Q.S Almujaadilah (اَلْمُجَادِلَة) - 22 Baay’ina Keeyyata

قَدْ سَمِعَ اللّٰهُ قَوْلَ الَّتِيْ تُجَادِلُكَ فِيْ زَوْجِهَا وَتَشْتَكِيْٓ اِلَى اللّٰهِ ۖوَاللّٰهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَاۗ اِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌۢ بَصِيْرٌ

qad sami‘allāhu qaulal-latī tujādiluka fī zaujihā wa tasytakī ilallāh(i), wallāhu yasma‘u taḥāwurakumā, innallāha samī‘um baṣīr(un).

Dhugumatti, Rabbiin jecha dubartii waa’ee abbaa manaa isii sirratti (Muhammad) himata bantee, (dubbicha) Rabbiitti iyyatte dhaga’ee jira, Rabbiin haasawa isin lamaan gidduu jiru dhaga’eera. Dhugumatti Rabbiin waan hunda dhaga’u, waan hunda arguudha.

اَلَّذِيْنَ يُظٰهِرُوْنَ مِنْكُمْ مِّنْ نِّسَاۤىِٕهِمْ مَّا هُنَّ اُمَّهٰتِهِمْۗ اِنْ اُمَّهٰتُهُمْ اِلَّا الّٰۤـِٔيْ وَلَدْنَهُمْۗ وَاِنَّهُمْ لَيَقُوْلُوْنَ مُنْكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُوْرًاۗ وَاِنَّ اللّٰهَ لَعَفُوٌّ غَفُوْرٌ

allażīna yuẓāhirūna minkum min nisā'ihim mā hunna ummahātihim, in ummahātuhum illal-lā'ī waladnahum, wa innahum layaqūlūna munkaram minal-qauli wa zūrā(n), wa innallāha la‘afuwwun gafūr(un).

Warri isin keessaa haadha manaa isaaniif zihaar godhan, (haadhotii manaa isaanii akka haadha isaaniitti ilaalaa, garuu) haadha manaa isaanii haadha isaanii miti. Haati isaanii dubartoota isaan deesse qofa. Dhugumatti immoo dhuguma jecha dogoggoraa fi soba dubbataniiru. Dhugumatti Rabbiin Araarama, Irra Araarama.

وَالَّذِيْنَ يُظٰهِرُوْنَ مِنْ نِّسَاۤىِٕهِمْ ثُمَّ يَعُوْدُوْنَ لِمَا قَالُوْا فَتَحْرِيْرُ رَقَبَةٍ مِّنْ قَبْلِ اَنْ يَّتَمَاۤسَّاۗ ذٰلِكُمْ تُوْعَظُوْنَ بِهٖۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

wal-lażīna yuẓāhirūna min nisā'ihim ṡumma ya‘ūdūna limā qālū fa taḥrīru raqabatim min qabli ay yatamāssā, żālikum tū‘aẓūna bih(ī), wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Akkasumas warri haadha manaa isaanii irratti zihar godhan, ergasii waan dubbatan deebifatan, sana booda (jaarsi haadha manaa lamaan osoo hin makamin dura gabricha tokko bilisa baasuun isaan irraa eegama). Kun waan isin barsiifamtan, Rabbiin waan isin hojjattan irratti of eeggata.

فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ اَنْ يَّتَمَاۤسَّاۗ فَمَنْ لَّمْ يَسْتَطِعْ فَاِطْعَامُ سِتِّيْنَ مِسْكِيْنًاۗ ذٰلِكَ لِتُؤْمِنُوْا بِاللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖۗ وَتِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ ۗوَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

famal lam yajid faṣiyāmu syahraini mutatābi‘aini min qabli ay yatamāssā, famal lam yastaṭi‘ fa iṭ‘āmu sittīna miskīnā(n), żālika litu'minū billāhi wa rasūlih(ī), wa tilka ḥudūdullāh(i), wa lil-kāfirīna ‘ażābun alīm(un).

Kanaafuu namni (gabricha isaa bilisa baasuu) hin dandeenye, sana booda (inni) osoo lamaan isaanii hin makamin ji’a lama walitti aansuun soomuu qaba. Garuu namni qarshii hin dandeenye, sana booda hiyyeeyyii jaatama nyaachisuun (dirqama). Akkasitti Rabbii fi Ergamaa Isaatti amantu. Kuni seera Rabbiiti, warri isaan hin ajajamne adabbii baay’ee nama dhukkubsutu isaan irra ga’a.

اِنَّ الَّذِيْنَ يُحَاۤدُّوْنَ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ كُبِتُوْا كَمَا كُبِتَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَقَدْ اَنْزَلْنَآ اٰيٰتٍۢ بَيِّنٰتٍۗ وَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ مُّهِيْنٌۚ

innal-lażīna yuḥāddūnallāha wa rasūlahū kubitū kamā kubital-lażīna min qablihim wa qad anzalnā āyātim bayyināt(in), wa lil-kāfirīna ‘ażābum muhīn(un).

Dhugumatti warri Rabbii fi Ergamaa Isaa morman akkuma warra isaan dura dhufan salphifamuun isaanii hin oolu. Dhugumattis ragaa ifa ta’e ibsineerra. Warri gananiis adabbii salphina argatu.

يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللّٰهُ جَمِيْعًا فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوْاۗ اَحْصٰىهُ اللّٰهُ وَنَسُوْهُۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيْدٌ ࣖ

yauma yab‘aṡuhumullāhu jamī‘an fa yunabbi'uhum bimā ‘amilū, aḥṣāhullāhu wa nasūh(u), wallāhu ‘alā kulli syai'in syahīd(un).

Guyyaa sana Waaqayyo hunduma isaanii du'aa kaase, wanta isaan hojjetanis itti hime. Rabbiin isaan (hojii gaarii sana hunda) lakkaa’a, osoo isaan dagatanillee. Rabbiin immoo Ragaa waan hundaati.

اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۗ مَا يَكُوْنُ مِنْ نَّجْوٰى ثَلٰثَةٍ اِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ اِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَآ اَدْنٰى مِنْ ذٰلِكَ وَلَآ اَكْثَرَ اِلَّا هُوَ مَعَهُمْ اَيْنَ مَا كَانُوْاۚ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوْا يَوْمَ الْقِيٰمَةِۗ اِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ

alam tara annallāha ya‘lamu mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), mā yakūnu min najwā ṡalāṡatin illā huwa rābi‘uhum wa lā khamsatin illā huwa sādisuhum wa lā adnā min żālika wa lā akṡara illā huwa ma‘ahum aina mā kānū, ṡumma yunabbi'uhum bimā ‘amilū yaumal-qiyāmah(ti), innallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).

Waan samii keessa jiruu fi waan dachii keessa jiru hunda Rabbiin akka beeku hin argituu? Sadii gidduutti haasawa dhoksaan hin jiru garuu Inni afraffaadha. Inni ja’affaadha malee shan hin jiran. Sana gadis ta’e kana caalaas hin jiran garuu Inni bakka jiranitti isaan waliin jira. Sana booda guyyaa qiyaamaa waan dur hojjatan isaan beeksisa. Dhugumatti Rabbiin waan hunda beekudha.

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ نُهُوْا عَنِ النَّجْوٰى ثُمَّ يَعُوْدُوْنَ لِمَا نُهُوْا عَنْهُ وَيَتَنٰجَوْنَ بِالْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُوْلِۖ وَاِذَا جَاۤءُوْكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللّٰهُ ۙوَيَقُوْلُوْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِمْ لَوْلَا يُعَذِّبُنَا اللّٰهُ بِمَا نَقُوْلُۗ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُۚ يَصْلَوْنَهَاۚ فَبِئْسَ الْمَصِيْرُ

alam tara ilal-lażīna nuhū ‘anin-najwā ṡummā ya‘ūdūna limā nuhū ‘anhu wa yatanājauna bil-iṡmi wal-‘udwāni wa ma‘ṣiyatir-rasūl(i), wa iżā jā'ūka ḥayyauka bimā lam yuḥayyika bihillāh(u), wa yaqūlūna fī anfusihim lau lā yu‘ażżibunallāhu bimā naqūl(u), ḥasbuhum jahannam(u), yaṣlaunahā, fa bi'sal-maṣīr(u).

Warra haasawa dhoksaa gochuun dhoowwaman, sana booda gara dhorkaa sanatti deebi’anii haasawa dhoksaa godhanii cubbuu, diinummaa, Ergamaaf ajajamuu diduu isaanii hin arginee? Yeroo gara kee (yaa Muhammad) dhufan immoo haala Rabbiin siif ajajeen ala haala biraatiin nagaa si gaafatu. Isaanis ofumaan "Rabbiin maaliif waan dubbannu nu hin adabne?" Isaanif gahaadha ibidda jahannam, kan isaan itti seenan. Kanaafuu bakki hamtuu akkamii dha.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا تَنَاجَيْتُمْ فَلَا تَتَنَاجَوْا بِالْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُوْلِ وَتَنَاجَوْا بِالْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ الَّذِيْٓ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā tanājaitum falā tatanājau bil-iṡmi wal-‘udwāni wa ma‘ṣiyatir-rasūli wa tanājau bil-birri wat-taqwā, wattaqullāhal-lażī ilaihi tuḥsyarūn(a).

Yaa warra amantan! Yeroo marii dhoksaa gootan gocha cubbuu, diinummaa fi Ergamaaf ajajamuu diduu irratti hin mari'atinaa. Garuu waa'ee gocha gaarummaa fi Waaqayyoon sodaachuu haasa'aa. Rabbiin itti deebitee walitti qabamtu immoo sodaadhu.

اِنَّمَا النَّجْوٰى مِنَ الشَّيْطٰنِ لِيَحْزُنَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَلَيْسَ بِضَاۤرِّهِمْ شَيْـًٔا اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗوَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُوْنَ

innaman-najwā minasy-syaiṭāni liyaḥzunal-lażīna āmanū wa laisa biḍārrihim syai'an illā bi'iżnillāh(i), wa ‘alallāhi falyatawakkalil-mu'minūn(a).

Dhugumatti, haasawa dhoksaan hojii sheyxaana keessaa tokko, akka mu’umintoonni gaddaniif, garuu hayyama Rabbiitiin malee xiqqoollee isaan hin miidhan. Rabbiin immoo mu'umintoonni imaanaa isaanii haa kaa'an.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا قِيْلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوْا فِى الْمَجٰلِسِ فَافْسَحُوْا يَفْسَحِ اللّٰهُ لَكُمْۚ وَاِذَا قِيْلَ انْشُزُوْا فَانْشُزُوْا يَرْفَعِ اللّٰهُ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مِنْكُمْۙ وَالَّذِيْنَ اُوْتُوا الْعِلْمَ دَرَجٰتٍۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā qīla lakum tafassaḥū fil-majālisi fafsaḥū yafsaḥillāhu lakum, wa iżā qīlansyuzū fansyuzū yarfa‘illāhul-lażīna āmanū minkum, wal-lażīna ūtul-‘ilma darajāt(in), wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Yaa warra amantan! "Yaa'ii keessatti bakka kenni" yoo siin jedhame, egaa bakka kenni, dhugumatti Rabbiin bakka siif kenna. Akkasumas "Dhaabadhaa" yeroo jedhamu, egaa ka'aa, dhugumatti Rabbiin warra isin keessaa amananii fi warra beekumsi kennameef sadarkaa muraasaan (sadarkaa) ol kaasa. Waan isin hojjattan immoo Rabbiin Quba qaba.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُوْلَ فَقَدِّمُوْا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوٰىكُمْ صَدَقَةً ۗذٰلِكَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَاَطْهَرُۗ فَاِنْ لَّمْ تَجِدُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā nājaitumur-rasūla fa qaddimū baina yaday najwākum ṣadaqah(tan), żālika khairul lakum wa aṭhar(u), fa'illam tajidū fa innallāha gafūrur raḥīm(un).

Yaa warra amantan! Yeroo Ergamaa wajjin haasawa addaa gootan, haasawa (qabachuu) dura sadaqaa (hiyyeessaaf) kennuu qabdu. Sun siif wayya, qulqulluus. Garuu yoo (waan sadaqaan kennamuu qabu) hin arganne ta’e dhugumatti Rabbiin Araaramaa, Rahmata godhaa dha.

ءَاَشْفَقْتُمْ اَنْ تُقَدِّمُوْا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوٰىكُمْ صَدَقٰتٍۗ فَاِذْ لَمْ تَفْعَلُوْا وَتَابَ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ فَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ وَاَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ ۗوَاللّٰهُ خَبِيْرٌ ۢبِمَا تَعْمَلُوْنَ ࣖ

a'asyfaqtum an tuqaddimū baina yaday najwākum ṣadaqāt(in), fa iż lam taf‘alū wa tāballāhu ‘alaikum fa'aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāta wa aṭī‘ullāha wa rasūlah(ūwallāhu khabīrum bimā ta‘malūn(a).

Ergamaa wajjin haasa'uu (haasa'uu) dura sadaqaa waan kenniteef (hiyyeessa ta'uu) sodaattaa? Garuu yoo hin hojjatin Rabbiin siif araarama ta'e salaata raawwadhu, zakaa kafalaa Rabbii fi Ergamaa Isaatiif ajajamuu! Rabbiinis waan isin hojjattan irratti of eeggannoo guddaa godha.

۞ اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْۗ مَا هُمْ مِّنْكُمْ وَلَا مِنْهُمْۙ وَيَحْلِفُوْنَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

alam tara ilal-lażīna tawallau qauman gaḍiballāhu ‘alaihim, mā hum minkum wa lā minhum, wa yaḥlifūna ‘alal-każibi wa hum ya‘lamūn(a).

Warra (munaafiqoonni) ummata Rabbiin aarse fira godhatanii fudhatan hin hubannee? Namoonni sun (ummata) keessan irraas miti (ummata) isaanii irraas miti. Osoo beekaniis sobaan kakatu.

اَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيْدًاۗ اِنَّهُمْ سَاۤءَ مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

a‘addallāhu lahum ‘ażāban syadīdā(n), innahum sā'a mā kānū ya‘malūn(a).

Rabbiin adabbii baayyee hamaa isaanif qopheessee jira. Dhuguma, wanti isaan hojjetan akkam hamaa.

اِتَّخَذُوْٓا اَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوْا عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ فَلَهُمْ عَذَابٌ مُّهِيْنٌ

ittakhażū aimānahum junnatan fa ṣaddū ‘an sabīlillāhi falahum ‘ażābum muhīn(un).

Kakaa isaanii gaachana godhu, sana booda (nama) karaa Rabbii irraa gufachiisu, sana booda isaaniif adabbiin salphina ni jiraata.

لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ اَمْوَالُهُمْ وَلَآ اَوْلَادُهُمْ مِّنَ اللّٰهِ شَيْـًٔاۗ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۗ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

lan tugniya ‘anhum amwāluhum wa lā aulāduhum minallāhi syai'ā(n), ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Qabeenyi isaanii fi ijoolleen isaanii adabbii Rabbii irraa faaydaa (gargaaru) tokkollee hin qaban. Isaan jiraattota si'ool ti, bara baraan achitti hafu.

يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللّٰهُ جَمِيْعًا فَيَحْلِفُوْنَ لَهٗ كَمَا يَحْلِفُوْنَ لَكُمْ وَيَحْسَبُوْنَ اَنَّهُمْ عَلٰى شَيْءٍۗ اَلَآ اِنَّهُمْ هُمُ الْكٰذِبُوْنَ

yauma yab‘aṡuhumullāhu jamī‘an fa yaḥlifūna lahū kamā yaḥlifūna lakum wa yaḥsabūna annahum ‘alā syai'(in), alā innahum humul-kāżibūn(a).

(yaadadhaa) Guyyaa Rabbiin hunda isaanii ol kaasu, isaanis akkuma isin kakatan (mushrik akka hin taane) Isatti kakatan, waan tokko (faayidaa) argatu jedhanii yaadu. Sobdoota ta'uu isaanii beekaa.

اِسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطٰنُ فَاَنْسٰىهُمْ ذِكْرَ اللّٰهِ ۗ اُولٰۤىِٕكَ حِزْبُ الشَّيْطٰنِۗ اَلَآ اِنَّ حِزْبَ الشَّيْطٰنِ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ

istaḥważa ‘alaihimusy-syaiṭānu fa'ansāhum żikrallāh(i), ulā'ika ḥizbusy-syaiṭān(i), alā inna ḥizbasy-syaiṭāni humul-khāsirūn(a).

Sheyxaanni isaan injifatee, zikrii Rabbii akka irraanfatan godheera; isaan dhaaba seexanaa ti. Dhaabni seexanaa dhaaba mo'amu ta'uu beeki.

اِنَّ الَّذِيْنَ يُحَاۤدُّوْنَ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗٓ اُولٰۤىِٕكَ فِى الْاَذَلِّيْنَ

innal-lażīna yuḥāddūnallāha wa rasūlahū ulā'ika fil-ażallīn(a).

Dhugumatti warri Rabbii fi Ergamaa Isaa morman namoota tuffataman keessaa tokko.

كَتَبَ اللّٰهُ لَاَغْلِبَنَّ اَنَا۠ وَرُسُلِيْۗ اِنَّ اللّٰهَ قَوِيٌّ عَزِيْزٌ

kataballāhu la'aglibanna ana wa rusulī, innallāha qawiyyun ‘azīz(un).

Rabbiin "Aniifi ergamoonni koo dhugumatti ni injifanna" jedhee murteessee jira. Dhugumatti Rabbiin olta’aa, olta’aa dha.

لَا تَجِدُ قَوْمًا يُّؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ يُوَاۤدُّوْنَ مَنْ حَاۤدَّ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَلَوْ كَانُوْٓا اٰبَاۤءَهُمْ اَوْ اَبْنَاۤءَهُمْ اَوْ اِخْوَانَهُمْ اَوْ عَشِيْرَتَهُمْۗ اُولٰۤىِٕكَ كَتَبَ فِيْ قُلُوْبِهِمُ الْاِيْمَانَ وَاَيَّدَهُمْ بِرُوْحٍ مِّنْهُ ۗوَيُدْخِلُهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَاۗ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوْا عَنْهُۗ اُولٰۤىِٕكَ حِزْبُ اللّٰهِ ۗ اَلَآ اِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ ࣖ

lā tajidu qaumay yu'minūna billāhi wal-yaumil ākhiri yuwāddūna man ḥāddallāha wa rasūlahū wa lau kānū ābā'ahum au abnā'ahum au ikhwānahum au ‘asyīratahum, ulā'ika kataba fī qulūbihimul-īmāna wa ayyadahum birūḥim minh(u), wa yudkhiluhum jannātin tajrī min taḥtihal-anhāru khālidīna fīhā, raḍiyallāhu ‘anhum wa raḍū ‘anh(u), ulā'ika ḥizbullāh(i), alā inna ḥizballāhi humul-mufliḥūn(a).

Ati (Muhammad) namoota Rabbii fi Aakhiratti amanan warra Rabbii fi Ergamaa Isaa morman waliin jaalala qaban hin argattu, namoonni sun abbaa, ilma, obboleessa ykn maatii isaanii yoo ta’ellee. Isaan kun namoota qalbii isaanii keessatti Rabbiin iimaana dhaabee Rabbiin gargaarsa isa biraa dhufuun isaan jabeesseedha. Ergasii iddoowwan biqiltuu laggeen jala yaa’an, bara baraan keessa jiraatan keessa isaan galche. Rabbiin isaan irraa tole isaanis kan Isaa (rahmata baay’ee) quufa. Isaan garee Waaqayyooti. Dhugumatti gareen Rabbii kan carraa ta'uu yaadadhu.