرُفًاۗ وَاِنْ كُلُّ ذٰلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا ۗوَالْاٰخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِيْنَ ࣖ

wa zukhrufā(n), wa in kullu żālika lammā matā‘ul-ḥayātid-dun-yā, wal-ākhiratu ‘inda rabbika lil-muttaqīn(a).

ye (Beto ke salaka mpi) bima ya wolo. Mpi mambu yai yonso kele kaka kiese ya luzingu ya nsi-ntoto, kansi luzingu ya nima ya lufwa ti Mfumu na nge kele kaka sambu na bantu yina ke zitisaka Nzambi.

وَمَنْ يَّعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمٰنِ نُقَيِّضْ لَهٗ شَيْطٰنًا فَهُوَ لَهٗ قَرِيْنٌ

wa may ya‘syu ‘an żikrir-raḥmāni nuqayyiḍ lahū syaiṭānan fahuwa lahū qarīn(un).

Mpi konso muntu yina ta buya malongi ya Allah, Muntu ya Kuluta Kuwila Bantu Mawa (Qur’an), Beto ke bika Satana (kuvidisa yandi nzila) mpi kukuma nduku na yandi ya ngolo.

وَاِنَّهُمْ لَيَصُدُّوْنَهُمْ عَنِ السَّبِيْلِ وَيَحْسَبُوْنَ اَنَّهُمْ مُّهْتَدُوْنَ

wa innahum layaṣuddūnahum ‘anis-sabīli wa yaḥsabūna annahum muhtadūn(a).

Mpe ya kieleka, bo (ba diabulu) ke kanga bo kibeni nzila ya mbote, na ntangu bo ke yindula nde bo ke twadisama.

حَتّٰىٓ اِذَا جَاۤءَنَا قَالَ يٰلَيْتَ بَيْنِيْ وَبَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِيْنُ

Ḥattā iżā jā'anā qāla yā laita bainī wa bainaka bu‘dal-masyriqaini fa bi'sal-qarīn(u).

Na mpila nde ntangu bantu yina ke balukaka ta kwisa na Beto (na Kilumbu ya Lufutumuku) yandi ta tuba nde: "O! Kana (ntama) na kati na mono ti nge vandaka bonso ntama na kati ya esti ti westi! Ya kieleka (diabulu kele) nduku ya kuluta mbi (sambu na bantu)."

وَلَنْ يَّنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ اِذْ ظَّلَمْتُمْ اَنَّكُمْ فِى الْعَذَابِ مُشْتَرِكُوْنَ

wa lay yanfa‘akumul-yauma iẓ ẓalamtum annakum fil-‘ażābi musytarikūn(a).

Mpi (kivuvu na nge) ta sadisa nge ve ata fioti na kilumbu yina sambu nge me sala (nge mosi) mbi. Ya kieleka, beno me fwana kuvanda kumosi na mpasi yina.

اَفَاَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ اَوْ تَهْدِى الْعُمْيَ وَمَنْ كَانَ فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ

afa anta tusmi‘uṣ-ṣumma au tahdil-‘umya wa man kāna fī ḍalālim mubīn(in).

Ebuna keti nge (Muhammad) lenda sala nde kifwa baba kuwa, to (nge lenda) kupesa lutwadisu na muntu yina kele kifwa-meso (na ntima) ti na muntu yina ke bikala na kifu ya pwelele?

فَاِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَاِنَّا مِنْهُمْ مُّنْتَقِمُوْنَۙ

fa immā nażhabanna bika fa innā minhum muntaqimūn(a).

Yo yina kibeni, kana Beto lutisa beno (na ntwala nde beno nunga), pana kibeni Beto zolaka kupesa bo kaka ndola (na luzingu ya nima ya lufwa), .

اَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِيْ وَعَدْنٰهُمْ فَاِنَّا عَلَيْهِمْ مُّقْتَدِرُوْنَ

au nuriyannakal-lażī wa‘adnāhum fa'innā ‘alaihim muqtadirūn(a).

to Beto ta songa nge (ndola) yina Beto me bangisa bo. Yo yina kibeni, Beto kele ti ngolo na zulu na bo.

فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِيْٓ اُوْحِيَ اِلَيْكَ ۚاِنَّكَ عَلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

fastamsik bil-lażī ūḥiya ilaik(a), innaka ‘alā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Yo yina, simba ngolo (dibundu) yina bo me zabisaka nge. Ya kieleka, nge kele na nzila ya kusungama.

وَاِنَّهٗ لَذِكْرٌ لَّكَ وَلِقَوْمِكَ ۚوَسَوْفَ تُسْـَٔلُوْنَ

wa innahū lażikrul laka wa liqaumik(a), wa saufa tus'alūn(a).

Mpe ya kieleka, Qur’an kele kibeni lukebisu sambu na nge ti bantu na nge, mpi kilumbu mosi nge ta lomba bakonti.

وَسْـَٔلْ مَنْ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُّسُلِنَآ ۖ اَجَعَلْنَا مِنْ دُوْنِ الرَّحْمٰنِ اٰلِهَةً يُّعْبَدُوْنَ ࣖ

was'al man arsalnā min qablika mir rusulinā, aja‘alnā min dūnir-raḥmāni ālihatay yu‘badūn(a).

Mpi yula (Muhammad) binati-nsangu na beto ya beto tindaka na ntwala na nge nde: “Keti beto me tula nzambi ya nkaka katula (Allah) Muntu ya kuluta mawa sambu na kusambila?”

وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا مُوْسٰى بِاٰيٰتِنَآ اِلٰى فِرْعَوْنَ وَمَلَا۟ىِٕهٖ فَقَالَ اِنِّيْ رَسُوْلُ رَبِّ الْعٰلَمِيْنَ

wa laqad arsalnā mūsā bi'āyātinā ilā fir‘auna wa mala'ihī fa qāla innī rasūlu rabbil-‘ālamīn(a).

Mpi ya kieleka, Beto tindaka Moize ti bimangu na beto na Faraon ti na bamfumu ya bantu na yandi. Yo yina yandi (Moize) tubaka nde: “Ya kieleka mono kele kinati-nsangu ya me katuka na Mfumu ya bansi yonso.”

فَلَمَّا جَاۤءَهُمْ بِاٰيٰتِنَآ اِذَا هُمْ مِّنْهَا يَضْحَكُوْنَ

falammā jā'ahum bi'āyātinā iżā hum minhā yaḍḥakūn(a).

Yo yina ntangu yandi (Moize) kwisaka na bo kunata bimangu na Beto, bo sekaka yandi mbala mosi.

وَمَا نُرِيْهِمْ مِّنْ اٰيَةٍ اِلَّا هِيَ اَكْبَرُ مِنْ اُخْتِهَاۗ وَاَخَذْنٰهُمْ بِالْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَ

wa mā nurīhim min āyatin illā hiya akbaru min ukhtihā, wa akhażnāhum bil-‘ażābi la‘allahum yarji‘ūn(a).

Mpi beto songaka bo ve kimangu katula kaka kana (kimangu) vandaka nene kuluta bimangu (ya ntete). Mpi beto pesaka bo ndola sambu bo vutuka (na nzila ya mbote).

وَقَالُوْا يٰٓاَيُّهَ السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَۚ اِنَّنَا لَمُهْتَدُوْنَ

wa qālū yā ayyuhas-sāḥirud‘u lanā rabbaka bimā ‘ahida ‘indak(a), innanā lamuhtadūn(a).

Ye bo tubaka nde: "O nganga-nkisi! Sambila Mfumu na nge na (kukatula) beto mutindu yandi me sila nge; kieleka beto (kana kisambu na nge me baka mvutu) ta vanda bantu ya ke twadisama."

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ اِذَا هُمْ يَنْكُثُوْنَ

falammā kasyafnā ‘anhumul-‘ażāba iżā hum yankuṡūn(a).

Yo yina ntangu beto katulaka bo ndola, mbala mosi (mpi) bo fwaka lusilu na bo.

وَنَادٰى فِرْعَوْنُ فِيْ قَوْمِهٖ قَالَ يٰقَوْمِ اَلَيْسَ لِيْ مُلْكُ مِصْرَ وَهٰذِهِ الْاَنْهٰرُ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِيْۚ اَفَلَا تُبْصِرُوْنَۗ

wa nādā fir‘aunu fī qaumihī qāla yā qaumi alaisa lī mulku miṣra wa hāżihil-anhāru tajrī min taḥtī, afalā tubṣirūn(a).

Ebuna Faraon bingaka bantu na yandi (ntangu) nde: "O bantu na mono! Keti kimfumu ya Ezipte kele ve ya mono mpi (keti) banzadi yai ke kulumuka ve na nsi na mono; keti beno ke mona ve?"

اَمْ اَنَا۠ خَيْرٌ مِّنْ هٰذَا الَّذِيْ هُوَ مَهِيْنٌ ەۙ وَّلَا يَكَادُ يُبِيْنُ

am ana khairum min hāżal-lażī huwa mahīn(un), wa lā yakādu yubīn(u).

Keti mono me luta ve muntu yai (Moize) yina kele muntu ya fioti mpi yina lenda tendula ve ata fioti (bangogo na yandi)?

فَلَوْلَآ اُلْقِيَ عَلَيْهِ اَسْوِرَةٌ مِّنْ ذَهَبٍ اَوْ جَاۤءَ مَعَهُ الْمَلٰۤىِٕكَةُ مُقْتَرِنِيْنَ

falau lā ulqiya ‘alaihi aswiratum min żahabin au jā'a ma‘ahul-malā'ikatu muqtarinīn(a).

Ebuna sambu na nki yandi (Moize) lwataka ve mitaku ya wolo to yandi lombaka ve wanzio na kukwisa ti yandi sambu na kukwenda ti yandi?”

فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهٗ فَاَطَاعُوْهُ ۗاِنَّهُمْ كَانُوْا قَوْمًا فٰسِقِيْنَ

fastakhaffa qaumahū fa aṭā‘ūh(u), innahum kānū qauman fāsiqīn(a).

Yo yina (Farao) ti bangogo yai vandaka ti bupusi na bantu na yandi, na mpila nde bo lemfukilaka yandi. Kieleka, yau i nkangu ambi.

فَلَمَّآ اٰسَفُوْنَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَاَغْرَقْنٰهُمْ اَجْمَعِيْنَۙ

falammā āsafūnantaqamnā minhum fa agraqnāhum ajma‘īn(a).

Yo yina ntangu bo pesaka Beto makasi, beto pesaka bo ndola, na nima beto dindisaka bo yonso (na nzadi-mungwa), .

فَجَعَلْنٰهُمْ سَلَفًا وَّمَثَلًا لِّلْاٰخِرِيْنَ ࣖ

fa ja‘alnāhum salafaw wa maṡalal lil-ākhirīn(a).

Yo yina beto kumisaka bo bantu ya ntete (bantu) mpi dilongi sambu na bantu yina ta kwisa na nima.

۞ وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا اِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّوْنَ

wa lammā ḍuribabnu maryama maṡalan iżā qaumuka minhu yaṣiddūn(a).

Mpi ntangu bo sadilaka mwana ya Maryam (Isa) bonso mbandu, na kintulumukina bantu na beno (dikanda ya Quraysh) sepelaka sambu na yo.

وَقَالُوْٓا ءَاٰلِهَتُنَا خَيْرٌ اَمْ هُوَ ۗمَا ضَرَبُوْهُ لَكَ اِلَّا جَدَلًا ۗبَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُوْنَ

wa qālū a'ālihatunā khairun am huw(a), mā ḍarabūhu laka illā jadalā(n), bal hum qaumun khaṣimūn(a).

Bo tubaka nde: “Inki kima ya kuluta mbote, banzambi na beto to yandi (Isa)?” Bo pesaka nge ve (kingana) kansi kaka ti lukanu ya kuswana, kieleka bo kele bantu ya ke zolaka kuswana.

اِنْ هُوَ اِلَّا عَبْدٌ اَنْعَمْنَا عَلَيْهِ وَجَعَلْنٰهُ مَثَلًا لِّبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ ۗ

in huwa illā ‘abdun an‘amnā ‘alaihi wa ja‘alnāhu maṡalal libanī isrā'īl(a).

Yandi (Isa) vandaka kima ve kansi nsadi yina beto pesaka yandi nlemvo (mbikudulu) ye beto kumisaka yandi mbandu ya dilongi sambu na bana ya Israele.

وَلَوْ نَشَاۤءُ لَجَعَلْنَا مِنْكُمْ مَّلٰۤىِٕكَةً فِى الْاَرْضِ يَخْلُفُوْنَ

wa lau nasyā'u laja‘alnā minkum malā'ikatan fil-arḍi yakhlufūn(a).

Mpi kana beto zolaka, beto zolaka kusala bawanzio (katuka na ndonga ya bantu tii na ndonga ya bantu) na kati na beno bonso bantu yina ta yinga beno na ntoto.

وَاِنَّهٗ لَعِلْمٌ لِّلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَاتَّبِعُوْنِۗ هٰذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِيْمٌ

wa innahū la‘ilmul lis-sā‘ati falā tamtarunna bihā wattabi‘ūn(i), hāżā ṣirāṭum mustaqīm(un).

Mpi ya kieleka, yandi (Yez) kele kibeni kidimbu ya kukwisa ya Ngunga. Muna kuma kiaki, ka kala ye lukatikisu ko mu diambu diodio (Kilumbu kia Nsuka) ye landa Mono. Yai kele nzila ya kusungama.

وَلَا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطٰنُۚ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

wa lā yaṣuddannakumusy-syaiṭān(u), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).

Mpi kubuya ve ata fioti na Satana; Ya kieleka, Satana kele mbeni ya kieleka sambu na nge.

وَلَمَّا جَاۤءَ عِيْسٰى بِالْبَيِّنٰتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ وَلِاُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِيْ تَخْتَلِفُوْنَ فِيْهِۚ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاَطِيْعُوْنِ

wa lammā jā'a ‘īsā bil-bayyināti qāla qad ji'tukum bil-ḥikmati wa li'ubayyina lakum ba‘ḍal-lażī takhtalifūna fīh(i), fattaqullāha wa aṭī‘ūn(i).

Mpi ntangu Yezu kwisaka ti bansangu, yandi tubaka nde: “Ya kieleka, mono me kwisa na beno ti mayele mpi sambu na kutendudila beno ndambu ya mambu ya beno ke tula ntembe, yo yina beno wa Allah boma mpi beno lemfukila mono.”

اِنَّ اللّٰهَ هُوَ رَبِّيْ وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوْهُۗ هٰذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِيْمٌ

innallāha huwa rabbī wa rabbukum fa‘budūh(u), hāżā ṣirāṭum mustaqīm(un).

Ya kieleka Allah, yandi kele Mfumu na mono mpi Mfumu na beno, yo yina beno sambila yandi. Yai kele nzila ya kusungama.”

فَاخْتَلَفَ الْاَحْزَابُ مِنْۢ بَيْنِهِمْ ۚفَوَيْلٌ لِّلَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ اَلِيْمٍ

fakhtalafal-aḥzābu mim bainihim, fawailul lil-lażīna ẓalamūmin ‘ażābi yaumin alīm(in).

Kansi bimvuka (yina kele) ke swaswana na kati na yo, yo yina mawa na bantu ya mbi sambu na ndola ya kilumbu ya mpasi (Kilumbu ya Lusambisu).

هَلْ يَنْظُرُوْنَ اِلَّا السَّاعَةَ اَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَّهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ

hal yanẓurūna illas-sā‘ata an ta'tiyahum bagtataw wa hum lā yasy‘urūn(a).

Keti bo ke vingila kaka nde Kilumbu ya Lufwa kukwisila bo na kintulumukina mpi bo ke bakisa yo ve?

اَلْاَخِلَّاۤءُ يَوْمَىِٕذٍۢ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ اِلَّا الْمُتَّقِيْنَ ۗ ࣖ

al-akhillā'u yauma'iżim ba‘ḍuhum liba‘ḍin ‘aduwwun illal-muttaqīn(a).

Banduku ya Bosom na kilumbu yina vandaka kumengana bo na bo, katula kaka bantu yina vandaka kusambila Nzambi.

يٰعِبَادِ لَاخَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلَآ اَنْتُمْ تَحْزَنُوْنَۚ

yā ‘ibādi lā khaufun ‘alaikumul-yauma wa lā antum taḥzanūn(a).

E bansadi na mono! Boma ta vanda ve sambu na beno na kilumbu yina mpi beno ta vanda ve na mawa.

اَلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا بِاٰيٰتِنَا وَكَانُوْا مُسْلِمِيْنَۚ

allażīna āmanū bi'āyātinā wa kānū muslimīn(a).

(Disongidila) bayina ke kwikilaka na baverse na Beto ye bo ke lemfukaka.

اُدْخُلُوا الْجَنَّةَ اَنْتُمْ وَاَزْوَاجُكُمْ تُحْبَرُوْنَ

udkhulul-jannata antum wa azwājukum tuḥbarūn(a).

Kota na zulu, nge ti nduku na nge ta vanda na kiese."

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِّنْ ذَهَبٍ وَّاَكْوَابٍ ۚوَفِيْهَا مَا تَشْتَهِيْهِ الْاَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْاَعْيُنُ ۚوَاَنْتُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَۚ

yuṭāfu ‘alaihim biṣiḥāfim min żahabiw wa akwāb(in), wa fīhā mā tasytahīhil-anfusu wa talażżul-a‘yun(u), wa antum fīhā khālidūn(a).

Bo vandaka kulutisa yo na nziunga ya bima ya wolo mpi ya makopa, mpi na zulu kuvandaka ti konso kima yina ntima vandaka kuzola mpi konso kima yina vandaka kusepedisa meso. Mpi beno ta zinga na kati na yo.

وَتِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِيْٓ اُوْرِثْتُمُوْهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ

wa tilkal-jannatul-latī ūriṡtumūhā bimā kuntum ta‘malūn(a).

Mpi yina kele zulu yina ta baka difwa na nge sambu na bisalu ya mbote ya nge me sala.

لَكُمْ فِيْهَا فَاكِهَةٌ كَثِيْرَةٌ مِّنْهَا تَأْكُلُوْنَ

lakum fīhā fākihatun kaṡīratum minhā ta'kulūn(a).

Na zulu kele ti bambuma mingi sambu na nge, yankaka nge ta dia.

اِنَّ الْمُجْرِمِيْنَ فِيْ عَذَابِ جَهَنَّمَ خٰلِدُوْنَۖ

innal-mujrimīna fī ‘ażābi jahannama khālidūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ta sala masumu ta bikala kimakulu na mpasi ya Bilungi.

لَا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ فِيْهِ مُبْلِسُوْنَ ۚ

lā yufattaru ‘anhum wa hum fīhi mublisūn(a).

Yo me lembika ve (ndola) sambu na bo, mpi bo ke vidisa kivuvu na kati na yo.

وَمَا ظَلَمْنٰهُمْ وَلٰكِنْ كَانُوْا هُمُ الظّٰلِمِيْنَ

wa mā ẓalamnāhum wa lākin kānū humuẓ-ẓālimīn(a).

Ye beto salaka bo mbi ve, kansi bo kudisala mbi bo mosi.

وَنَادَوْا يٰمٰلِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَۗ قَالَ اِنَّكُمْ مّٰكِثُوْنَ

wa nādau yā māliku liyaqḍi ‘alainā rabbuk(a), qāla innakum mākiṡūn(a).

Bo vandaka kuboka nde: "O (Wanzio) Malik! Bika nde Mfumu na nge kufwa beto." Yandi vutulaka nde: “Ya kieleka, nge ta bikala (na Tiya yai).”

لَقَدْ جِئْنٰكُمْ بِالْحَقِّ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كٰرِهُوْنَ

laqad ji'nākum bil-ḥaqqi wa lākinna akṡarakum lil-ḥaqqi kārihūn(a).

Kieleka, Beto me kwisa na beno ti kieleka, kansi mingi na kati na beno ke mengaka yo.

اَمْ اَبْرَمُوْٓا اَمْرًا فَاِنَّا مُبْرِمُوْنَۚ

am abramū amran fa innā mubrimūn(a).

To keti bo me yidika komplo, kansi Beto me yidika pula.

اَمْ يَحْسَبُوْنَ اَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوٰىهُمْ ۗ بَلٰى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُوْنَ

am yaḥsabūna annā lā nasma‘u sirrahum wa najwāhum, balā wa rusulunā ladaihim yaktubūn(a).

To keti bo ke yindula nde Beto ke waka ve binsweki mpi mambu yina bo ke tubaka na nsi-nsi? Ya kieleka, Beto ke waka, mpi binati-nsangu na beto (bawanzio) ke sonikaka yo ntangu yonso ti bo.

قُلْ اِنْ كَانَ لِلرَّحْمٰنِ وَلَدٌ ۖفَاَنَا۠ اَوَّلُ الْعٰبِدِيْنَ

qul in kāna lir-raḥmāni walad(un), fa ana awwalul-‘ābidīn(a).

Tuba (Muhammad) nde: “Kana yo kele kieleka nde Nzambi ya Kuluta Mawa kele ti mwana, pana mono muntu me pesa ntete lukumu (mwana).

سُبْحٰنَ رَبِّ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُوْنَ

subḥāna rabbis-samāwāti wal-arḍi rabbil-‘arsyi ‘ammā yaṣifūn(a).

Lukumu kuvanda na Mfumu ya zulu ti ya ntoto, Mfumu ya Kiti ya Kimfumu, na yina bo ke pesaka."

فَذَرْهُمْ يَخُوْضُوْا وَيَلْعَبُوْا حَتّٰى يُلٰقُوْا يَوْمَهُمُ الَّذِيْ يُوْعَدُوْنَ

fa żarhum yakhūḍū wa yal‘abū ḥattā yulāqū yaumahumul-lażī yū‘adūn(a).

Yo yina bika bo dinda (na kifu) mpi bo sakana tii kuna bo ta lungisa kilumbu yina bo silaka bo.

وَهُوَ الَّذِيْ فِى السَّمَاۤءِ اِلٰهٌ وَّ فِى الْاَرْضِ اِلٰهٌ ۗوَهُوَ الْحَكِيْمُ الْعَلِيْمُ

wa huwal-lażī fis-samā'i ilāhuw wa fil-arḍi ilāh(un), wa huwal-ḥakīmul-‘alīm(u).

Mpi Yandi kele Mfumu (bo ke sambilaka) na zulu mpi Mfumu (bo ke sambilaka) na ntoto mpi Yandi kele Muntu ya Mayele, Muntu ya Me Zaba Mambu Yonso.

وَتَبٰرَكَ الَّذِيْ لَهٗ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۚوَعِنْدَهٗ عِلْمُ السَّاعَةِۚ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

wa tabārakal-lażī lahū mulkus-samāwāti wal-arḍi wa mā bainahumā, wa ‘indahū ‘ilmus-sā‘ah(ti), wa ilaihi turja‘ūn(a).

Mpi Lukumu kuvanda na (Allah) yina kele mfumu ya kimfumu ya zulu ti ya ntoto, ti yina kele na kati na yo; ye na yandi kele nzayilu ya Kilumbu ya Lusambisu ye na Yandi beno ta vutuka.

وَلَا يَمْلِكُ الَّذِيْنَ يَدْعُوْنَ مِنْ دُوْنِهِ الشَّفَاعَةَ اِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

wa lā yamlikul-lażīna yad‘ūna min dūnihisy-syafā‘ata illā man syahida bil-ḥaqqi wa hum ya‘lamūn(a).

Mpi bayina ke bingaka bantu ya nkaka katula kaka Allah, bo ta baka ve kisambu (lusadisu na luzingu ya nima ya lufwa); katula kaka bayina ke zabaka kieleka (tawhid) mpi bo ke kwikilaka na yo.

وَلَىِٕنْ سَاَلْتَهُمْ مَّنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُوْلُنَّ اللّٰهُ فَاَنّٰى يُؤْفَكُوْنَۙ

wa la'in sa'altahum man khalaqahum layaqūlunnallāhu fa annā yu'fakūn(a).

Mpi kana nge yula bo nde: “Nani gangaka bo, bo ta pesa mvutu kibeni nde: “Allah,” ebuna inki mutindu bo lenda baluka (na kusambila Allah),”

وَقِيْلِهٖ يٰرَبِّ اِنَّ هٰٓؤُلَاۤءِ قَوْمٌ لَّا يُؤْمِنُوْنَۘ

wa qīlihī yā rabbi inna hā'ulā'i qaumul lā yu'minūn(a).

ye (Allah zaba) kutuba na yandi (Muhammad) nde: “O Mfumu na mono, kieleka bo kele bantu ya ke kwikilaka ve.”

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلٰمٌۗ فَسَوْفَ يَعْلَمُوْنَ ࣖ

faṣfaḥ ‘anhum wa qul salām(un), fa saufa ya‘lamūn(a).

Yo yina, baluka na ntwala na bo mpi tuba nde, “Salam (au revoir).” Na nima bo ta zaba (destin na bo ya mbi).