Q.S Al-Anfal (اَلْأَنْفَال) - 75 Ntalu ya Baverse

يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَنْفَالِۗ قُلِ الْاَنْفَالُ لِلّٰهِ وَالرَّسُوْلِۚ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاَصْلِحُوْا ذَاتَ بَيْنِكُمْ ۖوَاَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗٓ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

yas'alūnaka ‘anil-anfāl(i), qulil-anfālu lillāhi war-rasūl(i), fattaqullāha wa aṣliḥū żāta bainikum, wa aṭī‘ullāha wa rasūlahū in kuntum mu'minīn(a).

Bo ke yula nge (Muhammad) mambu ya (kukabula ya) bima ya bo me botula na bitumba. Tuba nde: “Bima ya bo me botula na bitumba kele ya Allah ti ya Ntumwa (na kulanda bangidika ya Allah ti ya Ntumwa na yandi), yo yina beno wa Allah boma mpi beno tomisa bangwisana na kati ya bamfinangani, mpi beno lemfukila Allah ti Ntumwa na yandi kana beno kele bantu ya lukwikilu.”

اِنَّمَا الْمُؤْمِنُوْنَ الَّذِيْنَ اِذَا ذُكِرَ اللّٰهُ وَجِلَتْ قُلُوْبُهُمْ وَاِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ اٰيٰتُهٗ زَادَتْهُمْ اِيْمَانًا وَّعَلٰى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُوْنَۙ

innamal-mu'minūnal-lażīna iżā żukirallāhu wajilat qulūbuhum wa iżā tuliyat ‘alaihim āyātuhū zādathum īmānaw wa ‘alā rabbihim yatawakkalūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka kele bantu yina ntima na bo ke tekita kana bo tanga zina ya Allah, mpi kana bo ke tanga bo baverse na yandi, lukwikilu na bo ke kuma mingi (ke kuma ngolo) mpi bo ke tula ntima na bo kaka na Allah.

الَّذِيْنَ يُقِيْمُوْنَ الصَّلٰوةَ وَمِمَّا رَزَقْنٰهُمْ يُنْفِقُوْنَۗ

al-lażīna yuqīmūnaṣ-ṣalāta wa mimmā razaqnāhum yunfiqūn(a).

(Disongidila) bayina ke salaka bisambu mpi ke lutisaka ndambu ya madia yina Beto ke pesaka bo .

اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُؤْمِنُوْنَ حَقًّاۗ لَهُمْ دَرَجٰتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَّرِزْقٌ كَرِيْمٌۚ

ulā'ika humul-mu'minūna ḥaqqā(n), lahum darajātun ‘inda rabbihim wa magfiratuw wa rizqun karīm(un).

Bantu yai kele bantu yina ke kwikilaka kibeni. Bo ta baka diplome (ya zulu) na ntwala ya Mfumu na bo mpi ndolula mpi madia ya lukumu (mambote).

كَمَآ اَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْۢ بَيْتِكَ بِالْحَقِّۖ وَاِنَّ فَرِيْقًا مِّنَ الْمُؤْمِنِيْنَ لَكٰرِهُوْنَ

kamā akhrajaka rabbuka mim baitika bil-ḥaqq(i), wa inna farīqam minal-mu'minīna lakārihūn(a).

Kaka mutindu Mfumu na beno songaka beno na kukatuka na banzo na beno ti kieleka, ata kimvuka mosi ya bantu ya lukwikilu vandaka kuzola yo ve.

يُجَادِلُوْنَكَ فِى الْحَقِّ بَعْدَمَا تَبَيَّنَ كَاَنَّمَا يُسَاقُوْنَ اِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُوْنَ ۗ

yujādilūnaka fil-ḥaqqi ba‘da mā tabayyana ka'annamā yusāqūna ilal-mauti wa hum yanẓurūn(a).

Bo vandaka kutula ntembe ti nge (O Muhammad) sambu na kieleka na nima ya kubasika pwelele (nde bo ta nunga kibeni), bonso nde bo ke nata bo na lufwa ntangu bo ke tala.

وَاِذْ يَعِدُكُمُ اللّٰهُ اِحْدَى الطَّاۤىِٕفَتَيْنِ اَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّوْنَ اَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُوْنُ لَكُمْ وَيُرِيْدُ اللّٰهُ اَنْ يُّحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمٰتِهٖ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكٰفِرِيْنَۙ

wa iż ya‘idukumullāhu iḥdaṭ-ṭā'ifataini annahā lakum wa tawaddūna anna gaira żātisy-syaukati takūnu lakum wa yurīdullāhu ay yuḥiqqal-ḥaqqa bikalimātihī wa yaqṭa‘a dābiral-kāfirīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Allah silaka beno nde mosi na kati ya bimvuka zole (yina beno vandaka kukutana ti yo) ta vanda ya beno, na ntangu beno vandaka kuzola nde yina ya kukonda minduki kuvanda ya beno. Kansi Allah ke zola kutula kieleka na bidimbu na yandi mpi kufwa bantu yina ke kwikilaka ve kimakulu, .

لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَيُبْطِلَ الْبَاطِلَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُوْنَۚ

liyuḥiqqal-ḥaqqa wa yubṭilal-bāṭila wa lau karihal-mujrimūn(a).

sambu Yandi kukumisa kieleka (Islam) ngolo mpi kukatula luvunu (shirk) ata bantu ya masumu vandaka kuzola yo ve.

اِذْ تَسْتَغِيْثُوْنَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ اَنِّيْ مُمِدُّكُمْ بِاَلْفٍ مِّنَ الْمَلٰۤىِٕكَةِ مُرْدِفِيْنَ

iż tastagīṡūna rabbakum fastajāba lakum annī mumiddukum bi'alfim minal-malā'ikati murdifīn(a).

(Yibuka) ntangu nge sosaka lusadisu na Mfumu na nge ye Yandi vutudilaka nge nde: “Ya kieleka, mono ta natila nge lusadisu ti bawanzio funda mosi, yina ta kwisa na kulandana.”

وَمَا جَعَلَهُ اللّٰهُ اِلَّا بُشْرٰى وَلِتَطْمَىِٕنَّ بِهٖ قُلُوْبُكُمْۗ وَمَا النَّصْرُ اِلَّا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ ۗاِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wa mā ja‘alahullāhu illā busyrā wa litaṭma'inna bihī qulūbukum, wa man-naṡru illā min ‘indillāh(i), innallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

Mpi Allah salaka yo ve kansi nsangu ya mbote, sambu ntima na beno kuvanda na kiese na yo. Mpi kununga kele kaka na Allah. Ya kieleka, Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

اِذْ يُغَشِّيْكُمُ النُّعَاسَ اَمَنَةً مِّنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً لِّيُطَهِّرَكُمْ بِهٖ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطٰنِ وَلِيَرْبِطَ عَلٰى قُلُوْبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْاَقْدَامَۗ

iż yugasysyīkumun-nu‘āsa amanatam minhu wa yunazzilu ‘alaikum minas-samā'i mā'al liyuṭahhirakum bihī wa yużhiba ‘ankum rijzasy-syaiṭāni wa liyarbiṭa ‘alā qulūbikum wa yuṡabbita bihil-aqdām(a).

(Beno yibuka), ntangu Allah ke pesa beno mpongi sambu na kupesa beno ngemba ya me katuka na yandi, ye Allah ke tinda masa (mvula) na zulu na beno katuka na zulu sambu na kusukula beno na yo (mvula) ye kukatula mavwanga ya Satana na beno ye sambu na kukumisa ntima na beno ngolo ti kukumisa ngolo makulu na beno (kukangama ngolo).

اِذْ يُوْحِيْ رَبُّكَ اِلَى الْمَلٰۤىِٕكَةِ اَنِّيْ مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْاۗ سَاُلْقِيْ فِيْ قُلُوْبِ الَّذِيْنَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوْا فَوْقَ الْاَعْنَاقِ وَاضْرِبُوْا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍۗ

iż yūḥī rabbuka ilal-malā'ikati annī ma‘akum fa ṡabbitul-lażīna āmanū, sa'ulqī fī qulūbil-lażīna kafarur-ru‘ba faḍribū fauqal-a‘nāqi waḍribū minhum kulla banān(in).

(Beno yibuka), ntangu Mfumu na beno songaka bawanzio nde: "Ya kieleka mono kele ti beno, yo yina beno pesa ngolo (kikalulu ya) bantu yina me kwikilaka." Kilumbu mosi mono ta tula boma na ntima ya bantu ya ke kwikilaka ve, yo yina bula bo na zulu ya nkingu na bo mpi bula konso nsongi ya musapi na bo.

ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ شَاۤقُّوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗۚ وَمَنْ يُّشَاقِقِ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ فَاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

Żālika bi'annahum syāqqullāha wa rasūlah(ū), wa may yusyāqiqillāha wa rasūlahū fa innallāha syadīdul-‘iqāb(i).

(Bangidika) ya mutindu yina kele sambu yo ke telemina kibeni Allah ti Ntumwa na yandi; mpi konso muntu yina ta telamina Allah ti Ntumwa na yandi, kieleka, Allah ta pesa yandi ndola ya ngolo.

ذٰلِكُمْ فَذُوْقُوْهُ وَاَنَّ لِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابَ النَّارِ

Żālikum fa żūqūhu wa anna lil-kāfirīna ‘ażāban-nār(i).

Mpila yina (ndola ya inza me pesa nge), yo yina wa ndola yina. Ya kieleka, sambu na bantu yina ke kwikilaka ve, ndola ya bilungi kele (diaka).

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا لَقِيْتُمُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوْهُمُ الْاَدْبَارَۚ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā laqītumul-lażīna kafarū zaḥfan falā tuwallūhumul-adbār(a).

O bantu ya lukwikilu! Kana nge me kutana ti bantu ya ke kwikilaka ve ya ke zola kunwanisa nge, pana kupesa bo ve mukongo (vutuka nima).

وَمَنْ يُّوَلِّهِمْ يَوْمَىِٕذٍ دُبُرَهٗٓ اِلَّا مُتَحَرِّفًا لِّقِتَالٍ اَوْ مُتَحَيِّزًا اِلٰى فِئَةٍ فَقَدْ بَاۤءَ بِغَضَبٍ مِّنَ اللّٰهِ وَمَأْوٰىهُ جَهَنَّمُ ۗ وَبِئْسَ الْمَصِيْرُ

wa may yuwallihim yauma'iżin duburahū illā mutaḥarrifal liqitālin au mutaḥayyizan ilā fi'atin faqad bā'a bigaḍabim minallāhi wa ma'wāhu jahannam(u), wa bi'sal-maṣīr(u).

Mpi konso muntu yina ke vutuka na nima na ntangu yina, katula kaka kana yandi me baluka na (mayele sambu na) mvita to yandi ke zola kuvukana ti basoda ya nkaka, pana kieleka, muntu yina ke vutuka ti makasi ya me katuka na Allah, mpi kisika na yandi kele Bilungi, kisika ya kuluta mbi ya kuvutuka.

فَلَمْ تَقْتُلُوْهُمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ قَتَلَهُمْۖ وَمَا رَمَيْتَ اِذْ رَمَيْتَ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ رَمٰىۚ وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِيْنَ مِنْهُ بَلَاۤءً حَسَنًاۗ اِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

falam taqtulūhum wa lākinnallāha qatalahum, wa mā ramaita iż ramaita wa lākinallāha ramā, wa liyubliyal-mu'minīna minhu balā'an ḥasanā(n), innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Na yawu (na kutuba ya mbote) nge ve muntu fwaka bau, kansi Allah muntu fwaka bau, mpe nge ve muntu losaka ntangu nge losaka, kansi Allah muntu losaka. (Allah salaka mutindu yina sambu na kufwa bo) mpi sambu na kupesa kununga na bantu ya lukwikilu, ti kununga ya mbote. Ya kieleka, Allah ke waka mambu yonso, yandi ke zabaka mambu yonso.

ذٰلِكُمْ وَاَنَّ اللّٰهَ مُوْهِنُ كَيْدِ الْكٰفِرِيْنَ

Żālikum wa annallāha mūhinu kaidil-kāfirīn(a).

Mpila yina (nlemvo ya Allah me pesamaka na beno), ye ya kieleka, Allah ke lembisaka luvunu ya bantu ya ke kwikilaka ve.

اِنْ تَسْتَفْتِحُوْا فَقَدْ جَاۤءَكُمُ الْفَتْحُۚ وَاِنْ تَنْتَهُوْا فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْۚ وَاِنْ تَعُوْدُوْا نَعُدْۚ وَلَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْـًٔا وَّلَوْ كَثُرَتْۙ وَاَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُؤْمِنِيْنَ ࣖ

in tastaftiḥū faqad jā'akumul-fatḥ(u), wa in tantahū fa huwa khairul lakum, wa in ta‘ūdū na‘ud, wa lan tugniya ‘ankum fi'atukum syai'aw wa lau kaṡurat, wa anallāha ma‘al-mu'minīn(a).

Kana nge lomba lukanu, pana kibeni lukanu me kwisila nge; mpi kana beno bika (kimbeni na Ntumwa), pana yo kele mbote sambu na beno; mpi kana beno vutuka, Beto ta vutuka kibeni (sambu na kupesa lusadisu); mpi basoda na nge ta kuka ve kutelamina kigonsa ya fioti yina lenda katuka na nge, ata bo (basoda) kele mingi. Ya kieleka, Allah kele ti bantu ya ke kwikilaka.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَاَنْتُمْ تَسْمَعُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū aṭī‘ullāha wa rasūlahū wa lā tawallau ‘anhu wa antum tasma‘ūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno lemfukila Allah ti Ntumwa na yandi, beno buya yandi ve, ata beno ke wa (bansiku na yandi), .

وَلَا تَكُوْنُوْا كَالَّذِيْنَ قَالُوْا سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُوْنَۚ

wa lā takūnū kal-lażīna qālū sami‘nā wa hum lā yasma‘ūn(a).

mpi kuvanda ve bonso bantu yina (bantu ya luvunu) ke tubaka nde: “Beto ke widikila,” ata bo ke widikila ve (sambu ntima na bo ke buya yo).

۞ اِنَّ شَرَّ الدَّوَاۤبِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِيْنَ لَا يَعْقِلُوْنَ

inna syarrad-dawābbi ‘indallāhiṣ-ṣummul-bukmul-lażīna lā ya‘qilūn(a).

Ya kieleka, bigangwa ya luzingu ya kuluta mbi na meso ya Allah kele bayina kele bifwa-makutu ti baba (ke waka ve to ke bakisaka ve kieleka), disongidila bayina ke bakisaka ve.

وَلَوْ عَلِمَ اللّٰهُ فِيْهِمْ خَيْرًا لَّاَسْمَعَهُمْۗ وَلَوْ اَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَّهُمْ مُّعْرِضُوْنَ

wa lau ‘alimallāhu fīhim khairal la'asma‘ahum, wa lau asma‘ahum latawallau wa hum mu‘riḍūn(a).

Mpi kana Allah zabaka nde mambu ya mbote kele na kati na bo, yandi zolaka kusala nde bo kuwa. Kana Allah salaka nde bo kuwa, bo zolaka kuvutuka nima, ntangu bo vandaka kuvutuka nima.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اسْتَجِيْبُوْا لِلّٰهِ وَلِلرَّسُوْلِ اِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيْكُمْۚ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَحُوْلُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهٖ وَاَنَّهٗٓ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanustajībū lillāhi wa lir-rasūli iżā da‘ākum limā yuḥyīkum, wa‘lamū annallāha yaḥūlu bainal-mar'i wa qalbihī wa annahū ilaihi tuḥsyarūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Lungisa binga ya Allah ti ya Ntumwa, ntangu yandi ke binga nge na kima mosi ya ke pesa nge luzingu, ye zaba nde Allah me sala ndilu na kati ya muntu ti ntima na yandi ye ya kieleka yo kele na yandi kisika beno ta vukana.

وَاتَّقُوْا فِتْنَةً لَّا تُصِيْبَنَّ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مِنْكُمْ خَاۤصَّةً ۚوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

wattaqū fitnatal lā tuṣībannal-lażīna ẓalamū minkum khāṣṣah(tan), wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Mpi beno kuditanina na mpasi yina ke kuminaka kaka ve bantu ya kukonda lunungu na kati na beno. Beno zaba nde Allah kele ngolo mingi na ndola.

وَاذْكُرُوْٓا اِذْ اَنْتُمْ قَلِيْلٌ مُّسْتَضْعَفُوْنَ فِى الْاَرْضِ تَخَافُوْنَ اَنْ يَّتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَاٰوٰىكُمْ وَاَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهٖ وَرَزَقَكُمْ مِّنَ الطَّيِّبٰتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

ważkurū iż antum qalīlum mustaḍ‘afūna fil-arḍi takhāfūna ay yatakhaṭṭafakumun-nāsu fa āwākum wa ayyadakum binaṣrihī wa razaqakum minaṭ-ṭayyibāti la‘allakum tasykurūn(a).

Mpi beno yibuka, ntangu beno (ba Muhajirin) vandaka kaka (na) ntalu ya fioti, bo vandaka kunyokula beno na ntoto (Mecque), mpi beno vandaka kuwa boma nde bantu (ya Mecque) ta kanga beno, na nima Yandi pesaka beno kisika ya kulala (Médina) mpi Yandi kumisaka beno ngolo na lusadisu na Yandi mpi Yandi pesaka beno madia ya mbote ya ke pesa beno lutondo sambu beno vanda.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَخُوْنُوا اللّٰهَ وَالرَّسُوْلَ وَتَخُوْنُوْٓا اَمٰنٰتِكُمْ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā takhūnullāha war-rasūla wa takhūnū amānātikum wa antum ta‘lamūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno yekula ve Allah ti Ntumwa mpi (mpi) beno yekula ve kivuvu ya bo me pesa beno, ntangu beno me zaba.

وَاعْلَمُوْٓا اَنَّمَآ اَمْوَالُكُمْ وَاَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ ۙوَّاَنَّ اللّٰهَ عِنْدَهٗٓ اَجْرٌ عَظِيْمٌ ࣖ

wa‘lamū annamā amwālukum wa aulādukum fitnah(tun), wa annallāha ‘indahū ajrun ‘aẓīm(un).

Mpi zaba nde kimvwama na beno ti ya bana na beno kele kaka kumekama mpi ya kieleka na Allah kele ti lufutu ya nene.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِنْ تَتَّقُوا اللّٰهَ يَجْعَلْ لَّكُمْ فُرْقَانًا وَّيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّاٰتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْۗ وَاللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيْمِ

yā ayyuhal-lażīna āmanū in tattaqullāha yaj‘al lakum furqānaw wa yukaffir ‘ankum sayyi'ātikum wa yagfir lakum, wallāhu żul-faḍlil-‘aẓīm(i).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana beno ke tina Allah boma, kieleka yandi ta pesa beno furqan (mayele ya kuswaswanisa mambu ya mbote ti ya mbi) mpi yandi ta katulaka bifu na beno yonso mpi ta lolula beno (masumu na beno). Nzambi kele na nlemvo ya nene.

وَاِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لِيُثْبِتُوْكَ اَوْ يَقْتُلُوْكَ اَوْ يُخْرِجُوْكَۗ وَيَمْكُرُوْنَ وَيَمْكُرُ اللّٰهُ ۗوَاللّٰهُ خَيْرُ الْمٰكِرِيْنَ

wa iż yamkuru bikal-lażīna kafarū liyuṡbitūka au yaqtulūka au yukhrijūk(a), wa yamkurūna wa yamkurullāh(u), wallāhu khairul-mākirīn(a).

Mpi (yibuka), ntangu bantu ya ke kwikilaka ve (Quraish) yindulaka kusala komplo sambu na kunwanisa nge (Muhammad) sambu na kukanga nge mpi kukanga nge na boloko to kufwa nge, to kukula nge. Bo salaka luvunu mpi Allah fwaka luvunu yina. Allah kele muntu ya kuluta mbote ya kuvutula mbi na luvunu.

وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيٰتُنَا قَالُوْا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاۤءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هٰذَآ ۙاِنْ هٰذَآ اِلَّآ اَسَاطِيْرُ الْاَوَّلِيْنَ

wa iżā tutlā ‘alaihim āyātunā qālū qad sami‘nā lau nasyā'u laqulnā miṡla hāżā, in hāżā illā asāṭīrul-awwalīn(a).

Mpi ntangu bo tangaka bo baverse na Beto, bo tubaka nde: "Ya kieleka, beto me wa (baverse ya mutindu yai), kana beto zola beto lenda tanga kibeni kima ya mutindu yai. Yai (Al-Qur'an) kele kima ya nkaka ve kansi disolo ya bantu ya ntama."

وَاِذْ قَالُوا اللّٰهُمَّ اِنْ كَانَ هٰذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَاَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِّنَ السَّمَاۤءِ اَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ اَلِيْمٍ

wa iż qālullāhumma in kāna hāżā huwal-ḥaqqa min ‘indika fa amṭir ‘alainā ḥijāratam minas-samā'i awi'tinā bi‘ażābin alīm(in).

Mpi (yibuka), ntangu bo (bantu ya kesambilaka banzambi mingi) tubaka nde: “O Nzambi, kana yai (Al-Qur’an) kele kyeleka (kuzabisa) ya mekatuka na Nge, pana nokila beto matadi katuka na zulu, to natila beto ndola ya mpasi.”

وَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَاَنْتَ فِيْهِمْۚ وَمَا كَانَ اللّٰهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُوْنَ

wa mā kānallāhu liyu‘ażżibahum wa anta fīhim, wa mā kānallāhu mu‘ażżibahum wa hum yastagfirūn(a).

Kansi Allah ta pesa bo ve ndola, kana nge (Muhammad) kele na kati na bo. Mpi Allah ta (mpi) pesa bo ndola ve, ntangu bo (kele kaka) kulomba ndolula.

وَمَا لَهُمْ اَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللّٰهُ وَهُمْ يَصُدُّوْنَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَا كَانُوْٓا اَوْلِيَاۤءَهٗۗ اِنْ اَوْلِيَاۤؤُهٗٓ اِلَّا الْمُتَّقُوْنَ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَ

wa mā lahum allā yu‘ażżibahumullāhu wa hum yaṣuddūna ‘anil-masjidil-ḥarāmi wa mā kānū auliyā'ah(ū), in auliyā'uhū illal-muttaqūna wa lākinna akṡarahum lā ya‘lamūn(a).

Mpe samu na yinki Allah ke pesa bawu ndola ve ata bawu ke kanga (bantu) nzila ya (kutala) Mosquée ya nene mpe bawu kele ve bantu yina kele na nswa ya kuyala yawu? Bantu kaka kele na nswa ya kuyala yau kele bayina kele bantu ya lusambu, kansi mingi na kati na bau zaba ve.

وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ اِلَّا مُكَاۤءً وَّتَصْدِيَةًۗ فَذُوْقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُوْنَ

wa mā kāna ṣalātuhum ‘indal-baiti illā mukā'aw wa taṣdiyah(tan), fa żūqul-‘ażāba bimā kuntum takfurūn(a).

Mpi bisambu na bo na nziunga ya Baitullah vandaka kaka kubula miziki mpi kubula maboko. Yo yina, wa ndola yina kukonda kundima na nge me nata.

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوْا عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۗفَسَيُنْفِقُوْنَهَا ثُمَّ تَكُوْنُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُوْنَ ەۗ وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اِلٰى جَهَنَّمَ يُحْشَرُوْنَۙ

innal-lażīna kafarū yunfiqūna amwālahum liyaṣuddū ‘an sabīlillāh(i), fa sayunfiqūnahā ṡumma takūnu ‘alaihim ḥasratan ṡumma yuglabūn(a), wal-lażīna kafarū ilā jahannama yuḥsyarūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka ve ke basisaka kimvwama na bo sambu na kukanga (bantu) nzila ya Allah. Bau ta (landa) kusadila kimvwama yina, na nima bau ta wa mawa bau mosi, ye nsuka-nsuka bau ta nunga. Na Bilungi bo ta vukisa bantu yina ke kwikilaka ve, .

لِيَمِيْزَ اللّٰهُ الْخَبِيْثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيْثَ بَعْضَهٗ عَلٰى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهٗ جَمِيْعًا فَيَجْعَلَهٗ فِيْ جَهَنَّمَۗ اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ ࣖ

liyamīzallāhul-khabīṡa minaṭ-ṭayyibi wa yaj‘alal-khabīṡa ba‘ḍahū ‘alā ba‘ḍin fa yarkumahū jamī‘an fa yaj‘alahū fī jahannam(a), ulā'ika humul-khāsirūn(a).

na mpila nde Allah kukabula bantu ya mbi (bimvuka) ti bantu ya mbote mpi kusala nde (bimvuka) ya nkaka ya mbi kuvanda na zulu ya bankaka, na nima yandi ta vukisa bo yonso, mpi yandi ta tula bo na Bilungi. Bo kele bantu yina ke vidisaka.

قُلْ لِّلَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اِنْ يَّنْتَهُوْا يُغْفَرْ لَهُمْ مَّا قَدْ سَلَفَۚ وَاِنْ يَّعُوْدُوْا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْاَوَّلِيْنَ

qul lil-lażīna kafarū in yantahū yugfar lahum mā qad salaf(a), wa iy ya‘ūdū faqad maḍat sunnatul-awwalīn(a).

Tubila bantu yina ke kwikilaka ve (Abu Sufyan ti banduku na yandi) nde: "Kana bo yambulaka (na kukonda kukwikila na bo), Allah ta lolula kibeni masumu na bo ya ntama; mpi kana bo vutuka diaka (sambu na kunwanisa Ntumwa) na kieleka, (na bo) sunna (ya Allah na ntwala ya) bantu ya ntama (bo fwaka) ke sadila."

وَقَاتِلُوْهُمْ حَتّٰى لَا تَكُوْنَ فِتْنَةٌ وَّيَكُوْنَ الدِّيْنُ كُلُّهٗ لِلّٰهِۚ فَاِنِ انْتَهَوْا فَاِنَّ اللّٰهَ بِمَا يَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa qātilūhum ḥattā lā takūna fitnatuw wa yakunad-dīnu kulluhū lillāh(i),fa inintahau fa innallāha bimā ya‘malūna baṣīr(un).

Mpi beno nwanisa bo tii kuna luvunu ta vanda diaka ve, mpi dibundu kele ya Allah mpamba. Kana bo bika (na kukonda kukwikila), pana kieleka Allah ke monaka mambu yonso ya bo ke salaka.

وَاِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ مَوْلٰىكُمْ ۗنِعْمَ الْمَوْلٰى وَنِعْمَ النَّصِيْرُ ۔

wa in tawallau fa‘lamū annallāha maulākum, ni‘mal-maulā wa ni‘man-naṣīr(u).

Mpi kana bo vutuka nima, beno zaba nde Allah kele muntu ya ke taninaka beno. Yandi kele muntu ya kuluta mbote yina ke taninaka mpi ke sadisaka beto.

۞ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِّنْ شَيْءٍ فَاَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهٗ وَلِلرَّسُوْلِ وَلِذِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَابْنِ السَّبِيْلِ اِنْ كُنْتُمْ اٰمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَمَآ اَنْزَلْنَا عَلٰى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعٰنِۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wa‘lamū annamā ganimtum min syai'in fa anna lillāhi khumusahū wa lir-rasūli wa liżil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīni wabnis-sabīli in kuntum āmantum billāhi wa mā anzalnā ‘alā ‘abdinā yaumal-furqāni yaumal-taqal-jam‘ān(i), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Mpe zaba, kieleka, konso kima ya beno ta baka bonso bima ya bitumba, ebuna mosi na kati ya tanu kele sambu na Allah, Ntumwa, bampangi ya Ntumwa, bana ya me konda tata, bansukami ti Ibn Sabil, (yo yina) kana beno kwikila na Allah ti na mambu ya beto songaka nsadi na beto (Muhammad) na kilumbu ya zole ya Furlyme. Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.

اِذْ اَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوٰى وَالرَّكْبُ اَسْفَلَ مِنْكُمْۗ وَلَوْ تَوَاعَدْتُّمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِى الْمِيْعٰدِۙ وَلٰكِنْ لِّيَقْضِيَ اللّٰهُ اَمْرًا كَانَ مَفْعُوْلًا ەۙ لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْۢ بَيِّنَةٍ وَّيَحْيٰى مَنْ حَيَّ عَنْۢ بَيِّنَةٍۗ وَاِنَّ اللّٰهَ لَسَمِيْعٌ عَلِيْمٌۙ

iż antum bil-‘udwatid-dun-yā wa hum bil-‘udwatil-quṣwā war-rakbu asfala minkum, wa lau tawā‘attum lakhtalaftum fil-mī‘ād(i), wa lākil liyaqḍiyallāhu amran kāna maf‘ūlā(n), liyahlika man halaka ‘am bayyinatiw wa yaḥyā may ḥayya ‘am bayyinah(tin), wa innallāha lasamī‘un ‘alīm(un).

(Disongidila) ntangu nge kele na nsuka ya muwanda mosi ya pene-pene mpi bo kele na nsuka ya muwanda mosi ya ntama mpi karavane kele na nsi kuluta nge. Kana beno ndima (na kuzaba kilumbu ya mvita), beno zolaka kuvanda kibeni ti bangindu ya kuswaswana na kuzaba (kilumbu ya mvita), kansi Allah ke zola kulungisa diambu mosi ya fwete salama, disongidila sambu muntu yina ke fwa kufwa ti banzikisa ya pwelele mpi sambu muntu yina ke zinga kuzinga ti banzikisa ya kieleka. Ya kieleka, Allah ke waka mambu yonso, yandi ke zabaka mambu yonso.

اِذْ يُرِيْكَهُمُ اللّٰهُ فِيْ مَنَامِكَ قَلِيْلًاۗ وَلَوْ اَرٰىكَهُمْ كَثِيْرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِى الْاَمْرِ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ سَلَّمَۗ اِنَّهٗ عَلِيْمٌۢ بِذَاتِ الصُّدُوْرِ

iż yurīkahumullāhu fī manāmika qalīlā(n), wa lau arākahum kaṡīral lafasyiltum wa latanāza‘tum fil-amri wa lākinnallāha sallam(a), innahū ‘alīmum biżātiṣ-ṣudūr(i).

(Yibuka) ntangu Allah monisaka bo na ndosi na nge (na ntalu) bo vandaka fioti. Mpi kana Allah monisaka bo (na ntalu ya mingi) beno zolaka kuwa boma mpi ya kieleka beno zolaka kutula ntembe na mambu yina, kansi Allah me gulusa beno. Ya kieleka, Allah me zaba mambu yina kele na ntima na nge.

وَاِذْ يُرِيْكُمُوْهُمْ اِذِ الْتَقَيْتُمْ فِيْٓ اَعْيُنِكُمْ قَلِيْلًا وَّيُقَلِّلُكُمْ فِيْٓ اَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللّٰهُ اَمْرًا كَانَ مَفْعُوْلًا ۗوَاِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْاُمُوْرُ ࣖ

wa iż yurīkumūhum iżil-taqaitum fī a‘yunikum qalīlaw wa yuqallilukum fī a‘yunihim liyaqḍiyallāhu amran kāna maf‘ūlā(n), wa ilallāhi turja‘ul-umūr(u).

Mpi ntangu Allah ke songa nge bo, kana nge me kutana ti bo ti ntalu fioti na kutadila meso na nge mpi bo ke songa nge ti ntalu fioti na kutadila meso na bo, yo kele sambu Allah ke zola kulungisa diambu mosi ya fwete salama. Kaka na Allah mambu yonso ke vutukaka.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا لَقِيْتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوْا وَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَثِيْرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَۚ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā laqītum fi'atan faṡbutū ważkurullāha kaṡīral la‘allakum tufliḥūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana nge me kutana ti basoda (bambeni), ebuna vanda ngolo mpi tuba (zina) Allah mingi (dhikr mpi samba) sambu nge vanda ti chance.

وَاَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَلَا تَنَازَعُوْا فَتَفْشَلُوْا وَتَذْهَبَ رِيْحُكُمْ وَاصْبِرُوْاۗ اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰبِرِيْنَۚ

wa aṭī‘ullāha wa rasūlahū wa lā tanāza‘ū fa tafsyalū wa tażhaba rīḥukum waṣbirū, innallāha ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Mpi beno lemfukila Allah ti Ntumwa na yandi mpi beno tula ve ntembe, yina ke sala nde beno wa boma mpi ngolo na beno kuvila mpi beno kanga ntima. Ya kieleka, Allah kele ti bantu ya ntima-nda.

وَلَا تَكُوْنُوْا كَالَّذِيْنَ خَرَجُوْا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَّرِئَاۤءَ النَّاسِ وَيَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ بِمَايَعْمَلُوْنَ مُحِيْطٌ

wa lā takūnū kal-lażīna kharajū min diyārihim baṭaraw wa ri'ā'an-nāsi wa yaṣuddūna ‘an sabīlillāh(i), wallāhu bimā ya‘malūna muḥīṭ(un).

Mpi beno vanda ve bonso bantu yina ke katukaka na bwala na bo ke kudiwaka lulendo mpi ke zolaka nde bantu (ria) kusikisa bo mpi ke kangaka (bantu) nzila ya Allah. Allah ke fikaka mambu yonso ya bo ke salaka .

وَاِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطٰنُ اَعْمَالَهُمْ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَاِنِّيْ جَارٌ لَّكُمْۚ فَلَمَّا تَرَاۤءَتِ الْفِئَتٰنِ نَكَصَ عَلٰى عَقِبَيْهِ وَقَالَ اِنِّيْ بَرِيْۤءٌ مِّنْكُمْ اِنِّيْٓ اَرٰى مَا لَا تَرَوْنَ اِنِّيْٓ اَخَافُ اللّٰهَ ۗوَاللّٰهُ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ

wa iż zayyana lahumusy-syaiṭānu a‘mālahum wa qāla lā gāliba lakumul-yauma minan-nāsi wa innī jārul lakum, falammā tarā'atil-fi'atāni nakaṣa ‘alā ‘aqibaihi wa qāla innī barī'um minkum innī arā mā lā tarauna innī akhāfullāh(a), wallāhu syadīdul-‘iqāb(i).

Mpi (yibuka) ntangu Satana salaka nde bisalu na bo (disumu) kumonana kitoko na ntwala na bo mpi yandi tubaka nde: “Muntu mosi ve (muntu) lenda nunga nge bubu yai, mpi ya kieleka, mono kele nsadisi na nge.” Yo yina ntangu basoda zole yina monakana (meso na meso), Satana vutukaka na nima mpi tubaka nde: "Ya kieleka mono me kabwana ti beno; mono lenda mona mambu yina beno lenda mona ve; ya kieleka mono ke tina Allah boma." Allah kele ngolo mingi na ndola.

اِذْ يَقُوْلُ الْمُنٰفِقُوْنَ وَالَّذِيْنَ فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌ غَرَّ هٰٓؤُلَاۤءِ دِيْنُهُمْۗ وَمَنْ يَّتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ فَاِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

iż yaqūlul-munāfiqūna wal-lażīna fī qulūbihim maraḍun garra hā'ulā'i dīnuhum, wa may yatawakkal ‘alallāhi fa innallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

(Beno yibuka), ntangu bantu ya luvunu ti bayina kele na maladi na ntima na bo ke tuba nde: "Bo (bantu ya lukwikilu) me kusa bo na dibundu na bo." (Allah ke tuba nde) "Konso muntu ya ke tula ntima na yandi na Allah, zaba nde Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso, Muntu ya Mayele Yonso."

وَلَوْ تَرٰٓى اِذْ يَتَوَفَّى الَّذِيْنَ كَفَرُوا الْمَلٰۤىِٕكَةُ يَضْرِبُوْنَ وُجُوْهَهُمْ وَاَدْبَارَهُمْۚ وَذُوْقُوْا عَذَابَ الْحَرِيْقِ

wa lau tarā iż yatawaffal-lażīna kafarul-malā'ikatu yaḍribūna wujūhahum wa adbārahum, wa żūqū ‘ażābal-ḥarīq(i).

Mpi kana beno monaka ntangu bawanzio bakaka luzingu ya bantu yina vandaka kukwikila ve, bo bulaka bo bizizi ti mukongo (mpi bo tubaka nde) : « Beno meka mpasi ya tiya ya bilungi ».

ذٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ اَيْدِيْكُمْ وَاَنَّ اللّٰهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيْدِۙ

Żālika bimā qaddamat aidīkum wa annallāha laisa biẓallāmil lil-‘abīd(i).

Yo kele sambu na kisalu ya maboko na nge mosi. Ya kieleka, Allah ke salaka ve bansadi na yandi mbi, .

كَدَأْبِ اٰلِ فِرْعَوْنَۙ وَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۗ كَفَرُوْا بِاٰيٰتِ اللّٰهِ فَاَخَذَهُمُ اللّٰهُ بِذُنُوْبِهِمْۗ اِنَّ اللّٰهَ قَوِيٌّ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

kada'bi āli fir‘aun(a), wal-lażīna min qablihim, kafarū bi'āyātillāhi fa akhażahumullāhu biżunūbihim, innallāha qawiyyun syadīdul-‘iqāb(i).

(Mambu ya luzingu na bo) vandaka kiteso mosi ti mambu ya balongoki ya Farao mpi ya bantu yina kuzingaka na ntwala na bo. Bo buyaka baverse ya Allah, yo yina Allah pesaka bo ndola sambu na masumu na bo. Ya kieleka, Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso mpi ndola na yandi kele ngolo kibeni.

ذٰلِكَ بِاَنَّ اللّٰهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً اَنْعَمَهَا عَلٰى قَوْمٍ حَتّٰى يُغَيِّرُوْا مَا بِاَنْفُسِهِمْۙ وَاَنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌۙ

Żālika bi'annallāha lam yaku mugayyiran ni‘matan an‘amahā ‘alā qaumin ḥattā yugayyirū mā bi'anfusihim, wa annallāha samī‘un ‘alīm(un).

Yau kele sambu Allah ta soba ve nlemvo mosi ya yandi me pesa na bantu mosi, tii kuna bantu yina ta soba yina kele na kati na bau mosi. Ya kieleka, Allah ke waka mambu yonso, ke zabaka mambu yonso, .

كَدَأْبِ اٰلِ فِرْعَوْنَۙ وَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۚ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِ رَبِّهِمْ فَاَهْلَكْنٰهُمْ بِذُنُوْبِهِمْ وَاَغْرَقْنَآ اٰلَ فِرْعَوْنَۚ وَكُلٌّ كَانُوْا ظٰلِمِيْنَ

kada'bi āli fir‘aun(a), wal-lażīna min qablihim, każżabū bi'āyāti rabbihim fa ahlaknāhum biżunūbihim wa agraqnā āla fir‘aun(a), wa kullun kānū ẓālimīn(a).

(Mambu ya luzingu na bo) vandaka kiteso mosi ti mambu ya balongoki ya Farao mpi ya bantu yina kuzingaka na ntwala na bo. Bo buyaka baverse ya Mfumu na bo, yo yina beto fwaka bo sambu na masumu na bo mpi beto dindisaka Faraon ti bantu yina vandaka kulanda yandi na masa; sambu bo kele bantu ya kukonda lunungu.

اِنَّ شَرَّ الدَّوَاۤبِّ عِنْدَ اللّٰهِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَۖ

inna syarrad-dawābbi ‘indallāhil-lażīna kafarū fahum lā yu'minūn(a).

Ya kieleka, bigangwa ya luzingu ya kuluta mbi na meso ya Allah kele bantu ya ke kwikilaka ve, sambu bo ke kwikilaka ve.

الَّذِيْنَ عَاهَدْتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُوْنَ عَهْدَهُمْ فِيْ كُلِّ مَرَّةٍ وَّهُمْ لَا يَتَّقُوْنَ

allażīna ‘āhatta minhum ṡumma yanquḍūna ‘ahdahum fī kulli marratiw wa hum lā yattaqūn(a).

(Disongidila) bayina me kangama na kuwakana ti nge, ebuna konso ntangu ya bo ke sila bo ke yekula lusilu na bo, na ntangu bo ke waka ve boma (ya Allah) .

فَاِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُوْنَ

fa immā taṡqafannahum fil-ḥarbi fa syarrid bihim man khalfahum la‘allahum yażżakkarūn(a).

Yo yina kana nge (Muhammad) nunga bo na mvita, ebuna panza bantu yina kele na nima na bo na (kufwa) bo, sambu bo baka dilongi.

وَاِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْۢبِذْ اِلَيْهِمْ عَلٰى سَوَاۤءٍۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْخَاۤىِٕنِيْنَ ࣖ

wa immā takhāfanna min qaumin khiyānatan fambiż ilaihim ‘alā sawā'(in), innallāha lā yuḥibbul-khā'inīn(a).

Mpi kana nge (Muhammad) ke kudiyangisa sambu na (kusalama ya) kuyekula ya kimvuka mosi, pana vutula kuwakana yina na bo na mutindu ya masonga. Ya kieleka, Allah ke zolaka ve bantu yina ke tekaka .

وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا سَبَقُوْاۗ اِنَّهُمْ لَا يُعْجِزُوْنَ

wa lā yaḥsabannal-lażīna kafarū sabaqū, innahum lā yu‘jizūn(a).

Mpi bika ve nde bantu ya ke kwikilaka ve kuyindula nde bo ta kuka kutina (na ngolo ya Allah). Ya kieleka, bo lenda lemba ve (Allah).

وَاَعِدُّوْا لَهُمْ مَّا اسْتَطَعْتُمْ مِّنْ قُوَّةٍ وَّمِنْ رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُوْنَ بِهٖ عَدُوَّ اللّٰهِ وَعَدُوَّكُمْ وَاٰخَرِيْنَ مِنْ دُوْنِهِمْۚ لَا تَعْلَمُوْنَهُمْۚ اَللّٰهُ يَعْلَمُهُمْۗ وَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ شَيْءٍ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ يُوَفَّ اِلَيْكُمْ وَاَنْتُمْ لَا تُظْلَمُوْنَ

wa a‘iddū lahum mastaṭa‘tum min quwwatiw wa mir ribāṭil-khaili turhibūna bihī ‘aduwwallāhi wa ‘aduwwakum wa ākharīna min dūnihim, lā ta‘lamūnahum, allāhu ya‘lamuhum, wa mā tunfiqū min syai'in fī sabīlillāhi yuwaffa ilaikum wa antum lā tuẓlamūn(a).

Mpi kudibongisa na ngolo na nge yonso sambu na kukutana ti bo ti ngolo ya nge kele na yo mpi na bantu ya ke nataka bampunda yina lenda buya bambeni ya Allah, bambeni na nge ti bantu ya nkaka katula bo yina nge me zaba ve; kansi Allah me zaba yo. Konso kima ya beno ta basisa na nzila ya Allah, bo ta vutudila beno yo na mutindu ya kufwana mpi beno ta sala nge mbi ve.

۞ وَاِنْ جَنَحُوْا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ ۗاِنَّهٗ هُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

wa in janaḥū lis-salmi fajnaḥ lahā wa tawakkal ‘alallāh(i), innahū huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

Kansi kana bo kele na mpusa ya ngemba, ebuna ndima yo mpi tula ntima na nge na Allah. Ya kieleka, Yandi ke waka mambu yonso, yandi ke zabaka mambu yonso.

وَاِنْ يُّرِيْدُوْٓا اَنْ يَّخْدَعُوْكَ فَاِنَّ حَسْبَكَ اللّٰهُ ۗهُوَ الَّذِيْٓ اَيَّدَكَ بِنَصْرِهٖ وَبِالْمُؤْمِنِيْنَۙ

wa iy yurīdū ay yakhda‘ūka fa inna ḥasbakallāh(u), huwal-lażī ayyadaka binaṣrihī wa bil-mu'minīn(a).

Mpi kana bo zola kukusa nge, pana kieleka Allah me fwana (bonso lutaninu) sambu na nge. Yandi muntu ke pesaka beno ngolo na lusadisu na yandi mpi na (lusadisu ya) bantu ya lukwikilu, .

وَاَلَّفَ بَيْنَ قُلُوْبِهِمْۗ لَوْاَنْفَقْتَ مَا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا مَّآ اَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوْبِهِمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ اَلَّفَ بَيْنَهُمْۗ اِنَّهٗ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

wa allafa baina qulūbihim, lau anfaqta mā fil-arḍi jamī‘am mā allafta baina qulūbihim wa lākinnallāha allafa bainahum, innahū ‘azīzun ḥakīm(un).

mpi Yandi (Allah) ke vukisa ntima na bo (bakwikidi). Ata beno lutisa (kimvwama) yonso ya ntoto, beno ta kuka ve kuvukisa ntima na bo, kansi Allah me vukisa ntima na bo. Ya kieleka, Yandi kele ngolo mingi, yandi kele mayele mingi.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللّٰهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِيْنَ ࣖ

yā ayyuhan-nabiyyu ḥasbukallāhu wa manittaba‘aka minal-mu'minīn(a).

O mbikudi (Muhamed)! Allah me lunga (na kuvanda ntanini) sambu na nge ti sambu na bakwikidi yina ke landa nge.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِيْنَ عَلَى الْقِتَالِۗ اِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ عِشْرُوْنَ صٰبِرُوْنَ يَغْلِبُوْا مِائَتَيْنِۚ وَاِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ مِّائَةٌ يَّغْلِبُوْٓا اَلْفًا مِّنَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُوْنَ

yā ayyuhan-nabiyyu ḥarriḍil-mu'minīna ‘alal-qitāl(i), iy yakum minkum ‘isyrūna ṣabirūna yaglibū mi'atain(i), wa iy yakum minkum mi'atuy yaglibū alfam minal-lażīna kafarū bi'annahum qaumul lā yafqahūn(a).

O mbikudi (Muhamed)! Kupesa tiya na mpeve ya bakwikidi sambu na kunwana. Kana bantu makumi zole ya ntima-nda kele na kati na beno, ntembe kele ve nde bo ta nunga bambeni nkama zole. Mpi kana bantu (ya kukanga ntima) vandaka nkama na kati na beno, kieleka bo zolaka kununga bantu funda mosi ya ke kwikilaka ve, sambu bantu ya ke kwikilaka ve kele bantu ya ke bakisaka ve mambu.

اَلْـٰٔنَ خَفَّفَ اللّٰهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ اَنَّ فِيْكُمْ ضَعْفًاۗ فَاِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ مِّائَةٌ صَابِرَةٌ يَّغْلِبُوْا مِائَتَيْنِۚ وَاِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ اَلْفٌ يَّغْلِبُوْٓا اَلْفَيْنِ بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

al'āna khaffafallāhu ‘ankum wa ‘alima anna fīkum ḍa‘fā(n), fa iy yakum minkum mi'atun ṣābiratuy yaglibū mi'atain(i), wa iy yakum minkum alfuy yaglibū alfaini bi'iżnillāh(i), wallāhu ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Ntangu yai Allah me kumisa yo pete sambu na nge sambu yandi me zaba nde kulemba kele na kati na nge. Yo yina kana na kati na beno kele ti bantu ya ntima-nda nkama, bo ta kuka kibeni kununga (bambeni) nkama zole; mpi kana na kati na beno kele ti bantu funda mosi (yina kele ntima-nda), bo ta kuka kibeni kununga bantu mafunda zole na nswa ya Allah. Allah kele ti bantu yina ke kangaka ntima.

مَاكَانَ لِنَبِيٍّ اَنْ يَّكُوْنَ لَهٗٓ اَسْرٰى حَتّٰى يُثْخِنَ فِى الْاَرْضِۗ تُرِيْدُوْنَ عَرَضَ الدُّنْيَاۖ وَاللّٰهُ يُرِيْدُ الْاٰخِرَةَۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌحَكِيْمٌ

mā kāna linabiyyin ay yakūna lahū asrā ḥattā yuṡkhina fil-arḍ(i), turīdūna ‘araḍad-dun-yā, wallāhu yurīdul-ākhirah(ta), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Yo tafwana ve nde profete kuvanda ti bantu ya boloko na ntwala nde yandi lembisa bambeni na yandi na ntoto. Beno ke zolaka bima ya nsi-ntoto na ntangu Allah ke zolaka (balufutu) na luzingu ya nima ya lufwa (sambu na beno). Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

لَوْلَاكِتٰبٌ مِّنَ اللّٰهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيْمَآ اَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيْمٌ

lau lā kitābum minallāhi sabaqa lamassakum fīmā akhażtum ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Kana nsiku ya ntete ya Allah vandaka ve, beno zolaka kubula mpasi ya ngolo sambu na (nkudulu) ya beno bakaka.

فَكُلُوْا مِمَّاغَنِمْتُمْ حَلٰلًا طَيِّبًاۖ وَّاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

fa kulū mimmā ganimtum ḥalālan ṭayyibā(n), wattaqullāh(a), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Yo yina, beno dia ndambu ya bima ya beno me botula na bitumba, bonso madia ya nsiku mpi ya mbote, mpi beno wa Allah boma. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِّمَنْ فِيْٓ اَيْدِيْكُمْ مِّنَ الْاَسْرٰٓىۙ اِنْ يَّعْلَمِ اللّٰهُ فِيْ قُلُوْبِكُمْ خَيْرًا يُّؤْتِكُمْ خَيْرًا مِّمَّآ اُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ ࣖ

yā ayyuhan-nabiyyu qul liman fī aidīkum minal-asrā, iy ya‘lamillāhu fī qulūbikum khairay yu'tikum khairam mimmā ukhiża minkum wa yagfir lakum, wallāhu gafūrur raḥīm(un).

O mbikudi (Muhamed)! Tubila bantu ya boloko ya bitumba na maboko na beno nde: "Kana Allah zabaka nde mambote kele na ntima na beno, yandi zolaka kupesa beno kibeni kima ya mbote kuluta yina bo me katula beno mpi yandi zolaka kulolula beno." Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

وَاِنْ يُّرِيْدُوْا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَاَمْكَنَ مِنْهُمْ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

wa iy yurīdū khiyānataka faqad khānullāha min qablu fa amkana minhum wallāhu ‘alīmun ḥakim(un).

Kansi kana bo (bantu ya bo me kanga) zola kuteka nge (Muhammad), pana kieleka na ntwala ya mambu yina bo me teka Allah, yo yina yandi me pesa nge kiyeka na zulu na bo. Allah kele Muntu ya me zaba mambu yonso, ya mayele yonso.

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَهَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالَّذِيْنَ اٰوَوْا وَّنَصَرُوْٓا اُولٰۤىِٕكَ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَاۤءُ بَعْضٍۗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَلَمْ يُهَاجِرُوْا مَا لَكُمْ مِّنْ وَّلَايَتِهِمْ مِّنْ شَيْءٍ حَتّٰى يُهَاجِرُوْاۚ وَاِنِ اسْتَنْصَرُوْكُمْ فِى الدِّيْنِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ اِلَّا عَلٰى قَوْمٍۢ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيْثَاقٌۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

innal-lażīna āmanū wa hājarū wa jāhadū bi'amwālihim wa anfusihim fī sabīlillāhi wal-lażīna āwaw wa naṣarū ulā'ika ba‘ḍuhum auliyā'u ba‘ḍ(in), wal-lażīna āmanū wa lam yuhājirū mā lakum miw walāyatihim min syai'in ḥattā yuhājirū, wa inistanṣarūkum fid-dīni fa ‘alaikumun naṣru illā ‘alā qaumim bainakum wa bainahum mīṡāq(un), wallāhu bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka mpi ke kwendaka kuzinga na insi ya nkaka mpi ke nwanaka ti bimvwama mpi mioyo na bo na nzila ya Allah mpi bantu yina ke pesaka kisika ya kubumbana mpi ke pesaka lusadisu (na ba Muhajirin), bo ke taninaka bo na bo. Mpe (sambu na) bayina ke kwikila kansi me kwenda ve na insi ya nkaka, kele ve ata ti mukumba mosi sambu na nge na kutanina bo, tii kuna bo ta kwenda na insi ya nkaka. (Kansi) kana bo lomba nge lusadisu na (kutanina) dibundu, pana nge kele na kiyeka ya kupesa lusadisu katula kaka bantu yina me sala kuwakana na kati na nge ti bo. Mpi Allah ke monaka mambu yonso ya beno ke salaka.

وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا بَعْضُهُمْ اَوْلِيَاۤءُ بَعْضٍۗ اِلَّا تَفْعَلُوْهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِى الْاَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيْرٌۗ

wal-lażīna kafarū ba‘ḍuhum auliyā'u ba‘ḍ(in), illā taf‘alūhu takun fitnatun fil-arḍi wa fasādun kabīr(un).

Mpi bantu yina ke kwikilaka ve, bankaka na kati na bo ke taninaka bankaka. Kana beno sala ve mambu yina Allah me pesa ntuma (kutanina beno na beno), ntembe kele ve nde mavwanga ta vanda na ntoto mpi kubeba ya nene ta salama.

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَهَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالَّذِيْنَ اٰوَوْا وَّنَصَرُوْٓا اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُؤْمِنُوْنَ حَقًّاۗ لَهُمْ مَّغْفِرَةٌ وَّرِزْقٌ كَرِيْمٌ

wal-lażīna āmanū wa hājarū wa jāhadū fī sabīlillāhi wal-lażīna āwaw wa naṣarū ulā'ika humul-mu'minūna ḥaqqā(n), lahum magfirtuw wa rizqun karīm(un).

Mpi bayina ke kwikilaka mpi ke kwendaka kuzinga na insi ya nkaka mpi ke salaka ngolo na nzila ya Allah, mpi bayina ke pesaka kisika ya kubumbana mpi ke pesaka lusadisu (na ba Muhajirin), bo yina kele bakwikidi ya kieleka. Bo kebakaka ndolula mpi madya ya mbote (mambote).

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مِنْۢ بَعْدُ وَهَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا مَعَكُمْ فَاُولٰۤىِٕكَ مِنْكُمْۗ وَاُولُوا الْاَرْحَامِ بَعْضُهُمْ اَوْلٰى بِبَعْضٍ فِيْ كِتٰبِ اللّٰهِ ۗاِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

wal-lażīna āmanū mim ba‘du wa hājarū wa jāhadū ma‘akum fa ulā'ika minkum, wa ulul-arḥāmi ba‘ḍuhum aulā biba‘ḍin fī kitābillāh(i), innallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).

Mpi bayina kwikilaka na nima ya mambu yina, na nima bo kwendaka kuzinga na bansi ya nzenza mpi bo nwanaka jihad ti beno, bo kele na kati ya kimvuka na beno. Bantu ya nkaka yina kele bampangi ke vandaka ti banswa mingi na kati na bo (kuluta bayina kele ve bampangi) na kutadila Mukanda ya Allah. Ya kieleka, Allah me zaba mambu yonso.