Q.S Saba’ (سَبَأ) - 54 Baay’ina Keeyyata

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِيْ لَهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى الْاٰخِرَةِۗ وَهُوَ الْحَكِيْمُ الْخَبِيْرُ

al-ḥamdu lillāhil-lażī lahū mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍi wa lahul-ḥamdu fil-ākhirah(ti), wa huwal-ḥakīmul-khabīr(u).

Galanni Rabbiin waan samii keessa jiruu fi waan dachii keessa jiruu fi galata jireenya boodaa hunduu Rabbiif haa ta'u. Innis Ogeessa, Irra Sirriidha.

يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى الْاَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاۤءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيْهَاۗ وَهُوَ الرَّحِيْمُ الْغَفُوْرُ

ya‘lamu mā yaliju fil-arḍi wa mā yakhruju minhā wa mā yanzilu minas-samā'i wa mā ya‘ruju fīhā, wa huwar-raḥīmul-gafūr(u).

Waan dachee seenu, waan ishee keessaa bahu, waan samii irraa bu'uu fi waan itti ol ka'u ni beeka. Inni immoo rahmata godhaa, araaramaadha.

وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لَا تَأْتِيْنَا السَّاعَةُ ۗقُلْ بَلٰى وَرَبِّيْ لَتَأْتِيَنَّكُمْۙ عٰلِمِ الْغَيْبِۙ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَآ اَصْغَرُ مِنْ ذٰلِكَ وَلَآ اَكْبَرُ اِلَّا فِيْ كِتٰبٍ مُّبِيْنٍۙ

wa qālal-lażīna kafarū lā ta'tīnas-sā‘ah(tu), qul balā wa rabbī lata'tiyannakum, ‘ālimul-gaib(i), lā ya‘zubu ‘anhu miṡqālu żarratin fis-samāwāti wa lā fil-arḍi wa lā aṣgaru min żālika wa lā akbaru illā fī kitābim mubīn(in).

Warri kafare immoo "Guyyaan Qiyaamaa nuuf hin dhuftu" jedhu. Akkana jedhi, "Dhugumatti ni dhufa, Gooftaa kiyya kan wanta hin mul'anne beekuun, Qiyaamaan sitti dhufti. Samii irrattis ta'e dachee irrattis akka zaraatti ulfaataa ta'e, sana caalaa xiqqaa ykn guddaa, wanti hundinuu Kitaaba ifa ta'e (Lauh Mahfuzh) keessatti (barreeffamee) jira" jedhi.

لِّيَجْزِيَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِۗ اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ مَّغْفِرَةٌ وَّرِزْقٌ كَرِيْمٌ

liyajziyal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāt(i), ulā'ika lahum magfiratuw wa rizqun karīm(un).

kanaaf Inni (Rabbiin) warra amananii fi hojii gaggaarii hojjataniif mindaa ni kenna. Dhiifama fi rizqii kabajamaa (samii) argatu.

وَالَّذِيْنَ سَعَوْ فِيْٓ اٰيٰتِنَا مُعٰجِزِيْنَ اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ عَذَابٌ مِّنْ رِّجْزٍ اَلِيْمٌ

wal-lażīna sa‘au fī āyātinā mu‘ājizīna ulā'ika lahum ‘ażābum mir rijzin alīm(un).

Warri mallattoolee keenya laaffisuu (adabbii Keenya fashaleessuu) ni danda’u jedhanii yaaduudhaan (mormuudhaaf) carraaqan, adabbii, adabbii baay’ee nama dhukkubsu ni argatu.

وَيَرَى الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْعِلْمَ الَّذِيْٓ اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ هُوَ الْحَقَّۙ وَيَهْدِيْٓ اِلٰى صِرَاطِ الْعَزِيْزِ الْحَمِيْدِ

wa yaral-lażīna ūtul-‘ilmal-lażī unzila ilaika mir rabbika huwal-ḥaqq(a), wa yahdī ilā ṣirāṭil-‘azīzil-ḥamīd(i).

Akkasumas warri beekkumsi kennameef (Namoonni Kitaabaa) (wahhiin) Rabbii kee irraa gara sitti (Muhammad) gadi bu’e dhugaa fi (nama) karaa (Rabbiin) Rabbii olta’aa, Faarfatamaa ta’etti qajeelcha.

وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلٰى رَجُلٍ يُّنَبِّئُكُمْ اِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍۙ اِنَّكُمْ لَفِيْ خَلْقٍ جَدِيْدٍۚ

wa qālal-lażīna kafarū hal nadullukum ‘alā rajuliy yunabbi'ukum iżā muzziqtum kulla mumazzaq(in), innakum lafī khalqin jadīd(in).

Kaafiroonni immoo (saahiboota isaaniitiin), “Nama qaamni keessan guutumatti yeroo balleessu, dhugumatti uumama haaraa keessatti akka kaafamtan isin beeksisu isinitti agarsiifnaa?

اَفْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا اَمْ بِهٖ جِنَّةٌ ۗبَلِ الَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ فِى الْعَذَابِ وَالضَّلٰلِ الْبَعِيْدِ

aftarā ‘alallāhi każiban am bihī jinnah(tun), balil-lażīna lā yu'minūna bil-ākhirati fil-‘ażābi waḍ-ḍalālil-ba‘īd(i).

Rabbiin irratti soba tolchaa jira moo maraataa?” (Lakki), garuu warri jireenya boodaatti hin amanne dararaa fi dogoggora kana caalu keessa jiru.

اَفَلَمْ يَرَوْا اِلٰى مَا بَيْنَ اَيْدِيْهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِۗ اِنْ نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْاَرْضَ اَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِّنَ السَّمَاۤءِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيْبٍ ࣖ

afalam yarau ilā mā baina aidīhim wa mā khalfahum minas-samā'i wal-arḍ(i), in nasya' nakhsif bihimul-arḍa au nusqiṭ ‘alaihim kisafam minas-samā'(i), inna fī żālika la'āyatal likulli ‘abdim munīb(in).

Kanaaf samii fi dachii isaan duraa fi duuba isaanii jiruuf xiyyeeffannaa hin kennan? Osoo fedha taanee silaa dachee keessatti isaan awwaalna ykn samii irraa ciccitaa isaan irratti buusna turre. Dhugumatti, sana keessatti dhuguma gabricha (gara Isaatti) deebi’u hundaaf mallattoon (humna Rabbii) jira.

۞ وَلَقَدْ اٰتَيْنَا دَاوٗدَ مِنَّا فَضْلًاۗ يٰجِبَالُ اَوِّبِيْ مَعَهٗ وَالطَّيْرَ ۚوَاَلَنَّا لَهُ الْحَدِيْدَۙ

wa laqad ātainā dāwūda minnā faḍlā(n), yā jibālu awwibī ma‘ahū waṭ-ṭair(a), wa alannā lahul-ḥadīd(a).

Dhugumattis, Dawudiif kennaa Nurraa kennine. (Nutis), "Yaa gaara fi simbirroota! Daawud waliin irra deddeebi'aa ol kaasaa" jenne, sibiilli isaaf lallaafne, .

اَنِ اعْمَلْ سٰبِغٰتٍ وَّقَدِّرْ فِى السَّرْدِ وَاعْمَلُوْا صَالِحًاۗ اِنِّيْ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

ani‘mal sābigātiw wa qaddir fis-sardi wa‘malū ṣāliḥā(n), innī bimā ta‘malūna baṣīr(un).

jechuunis) meeshaa waraanaa gurguddaa hojjechuu fi hodhuu isaanii safaruu; hojii gaariis hojjedhu. Dhugumatti, ani waan isin hojjettan hunda kan argaadha.

وَلِسُلَيْمٰنَ الرِّيْحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَّرَوَاحُهَا شَهْرٌۚ وَاَسَلْنَا لَهٗ عَيْنَ الْقِطْرِۗ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَّعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِاِذْنِ رَبِّهٖۗ وَمَنْ يَّزِغْ مِنْهُمْ عَنْ اَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيْرِ

wa lisulaimānar-rīḥa guduwwuhā syahruw wa rawāḥuhā syahr(un), wa asalnā lahū ‘ainal-qiṭr(i), wa minal-jinni may ya‘malu baina yadaihi bi'iżni rabbih(ī), wa may yazig minhum ‘an amrinā nużiqhu min ‘ażābis-sa‘īr(i).

Bubbee immoo Solomoon isa imalli isaa ganama akka imala ji’a tokkoo ta’ee fi imalli isaa galgalaa akka imala ji’a tokkoo ta’eef gadi galchine, sibiila diimaa baqfame akka isaaf dhangala’u goone. Jinniin eeyyama Rabbii isaaniitiin isa dura hojjatan tokko tokkos ni turan. Isaan keessaa namni ajaja Keenya irraa maqe immoo, Azaaba ibidda boba’aa isa dhandhamna.

يَعْمَلُوْنَ لَهٗ مَا يَشَاۤءُ مِنْ مَّحَارِيْبَ وَتَمَاثِيْلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُوْرٍ رّٰسِيٰتٍۗ اِعْمَلُوْٓا اٰلَ دَاوٗدَ شُكْرًا ۗوَقَلِيْلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُوْرُ

ya‘malūna lahū mā yasyā'u mim maḥārība wa tamāṡīla wa jifānin kal-jawābi wa qudūrir-rāsiyāt(in), i‘malū āla dāwūda syukrā(n), wa qalīlum min ‘ibādiyasy-syakūr(u).

Isaan (jinoonni) akka waan inni barbaadetti Solomoniif hojjetan, gamoo dheeraa, siidaa, saanii (akka guddaa) akka bishaan kuufamaa fi qodaa (ibidda irratti) hafe (hojjechuu) dabalatee. Yaa maatii Dawud galata galchu (Rabbiif) hojjadhu. Gabroota koo keessaas baayyee muraasni galateeffatu.

فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلٰى مَوْتِهٖٓ اِلَّا دَاۤبَّةُ الْاَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَاَتَهٗ ۚفَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ اَنْ لَّوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوْا فِى الْعَذَابِ الْمُهِيْنِۗ

falammā qaḍainā ‘alaihil-mauta mā dallahum ‘alā mautihī illā dābbatul-arḍi ta'kulu minsa'atah(ū), falammā kharra tabayyanatil-jinnu allau kānū ya‘lamūnal-gaiba mā labiṡū fil-‘ażābil-muhīn(i).

Egaa yeroo du’a isaaf (Suleemaan) murteessinee turtii ulee isaa nyaate malee wanti du’a isaa isaanitti agarsiise hin jiru. Kanaafuu yeroo inni kufe jinni yoo waan hin mul’anne beekanii azaaba salphisaa keessa akka hin hafne ni beeka ture.

لَقَدْ كَانَ لِسَبَاٍ فِيْ مَسْكَنِهِمْ اٰيَةٌ ۚجَنَّتٰنِ عَنْ يَّمِيْنٍ وَّشِمَالٍ ەۗ كُلُوْا مِنْ رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوْا لَهٗ ۗبَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَّرَبٌّ غَفُوْرٌ

laqad kāna lisaba'in fī maskanihim āyah(tun), jannatāni ‘ay yamīniw wa syimāl(in), kulū mir rizqi rabbikum wasykurū lah(ū), baldatun ṭayyibatuw wa rabbun gafūr(un).

Dhugumatti, ummata Sabaatiif mallattoon (guddina Waaqayyoo) mana jireenyaa isaanii keessa ture, innis iddoo dhaabaa lama mirgaa fi bitaan, (isaaniif akkas jedhame), "Rizii Gooftaan keessan (kan kenne) irraa nyaadhaa isa galateeffadhaa. (Biyya keessan) biyya gaarii (mijataa) yoo ta'u (Waaqayyo keessan) Waaqayyo hunda caalaa dhiifama godhudha."

فَاَعْرَضُوْا فَاَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنٰهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ اُكُلٍ خَمْطٍ وَّاَثْلٍ وَّشَيْءٍ مِّنْ سِدْرٍ قَلِيْلٍ

fa a‘raḍū fa arsalnā ‘alaihim sailal-‘arimi wa baddalnāhum bijannataihim jannataini żawātai ukulin khamṭiw wa aṡliw wa syai'im min sidrin qalīl(in).

Garuu isaan garagalchan, kanaaf lolaa guddaa isaan irratti erginee iddoo biqiltuu isaanii lamaan iddoo biqiltuu lama firii hadhaawaatiin, muka Atsl tokkoo fi muka Sidrii muraasaan bakka buufne.

ذٰلِكَ جَزَيْنٰهُمْ بِمَا كَفَرُوْاۗ وَهَلْ نُجٰزِيْٓ اِلَّا الْكَفُوْرَ

Żālika jazaināhum bimā kafarū, wa hal nujāzī illal-kafūr(a).

Akkasitti kufrii isaaniif mindaa isaaniif kennina, kaafiroota baay’ee ciccimoo ta’an qofa irratti adabbii ni kennina.

وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِيْ بٰرَكْنَا فِيْهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَّقَدَّرْنَا فِيْهَا السَّيْرَۗ سِيْرُوْا فِيْهَا لَيَالِيَ وَاَيَّامًا اٰمِنِيْنَ

wa ja‘alnā bainahum wa bainal-qural-latī bāraknā fīhā quran ẓāhirataw wa qaddarnā fihas-sair(a), sīrū fīhā layāliya wa ayyāman āminīn(a).

Isaanis (ummata Saba') fi biyyoota eebbifne (Syam) jidduuttis, biyyoota ollaa hedduu goonee biyyoota sana gidduutti (fageenya) imala murteessine. Biyyoota kana keessa halkanii fi guyyaa nagaan deemaa.

فَقَالُوْا رَبَّنَا بٰعِدْ بَيْنَ اَسْفَارِنَا وَظَلَمُوْٓا اَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنٰهُمْ اَحَادِيْثَ وَمَزَّقْنٰهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُوْرٍ

fa qālū rabbanā bā‘id baina asfārinā wa ẓalamū anfusahum fa ja‘alnāhum aḥādīṡa wa mazzaqnāhum kulla mumazzaq(in), inna fī żālika la'āyātil likulli ṣabbārin syakūr(in).

Kanaaf "Yaa Gooftaa keenya imala keenya fagoo godhi" jedhanii (jechuun) of balleessan; Kanaaf mata duree haasawa goonee lafatti balleessine. Dhugumatti, sana keessatti dhuguma nama obsa fi galata qabu hundaaf mallattoon (humna Rabbii) ni jira.

وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ اِبْلِيْسُ ظَنَّهٗ فَاتَّبَعُوْهُ اِلَّا فَرِيْقًا مِّنَ الْمُؤْمِنِيْنَ

wa laqad ṣaddaqa ‘alaihim iblīsu ẓannahū fattaba‘ūhu illā farīqam minal-mu'minīn(a).

Dhugumattis, seexanni dhugaa himannaa isaa isaan amansiisuu waan danda’eef, amantoota tokko tokko malee isa duukaa bu’an.

وَمَا كَانَ لَهٗ عَلَيْهِمْ مِّنْ سُلْطَانٍ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُّؤْمِنُ بِالْاٰخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِيْ شَكٍّ ۗوَرَبُّكَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيْظٌ ࣖ

wa mā kāna lahū ‘alaihim min sulṭānin illā lina‘lama may yu'minu bil-ākhirati mimman huwa minhā fī syakk(in), wa rabbuka ‘alā kulli syai'in ḥafīẓ(un).

Akkasumas humni (seexanaa) isaan irratti hin jiru, garuu warra jireenya booda jiraachuutti amananii fi warra amma iyyuu shakkii qaban (jireenya boodaa) addaan baasuu dandeenyu qofaaf. Gooftaan kee immoo waan hundumaa tiksa.

قُلِ ادْعُوا الَّذِيْنَ زَعَمْتُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِۚ لَا يَمْلِكُوْنَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِيْهِمَا مِنْ شِرْكٍ وَّمَا لَهٗ مِنْهُمْ مِّنْ ظَهِيْرٍ

qulid‘ul-lażīna za‘amtum min dūnillāh(i), lā yamlikūna miṡqāla żarratin fis-samāwāti wa lā fil-arḍi wa mā lahum fīhimā min syirkiw wa mā lahū minhum min ẓahīr(in).

Jedhi (Muhammad), "Warra Rabbiin alatti (akka waaqaatti) ilaaltan waamicha! Isaan samii fi dachii keessatti hamma zaraatti illee (humna) hin qaban, samii fi dachii (uumama) samii fi dachii keessattis hirmaannaa tokkollee hin qaban isaan keessaa tokko illee Isaaf gargaaraa hin ta'u."

وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهٗٓ اِلَّا لِمَنْ اَذِنَ لَهٗ ۗحَتّٰىٓ اِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوْبِهِمْ قَالُوْا مَاذَاۙ قَالَ رَبُّكُمْۗ قَالُوا الْحَقَّۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيْرُ

wa lā tanfa‘usy-syafā‘atu ‘indahū illā liman ażina lah(ū), ḥattā iżā fuzzi‘a ‘an qulūbihim qālū māżā, qāla rabbukum, qālul-ḥaqq(a), wa huwal-‘aliyyul-kabīr(u).

Akkasumas araarsummaan (gargaarsi) Isa biraa kan fayyadu warra Inni hayyameef (shafa’aa sana argachuuf) qofaaf. Kanaafu sodaan qalbii isaanii irraa yeroo buqqa'e "Gooftaan keessan maal jedhe?" Isaanis, "(Jechoonni) dhugaadha" jedhanii deebisaniif, Inni Irra Ol'aanaa, Guddaadha.

۞ قُلْ مَنْ يَّرْزُقُكُمْ مِّنَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ قُلِ اللّٰهُ ۙوَاِنَّآ اَوْ اِيَّاكُمْ لَعَلٰى هُدًى اَوْ فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ

qul may yarzuqukum minas-samāwāti wal-arḍ(i), qulillāh(u), wa innā au iyyākum la‘alā hudan au fī ḍalālim mubīn(in).

Jedhi (Muhammad), "Eenyutu samii fi dachii irraa rizqii isiniif kenna?" “Rabbiin” jedhi, dhugumatti nuti ykn isin (mushrikoonni), dhugaa keessa ykn dogoggora ifa ta’e keessa akka jirru hin shakkisiisu.

قُلْ لَّا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّآ اَجْرَمْنَا وَلَا نُسْـَٔلُ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

qul lā tus'alūna ‘ammā ajramnā wa lā nus'alu ‘ammā ta‘malūn(a).

“Waan nuti hojjennuun isin hin gaafatamtu, nutis waan isin hojjataniif hin gaafatamnu” jedhi.

قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّۗ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيْمُ

qul yajma‘u bainanā rabbunā ṡumma yaftaḥu bainanā bil-ḥaqq(i), wa huwal-fattāḥul-‘alīm(u).

Akkana jedhi "Gooftaan keenya hunda keenya walitti qaba, sana booda nu gidduutti sirritti murteessa. Innis hunda murteessaa, hunda beekudha."

قُلْ اَرُوْنِيَ الَّذِيْنَ اَلْحَقْتُمْ بِهٖ شُرَكَاۤءَ كَلَّا ۗبَلْ هُوَ اللّٰهُ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ

qul arūniyal-lażīna alḥaqtum bihī syurakā'a kallā, bal huwallāhul-‘azīzul-ḥakīm(u).

Akkana jedhi, "Ibaadaa akka hiriyoota (Isaa)tti Isaaf maxxansitu natti agarsiisi, hin danda'amu! Dhugaa dubbachuuf, Inni Rabbii olta'aa, ogeessa hundaati."

وَمَآ اَرْسَلْنٰكَ اِلَّا كَاۤفَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيْرًا وَّنَذِيْرًا وَّلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

wa mā arsalnāka illā kāffatal lin-nāsi basyīraw wa nażīraw wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

Akkasumas isin (Muhammad) osoo hin taane, ilma namaa hundaaf akka nama oduu gammachiisaa fi akka akeekkachiisaatti malee, garuu namoonni baay’een hin beekan.

وَيَقُوْلُوْنَ مَتٰى هٰذَا الْوَعْدُ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa yaqūlūna matā hāżal-wa‘du in kuntum ṣādiqīn(a).

Isaanis, “Ati dhugaa yoo dubbatte abdiin kun yoom dhufa?”

قُلْ لَّكُمْ مِّيْعَادُ يَوْمٍ لَّا تَسْتَأْخِرُوْنَ عَنْهُ سَاعَةً وَّلَا تَسْتَقْدِمُوْنَ ࣖ

qul lakum mī‘ādu yaumil lā tasta'khirūna ‘anhu sā‘ataw wa lā tastaqdimūn(a).

Akkana jedhi, “Guyyaa waadaan (Guyyaa Qiyaamaa) qabda, harkifannaa ykn ariifannaa isaa battalumatti gaafachuu hin dandeessu.”

وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لَنْ نُّؤْمِنَ بِهٰذَا الْقُرْاٰنِ وَلَا بِالَّذِيْ بَيْنَ يَدَيْهِۗ وَلَوْ تَرٰىٓ اِذِ الظّٰلِمُوْنَ مَوْقُوْفُوْنَ عِنْدَ رَبِّهِمْۖ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضِ ِۨالْقَوْلَۚ يَقُوْلُ الَّذِيْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِلَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا لَوْلَآ اَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِيْنَ

wa qālal-lażīna kafarū lan nu'mina bihāżal-qur'āni wa lā bil-lażī baina yadaih(i), wa lau tarā iżiẓ-ẓālimūna mauqūfūna ‘inda rabbihim, yarji‘u ba‘ḍuhum ilā ba‘ḍinil-qaul(a), yaqūlul-lażīnastuḍ‘ifū lil-lażīnastakbarū lau lā antum lakunnā mu'minīn(a).

Warri kafare immoo "Nuti Qur'aana kanattis ta'e (akkasumas) Kitaaba duraattis hin amannu" jedhu. Akkasumas (akkam nama suukanneessa) yommuu badii hojjetan Gooftaa isaanii duratti dhiyaatan gariin isaanii dubbii isaanii warra kaaniif akka deebisan yoo argite; Namoonni akka dadhabootti ilaalaman namoota of tuuluun "osoo isin hin taane silaa amantoota taana turre" jedhu.

قَالَ الَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا لِلَّذِيْنَ اسْتُضْعِفُوْٓا اَنَحْنُ صَدَدْنٰكُمْ عَنِ الْهُدٰى بَعْدَ اِذْ جَاۤءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُّجْرِمِيْنَ

qālal-lażīnastakbarū lil-lażīnastuḍ‘ifū anaḥnu ṣadadnākum ‘anil-hudā ba‘da iż jā'akum bal kuntum mujrimīn(a).

Warri of tuuluun warra akka dadhabootti ilaalamaniin, "Erga qajeelfamni sitti dhufee booda qajeelfama akka hin arganne kan isin dhoorne nuti turre? (Lakki!) Dhugumatti isin ofii keessanii warra cubbuu hojjettaniidha" jedhu.

وَقَالَ الَّذِيْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِلَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا بَلْ مَكْرُ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ اِذْ تَأْمُرُوْنَنَآ اَنْ نَّكْفُرَ بِاللّٰهِ وَنَجْعَلَ لَهٗٓ اَنْدَادًا ۗوَاَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَاَوُا الْعَذَابَۗ وَجَعَلْنَا الْاَغْلٰلَ فِيْٓ اَعْنَاقِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْاۗ هَلْ يُجْزَوْنَ اِلَّا مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

wa qālal-lażīnastuḍ‘ifū lil-lażīnastakbarū bal makrul-laili wan-nahāri iż ta'murūnanā an nakfura billāhi wa naj‘ala lahū andādā(n), wa asarrun-nadāmata lammā ra'awul-‘ażāb(a), wa ja‘alnal-aglāla fī a‘nāqil-lażīna kafarū, hal yujzauna illā mā kānū ya‘malūn(a).

Warri akka dadhabootti ilaalaman immoo warra of tuuluun, "(Lakki!) Dhugumatti halkanii fi guyyaa (kan nu gufachiisu) gowwoomsaa (keenya) ti, yeroo ati Rabbiin kafarree Isa waliin shariika ta'uuf nu waamtu." Badii argan gaabbii isaanii ibsan. Warra kaafirootaas mormatti hidhaa kaa'annee jirra. Akka waan hojjetaniin malee hin badhaafaman.

وَمَآ اَرْسَلْنَا فِيْ قَرْيَةٍ مِّنْ نَّذِيْرٍ اِلَّا قَالَ مُتْرَفُوْهَآ ۙاِنَّا بِمَآ اُرْسِلْتُمْ بِهٖ كٰفِرُوْنَ

wa mā arsalnā min qaryatim min nażīrin illā qāla mutrafūhā, innā bimā ursiltum bihī kāfirūn(a).

Akkasumas yeroo hunda biyya tokkotti akeekkachiisaa erginu, namoonni qananiin jiraatan (biyya sana keessa) "waan akka ergamaa jette guutummaatti ni ganna" jedhan.

وَقَالُوْا نَحْنُ اَكْثَرُ اَمْوَالًا وَّاَوْلَادًاۙ وَّمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِيْنَ

wa qālū naḥnu akṡaru amwālaw wa aulādā(n), wa mā naḥnu bimu‘ażżabīn(a).

Isaanis, "Nuti qabeenyaa fi ijoollee (si caalaa) qabna malee hin adabamnu" jedhan.

قُلْ اِنَّ رَبِّيْ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيَقْدِرُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

qul inna rabbī yabsuṭur-rizqa limay yasyā'u wa yaqdiru wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).

Akkana jedhi, “Dhugumatti Gooftaan kiyya nama fedhe rizqii bal’isee (nama fedheef) ni daangessa, garuu namoonni baay’een hin beekan.”

وَمَآ اَمْوَالُكُمْ وَلَآ اَوْلَادُكُمْ بِالَّتِيْ تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفٰىٓ اِلَّا مَنْ اٰمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًاۙ فَاُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ جَزَاۤءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوْا وَهُمْ فِى الْغُرُفٰتِ اٰمِنُوْنَ

wa mā amwālukum wa lā aulādukum bil-latī tuqarribukum ‘indanā zulfā illā man āmana wa ‘amila ṣāliḥā(n), fa'ulā'ika lahum jazā'uḍ-ḍi‘fi bimā ‘amilū wa hum fil-gurufāti āminūn(a).

Qabeenya kee ykn ijoollee kee miti kan Nutti si dhiheessu; warri amananii fi hojii gaggaarii hojjetan garuu, isaan wanta hojjetaniif mindaa dachaa argatu; iddoo olka’aa (samii irratti) immoo nagaa fi fayyaa dha.

وَالَّذِيْنَ يَسْعَوْنَ فِيْٓ اٰيٰتِنَا مُعٰجِزِيْنَ اُولٰۤىِٕكَ فِى الْعَذَابِ مُحْضَرُوْنَ

wal-lażīna yas‘auna fī āyātinā mu‘ājizīna ulā'ika fil-‘ażābi muḥḍarūn(a).

Warri aayata Keenya mormuuf yaalan immoo laaffisuuf (adabbii Keenya fashaleessuuf), adabbii jala galfamu.

قُلْ اِنَّ رَبِّيْ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖ وَيَقْدِرُ لَهٗ ۗوَمَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهٗ ۚوَهُوَ خَيْرُ الرّٰزِقِيْنَ

qul inna rabbī yabsuṭur-rizqa limay yasyā'u min ‘ibādihī wa yaqdiru lah(ū), wa mā anfaqtum min syai'in fahuwa yukhlifuh(ū), wa huwa khairur-rāziqīn(a).

Akkana jedhi, "Dhugumatti Gooftaan koo rizqii bal'isa, gabroota Isaa keessaa nama fedhe qofa irrattis daangeessa." Waan isin baastans Rabbiin bakka buusa, rizqii hundarra gaarii ta’e ni kenna.

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيْعًا ثُمَّ يَقُوْلُ لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اَهٰٓؤُلَاۤءِ اِيَّاكُمْ كَانُوْا يَعْبُدُوْنَ

wa yauma yaḥsyuruhum jamī‘an ṡumma yaqūlu lil-malā'ikati ahā'ulā'i iyyākum kānū ya‘budūn(a).

Akkasumas (yaadadhaa) guyyaa (yeroo) Rabbiin hunda isaanii walitti qabe sana booda malaaykotaan akkana jedhe "kanaan dura isin gabbaraa turan?"

قَالُوْا سُبْحٰنَكَ اَنْتَ وَلِيُّنَا مِنْ دُوْنِهِمْ ۚبَلْ كَانُوْا يَعْبُدُوْنَ الْجِنَّ اَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُّؤْمِنُوْنَ

qālū subḥānaka anta waliyyunā min dūnihim, bal kānū ya‘budūnal-jinna akṡaruhum bihim mu'minūn(a).

Ergamoonnis, "Ulfinni siif haa ta'u. Ati eegduu keenya malee isaan miti; dhugaa dubbachuuf isaan jinnii waaqeffataniiru; irra caalaan isaanii jiinitti amanu" jedhanii deebisaniif.

فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَّفْعًا وَّلَا ضَرًّا ۗوَنَقُوْلُ لِلَّذِيْنَ ظَلَمُوْا ذُوْقُوْا عَذَابَ النَّارِ الَّتِيْ كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُوْنَ

fal-yauma lā yamliku ba‘ḍukum liba‘ḍin naf‘aw wa ḍarrā(n), wa naqūlu lil-lażīna ẓalamū żūqū ‘ażāban-nāril-latī kuntum bihā tukażżibūn(a).

Egaa har'a gariin keessan humna (faayidaa fiduuf) ykn nama biraa irratti miidhaa (mormuu) hin qabdan. Warra badii hojjetaniin immoo, "Azaaba si'ool isa kanaan dura gantan isiniif dhandhamaa" jenne.

وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيٰتُنَا بَيِّنٰتٍ قَالُوْا مَا هٰذَآ اِلَّا رَجُلٌ يُّرِيْدُ اَنْ يَّصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ اٰبَاۤؤُكُمْ ۚوَقَالُوْا مَا هٰذَآ اِلَّآ اِفْكٌ مُّفْتَرًىۗ وَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاۤءَهُمْۙ اِنْ هٰذَآ اِلَّا سِحْرٌ مُّبِيْنٌ

wa iżā tutlā ‘alaihim āyātunā bayyinātin qālū mā hāżā illā rajuluy yurīdu ay yaṣuddakum ‘ammā kāna ya‘budu ābā'ukum, wa qālū mā hāżā illā ifkum muftarā(n), wa qālal-lażīna kafarū lil-ḥaqqi lammā jā'ahum, in hāżā illā siḥrum mubīn(un).

Akkasumas yeroo keeyyattoonni Keenya ifa ta’an isaaniif dubbifaman, “Namni kun waan abbootiin keessan gabbaran irraa isin dhowwuu malee homaa hin barbaadu” jedhanii, “Kun (Qur’aanni) soba tolfame malee homaa miti” jedhan. Kaafiroonni immoo dhugaan yeroo dhugaan (Qur’aanni) isaanitti dhuftu, “Kun falfala ifa ta’e malee homaa miti” jedhan.

وَمَآ اٰتَيْنٰهُمْ مِّنْ كُتُبٍ يَّدْرُسُوْنَهَا وَمَآ اَرْسَلْنَآ اِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَّذِيْرٍۗ

wa mā ātaināhum min kutubiy yadrusūnahā wa mā arsalnā ilaihim qablaka min nażīr(in).

Kitaaba isaan dubbisan immoo gonkumaa isaaniif kennine hin beeknu si dura akeekkachiisaa isaaniif erginee hin beeknu (Muhammad).

وَكَذَّبَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۙ وَمَا بَلَغُوْا مِعْشَارَ مَآ اٰتَيْنٰهُمْ فَكَذَّبُوْا رُسُلِيْۗ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيْرِ ࣖ

wa każżabal-lażīna min qablihim, wa mā balagū mi‘syāra mā ātaināhum fakażżabū rusulī, fakaifa kāna nakīr(i).

Warri isaan duraa immoo (ergamoonni) soban yoo ta’u warri (kaafiroonni Makkaa) hanga ammaatti waan nuti warra isaan duraaf kennine keessaa kurnaffaa hin arganne garuu ergamtoota koo soban. Kanaaf (ilaali) bu’aan dheekkamsa koo hammam akka suukaneessaa ta’e.

۞ قُلْ اِنَّمَآ اَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍۚ اَنْ تَقُوْمُوْا لِلّٰهِ مَثْنٰى وَفُرَادٰى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوْاۗ مَا بِصَاحِبِكُمْ مِّنْ جِنَّةٍۗ اِنْ هُوَ اِلَّا نَذِيْرٌ لَّكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيْدٍ

qul innamā a‘iẓukum biwāḥidah(tin), an taqūmū lillāhi maṡnā wa furādā ṡumma tatafakkarū, mā biṣāḥibikum min jinnah(tin), in huwa illā nażīrul lakum baina yadai ‘ażābin syadīd(in).

Akkana jedhi, "Ani waan tokko qofa si akeekkachiisuu barbaada, innis lama lamatti ykn addaan baatee Rabbiin (iklaasadhaan) akka fudhattu, sana booda (waa'ee Muhaammad) akka yaaddu. Hiriyaan kee xiqqoollee maraataa miti. Inni adabbii cimaa sana dura (fudhachuu) dura akeekkachiisa siif ta'uu malee homaa miti."

قُلْ مَا سَاَلْتُكُمْ مِّنْ اَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْۗ اِنْ اَجْرِيَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ ۚوَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيْدٌ

qul mā sa'altukum min ajrin fahuwa lakum, in ajriya illā ‘alallāh(i), wa huwa ‘alā kulli syai'in syahīd(un).

Akkana jedhi (Muhammad), "mindaa ani si kadhadhu kamiyyuu siif ta'a. Mindaan kiyya Rabbiin qofa irraati, Inni waan hunda beekudha."

قُلْ اِنَّ رَبِّيْ يَقْذِفُ بِالْحَقِّۚ عَلَّامُ الْغُيُوْبِ

qul inna rabbī yaqżifu bil-ḥaqq(i), ‘allāmul-guyūb(i).

Akkana jedhi, "Dhugumatti Gooftaan koo dhugaa ni ibsa. Inni waan hin mul'anne hunda beekaadha."

قُلْ جَاۤءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيْدُ

qul jā'al-ḥaqqu wa mā yubdi'ul-bāṭilu wa mā yu‘īd(u).

Akkana jedhi, "Dhugaan dhuftee sobni hin jalqabdu, hin deebi'u (hin)s hin deebi'u" jedhi.

قُلْ اِنْ ضَلَلْتُ فَاِنَّمَآ اَضِلُّ عَلٰى نَفْسِيْۚ وَاِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوْحِيْٓ اِلَيَّ رَبِّيْۗ اِنَّهٗ سَمِيْعٌ قَرِيْبٌ

qul in ḍalaltu fa'innamā aḍillu ‘alā nafsī, wa inihtadaitu fabimā yūḥī ilayya rabbī, innahū samī‘un qarīb(un).

Akkana jedhi, "Yoo ani jalaa bade dhugumatti ofii kootiif nan jal'a; yoo qajeelfama argadhe immoo waan Gooftaan koo natti buuse irraa kan ka'edha. Dhugumatti Inni hundumaa dhaga'aa, hunda dhihoo dha."

وَلَوْ تَرٰىٓ اِذْ فَزِعُوْا فَلَا فَوْتَ وَاُخِذُوْا مِنْ مَّكَانٍ قَرِيْبٍۙ

wa lau tarā iż fazi‘ū falā fauta wa ukhiżū mim makānin qarīb(in).

Akkasumas (akkam nama suukanneessa) yoo isaan (kaafiroota) sodaadhaan (guyyaa qiyaamaa) ajaa’ibsiifaman argite; sana booda miliquu waan hin dandeenyeef bakka dhiyoo jiru irraa (gara si’oolitti geeffamuuf) qabaman, .

وَّقَالُوْٓا اٰمَنَّا بِهٖۚ وَاَنّٰى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَّكَانٍۢ بَعِيْدٍۚ

wa qālū āmannā bih(ī), wa annā lahumut-tanāwusyu mim makānim ba‘īd(in).

akkasumas (yeroo) "Isatti amanna" jedhan. Garuu akkamitti fagoo irraa (amantii) argachuu danda’u?

وَقَدْ كَفَرُوْا بِهٖ مِنْ قَبْلُۚ وَيَقْذِفُوْنَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَّكَانٍۢ بَعِيْدٍۚ

wa qad kafarū bihī min qabl(u), wa yaqżifūna bil-gaibi mim makānim ba‘īd(in).

Dhugumatti, isaan sana dura Rabbiin gananii turan; fagoodhaas waan hin mul’anne ni gananii turan.

وَحِيْلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُوْنَۙ كَمَا فُعِلَ بِاَشْيَاعِهِمْ مِّنْ قَبْلُۗ اِنَّهُمْ كَانُوْا فِيْ شَكٍّ مُّرِيْبٍ ࣖ

wa ḥīla bainahum wa baina mā yasytahūn(a), kamā fu‘ila bi'asy-yā‘ihim min qabl(u), innahum fī syakkim murīb(in).

Isaanis fi waan isaan hawwan gidduutti danqaan kaa’ame, akkuma warra isaan dura yaada tokko qaban irratti godhame. Dhugumayyuu shakkii guddaa keessa turan.