Embrasser l'Islam, cliquez ici
Islam Al-Haq: Qur'an mpe Hadisi
(Islam ya mpenza)

Q.S Al-Maida (اَلْمَائِدَة) - 120 Ntalu ya Baverse

(Madia)

Qari

Murottal Audio

1

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَوْفُوْا بِالْعُقُوْدِۗ اُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيْمَةُ الْاَنْعَامِ اِلَّا مَا يُتْلٰى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّى الصَّيْدِ وَاَنْتُمْ حُرُمٌۗ اِنَّ اللّٰهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيْدُ

yā ayyuhal-lażīna āmanū aufū bil-‘uqūd(i), uḥillat lakum bahīmatul-an‘āmi illā mā yutlā ‘alaikum gaira muḥilliṣ-ṣaidi wa antum ḥurum(un), innallāha yaḥkumu mā yurīd(u).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Lungisa balusilu. Bibulu kele nswa sambu na nge, katula kaka mutindu bo ta tubila nge, mpi kuzomba kele nswa ve ntangu nge kele na ihram (hajj to umrah). Ya kieleka, Allah ke zenga nsiku na kulanda mambu yina yandi me zola.


2

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحِلُّوْا شَعَاۤىِٕرَ اللّٰهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَاۤىِٕدَ وَلَآ اٰۤمِّيْنَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُوْنَ فَضْلًا مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرِضْوَانًا ۗوَاِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوْا ۗوَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ اَنْ صَدُّوْكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اَنْ تَعْتَدُوْاۘ وَتَعَاوَنُوْا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۖ وَلَا تَعَاوَنُوْا عَلَى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥillū sya‘ā'irallāhi wa lasy-syahral-ḥarāma wa lal-hadya wa lal-qalā'ida wa lā āmmīnal-baital-ḥarāma yabtagūna faḍlam mir rabbihim wa riḍwānā(n), wa iżā ḥalaltum faṣṭādū, wa lā yajrimannakum syana'ānu qaumin an ṣaddūkum ‘anil- asjidil-ḥarāmi an ta‘tadū, wa ta‘āwanū ‘alal-birri wat-taqwā, wa lā ta‘āwanū ‘alal-iṡmi wal-‘udwān(i), wattaqullāh(a), innallāha syadīdul-‘iqāb(i).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kufwa ve minsiku ya santu ya Allah, mpi kubebisa ve (kufwa lukumu ya) bangonda ya haram, kubebisa ve hadyu (bibulu ya kimenga) ti qala’id (bibulu ya kimenga ya bo me tula kidimbu), mpi kubebisa ve (mpi) bantu yina ke kwendaka kutala Baitulharam; bo ke sosaka lutondo ti kiese ya Mfumu na bo. Kansi kana nge me manisa ihram, pana nge lenda zomba. Kubika ve nde kimbeni (na nge) sambu na bantu mosi sambu bo ke kanga nge nzila ya kubasika na Mosquée Sacrée, kusyamisa nge na kuluta bandilu na nge (na ndambu na bo). Mpi kusadisa nge na (kusala) lunungu ti kukangama na Nzambi, mpi kusadisa nge ve na kusala masumu ti kimbeni. Beno wa Allah boma, ya kieleka, Allah kele ngolo mingi na ndola.


3

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيْرِ وَمَآ اُهِلَّ لِغَيْرِ اللّٰهِ بِهٖ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوْذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيْحَةُ وَمَآ اَكَلَ السَّبُعُ اِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْۗ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَاَنْ تَسْتَقْسِمُوْا بِالْاَزْلَامِۗ ذٰلِكُمْ فِسْقٌۗ اَلْيَوْمَ يَىِٕسَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ دِيْنِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِۗ اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دِيْنَكُمْ وَاَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِيْ وَرَضِيْتُ لَكُمُ الْاِسْلَامَ دِيْنًاۗ فَمَنِ اضْطُرَّ فِيْ مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِّاِثْمٍۙ فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

Ḥurrimat ‘alaikumul-maitatu wad-damu wa laḥmul-khinzīri wa mā uhilla ligairillāhi bihī wal-munkhaniqatu wal-mauqūżatu wal-mutaraddiyatu wan-naṭīḥatu wa mā akalas-sabu‘u illā mā żakkaitum, wa mā żubiḥa ‘alan-nuṣubi wa an tastaqsimū bil-azlām(i), żālikum fisq(un), al-yauma ya'isal-lażīna kafarū min dīnikum falā takhsyauhum wakhsyaun(i), al-yauma akmaltu lakum dīnakum wa atmamtu ‘alaikum ni‘matī wa raḍītu lakumul-islāma dīnā(n), fa maniḍṭurra fī makhmaṣatin gaira mutajānifil li'iṡm(in), fa innallāha gafūrur raḥīm(un).

Yo me buyisama sambu na beno (na kudia) bima ya me fwaka, menga, ngulu, mpi (musuni) ya bambisi yina bo me fwa ve na (zina ya) Allah, yina bo me kanga munoko, yina bo me bula, yina me bwa, yina bo me lwadisa, mpi yina bambisi ya mfinda me pasula, katula kaka yina beno kele ti ntangu ya kufwa. Mpi (bo me buyisa mpi) bantu yina bo ke fwaka sambu na biteki. Mpi (yo me buyisama mpi) kubaka mbongo mingi ti azlam (ba fleche), (sambu) yo kele diambu ya mbi. Bubu yai bantu ya ke kwikilaka ve me yambula kivuvu ya (kunungisa) dibundu na beno, yo yina beno wa bo boma ve, kansi beno wa Mono boma. Kilumbu yai mono me lungisa dibundu na beno sambu na beno, mpi mono me manisa balusakumunu na mono sambu na beno, mpi mono me ndima dibundu ya Islam bonso dibundu na beno. Kansi konso muntu yina bo me pusa na ngolo sambu na nzala, kansi ve sambu yandi ke zola kusala disumu, pana kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi .


4

يَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَآ اُحِلَّ لَهُمْۗ قُلْ اُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبٰتُۙ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِّنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِيْنَ تُعَلِّمُوْنَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللّٰهُ فَكُلُوْا مِمَّآ اَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَيْهِ ۖوَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ سَرِيْعُ الْحِسَابِ

yas'alūnaka māżā uḥilla lahum, qul uḥilla lakumuṭ-ṭayyibāt(u), wa mā ‘allamtum minal-jawāriḥi mukallibīna tu‘allimūnahunna mimmā ‘allamakumullāhu fa kulū mimmā amsakna ‘alaikum ważkurusmallāhi ‘alaih(i), wattaqullāh(a), innallāha sarī‘ul-ḥisāb(i).

Bo ke yula nge (Muhammad) : « Inki kele nsiku sambu na bo ? Tuba nde: "Yina kele nswa sambu na beno (kele) madya ya mbote mpi (nsaka ya bo me kanga) na kuzomba bambisi yina beno me longa na kuzomba, yina beno me longa na kulanda mambu yina Allah me longa beno. Yo yina, beno dia mambu yina yo ke kanga sambu na beno, mpi beno tanga zina ya Allah (ntangu beno ke basisa yo).


5

اَلْيَوْمَ اُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبٰتُۗ وَطَعَامُ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ حِلٌّ لَّكُمْ ۖوَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَّهُمْ ۖوَالْمُحْصَنٰتُ مِنَ الْمُؤْمِنٰتِ وَالْمُحْصَنٰتُ مِنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ مِنْ قَبْلِكُمْ اِذَآ اٰتَيْتُمُوْهُنَّ اُجُوْرَهُنَّ مُحْصِنِيْنَ غَيْرَ مُسٰفِحِيْنَ وَلَا مُتَّخِذِيْٓ اَخْدَانٍۗ وَمَنْ يَّكْفُرْ بِالْاِيْمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهٗ ۖوَهُوَ فِى الْاٰخِرَةِ مِنَ الْخٰسِرِيْنَ ࣖ

al-yauma uḥilla lakumuṭ-ṭayyibāt(u), wa ṭa‘āmul-lażīna ūtul-kitāba ḥillul lakum, wa ṭa‘āmukum ḥillul lahum, wal-muḥṣanātu minal-mu'mināti wal-muḥṣanātu minal-lażīna ūtul-kitāba min qablikum iżā ātaitumūhunna ujūrahunna muḥṣinīna gaira musāfiḥīna wa lā muttakhiżī akhdān(in), wa may yakfur bil-īmāni faqad ḥabiṭa ‘amaluh(ū), wa huwa fil-ākhirati minal-khāsirīn(a).

Na kilumbu yai, mambu yonso ya mbote kele nswa sambu na nge. Madya (kimenga) ya bantu ya mukanda kele halal sambu na nge, mpi madia na nge kele halal sambu na bo. Mpi (yo kele nswa sambu na nge na kukwela) bankento yina ke taninaka lukumu na kati ya bankento ya lukwikilu ti bankento yina ke taninaka lukumu na kati ya bayina bo pesaka Mukanda na ntwala na nge, kana nge futa mbongo na bo ya makwela sambu na kukwela bo, ve ti lukanu ya kusala bizumba mpi ve ya kukumisa nkento mbisi ya nzo. Konso muntu yina ta buya na nima ya kukwikila, ebuna kieleka, bisalu na bo vandaka ya mpamba, mpi na Akhirat yandi ta vanda na kati ya bantu yina ta vidisa.


6

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا قُمْتُمْ اِلَى الصَّلٰوةِ فَاغْسِلُوْا وُجُوْهَكُمْ وَاَيْدِيَكُمْ اِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوْا بِرُءُوْسِكُمْ وَاَرْجُلَكُمْ اِلَى الْكَعْبَيْنِۗ وَاِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوْاۗ وَاِنْ كُنْتُمْ مَّرْضٰٓى اَوْ عَلٰى سَفَرٍ اَوْ جَاۤءَ اَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّنَ الْغَاۤىِٕطِ اَوْ لٰمَسْتُمُ النِّسَاۤءَ فَلَمْ تَجِدُوْا مَاۤءً فَتَيَمَّمُوْا صَعِيْدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوْا بِوُجُوْهِكُمْ وَاَيْدِيْكُمْ مِّنْهُ ۗمَا يُرِيْدُ اللّٰهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِّنْ حَرَجٍ وَّلٰكِنْ يُّرِيْدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهٗ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā qumtum ilaṣ-ṣalāti fagsilū wujūhakum wa aidiyakum ilal-marāfiqi wamsaḥū biru'ūsikum wa arjulakum ilal-ka‘bain(i), wa in kuntum junuban faṭṭahharū, wa in kuntum marḍā au ‘alā safarin au jā'a aḥadum minkum minal-gā'iṭi au lāmastumun-nisā'a falam tajidū mā'an fa tayammamū ṣa‘īdan ṭayyiban famsaḥū biwujūhikum wa aidīkum minh(u), mā yurīdullāhu liyaj‘ala ‘alaikum min ḥarajiw wa lākiy yurīdu liyuṭahhirakum wa liyutimma na‘matahū ‘alaikum la‘allakum tasykurūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana nge zola kusamba, yobisa luse ti maboko tii na coude, mpi komba ntu ti (yobisa) makulu tii na makulu (wudhu). Kana nge kele junub, pana baka masa ya kuyobila. Mpi kana nge ke bela to na nzietelo to nge ke katuka na WC to nge ke simba nkento, ebuna kana nge me baka ve masa, ebuna sala tayamum ti putulu ya mbote (ya bunkete); kusukula luse ti maboko na nge ti yo (putulu). Allah ke zola ve kupesa nge mambu mpasi, kansi yandi ke zola kusukula nge ti kumanisa balusakumunu na yandi na zulu na nge, sambu nge pesa matondo.


7

وَاذْكُرُوْا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَمِيْثَاقَهُ الَّذِيْ وَاثَقَكُمْ بِهٖٓ ۙاِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَاَطَعْنَا ۖوَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ عَلِيْمٌ ۢبِذَاتِ الصُّدُوْرِ

ważkurū ni‘matallāhi ‘alaikum wa mīṡāqahul-lażī wāṡaqakum bih(ī), iż qultum sami‘nā wa aṭa‘nā, wattaqullāh(a), innallāha ‘alīmum biżātiṣ-ṣudūr(i).

Mpi yibuka nlemvo ya Allah na nge ti kuwakana na yandi yina salaka nde nge kangama, ntangu nge tubaka nde: “Beto waka mpi beto lemfukaka.” Beno wa Allah boma, ya kieleka, Allah me zaba mambu yonso ya kele na ntima na beno.


8

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُوْنُوْا قَوَّامِيْنَ لِلّٰهِ شُهَدَاۤءَ بِالْقِسْطِۖ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ عَلٰٓى اَلَّا تَعْدِلُوْا ۗاِعْدِلُوْاۗ هُوَ اَقْرَبُ لِلتَّقْوٰىۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ خَبِيْرٌۢ بِمَا تَعْمَلُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kūnū qawwāmīna lillāhi syuhadā'a bil-qisṭi wa lā yajrimannakum syana'ānu qamin ‘alā allā ta‘dilū, i‘dilū, huwa aqrabu lit-taqwā wattaqullāh(a), innallāha khabīrum bimā ta‘malūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno vanda bantu ya ke zitisa lunungu sambu na Allah, (ntangu) kuvanda bambangi na lunungu. Mpi kubika ve nde kimbeni na nge sambu na bantu mosi kupusa nge na kusala mambu ya kukonda lunungu. Vanda lunungu. Sambu (kaka) kele pene-pene ya lusambu. Beno tina Allah boma, ya kieleka, Allah ke keba na mambu ya beno ke sala.


9

وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِۙ لَهُمْ مَّغْفِرَةٌ وَّاَجْرٌ عَظِيْمٌ

wa‘adallāhul-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāt(i), lahum magfiratuw wa ajrun ‘aẓīm(un).

Allah me sila bantu yina ke kwikilaka mpi ke salaka bisalu ya mbote, (nde) bo ta baka ndolula mpi lufutu ya nene.


10

وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَكَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَآ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَحِيْمِ

wal-lażīna kafarū wa każżabū bi'āyātinā ulā'ika aṣḥābul-jaḥīm(i).

Sambu na bantu yina ke kwikilaka ve mpi ke buyaka bidimbu na beto, bo kele bantu ya bilungi.


11

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ اِذْ هَمَّ قَوْمٌ اَنْ يَّبْسُطُوْٓا اِلَيْكُمْ اَيْدِيَهُمْ فَكَفَّ اَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْۚ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗوَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُوْنَ ࣖ

yā ayyuhal-lażīna āmanużkurū ni‘matallāhi ‘alaikum iż hamma qaumun ay yabsuṭū ilaikum aidiyahum fa kaffa aidiyahum ‘ankum, wattaqullāh(a), wa ‘alallāhi falyatawakkalil-mu'minūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno yibuka nlemvo ya Allah (yina yandi pesaka) na beno, ntangu bantu mosi vandaka na lukanu ya kunwanisa beno na maboko na bo, ebuna Allah kangaka maboko na beno na beno. Mpi beno wa Allah boma, mpi kaka na Allah bantu ya ke kwikilaka fwete tula ntima na bo.


12

۞ وَلَقَدْ اَخَذَ اللّٰهُ مِيْثَاقَ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَۚ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيْبًاۗ وَقَالَ اللّٰهُ اِنِّيْ مَعَكُمْ ۗ لَىِٕنْ اَقَمْتُمُ الصَّلٰوةَ وَاٰتَيْتُمُ الزَّكٰوةَ وَاٰمَنْتُمْ بِرُسُلِيْ وَعَزَّرْتُمُوْهُمْ وَاَقْرَضْتُمُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا لَّاُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّاٰتِكُمْ وَلَاُدْخِلَنَّكُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُۚ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذٰلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاۤءَ السَّبِيْلِ

wa laqad akhażallāhu mīṡāqa banī isrā'īl(a), wa ba‘aṡnā minhumuṡnai ‘asyara naqībā(n), wa qālallāhu innī ma‘akum, la'in aqamtumuṣ-ṣalāta wa ātaitumuz-zakāta wa āmantum birusulī wa ‘azzartumūhum wa aqraḍtumullāha qarḍan ḥasanal la'ukaffiranna ‘ankum sayyi'ātikum wa la'udkhilannakum jannātin tajrī min taḥtihal-anhār(u), faman kafara ba‘da żālika minkum faqad ḍalla sawā'as-sabīl(i).

Mpi ya kieleka, Allah me katula kuwakana na bana ya Israele mpi beto me tula bamfumu kumi na zole na kati na bo. Ebuna Allah tubaka nde: “Mono kele ti beno.” Ya kieleka, kana beno sala bisambu mpi beno futa zakat mpi beno kwikila na binati-nsangu na Mono mpi beno sadisa bo mpi beno defisa Allah mbongo ya mbote, mono ta katula kibeni bifu na beno, mpi mono ta kotisa beno kibeni na Paladisu yina banzadi ke kulumukaka na nsi na yo. Kansi konso muntu na kati na beno yina ta buya na nima ya mambu yina, yandi me katuka na nzila ya kusungama."


13

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِّيْثَاقَهُمْ لَعَنّٰهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوْبَهُمْ قٰسِيَةً ۚ يُحَرِّفُوْنَ الْكَلِمَ عَنْ مَّوَاضِعِهٖۙ وَنَسُوْا حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُوْا بِهٖۚ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلٰى خَاۤىِٕنَةٍ مِّنْهُمْ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ ۗاِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ

fabimā naqḍihim mīṡāqahum la‘annāhum wa ja‘alnā qulūbahum qāsiyah(tan), yuḥarrifūnal-kalima ‘am mawāḍi‘ih(ī), wa nasū ḥaẓẓam mimmā żukkirū bih(ī), wa lā tazālu taṭṭali‘u ‘alā khā'inatim minhum illā qalīlam minhum fa‘fu ‘anhum waṣfaḥ, innallāha yuḥibbul-muḥsinīn(a).

(Kansi) sambu bo fwaka kuwakana na bo, beto singaka bo, mpi beto kumisaka ntima na bo ngolo. Bo vandaka kusoba ngogo (ya Allah) na kisika na yo, mpi bo (na luzolo) vandaka kuvila bansangu ya nkaka yina bo vandaka kukebisa bo ti yo. Nge (O Muhammad) ta mona ntangu yonso luvunu na bo katula kaka kimvuka mosi ya fioti na kati na bo (yina ke yekulaka ve), yo yina lolula bo mpi bika bo. Ya kieleka, Allah ke zolaka bantu yina ke salaka mambu ya mbote.


14

وَمِنَ الَّذِيْنَ قَالُوْٓا اِنَّا نَصٰرٰٓى اَخَذْنَا مِيْثَاقَهُمْ فَنَسُوْا حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُوْا بِهٖۖ فَاَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاۤءَ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِ ۗ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللّٰهُ بِمَا كَانُوْا يَصْنَعُوْنَ

wa minal-lażīna qālū innā naṣārā akhażnā mīṡāqahum fa nasū ḥaẓẓam mimmā żukkirū bih(ī), fa agrainā bainahumul-‘adāwata wal-bagḍā'a ilā yaumil-qiyāmah(ti), wa saufa yunabbi'uhumullāhu bimā kānū yaṣna‘ūn(a).

Mpi na kati ya bantu yina ke tubaka nde: “Beto kele bakristu,” beto bakaka kuwakana na bo, kansi bo (na luzolo yonso) vilaka bansangu ya nkaka yina bo kebisaka bo ti yo, yo yina beto tedimisaka kimbeni ti kimbeni na kati na bo tii na kilumbu ya lufutumuku. Mpi ntama mingi ve Allah ta zabisa bo mambu yina bo vandaka kusala.


15

يٰٓاَهْلَ الْكِتٰبِ قَدْ جَاۤءَكُمْ رَسُوْلُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيْرًا مِّمَّا كُنْتُمْ تُخْفُوْنَ مِنَ الْكِتٰبِ وَيَعْفُوْا عَنْ كَثِيْرٍەۗ قَدْ جَاۤءَكُمْ مِّنَ اللّٰهِ نُوْرٌ وَّكِتٰبٌ مُّبِيْنٌۙ

yā ahlal-kitābi qad jā'akum rasūlunā yubayyinu lakum kaṡīram mimmā kuntum tukhfūna minal-kitābi wa ya‘fū ‘an kaṡīr(in), qad jā'akum minallāhi nūruw wa kitābum mubīn(un).

O Bantu ya Mukanda! Ya kieleka, Ntumwa na beto me kwisa na beno, yandi ke tendudila beno mambu mingi ya Mukanda yina beno bumbaka, mpi mambu mingi ya beno vandaka kumona mpamba. Ya kieleka, nsemo me kwisa na beno ya me katuka na Allah, mpi mukanda ya pwelele.


16

يَّهْدِيْ بِهِ اللّٰهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهٗ سُبُلَ السَّلٰمِ وَيُخْرِجُهُمْ مِّنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِ بِاِذْنِهٖ وَيَهْدِيْهِمْ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

yahdī bihillāhi manittaba‘a riḍwānahū subulas-salāmi wa yukhrijuhum minaẓ-ẓulumāti ilan-nūri bi'iżnihī wa yahdīhim ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Na yau Allah ke twadisa bantu ya ke landa luzolo na yandi na nzila ya luguluku, ye (na Mukanda yina mpi) Allah ke basisa muntu yina na mpimpa ya mvimba na nsemo na nswa na yandi, ye ke songa yandi nzila ya kusungama.


17

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِيْنَ قَالُوْٓا اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْمَسِيْحُ ابْنُ مَرْيَمَۗ قُلْ فَمَنْ يَّمْلِكُ مِنَ اللّٰهِ شَيْـًٔا اِنْ اَرَادَ اَنْ يُّهْلِكَ الْمَسِيْحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَاُمَّهٗ وَمَنْ فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا ۗوَلِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۗ يَخْلُقُ مَا يَشَاۤءُ ۗوَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

laqad kafaral-lażīna qālū innallāha huwal-masīḥubnu maryam(a), qul famay yamliku minallāhi syai'an in arāda ay yuhlikal-masīḥabna maryama wa ummahū wa man fil-arḍi jamī‘ā(n), wa lillāhi mulkus-samāwāti wal-arḍi wa mā bainahumā, yakhluqu mā yasyā'(u), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Ya kieleka, bantu yina ke tubaka nde: “Ya kieleka, Allah kele Mesia, mwana ya Maria, bo me buya.” Tuba (Muhammad) : « Nani lenda kanga luzolo ya Allah nzila, kana yandi zola kufwa Mesia, mwana ya Maria, mama na yandi ti bantu yonso (bantu) na ntoto ? Kimfumu ya zulu ti ya ntoto ti yina kele na kati na yo kele ya Allah. Yandi ke gangaka mambu yina Yandi Ke Zolaka. Mpi Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya mambu yonso.


18

وَقَالَتِ الْيَهُوْدُ وَالنَّصٰرٰى نَحْنُ اَبْنٰۤؤُا اللّٰهِ وَاَحِبَّاۤؤُهٗ ۗ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوْبِكُمْ ۗ بَلْ اَنْتُمْ بَشَرٌ مِّمَّنْ خَلَقَۗ يَغْفِرُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَّشَاۤءُۗ وَلِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۖوَاِلَيْهِ الْمَصِيْرُ

wa qālatil-yahūdu wan-naṣārā naḥnu abnā'ullāhi wa aḥibbā'uh(ū), qul falima yu‘ażżibukum biżunūbikum, bal antum basyarum mimman khalaq(a), yagfiru limay yasyā'u wa yu‘ażżibu may yasyā'(u), wa lillāhi mulkus-samāwāti wal-arḍi wa mā bainahumā, wa ilaihil-maṣīr(u).

Bayuda ti bakristu ke tuba nde: "Beto kele bana ya Nzambi ti bantu ya yandi ke zolaka." Tuba nde: "Sambu na nki Allah ke pesa beno ndola sambu na masumu na beno? Ve, beno kele bantu (ya mpamba) na kati ya bantu ya yandi gangaka. Yandi ke lolulaka muntu ya yandi me zola mpi ke pesaka ndola na muntu ya yandi me zola. Mpi bimfumu yonso ya zulu ti ya ntoto ti mambu yonso ya kele na kati na yo kele ya Allah. Mpi na yandi yonso ta vutuka."


19

يٰٓاَهْلَ الْكِتٰبِ قَدْ جَاۤءَكُمْ رَسُوْلُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلٰى فَتْرَةٍ مِّنَ الرُّسُلِ اَنْ تَقُوْلُوْا مَا جَاۤءَنَا مِنْۢ بَشِيْرٍ وَّلَا نَذِيْرٍۗ فَقَدْ جَاۤءَكُمْ بَشِيْرٌ وَّنَذِيْرٌ ۗوَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ ࣖ

yā ahlal-kitābi qad jā'akum rasūlunā yubayyinu lakum ‘alā fatratim minar-rusuli an taqūlū mā jā'anā mim basyīriw wa lā nażīr(in), faqad jā'akum basyīruw wa nażīr(un), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

O Bantu ya Mukanda! Ya kieleka, Ntumwa na beto me kwisa na nge, yandi ke tendudila nge (nsiku na beto) ntangu (kutinda) ya binati-nsangu me zengana, na mpila nde nge tuba ve nde: “Muntu mosi ve me kwisa na beto ata muntu ya ke nata nsangu ya mbote to muntu ya ke kebisa beto.” Ya kieleka, muntu mosi ya ke nataka nsangu ya mbote mpi ya ke kebisaka bantu me kwisa na nge. Mpi Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya mambu yonso.


20

وَاِذْ قَالَ مُوْسٰى لِقَوْمِهٖ يٰقَوْمِ اذْكُرُوْا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ اِذْ جَعَلَ فِيْكُمْ اَنْۢبِيَاۤءَ وَجَعَلَكُمْ مُّلُوْكًاۙ وَّاٰتٰىكُمْ مَّا لَمْ يُؤْتِ اَحَدًا مِّنَ الْعٰلَمِيْنَ

wa iż qāla mūsā liqaumihī yā qaumiżkurū ni‘matallāhi ‘alaikum iż ja‘ala fīkum ambiyā'a wa ja‘alakum mulūkā(n), wa ātākum mā lam yu'ti aḥadam minal-‘ālamīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Moize tubaka na bantu na yandi nde: "O bantu na mono! Beno yibuka nlemvo ya Allah na beno ntangu yandi tulaka baprofete na kati na beno, ye yandi kumisaka beno bantu ya kimpwanza, ye yandi pesaka beno kima yina me pesamaka ntete ve na muntu na kati ya bantu ya nkaka."


21

يٰقَوْمِ ادْخُلُوا الْاَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِيْ كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْ وَلَا تَرْتَدُّوْا عَلٰٓى اَدْبَارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوْا خٰسِرِيْنَ

yā qaumidkhulul-arḍal-muqaddasatal-latī kataballāhu lakum wa lā tartaddū ‘alā adbārikum fa tanqalibū khāsirīn(a).

O bantu na mono! Kota na ntoto ya santu (Palestine) yina Allah me tula sambu na nge, mpi kuvutuka ve na nima (sambu na boma ya mbeni), kana ve nge ta vanda muntu ya me konda.


22

قَالُوْا يٰمُوْسٰٓى اِنَّ فِيْهَا قَوْمًا جَبَّارِيْنَۖ وَاِنَّا لَنْ نَّدْخُلَهَا حَتّٰى يَخْرُجُوْا مِنْهَاۚ فَاِنْ يَّخْرُجُوْا مِنْهَا فَاِنَّا دٰخِلُوْنَ

qālū yā mūsā inna fīhā qauman jabbārīn(a), wa innā lan nadkhulahā ḥattā yakhrujū minhā, fa iy yakhrujū minhā fa innā dākhilūn(a).

Bo tubaka nde: "O Musa! Ya kieleka, na insi yina kele ti bantu ya ngolo mingi mpi ya nku, beto ta kota ve tii kuna bo ta katuka kuna. Kana bo katuka kuna, beto ta kota kibeni."


23

قَالَ رَجُلَانِ مِنَ الَّذِيْنَ يَخَافُوْنَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوْا عَلَيْهِمُ الْبَابَۚ فَاِذَا دَخَلْتُمُوْهُ فَاِنَّكُمْ غٰلِبُوْنَ ەۙ وَعَلَى اللّٰهِ فَتَوَكَّلُوْٓا اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

qāla rajulāni minal-lażīna yakhāfūna an‘amallāhu ‘alaihimadkhulū ‘alaihimul-bāb(a), fa iżā dakhaltumūhu fa innakum gālibūn(a), wa ‘alallāhi fa tawakkalū in kuntum mu'minīn(a).

Bantu zole na kati ya ba yina vandaka kusambila Nzambi, yina Allah pesaka lusakumunu, tubaka nde: "Beno nwanisa bo na kielo (ya insi). Kana beno kota na kati beno ta nunga kibeni. Mpi beno tula ntima na beno na Allah mpamba, kana beno kele bantu ya lukwikilu."


24

قَالُوْا يٰمُوْسٰٓى اِنَّا لَنْ نَّدْخُلَهَآ اَبَدًا مَّا دَامُوْا فِيْهَا ۖفَاذْهَبْ اَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَآ اِنَّا هٰهُنَا قٰعِدُوْنَ

qālū yā mūsā innā lan nadkhulahā abadam mā dāmū fīhā, fażhab anta wa rabbuka fa qātilā innā hāhunā qā‘idūn(a).

Bo tubaka nde: "O Musa! Beto ta kota ve ata fioti na kati na yo ntangu yonso ya bo kele kaka na kati na yo, yo yina kwenda ti Mfumu na nge, mpi beno nwana ti beno zole. Beto bikala kaka (kuvingila) awa."


25

قَالَ رَبِّ اِنِّيْ لَآ اَمْلِكُ اِلَّا نَفْسِيْ وَاَخِيْ فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفٰسِقِيْنَ

qāla rabbi innī lā amliku illā nafsī wa akhī fafruq bainanā wa bainal-qaumil-fāsiqīn(a).

Yandi (Moize) tubaka nde: "O Mfumu na mono, mono ke kudiyala kaka mono mosi ti mpangi na mono. Yo yina kabula beto ti bantu yina ya mbi."


26

قَالَ فَاِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ اَرْبَعِيْنَ سَنَةً ۚيَتِيْهُوْنَ فِى الْاَرْضِۗ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفٰسِقِيْنَ ࣖ

qāla fa innahā muḥarramatun ‘alaihim arba‘īna sanah(tan), yatīhūna fil-arḍ(i), falā ta'sa ‘alal qaumil-fāsiqīn(a).

(Allah) tubaka nde, "(Kana mutindu yina), pana (ntoto) me buyisama na bo bamvula makumi iya, (na ntangu yina) bo ta tambula-tambula na kizungu-zungu na ntoto. Yo yina nge (Moize) kuwa ve mawa (kuyindula destin ya) bantu yina ya mbi."


27

۞ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَاَ ابْنَيْ اٰدَمَ بِالْحَقِّۘ اِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ اَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْاٰخَرِۗ قَالَ لَاَقْتُلَنَّكَ ۗ قَالَ اِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللّٰهُ مِنَ الْمُتَّقِيْنَ

watlu ‘alaihim naba'abnai ādama bil-ḥaqqi iż qarrabā qurbānan fa tuqubbila min aḥadihimā wa lam yutaqabbal minal-ākhar(i), qāla la'aqtulannak(a), qāla innamā yataqabbalullāhu minal-muttaqīn(a).

Mpi zabisa (Muhammad) kieleka na bo sambu na disolo ya bana zole ya Adami, ntangu bo zole pesaka kimenga, (kimenga) ya mosi na kati na bo (Habil) ndimamaka mpi ya nkaka (Qabil) ndimamaka ve. Yandi (Qabil) tubaka nde, “Ya kieleka, mono ta fwa nge kibeni!” Yandi (Habil) tubaka nde: "Ya kieleka, Allah ke ndimaka kaka (makabu ya mawa) na bantu yina ke zitisaka Nzambi."


28

لَىِٕنْۢ بَسَطْتَّ اِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِيْ مَآ اَنَا۠ بِبَاسِطٍ يَّدِيَ اِلَيْكَ لِاَقْتُلَكَۚ اِنِّيْٓ اَخَافُ اللّٰهَ رَبَّ الْعٰلَمِيْنَ

la'im basaṭta ilayya yadaka litaqtulanī mā ana bibāsiṭiy yadiya ilaika li'aqtulak(a), innī akhāfullāha rabbal-‘ālamīn(a).

Ya kieleka, kana nge (Qabil) nikisa diboko na nge na zulu na mono sambu na kufwa mono, mono ta nikisa ve diboko na mono na zulu na nge sambu na kufwa nge. Mono ke tina Allah, Mfumu ya bansi yonso boma.


29

اِنِّيْٓ اُرِيْدُ اَنْ تَبُوْۤاَ بِاِثْمِيْ وَاِثْمِكَ فَتَكُوْنَ مِنْ اَصْحٰبِ النَّارِۚ وَذٰلِكَ جَزٰۤؤُا الظّٰلِمِيْنَۚ

innī urīdu an tabū'a bi'iṡmī wa iṡmika fa takūna min aṣḥābin-nār(i), wa żālika jazā'uẓ-ẓālimīn(a).

Ya kieleka, mono ke zola nde beno vutuka ti (kunata) masumu na mono (ya kufwa) ti masumu na beno mosi, ebuna beno ta vanda bantu ya bilungi; ye yina kele lufutu ya bantu ya mbi.


30

فَطَوَّعَتْ لَهٗ نَفْسُهٗ قَتْلَ اَخِيْهِ فَقَتَلَهٗ فَاَصْبَحَ مِنَ الْخٰسِرِيْنَ

fa ṭawwa‘at lahū nafsuhū qatla akhīhi fa qatalahū fa aṣbaḥa minal-khāsirīn(a).

Yo yina nzala ya mbi (Qabil) pusaka yandi na kufwa mpangi na yandi, na nima yandi (ya kieleka) fwaka yandi, yo yina yandi kumaka mosi na kati ya bantu yina vidisaka.


31

فَبَعَثَ اللّٰهُ غُرَابًا يَّبْحَثُ فِى الْاَرْضِ لِيُرِيَهٗ كَيْفَ يُوَارِيْ سَوْءَةَ اَخِيْهِ ۗ قَالَ يٰوَيْلَتٰٓى اَعَجَزْتُ اَنْ اَكُوْنَ مِثْلَ هٰذَا الْغُرَابِ فَاُوَارِيَ سَوْءَةَ اَخِيْۚ فَاَصْبَحَ مِنَ النّٰدِمِيْنَ ۛ

fa ba‘aṡallāhu gurābay yabḥaṡu fil-arḍi liyuriyahū kaifa yuwārī sau'ata akhīh(i), qāla yā wailatā a‘ajazta an akūna miṡla hāżal-gurābi fa uwāriya sau'ata akhī, fa aṣbaḥa minan-nādimīn(a).

Na nima Allah tindaka nsusu kutimuna ntoto sambu na kusonga yandi (Qabil). Mutindu yandi fwete zika mvumbi ya mpangi na yandi. Qabil tubaka nde: "O, mawa na mono! Sambu na inki mono lenda sala ve bonso nsusu yai, sambu mono zika mvumbi ya mpangi na mono?" Yo yina yandi ta vanda mosi na kati ya bantu yina ta wa mawa.


32

مِنْ اَجْلِ ذٰلِكَ ۛ كَتَبْنَا عَلٰى بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اَنَّهٗ مَنْ قَتَلَ نَفْسًاۢ بِغَيْرِ نَفْسٍ اَوْ فَسَادٍ فِى الْاَرْضِ فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيْعًاۗ وَمَنْ اَحْيَاهَا فَكَاَنَّمَآ اَحْيَا النَّاسَ جَمِيْعًا ۗوَلَقَدْ جَاۤءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنٰتِ ثُمَّ اِنَّ كَثِيْرًا مِّنْهُمْ بَعْدَ ذٰلِكَ فِى الْاَرْضِ لَمُسْرِفُوْنَ

min ajli żālik(a), katabnā ‘alā banī isrā'īla annahū man qatala nafsam bigairi nafsin au fasādin fil-arḍi fa ka'annamā qatalan-nāsa jamī‘ā(n), wa man aḥyāhā fa ka'annamā aḥyan-nāsa jamī‘ā(n), wa laqad jā'athum rusulunā bil-bayyināt(i), ṡumma inna kaṡīram minhum ba‘da żālika fil-arḍi lamusrifūn(a).

Yo yina Beto tulaka nsiku (nsiku) sambu na Bana ya Israele, nde konso muntu yina ta fwa muntu, ve sambu muntu yina me fwa muntu ya nkaka, to ve sambu yandi me sala mambu ya mbi na ntoto, yo kele bonso nde yandi me fwa bantu yonso. Konso muntu yina ke tanina luzingu ya muntu mosi, yo kele bonso nde yandi me tanina luzingu ya bantu yonso. Ya kieleka, Ntumwa na beto me kwisa na bo ti (kunata) bansangu ya pwelele. Kansi na nima mingi na kati na bo na nima ya mambu yina kulutaka bandilu ya ntoto.


33

اِنَّمَا جَزٰۤؤُا الَّذِيْنَ يُحَارِبُوْنَ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَيَسْعَوْنَ فِى الْاَرْضِ فَسَادًا اَنْ يُّقَتَّلُوْٓا اَوْ يُصَلَّبُوْٓا اَوْ تُقَطَّعَ اَيْدِيْهِمْ وَاَرْجُلُهُمْ مِّنْ خِلَافٍ اَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْاَرْضِۗ ذٰلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِى الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيْمٌ

innamā jazā'ul-lażīna yuḥāribūnallāha wa rasūlahū wa yas‘auna fil-arḍi fasādan ay yuqattalū au yuṣallabū au tuqaṭṭa‘a aidīhim wa arjuluhum min khilāfin au yunfau minal-arḍ(i), żālika lahum khizyun fid-dun-yā wa lahum fil-ākhirati ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Ndola ya bantu yina ke nwana ti Allah ti Ntumwa na yandi mpi ke sala mambu ya mbi na ntoto kele kaka kufwa bo to kufwa bo na kulunsi, to kuzenga maboko ti makulu na bo na kulunsi, to kukatula bo na banzo na bo. Dyambu yai kele nsoni sambu na bo na inza yai, mpi na luzingu ya nima ya lufwa bo tabaka ndola ya nene.


34

اِلَّا الَّذِيْنَ تَابُوْا مِنْ قَبْلِ اَنْ تَقْدِرُوْا عَلَيْهِمْۚ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ ࣖ

illal-lażīna tābū min qabli an taqdirū ‘alaihim, fa‘lamū annallāha gafūrur raḥīm(un).

Katula kaka bantu yina ke balula ntima na ntwala nde nge kuka kuyala bo; Yo yina beno zaba nde Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.


35

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَابْتَغُوْٓا اِلَيْهِ الْوَسِيْلَةَ وَجَاهِدُوْا فِيْ سَبِيْلِهٖ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanuttaqullāha wabtagū ilaihil-wasīlata wa jāhidū fī sabīlihī la‘allakum tufliḥūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Tina Allah boma mpi sosa wasilah (nzila) sambu na kukwenda pene-pene na yandi, mpi sala ngolo (nwana) na nzila na yandi, sambu nge nunga.


36

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لَوْ اَنَّ لَهُمْ مَّا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا وَّمِثْلَهٗ مَعَهٗ لِيَفْتَدُوْا بِهٖ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيٰمَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ ۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

innal-lażīna kafarū lau anna lahum mā fil-arḍi jamī‘aw wa miṡlahū ma‘ahū liyaftadū bihī min ‘ażābi yaumil-qiyāmati mā tuqubbila minhum, wa lahum ‘ażābun alīm(un).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka ve, kana bo vandaka ti bima yonso na ntoto mpi bo yikaka bima mingi yina (mingi) sambu na kudisumba na ndola na Kilumbu ya Lufutumuku, bima yina yonso (nkudulu) zolaka kundimama ve na bo. Bo (ke baka kaka) ndola ya mpasi.


37

يُرِيْدُوْنَ اَنْ يَّخْرُجُوْا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخٰرِجِيْنَ مِنْهَا ۖوَلَهُمْ عَذَابٌ مُّقِيْمٌ

yurīdūna ay yakhrujū minan-nāri wa mā hum bikhārijīna minhā, wa lahum ‘ażābun muqīm(un).

Bo ke zola kubasika na bilungi, kansi bo ta kuka ve kubasika na kati na yo. Mpi bo ta baka ndola ya mvula na mvula.


38

وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوْٓا اَيْدِيَهُمَا جَزَاۤءًۢ بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِّنَ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

was-sāriqu was-sāriqatu faqṭa‘ū aidiyahumā jazā'am bimā kasabā nakālam minallāh(i), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Sambu na babakala ti bankento yina ke yibaka, beno zenga maboko na bo (bonso) ndola ya mambu ya bo me sala mpi bonso ndola ya Allah. Mpi Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.


39

فَمَنْ تَابَ مِنْۢ بَعْدِ ظُلْمِهٖ وَاَصْلَحَ فَاِنَّ اللّٰهَ يَتُوْبُ عَلَيْهِ ۗاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

faman tāba mim ba‘di ẓulmihī wa aṣlaḥa fa innallāha yatūbu ‘alaih(i), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Kansi konso muntu yina me balula ntima na nima ya kusala mbi mpi me kuditomisa, pana kibeni Allah ke ndima kubalula ntima na yandi. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.


40

اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ لَهٗ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ يُعَذِّبُ مَنْ يَّشَاۤءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

alam ta‘lam annallāha lahū mulkus-samāwāti wal-arḍ(i), yu‘ażżibu may yasyā'u wa yagfiru limay yasyā'(u), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Keti beno zaba ve nde Allah kele na kimfumu ya mvimba ya zulu ti ya ntoto, yandi ke pesa ndola na muntu ya yandi me zola mpi yandi ke lolula muntu ya yandi me zola. Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.


41

۞ يٰٓاَيُّهَا الرَّسُوْلُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِيْنَ يُسَارِعُوْنَ فِى الْكُفْرِ مِنَ الَّذِيْنَ قَالُوْٓا اٰمَنَّا بِاَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوْبُهُمْ ۛ وَمِنَ الَّذِيْنَ هَادُوْا ۛ سَمّٰعُوْنَ لِلْكَذِبِ سَمّٰعُوْنَ لِقَوْمٍ اٰخَرِيْنَۙ لَمْ يَأْتُوْكَ ۗ يُحَرِّفُوْنَ الْكَلِمَ مِنْۢ بَعْدِ مَوَاضِعِهٖۚ يَقُوْلُوْنَ اِنْ اُوْتِيْتُمْ هٰذَا فَخُذُوْهُ وَاِنْ لَّمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوْا ۗوَمَنْ يُّرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهٗ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهٗ مِنَ اللّٰهِ شَيْـًٔا ۗ اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ لَمْ يُرِدِ اللّٰهُ اَنْ يُّطَهِّرَ قُلُوْبَهُمْ ۗ لَهُمْ فِى الدُّنْيَا خِزْيٌ ۖوَّلَهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيْمٌ

yā ayyuhar-rasūlu lā yaḥzunkal-lażīna yusāri‘ūna fil-kufri minal-lażīna qālū āmannā bi'afwāhihim wa lam tu'min qulūbuhum - wa minal-lażīna hādū - sammā‘ūna lil-każibi sammā‘ūna liqaumin ākharīna lam ya'tūk(a), yuḥarrifūnal-kalima mim ba‘di mawāḍi‘ih(ī), yaqūlūna in ūtītum hāżā fa khuż­hu wa illam tu'tauhu faḥżarū, wa may yuridillāhu fitnatahū falan tamlika lahū minallāhi syai'ā(n), ulā'ikal-lażīna lam yuridillāhu ay yuṭahhira qulūbahum, lahum fid-dun-yā khizyuw wa lahum fil-ākhirati ‘ażābun ‘aẓīm(un).

O Mfumu (Muhamadi)! Kuwa ve mawa sambu bo ke sala nsaka ya kutesana na kukonda kundima na bo. Na kutuba ya mbote, bayina (bantu ya luvunu) ke tubaka na munoko na bo nde: “Beto me kwikila,” ata ntima na bo me kwikila ntete ve, mpi mpi Bayuda yina ke zolaka kibeni kuwa (nsangu) ya luvunu mpi ke zolaka kibeni kuwa (bangogo ya) bantu ya nkaka yina me kwisaka ntete ve na beno. Bo sobaka bangogo (Torah) na ntendula na yo ya kieleka. Bo tubaka nde: "Kana yai kele yina bo me pesa nge (yina bo me soba) ndima yo, mpi kana bo me pesa nge kima mosi ya kele ve yai, pana keba." Konso muntu yina Allah zola kupesa yandi nzila ya kuvila nzila, nge ta kuka ve kubuya kima mosi na Allah (kusadisa yandi) ata fioti. Bo kele bantu yina Nzambi kezolaka dyaka ve kusukula ntima na bo. Na inza yai bo ta wa nsoni mpi na luzingu ya nima ya lufwa bo ta baka ndola ya nene.


42

سَمّٰعُوْنَ لِلْكَذِبِ اَكّٰلُوْنَ لِلسُّحْتِۗ فَاِنْ جَاۤءُوْكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ اَوْ اَعْرِضْ عَنْهُمْ ۚوَاِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَّضُرُّوْكَ شَيْـًٔا ۗ وَاِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِۗ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِيْنَ

sammā‘ūna lil-każibi akkālūna lis-suḥt(i), fa in jā'ūka faḥkum bainahum au a‘riḍ ‘anhum, wa in tu‘riḍ ‘anhum falay yaḍurrūka syai'ā(n), wa in ḥakamta faḥkum bainahum bil-qisṭ(i), innallāha yuḥibbul-muqsiṭīn(a).

Bau ke zolaka kibeni kuwa bansangu ya luvunu, bau ke diaka mingi haram (madia). Kana bo (Bayuda) kwisa na nge (Muhammad sambu na kulomba nzengolo), ebuna zenga mambu na kati na bo to buya bo, mpi kana nge buya bo pana bo ta sala nge mbi ata fioti ve. Kansi kana nge baka lukanu (mambu na bo), pana baka lukanu na lunungu. Ya kieleka, Allah ke zolaka bantu ya lunungu.


43

وَكَيْفَ يُحَكِّمُوْنَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرٰىةُ فِيْهَا حُكْمُ اللّٰهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ ۗوَمَآ اُولٰۤىِٕكَ بِالْمُؤْمِنِيْنَ ࣖ

wa kaifa yuḥakkimūnaka wa ‘indahumut-taurātu fīhā ḥukmullāhi ṡumma yatawallauna mim ba‘di żālik(a), wa mā ulā'ika bil-mu'minīn(a).

Mpi inki mutindu bo ta tula nge na kuvanda zuzi na bo, ata bo kele ti Torah na kati na yo (kele) nsiku ya Allah, ebuna bo ta buya (lukanu na nge) na nima ya mambu yina? Ya kieleka, bo kele ve bantu ya ke kwikilaka.


44

اِنَّآ اَنْزَلْنَا التَّوْرٰىةَ فِيْهَا هُدًى وَّنُوْرٌۚ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّوْنَ الَّذِيْنَ اَسْلَمُوْا لِلَّذِيْنَ هَادُوْا وَالرَّبّٰنِيُّوْنَ وَالْاَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوْا مِنْ كِتٰبِ اللّٰهِ وَكَانُوْا عَلَيْهِ شُهَدَاۤءَۚ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوْا بِاٰيٰتِيْ ثَمَنًا قَلِيْلًا ۗوَمَنْ لَّمْ يَحْكُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْكٰفِرُوْنَ

innā anzalnat-taurāta fīhā hudaw wa nūr(un), yaḥkumu bihan-nabiyyūnal-lażīna aslamū lil-lażīna hādū war-rabbāniyyūna wal-aḥbāru bimastuḥfiẓū min kitābillāhi wa kānū ‘alaihi syuhadā'(a), falā takhsyawun-nāsa wakhsyauni wa lā tasytarū bi'āyātī ṡamanan qalīlā(n), wa mal lam yaḥkum bimā anzalallāhu fa ulā'ika humul-kāfirūn(a).

Ya kieleka, Beto muntu tindaka Mukanda ya Torah; na kati na yo (kele) lutwadisu mpi nsemo. Na mukanda yai, baprofete yina vandaka kulemfukila Allah vandaka kupesa lusambisu na mambu ya Bayuda, mutindu bantu na bo ya mayele ti banganga-Nzambi vandaka kusala, sambu bo vandaka kupesa ntuma ya kutanina mikanda ya Allah mpi bo vandaka bambangi na yo. Yo yina beno wa bantu boma ve, (kansi) beno wa Mono boma. Mpi beno teka ve baverse na Mono na ntalu fioti. Konso muntu yina ke baka ve lukanu ti mambu yina Allah me songa, pana bo kele bantu ya ke kwikilaka ve.


45

وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيْهَآ اَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالْاَنْفَ بِالْاَنْفِ وَالْاُذُنَ بِالْاُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّۙ وَالْجُرُوْحَ قِصَاصٌۗ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهٖ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَّهٗ ۗوَمَنْ لَّمْ يَحْكُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

wa katabnā ‘alaihim fīhā annan-nafsa bin-nafsi wal-‘aina bil-‘aini wal-anfa bil-anfi wal-użuna bil-użuni was-sinna bis-sinni wal-jurūḥa qiṣāṣ(un), faman taṣaddaqa bihī fa huwa kaffāratul lah(ū), wa mal lam yaḥkum bimā anzalallāhu fa ulā'ika humuẓ-ẓālimūn(a).

Beto me tula sambu na bo na kati na yo (Torah) nde luzingu (ke futama) sambu na luzingu, disu sambu na disu, mbombo sambu na mbombo, dikutu sambu na dikutu, meno sambu na meno, mpi bamputa (mpi) kele ti qisas (mvutu mosi). Konso muntu yina ta yambulaka (nswa ya qisas), pana yo (ke kumaka) ndolula sambu na masumu na yandi. Konso muntu yina ke zenga ve mambu na kulanda mambu yina Allah me songa, pana bo kele bantu ya mbi.


46

وَقَفَّيْنَا عَلٰٓى اٰثَارِهِمْ بِعِيْسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرٰىةِ ۖوَاٰتَيْنٰهُ الْاِنْجِيْلَ فِيْهِ هُدًى وَّنُوْرٌۙ وَّمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرٰىةِ وَهُدًى وَّمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِيْنَۗ

wa qaffainā ‘alā āṡārihim bi‘īsabni maryama muṣaddiqal limā baina yadaihi minat-taurāh(ti), wa ātaināhul-injīla fīhi hudaw wa nūr(un), wa muṣaddiqal limā baina yadaihi minat-taurāti wa hudaw wa mau‘iẓatal lil-muttaqīn(a).

Mpi Beto landaka na bitambi na bo na kutindaka Yezu, mwana ya Maria, na kundimisa Mukanda ya ntete, disongidila Torah. Mpi Beto tindaka Nsangu ya Mbote na yandi, na kati na yo kele lutwadisu ti nsemo, ti kundimisa ya Mukanda ya ntete, disongidila Torah, mpi bonso lutwadisu ti malongi sambu na bantu ya luzitu.


47

وَلْيَحْكُمْ اَهْلُ الْاِنْجِيْلِ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ فِيْهِۗ وَمَنْ لَّمْ يَحْكُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْفٰسِقُوْنَ

walyaḥkum ahlul-injīli bimā anzalallāhu fīh(i), wa mal lam yaḥkum bimā anzalallāhu fa ulā'ika humul-fasiqūn(a).

Mpi bika balongoki ya Nsangu ya Mbote kubaka lukanu na mambu na kulanda mambu yina Allah me monisa na kati na yo. Konso muntu yina ke baka ve lukanu na mambu na kulanda mambu yina Allah me songa, pana bo kele bantu ya mbi.


48

وَاَنْزَلْنَآ اِلَيْكَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتٰبِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَهُمْ عَمَّا جَاۤءَكَ مِنَ الْحَقِّۗ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَّمِنْهَاجًا ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَجَعَلَكُمْ اُمَّةً وَّاحِدَةً وَّلٰكِنْ لِّيَبْلُوَكُمْ فِيْ مَآ اٰتٰىكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرٰتِۗ اِلَى اللّٰهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيْعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيْهِ تَخْتَلِفُوْنَۙ

wa anzalnā ilaikal-kitāba bil-ḥaqqi muṣaddiqal limā baina yadaihi minal-kitābi wa muhaiminan ‘alaihi faḥkum bainahum bimā anzalallāhu wa lā tattabi‘ ahwā'ahum ‘ammā jā'aka minal-ḥaqq(i), likullin ja‘alnā minkum syir‘ataw wa minhājā(n), wa lau syā'allāhu laja‘alakum ummataw wāḥidataw wa lākil liyabluwakum fī mā ātākum fastabiqul-khairāt(i), ilallāhi marji‘ukum jamī‘an fa yunabbi'ukum bimā kuntum fīhi takhtalifūn(a).

Mpi Beto me tinda Mukanda (Al-Qur’an) na nge (Muhammad) ke nata kieleka, yina ke ndimisa mikanda yina me basika ntete mpi ke tanina bo, yo yina zenga mambu na bo na kulanda mambu yina Allah me songa mpi landa ve luzolo na bo na kuyambula kieleka yina me kwisila nge. Sambu na konso bantu na kati na beno, Beto ke pesa bansiku ti nzila ya pwelele. Kana Allah zolaka, yandi zolaka kukumisa beno bantu mosi (kaka), kansi Allah zola kumeka beno na yina me tala makabu ya yandi me pesa beno, yo yina beno sala nsaka ya kusala bisalu ya mbote. Kaka na Allah beno yonso ta vutuka, ebuna yandi ta zabisa beno mambu ya beno vandaka kutula ntembe ntete, .


49

وَاَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ اَنْ يَّفْتِنُوْكَ عَنْۢ بَعْضِ مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ اِلَيْكَۗ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ اَنَّمَا يُرِيْدُ اللّٰهُ اَنْ يُّصِيْبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوْبِهِمْ ۗوَاِنَّ كَثِيْرًا مِّنَ النَّاسِ لَفٰسِقُوْنَ

wa aniḥkum bainahum bimā anzalallāhu wa lā tattabi‘ ahwā'ahum waḥżarūhum ay yaftinūka ‘am ba‘ḍi mā anzalallāhu ilaik(a), fa in tawallau fa‘lam annamā yurīdullāhu ay yuṣībahum biba‘ḍi żunūbihim, wa inna kaṡīram minan-nāsi lafāsiqūn(a).

mpi zenga mambu na kati na bo na kulanda mambu yina Allah me songa, mpi landa ve luzolo na bo. Beno keba na bo, sambu bo kusa beno ve na ndambu ya mambu yina Allah me songa beno. Kana bo buya (na nsiku yina Allah me songa), pana zaba nde Allah kele na lukanu ya kunata mpasi na zulu na bo sambu na masumu na bo ya nkaka. Mpi ya kyeleka, bantu mingi kele bantu ya mbi.


50

اَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُوْنَۗ وَمَنْ اَحْسَنُ مِنَ اللّٰهِ حُكْمًا لِّقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ ࣖ

afaḥukmul-jāhiliyyati yabgūn(a), wa man aḥsanu minallāhi ḥukmal liqaumiy yūqinūn(a).

Inki nsiku ya Jahilia bo ke zola? Nani (nsiku) kele mbote kuluta (nsiku) ya Allah sambu na bantu ya ke kwikilaka na (dibundu na bo)?


51

۞ يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُوْدَ وَالنَّصٰرٰٓى اَوْلِيَاۤءَ ۘ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَاۤءُ بَعْضٍۗ وَمَنْ يَّتَوَلَّهُمْ مِّنْكُمْ فَاِنَّهٗ مِنْهُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tattakhiżul-yahūda wan-naṣārā auliyā'(a), ba‘ḍuhum auliyā'u ba‘ḍ(in), wa may yatawallahum minkum fa innahū minhum, innallāha lā yahdil-qaumaẓ-ẓālimīn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kukumisa ve Bayuda ti Bakristu banduku na nge ya kwikama; bo ke taninaka bo na bo. Konso muntu na kati na beno yina ke kumisa bo banduku ya kwikama, yandi kele kibeni na kati na bo. Ya kieleka, Allah ke twadisaka ve bantu ya mbi.


52

فَتَرَى الَّذِيْنَ فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌ يُّسَارِعُوْنَ فِيْهِمْ يَقُوْلُوْنَ نَخْشٰٓى اَنْ تُصِيْبَنَا دَاۤىِٕرَةٌ ۗفَعَسَى اللّٰهُ اَنْ يَّأْتِيَ بِالْفَتْحِ اَوْ اَمْرٍ مِّنْ عِنْدِهٖ فَيُصْبِحُوْا عَلٰى مَآ اَسَرُّوْا فِيْٓ اَنْفُسِهِمْ نٰدِمِيْنَۗ

fa taral-lażīna fī qulūbihim maraḍuy yusāri‘ūna fīhim yaqūlūna nakhsyā an tuṣībanā dā'irah(tun), fa ‘asallāhu ay ya'tiya bil-fatḥi au amrim min ‘indihī fa yuṣbiḥū ‘alā mā asarrū fī anfusihim nādimīn(a).

Na nima beno ta mona bantu ya ntima na bo kele ti maladi ke pusana mbala mosi pene-pene na bo (Bayuda ti Bakristu), ke tuba nde: “Beto ke wa boma ya kigonsa.” Kivuvu kele nde Allah ta nata kununga (na Ntumwa na yandi), to lukanu mosi ya me katuka na yandi, na mpila nde bo wa mawa sambu na mambu yina bo bumbaka na kinsweki na kati na bo.


53

وَيَقُوْلُ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَهٰٓؤُلَاۤءِ الَّذِيْنَ اَقْسَمُوْا بِاللّٰهِ جَهْدَ اَيْمَانِهِمْۙ اِنَّهُمْ لَمَعَكُمْۗ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فَاَصْبَحُوْا خٰسِرِيْنَ

wa yaqūlul-lażīna āmanū ahā'ulā'il-lażīna aqsamū billāhi jahda aimānihim, innahum lama‘akum, ḥabiṭat a‘māluhum fa aṣbaḥū khāsirīn(a).

Mpi bantu ya ke kwikilaka ta tuba nde: “Keti yai muntu ya ke zenga kieleka na (zina ya) Allah, nde bo kele kibeni ti beno?” Bisalu na bo yonso kele ya mpamba, yo yina bo ke kumaka bantu ya ke vidisaka.


54

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَنْ يَّرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِيْنِهٖ فَسَوْفَ يَأْتِى اللّٰهُ بِقَوْمٍ يُّحِبُّهُمْ وَيُحِبُّوْنَهٗٓ ۙاَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِيْنَ اَعِزَّةٍ عَلَى الْكٰفِرِيْنَۖ يُجَاهِدُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا يَخَافُوْنَ لَوْمَةَ لَاۤىِٕمٍ ۗذٰلِكَ فَضْلُ اللّٰهِ يُؤْتِيْهِ مَنْ يَّشَاۤءُۗ وَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū may yartadda minkum ‘an dīnihī fa saufa ya'tillāhu biqaumiy yuḥibbuhum wa yuḥibbūnah(ū), ażillatin ‘alal-mu'minīna a‘izzatin ‘alal-kāfirīn(a), yujāhidūna fī sabīlillāhi wa lā yakhāfūna laumata lā'im(in), żālika faḍlullāhi yu'tīhi may yasyā'(u), wallāhu wāsi‘un ‘alīm(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Konso muntu na kati na beno yina ta buya (kukatuka) na dibundu na yandi, ebuna Allah ta nata bantu, yandi ta zola bo mpi bo ta zola yandi, mpi kuvanda mawete na bantu yina ke kwikilaka, kansi nku na bantu yina ke kwikilaka ve, yina ke salaka ngolo na nzila ya Allah, mpi yina ke waka ve boma ya kufinga ya bantu yina ke zolaka kutonga. Yau kele dikabu ya Allah ya yandi ke pesa na muntu ya yandi me zola. Mpi Allah kele Muntu ya ke zingaka yonso (dikabu na yandi), Muntu ya ke zabaka mambu yonso.


55

اِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللّٰهُ وَرَسُوْلُهٗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوا الَّذِيْنَ يُقِيْمُوْنَ الصَّلٰوةَ وَيُؤْتُوْنَ الزَّكٰوةَ وَهُمْ رٰكِعُوْنَ

innamā waliyyukumullāhu wa rasūluhū wal-lażīna āmanul-lażīna yuqīmūnaṣ-ṣalāta wa yu'tūnaz-zakāta wa hum rāki‘ūn(a).

Ya kieleka, nsadisi na beno kele kaka Allah, Ntumwa na yandi, ti bantu yina ke kwikilaka, yina ke salaka bisambu mpi ke futaka zakat, na ntangu bo ke lemfukilaka (na Allah).


56

وَمَنْ يَّتَوَلَّ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فَاِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْغٰلِبُوْنَ ࣖ

wa may yatawallallāha wa rasūlahū wal-lażīna āmanū fa inna ḥizballāhi humul-gālibūn(a).

Mpi konso muntu yina ta sala nde Allah, Ntumwa na yandi ti bantu yina ke kwikilaka kuvanda bansadisi na yandi, pana kieleka, yo kele balongoki ya Allah (dibundu) yina ke nunga.


57

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِيْنَ اتَّخَذُوْا دِيْنَكُمْ هُزُوًا وَّلَعِبًا مِّنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ اَوْلِيَاۤءَۚ وَاتَّقُوا اللّٰهَ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tattakhiżul-lażīnattakhażū dīnakum huzuwaw wa la‘ibam minal-lażīna ūtul-kitāba min qablikum wal-kuffāra auliyā'(a), wattaqullāha in kuntum mu'minīn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno kumisa ve bamfumu na beno bantu ya ke kumisaka dibundu na beno kima ya kuseka ti ya bansaka, (disongidila) na kati ya bantu yina bo pesaka mukanda na ntwala na beno ti bantu ya ke kwikilaka ve (ba-polytheiste). Mpi beno wa Allah boma kana beno kele bakwikidi.


58

وَاِذَا نَادَيْتُمْ اِلَى الصَّلٰوةِ اتَّخَذُوْهَا هُزُوًا وَّلَعِبًا ۗذٰلِكَ بِاَ نَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُوْنَ

wa iżā nādaitum ilaṣ-ṣalātittakhażūhā huzuwaw wa la‘ibā(n), żālika bi'annahum qaumul lā ya‘qilūn(a).

Mpi kana nge binga (bo) na (kusala) kisambu, bo ke kumisaka yo kima ya kuseka mpi ya kusakana. Yau kele mutindu yina sambu bau kele bantu ya ke bakisaka ve.


59

قُلْ يٰٓاَهْلَ الْكِتٰبِ هَلْ تَنْقِمُوْنَ مِنَّآ اِلَّآ اَنْ اٰمَنَّا بِاللّٰهِ وَمَآ اُنْزِلَ اِلَيْنَا وَمَآ اُنْزِلَ مِنْ قَبْلُۙ وَاَنَّ اَكْثَرَكُمْ فٰسِقُوْنَ

qul yā ahlal-kitābi hal tanqimūna minnā illā an āmannā billāhi wa mā unzila ilainā wa mā unzila min qabl(u), wa anna akṡarakum fāsiqūn(a).

Tuba nde: "O bantu ya mukanda! Keti beno ke yindula nde beto me sala mbi, kaka sambu beto ke kwikila na Allah, na mambu ya bo me songa beto ti na mambu ya bo me songa na ntwala? Ya kieleka, mingi na kati na beno kele bantu ya mbi."


60

قُلْ هَلْ اُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِّنْ ذٰلِكَ مَثُوْبَةً عِنْدَ اللّٰهِ ۗمَنْ لَّعَنَهُ اللّٰهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيْرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوْتَۗ اُولٰۤىِٕكَ شَرٌّ مَّكَانًا وَّاَضَلُّ عَنْ سَوَاۤءِ السَّبِيْلِ

qul hal unabbi'ukum bisyarrim min żālika maṡūbatan ‘indallāh(i), mal la‘anahullāhu wa gaḍiba ‘alaihi wa ja‘ala minhumul-qiradata wal-khanāzīra wa ‘abadaṭ-ṭāgūt(a), ulā'ika syarrum makānaw wa aḍallu ‘an sawā'is-sabīl(i).

Tuba (Muhammad) nde: "Keti mono ta songa nge mambu ya bantu yina ndola na bo kele mbi kuluta (bantu ya mbi) na meso ya Nzambi? Disongidila, bantu yina bo me singa mpi me wila Allah makasi, na kati na bo (kele) bantu yina bo me kumisaka bambwa ti bangulu mpi (bantu yina) ke sambilaka Thaghut." Bo kele na kisika mosi ya mbi kuluta mpi bo me vilaka nzila ya kusungama mingi.


61

وَاِذَا جَاۤءُوْكُمْ قَالُوْٓا اٰمَنَّا وَقَدْ دَّخَلُوْا بِالْكُفْرِ وَهُمْ قَدْ خَرَجُوْا بِهٖ ۗوَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا كَانُوْا يَكْتُمُوْنَ

wa iżā jā'ūkum qālū āmannā wa qad dakhalū bil-kufri wa hum qad kharajū bih(ī), wallāhu a‘lamu bimā kānū yaktumūn(a).

Mpi ntangu bo (Bayuda to bantu ya luvunu) ke kwisa na beno, bo ke tuba nde: “Beto me kwikila,” ata bo kwisaka na beno na kukonda kukwikila mpi bo ke kwenda mpi mutindu mosi; mpi Allah me zaba mbote mambu ya bo ke bumbaka.


62

وَتَرٰى كَثِيْرًا مِّنْهُمْ يُسَارِعُوْنَ فِى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاَكْلِهِمُ السُّحْتَۗ لَبِئْسَ مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

wa tarā kaṡīram minhum yusāri‘ūna fil-iṡmi wal-‘udwāni wa aklihimus-suḥt(a), labi'sa mā kānū ya‘malūn(a).

Mpi nge ta mona mingi na kati na bo (Bayuda) ke sala nsaka ya kutesana na kusala masumu, kimbeni ti kudia bima ya mvindu. Yau kele kibeni, kibeni mbi yina bau salaka.


63

لَوْلَا يَنْهٰىهُمُ الرَّبّٰنِيُّوْنَ وَالْاَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْاِثْمَ وَاَكْلِهِمُ السُّحْتَۗ لَبِئْسَ مَا كَانُوْا يَصْنَعُوْنَ

lau lā yanhāhumur-rabbāniyyūna wal-aḥbāru ‘an qaulihimul-iṡma wa aklihimus-suḥt(a), labi'sa mā kānū yaṣna‘ūn(a).

Sambu na nki bamfumu na bo ya mabundu mpi banganga-Nzambi ke buyisaka bo ve na kutuba mambu ya luvunu mpi na kudia bima ya haram? Yau kele kibeni, kibeni mbi yina bau salaka.


64

وَقَالَتِ الْيَهُوْدُ يَدُ اللّٰهِ مَغْلُوْلَةٌ ۗغُلَّتْ اَيْدِيْهِمْ وَلُعِنُوْا بِمَا قَالُوْا ۘ بَلْ يَدٰهُ مَبْسُوْطَتٰنِۙ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاۤءُۗ وَلَيَزِيْدَنَّ كَثِيْرًا مِّنْهُمْ مَّآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَّكُفْرًاۗ وَاَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاۤءَ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِۗ كُلَّمَآ اَوْقَدُوْا نَارًا لِّلْحَرْبِ اَطْفَاَهَا اللّٰهُ ۙوَيَسْعَوْنَ فِى الْاَرْضِ فَسَادًاۗ وَاللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِيْنَ

wa qālatil-yahūdu yadullāhi maglūlah(tun), gullat aidīhim wa lu‘inū bimā qālū, bal yadāhu mabsūṭatān(i), yunfiqu kaifa yasyā'(u), wa layazīdanna kaṡīram minhum mā unzila ilaika mir rabbika ṭugyānaw wa kufrā(n), wa alqainā bainahumul-‘adāwata wal-bagḍā'a ilā yaumil-qiyāmah(ti), kullamā auqadū nāral lil-ḥarbi aṭfa'ahallāh(u), wa yas‘auna fil-arḍi fasādā(n), wallāhu lā yuḥibbul-mufsidīn(a).

Ebuna Bayuda tubaka nde, “Maboko ya Nzambi me kangama.” Ya kieleka, maboko na bo kele ya kukangama mpi bo kele bantu ya bo me singa sambu na mambu ya bo me tuba, ata maboko yonso zole ya Allah me kanguka; Yandi ke pesaka madia mutindu Yandi me zola. Mpi (Quran) yina bo tindaka na beno na Mfumu na beno ta yika kibeni kukonda bulemfu ti kukonda kundima ya bantu mingi na kati na bo. Mpi beto tulaka kimbeni ti kimbeni na kati na bo tii na kilumbu ya lufutumuku. Konso ntangu ya bo vandaka kuyoka tiya ya bitumba, Allah vandaka kufwa yo. Mpi bo ke sosaka (kusala) lufwa na ntoto. Mpi Allah ke zolaka ve bantu yina ke salaka mambu ya mbi.


65

وَلَوْ اَنَّ اَهْلَ الْكِتٰبِ اٰمَنُوْا وَاتَّقَوْا لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّاٰتِهِمْ وَلَاَدْخَلْنٰهُمْ جَنّٰتِ النَّعِيْمِ

wa lau anna ahlal-kitābi āmanū wattaqau lakaffarnā ‘anhum sayyi'ātihim wa la'adkhalnāhum jannātin-na‘īm(i).

Mpi kana Bantu ya Mukanda vandaka kukwikila mpi kuvanda bantu ya luzitu, Beto zolaka kufwa bifu na bo, mpi Beto zolaka kukotisa bo na bapaladisu ya kufuluka ti kiese.


66

وَلَوْ اَنَّهُمْ اَقَامُوا التَّوْرٰىةَ وَالْاِنْجِيْلَ وَمَآ اُنْزِلَ اِلَيْهِمْ مِّنْ رَّبِّهِمْ لَاَكَلُوْا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ اَرْجُلِهِمْۗ مِنْهُمْ اُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ ۗ وَكَثِيْرٌ مِّنْهُمْ سَاۤءَ مَا يَعْمَلُوْنَ ࣖ

wa lau annahum aqāmut-taurāta wal-injīla wa mā unzila ilaihim mir rabbihim la'akalū min fauqihim wa min taḥti arjulihim, minhum ummatum muqtaṣidah(tun), wa kaṡīrum minhum sā'a mā ya‘malūn(a).

Mpi kana bo zitisa kibeni (bansiku ya) Torah, Nsangu ya Mbote ti (Quran) yina bo tindaka na bo na Mfumu na bo, bo ta baka kibeni madia na zulu na bo ti na nsi ya makulu na bo. Kimvuka mosi ya bantu ya masonga mpi ya bulemfu kuvandaka na kati na bo. Mpi mingi na kati na bo kele bantu ya mbi kibeni na mambu yina bo kesalaka.


67

۞ يٰٓاَيُّهَا الرَّسُوْلُ بَلِّغْ مَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ ۗوَاِنْ لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسٰلَتَهٗ ۗوَاللّٰهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ

yā ayyuhar-rasūlu ballig mā unzila ilaika mir rabbik(a), wa illam taf‘al famā ballagta risālatah(ū), wallāhu ya‘ṣimuka minan-nās(i), innallāha lā yahdil-qaumal-kāfirīn(a).

O Ntumwa! Nata mambu yina Mfumu na nge me zabisa nge. Kana nge sala ve (yina bo pesaka nge ntuma ya kusala) yo ke tendula nde nge ke pesa ve nsangu na Yandi. Mpi Allah ke tanina nge na (mpasi) ya muntu. Ya kieleka, Allah ke twadisaka ve bantu yina ke kwikilaka ve.


68

قُلْ يٰٓاَهْلَ الْكِتٰبِ لَسْتُمْ عَلٰى شَيْءٍ حَتّٰى تُقِيْمُوا التَّوْرٰىةَ وَالْاِنْجِيْلَ وَمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكُمْ مِّنْ رَّبِّكُمْ ۗوَلَيَزِيْدَنَّ كَثِيْرًا مِّنْهُمْ مَّآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَّكُفْرًاۚ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِيْنَ

qul yā ahlal-kitābi lastum ‘alā syai'in ḥattā tuqīmut-taurāta wal-injīla wa mā unzila ilaikum mir rabbikum, wa layazīdanna kaṡīram minhum mā unzila ilaika mir rabbika ṭugyānaw wa kufrā(n), falā ta'sa ‘alal-qaumil-kāfirīn(a).

Tuba (Muhammad) nde: "O bantu ya Mukanda! Beno ke tadilamaka ve ata fioti bonso bantu ya dibundu tii kuna beno ta simba malongi ya Torah, ya Nsangu ya Mbote ti (Cor'an) yina Mfumu na beno me songa beno." Mpi mambu yina Mfumu na nge me zabisa nge ta sala kibeni nde bantu mingi na kati na bo kukuma bantu ya kukonda bulemfu mpi ya kukonda bulemfu mingi, yo yina kuvidisa ve kivuvu na bantu yina ke kwikilaka ve.


69

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَالَّذِيْنَ هَادُوْا وَالصَّابِـُٔوْنَ وَالنَّصٰرٰى مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

innal-lażīna āmanū wal-lażīna hādū waṣ-ṣābi'ūna wan-naṣārā man āmana billāhi wal-yaumil-ākhiri wa ‘amila ṣāliḥan falā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka, Bayuda, ba Shabiin ti bakristu, konso muntu yina ke kwikilaka na Allah, na Kilumbu ya Nsuka, mpi ke salaka bisalu ya mbote, pana susi kele ve sambu na bo mpi bo ke waka ve mawa.


70

لَقَدْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ وَاَرْسَلْنَآ اِلَيْهِمْ رُسُلًا ۗ كُلَّمَا جَاۤءَهُمْ رَسُوْلٌۢ بِمَا لَا تَهْوٰٓى اَنْفُسُهُمْۙ فَرِيْقًا كَذَّبُوْا وَفَرِيْقًا يَّقْتُلُوْنَ

laqad akhażnā mīṡāqa banī isrā'īla wa arsalnā ilaihim rusulā(n), kullamā jā'ahum rasūlum bimā lā tahwā anfusuhum, farīqan każżabū wa farīqay yaqtulūn(a).

Ya kieleka, Beto me katula kuwakana na bana ya Israele, mpi beto me tinda bo binati-nsangu. Kansi konso ntumwa kwisaka na bo ti kima mosi ya vandaka ve na kuwakana ti luzolo na bo, (yo yina) bankaka (ya bantumwa) bo vandaka kukusa mpi bankaka bo vandaka kufwa bo.


71

وَحَسِبُوْٓا اَلَّا تَكُوْنَ فِتْنَةٌ فَعَمُوْا وَصَمُّوْا ثُمَّ تَابَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوْا وَصَمُّوْا كَثِيْرٌ مِّنْهُمْۗ وَاللّٰهُ بَصِيْرٌۢ بِمَا يَعْمَلُوْنَ

wa ḥasibū allā takūna fitnatun fa ‘amū wa ṣammū ṡumma tāballāhu ‘alaihim ṡumma ‘amū wa ṣammū kaṡīrum minhum, wallāhu baṣīrum bimā ya‘malūn(a).

Mpe bo banzaka nde ata kigonsa mosi ve ta salama (na bo na kufwaka baprofete), yo yina bo kumaka bifwa-meso mpi bifwa-makutu, na nima Allah ndimaka kubalula ntima na bo, na nima mingi na kati na bo kumaka bifwa-meso mpi bifwa-makutu. Mpi Allah ke monaka mambu yonso ya bo ke salaka.


72

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِيْنَ قَالُوْٓا اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْمَسِيْحُ ابْنُ مَرْيَمَ ۗوَقَالَ الْمَسِيْحُ يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اعْبُدُوا اللّٰهَ رَبِّيْ وَرَبَّكُمْ ۗاِنَّهٗ مَنْ يُّشْرِكْ بِاللّٰهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللّٰهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوٰىهُ النَّارُ ۗوَمَا لِلظّٰلِمِيْنَ مِنْ اَنْصَارٍ

laqad kafaral-lażīna qālū innallāha huwal-masīḥubnu maryam(a), wa qālal-masīḥu yā banī isrā'īla‘budullāha rabbī wa rabbakum, innahū may yusyrik billāhi faqad ḥarramallāhu ‘alaihil-jannata wa ma'wāhun nār(u), wa mā liẓ-ẓālimīna min anṣār(in).

Ya kieleka, bantu yina ke tubaka nde: “Ya kieleka, Allah kele Mesia, mwana ya Maria, bo me buya.” Ata Al-Masih (yandi mosi) tubaka nde: "O bana ya Israele! Beno samba Allah, Mfumu na mono ti Mfumu na beno." Ya kieleka, konso muntu yina ke vukisa (konso kima ti) Allah, pana kieleka, Allah me buyisa yandi zulu, mpi kisika na yandi kele bilungi. Mpi nsadisi kele ve sambu na bantu ya kukonda lunungu.


73

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِيْنَ قَالُوْٓا اِنَّ اللّٰهَ ثَالِثُ ثَلٰثَةٍ ۘ وَمَا مِنْ اِلٰهٍ اِلَّآ اِلٰهٌ وَّاحِدٌ ۗوَاِنْ لَّمْ يَنْتَهُوْا عَمَّا يَقُوْلُوْنَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

laqad kafaral-lażīna qālū innallāha ṡāliṡu ṡalāsah(tin), wa mā min ilāhin illā ilāhuw wāḥid(un), wa illam yantahū ‘ammā yaqūlūna layamassannal-lażīna kafarū minhum ‘ażābun alīm(un).

Ya kieleka, bantu yina ke tubaka nde Allah kele mosi na kati ya bantu tatu yina me buya, ata nzambi mosi ve kele (yina kele ti nswa ya kusambila) katula kaka Nzambi mosi. Kana bo yambula ve mambu ya bo ke tuba, ntembe kele ve nde bantu yina ke kwikilaka ve na kati na bo ta baka ndola ya mpasi.


74

اَفَلَا يَتُوْبُوْنَ اِلَى اللّٰهِ وَيَسْتَغْفِرُوْنَهٗۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

afalā yatūbūna ilallāhi wa yastagfirūnah(ū), wallāhu gafūrur raḥīm(un).

Sambu na inki bo ke balula ntima ve na Allah mpi ke lomba yandi ndolula ve? Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.


75

مَا الْمَسِيْحُ ابْنُ مَرْيَمَ اِلَّا رَسُوْلٌۚ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُۗ وَاُمُّهٗ صِدِّيْقَةٌ ۗ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ ۗ اُنْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْاٰيٰتِ ثُمَّ انْظُرْ اَنّٰى يُؤْفَكُوْنَ

mal-masīḥubnu maryama illā rasūl(un), qad khalat min qablihir rusul(u), wa ummuhū ṣiddīqah(tun), kānā ya'kulāniṭ-ṭa‘ām(a), unẓur kaifa nubayyinu lahumul-āyāti ṡummanẓur annā yu'fakūn(a).

Mesia, mwana ya Maria, vandaka kaka Ntumwa. Na ntwala, bantumwa mingi lutaka. Mpi mama na yandi vandaka muntu yina vandaka kukangama na kyeleka. Mbala mingi bo zole ke diaka madia. Tala mutindu Beto ke tendula baverse (bidimbu ya ngolo) na bo (Bantu ya Mukanda), na nima tala mutindu bo ke baluka (na bampusa na bo) .


76

قُلْ اَتَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَّلَا نَفْعًا ۗوَاللّٰهُ هُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

qul ata‘budūna min dūnillāhi mā lā yamliku lakum ḍarraw wa lā naf‘ā(n), wallāhu huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

Tuba (Muhammad) nde: «Sambu na nki beno ke sambilaka kima ya nkaka katula kaka Allah, kima yina lenda natila beno ve kigonsa mpi yina ke natila beno ve (mpi) mambote?» Mpi Allah kele Muntu ya ke waka mambu yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.


77

قُلْ يٰٓاَهْلَ الْكِتٰبِ لَا تَغْلُوْا فِيْ دِيْنِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوْٓا اَهْوَاۤءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوْا مِنْ قَبْلُ وَاَضَلُّوْا كَثِيْرًا وَّضَلُّوْا عَنْ سَوَاۤءِ السَّبِيْلِ ࣖ

qul yā ahlal-kitābi lā taglū fī dīnikum gairal-ḥaqqi wa lā tattabi‘ū ahwā'a qaumin qad ḍallū min qablu wa aḍallū kaṡīraw wa ḍallū ‘an sawā'is-sabīl(i).

Tuba (Muhammad): "O bantu ya Mukanda! Beno kulutisa ve ndilu na mitindu yina kele ve ya kieleka na dibundu na beno. Mpi beno landa ve bampusa ya bantu yina me vila nzila na ntangu ya ntama mpi (me) nata bantu mingi (bantu) na kuvila nzila, mpi bo mosi me vila nzila ya kusungama."


78

لُعِنَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْۢ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ عَلٰى لِسَانِ دَاوٗدَ وَعِيْسَى ابْنِ مَرْيَمَ ۗذٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَّكَانُوْا يَعْتَدُوْنَ

lu‘inal-lażīna kafarū mim banī isrā'īla ‘alā lisāni dāwūda wa ‘īsabni maryam(a), żālika bimā ‘aṣaw wa kānū ya‘tadūn(a).

Bantu ya ke kwikilaka ve yina katukaka na Bana ya Israele, bo singaka bo na nzila ya bangogo ya Dawud ti ya Yezu, mwana ya Maria. Yo kele mutindu yina sambu bo kele bantu ya kukonda bulemfu mpi ntangu yonso bo kelutaka bandilu.


79

كَانُوْا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُّنْكَرٍ فَعَلُوْهُۗ لَبِئْسَ مَا كَانُوْا يَفْعَلُوْنَ

kānū lā yatanāhauna ‘am munkarin fa‘alūh(u), labi'sa mā kānū yaf‘alūn(a).

Bo ke kangaka ve muntu na muntu nzila ya kusala mambu ya mbi yina bo ke salaka ntangu yonso. Yau kele kibeni, kibeni mbi yina bau salaka.


80

تَرٰى كَثِيْرًا مِّنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا ۗ لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ اَنْفُسُهُمْ اَنْ سَخِطَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ وَفِى الْعَذَابِ هُمْ خٰلِدُوْنَ

tarā kaṡīram minhum yatawallaunal-lażīna kafarū, labi'sa mā qaddamat lahum anfusuhum an sakhiṭallāhu ‘alaihim wa fil ‘ażābi hum khālidūn(a).

Nge ke mona mingi na kati na bo ke sadisa bantu ya ke kwikilaka ve (ba polythéistes). Ya kieleka, yo kele mbi kibeni mambu ya bo salaka bo mosi, disongidila makasi ya Allah, mpi bo ta bikala na ndola ya mvula na mvula.


81

وَلَوْ كَانُوْا يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَالنَّبِيِّ وَمَآ اُنْزِلَ اِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوْهُمْ اَوْلِيَاۤءَ وَلٰكِنَّ كَثِيْرًا مِّنْهُمْ فٰسِقُوْنَ

wa lau kānū yu'minūna billāhi wan-nabiyyi wa mā unzila ilaihi mattakhażūhum auliyā'a wa lākinna kaṡīram minhum fāsiqūn(a).

Mpi kana bo vandaka kukwikila na Allah, na Ntumwa (Muhammad) ti na mambu yina bo songaka yandi, bo zolaka kukumisa ve bantu ya ke salaka mambu ya luvunu banduku na bo ya kwikama. Kansi mingi na kati na bo kele bantu ya mbi.


82

۞ لَتَجِدَنَّ اَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِّلَّذِيْنَ اٰمَنُوا الْيَهُوْدَ وَالَّذِيْنَ اَشْرَكُوْاۚ وَلَتَجِدَنَّ اَقْرَبَهُمْ مَّوَدَّةً لِّلَّذِيْنَ اٰمَنُوا الَّذِيْنَ قَالُوْٓا اِنَّا نَصٰرٰىۗ ذٰلِكَ بِاَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيْسِيْنَ وَرُهْبَانًا وَّاَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُوْنَ ۔

latajidanna asyaddan-nāsi ‘adāwatal lil-lażīna āmanul-yahūda wal-lażīna asyrakū, wa latajidanna aqrabahum mawaddatal lil-lażīna āmanul-lażīna qālū innā naṣārā, żālika bi'anna minhum qissīsīna wa ruhbānaw wa annahum lā yastakbirūn(a).

Nge ta mona kibeni bantu yina ke mengaka mingi bantu ya lukwikilu, disongidila Bayuda ti bantu yina ke sambilaka banzambi mingi. Mpi nge ta mona kibeni bantu yina kinduku na bo ya ngolo ti bantu ya ke kwikilaka kele bantu yina ke tubaka nde: “Ya kieleka, beto kele Bakristu.” Yo kele mutindu yina sambu na kati na bo kele ti banganga-Nzambi ti bamonike, (mpi) sambu bo ke kudikumisa ve.


83

وَاِذَا سَمِعُوْا مَآ اُنْزِلَ اِلَى الرَّسُوْلِ تَرٰٓى اَعْيُنَهُمْ تَفِيْضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوْا مِنَ الْحَقِّۚ يَقُوْلُوْنَ رَبَّنَآ اٰمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشّٰهِدِيْنَ

wa iżā sami‘ū mā unzila ilar-rasūli tarā a‘yunahum tafīḍu minad-dam‘i mimmā ‘arafū minal-ḥaqq(i), yaqūlūna rabbanā āmannā faktubnā ma‘asy-syāhidīn(a).

Mpi ntangu bo waka mambu yina (Quran) songamaka na Ntumwa (Muhammad), nge monaka meso na bo ke basisa mansanga sambu na kieleka yina bo zabaka (na mikanda na bo mosi), bo vandaka kutuba nde: “O Mfumu, beto me kwikila, yo yina tula beto na mukanda ya bantu yina kele bambangi (ya kieleka ya Muhammad ti ya Qur’an).


84

وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَمَا جَاۤءَنَا مِنَ الْحَقِّۙ وَنَطْمَعُ اَنْ يُّدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصّٰلِحِيْنَ

wa mā lanā lā nu'minu billāhi wa mā jā'anā minal-ḥaqq(i), wa naṭma‘u ay yudkhilanā rabbunā ma‘al-qaumiṣ-ṣāliḥīn(a).

Mpi sambu na inki beto ta kwikila ve na Allah ti na kieleka yina me kwisila beto, ata beto ke zola mingi nde Mfumu na beto kukotisa beto na kati ya bantu ya lunungu?”


85

فَاَثَابَهُمُ اللّٰهُ بِمَا قَالُوْا جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَاۗ وَذٰلِكَ جَزَاۤءُ الْمُحْسِنِيْنَ

fa aṡābahumullāhu bimā qālū jannātin tajrī min taḥtihal-anhāru khālidīna fīhā, wa żālika jazā'ul-muḥsinīn(a).

Yo yina Allah pesaka bo lufutu sambu na mambu ya bo tubaka, (disongidila) paladisu yina banzadi ke kulumukaka na nsi na yo, bo ta zinga na kati na yo mvula na mvula. Mpi yina kele lufutu (sambu na) bantu yina ke salaka mambu ya mbote.


86

وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَكَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَآ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَحِيْمِ ࣖ

wal-lażīna kafarū wa każżabū bi'āyātinā ulā'ika aṣḥābul-jaḥīm(i).

Bantu yina ke buyaka mpi ke buyaka bidimbu na beto, bo kele bantu ya bilungi .


87

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحَرِّمُوْا طَيِّبٰتِ مَآ اَحَلَّ اللّٰهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوْا ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥarrimū ṭayyibāti mā aḥallallāhu lakum wa lā ta‘tadū, innallāha lā yuḥibbul-mu‘tadīn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno buyisa ve mambu ya mbote ya Allah me pesa nswa sambu na beno, mpi beno luta ve bandilu. Ya kieleka, Allah ke zolaka ve bantu yina ke lutaka bandilu.


88

وَكُلُوْا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ حَلٰلًا طَيِّبًا ۖوَّاتَّقُوا اللّٰهَ الَّذِيْٓ اَنْتُمْ بِهٖ مُؤْمِنُوْنَ

wa kulū mimmā razaqakumullāhu ḥalālan ṭayyibā(n), wattaqullāhal-lażī antum bihī mu'minūn(a).

Beno dia bima yina Allah me pesa beno bonso madia ya me fwana mpi ya mbote, beno wa Allah boma na kati na yandi.


89

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللّٰهُ بِاللَّغْوِ فِيْٓ اَيْمَانِكُمْ وَلٰكِنْ يُّؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُّمُ الْاَيْمَانَۚ فَكَفَّارَتُهٗٓ اِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسٰكِيْنَ مِنْ اَوْسَطِ مَا تُطْعِمُوْنَ اَهْلِيْكُمْ اَوْ كِسْوَتُهُمْ اَوْ تَحْرِيْرُ رَقَبَةٍ ۗفَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ ۗذٰلِكَ كَفَّارَةُ اَيْمَانِكُمْ اِذَا حَلَفْتُمْ ۗوَاحْفَظُوْٓا اَيْمَانَكُمْ ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

lā yu'ākhiżukumullāhu bil-lagwi fī aimānikum wa lākiy yu'ākhiżukum bimā ‘aqqattumul-aimān(a), fa kaffāratuhū iṭ‘āmu ‘asyarati masākīna min ausaṭi mā tuṭ‘imūna ahlīkum au kiswatuhum au taḥrīru raqabah(tin), famal lam yajid fa ṣiyāmu ṡalāṡati ayyām(in), żālika kaffāratu aimānikum iżā ḥalaftum, waḥfaẓū aimānakum, każālika yubayyinullāhu lakum āyātihī la‘allakum tasykurūn(a).

Allah ke pesa nge ve ndola sambu na balusilu na nge ya kukonda kukana (kuzenga kieleka), kansi yandi ke pesa nge ndola sambu na badevware ya nge me sala na luzolo, yo yina kafarat (amande ya kufwa ndefi) kele kudisa bansukami kumi, disongidila na madia yina nge ke pesaka mbala mingi na dibuta na nge, to kupesa bo bilele to kukatula nsadi mosi na kimpika. Nani lenda sala yau ve, na nima (mawa mingi) kubuya madia bilumbu tatu. Yau kele mutindu ya ndefi na nge ntangu nge ke zenga kieleka. Mpi zitisa ndefi na nge. Mpila yina Allah ke tendula bansiku na yandi na beno sambu beno pesa matondo (na yandi).


90

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْاَنْصَابُ وَالْاَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطٰنِ فَاجْتَنِبُوْهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū innamal-khamru wal-maisiru wal-anṣābu wal-azlāmu rijsum min ‘amalisy-syaiṭāni fajtanibūhu la‘allakum tufliḥūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Ya kyeleka, kunwa malafu, kubula nsaka ya mbongo, (kupesa bimenga na) biteki, mpi kubaka mbongo mingi ti batolotolo, kele mambu ya nku mpi yo kele na kati ya mambu yina Satana kesalaka. Na yawu, vanda ntama na (bisalu) yina samu nge vuanda na chance.


91

اِنَّمَا يُرِيْدُ الشَّيْطٰنُ اَنْ يُّوْقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاۤءَ فِى الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللّٰهِ وَعَنِ الصَّلٰوةِ فَهَلْ اَنْتُمْ مُّنْتَهُوْنَ

innamā yurīdusy-syaiṭānu ay yūqi‘a bainakumul-‘adāwata wal-bagḍā'a fil-khamri wal-maisiri wa yaṣuddakum ‘an żikrillāhi wa ‘aniṣ-ṣalāti fahal antum muntahūn(a).

Na kunwa malafu ti na nsaka ya mbongo, Satana kele kaka na lukanu ya kutula kimbeni ti kimbeni na kati na beno, ti kukanga beno nzila ya kuyibuka Allah ti kusamba, ebuna beno ke zola ve kuyambula?


92

وَاَطِيْعُوا اللّٰهَ وَاَطِيْعُوا الرَّسُوْلَ وَاحْذَرُوْا ۚفَاِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّمَا عَلٰى رَسُوْلِنَا الْبَلٰغُ الْمُبِيْنُ

wa aṭī‘ullāha wa aṭī‘ur-rasūla waḥżarū, fa in tawallaitum fa‘lamū annamā ‘alā rasūlinal-balāgul-mubīn(u).

Na kulemfukila Allah na kulemfuka na Ntumwa na kukeba. Kana nge baluka, pana zaba nde kisalu ya Ntumwa na Beto vandaka kaka ya kuzabisa (nsangu) pwelele.


93

لَيْسَ عَلَى الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ جُنَاحٌ فِيْمَا طَعِمُوْٓا اِذَا مَا اتَّقَوْا وَّاٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَّاٰمَنُوْا ثُمَّ اتَّقَوْا وَّاَحْسَنُوْا ۗوَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ ࣖ

laisa ‘alal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti ṡummattaqau wa āmanū ṡummattaqau wa aḥsanū, wallāhu yuḥibbul-muḥsinīn(a).

Disumu kele ve sambu na bantu yina ke kwikilaka mpi ke salaka bisalu ya mbote na yina me tala mambu ya bo ke diaka (na ntangu ya ntama), kana bo kele bantu ya lusambu mpi ke kwikilaka, mpi ke salaka bisalu ya mbote, pana bo ke landaka kuvanda bantu ya lusambu mpi ke kwikilaka, pana bo (kaka) kele ti luzitu mpi ke salaka bisalu ya mbote. Mpi Allah ke zolaka bantu yina ke salaka bisalu ya mbote.


94

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللّٰهُ بِشَيْءٍ مِّنَ الصَّيْدِ تَنَالُهٗٓ اَيْدِيْكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللّٰهُ مَنْ يَّخَافُهٗ بِالْغَيْبِۚ فَمَنِ اعْتَدٰى بَعْدَ ذٰلِكَ فَلَهٗ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū layabluwannakumullāhu bisyai'im minaṣ-ṣaidi tanāluhū aidīkum wa rimāḥukum liya‘lamallāhu may yakhāfuhū bil-gaib(i), fa mani‘tadā ba‘da żālika fa lahū ‘ażābun alīm(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Allah ta meka beno kibeni na nsaka yina beno lenda baka kukonda mpasi na maboko ti na minduki na beno sambu Allah kuzaba nani ke tina yandi boma, ata yandi ke mona yandi ve. Konso muntu yina ta lutisa ndilu na nima ya mambu yina, yandi ta baka ndola ya mpasi.


95

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَاَنْتُمْ حُرُمٌ ۗوَمَنْ قَتَلَهٗ مِنْكُمْ مُّتَعَمِّدًا فَجَزَۤاءٌ مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهٖ ذَوَا عَدْلٍ مِّنْكُمْ هَدْيًاۢ بٰلِغَ الْكَعْبَةِ اَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسٰكِيْنَ اَوْ عَدْلُ ذٰلِكَ صِيَامًا لِّيَذُوْقَ وَبَالَ اَمْرِهٖ ۗعَفَا اللّٰهُ عَمَّا سَلَفَ ۗوَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللّٰهُ مِنْهُ ۗوَاللّٰهُ عَزِيْزٌ ذُو انْتِقَامٍ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā taqtuluṣ-ṣaida wa antum ḥurum(un), wa man qatalahū minkum muta‘ammidan fa jazā'um miṡlu mā qatala minan-na‘ami yaḥkumu bihī żawā ‘adlim minkum hadyam bāligal-ka‘bati au kaffāratun ṭa‘āmu masākīna au ‘adlu żālika ṣiyāmal liyażūqa wabāla amrih(ī), ‘afallāhu ‘ammā salaf(a), wa man ‘āda fa yantaqimullāhu minh(u), wallāhu ‘azīzun żuntiqām(in).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kufwa ve bambisi ya mfinda ntangu nge kele na Ihram (Hajj to Umra). Nani na kati na beno ta fwa yandi na luzolo, ebuna amande kele ya kuyingisa yandi ti bibulu ya me fwanana ti mbisi yina yandi fwaka, na kutadila lukanu ya bantu zole ya lunungu na kati na beno bonso hadyu ya kunata yandi na Ka’bah, to kafarat (kufuta nkudulu na) kudisa bansukami, to kubuya madia, na kiteso ya mbi yina yandi ke wa sambu na madia yina yandi me pesa. Allah me lolula mambu yina salamaka na ntama. Mpi konso muntu yina ta vutuka na kusala yo, Allah ta pesa yandi ndola kibeni. Mpi Allah, Nkwa-Ngolo Yonso, kele na (ngolo ya) kumonisa bantu mpasi.


96

اُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهٗ مَتَاعًا لَّكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ ۚوَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا ۗوَاتَّقُوا اللّٰهَ الَّذِيْٓ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ

uḥilla lakum ṣaidul-baḥri wa ṭa‘āmuhū matā‘al lakum wa lis-sayyārah(ti), wa ḥurrima ‘alaikum ṣaidul-barri mā dumtum ḥurumā(n), wattaqullāhal-lażī ilaihi tuḥsyarūn(a).

Yau kele nswa na nge na kuzomba bibulu ya nzadi-mungwa mpe madia (yina me katuka) na nzadi-mungwa mutindu madia ya kitoko samu na nge, mpe samu na bayina ke sala nzietolo; mpi yo me buyisama sambu na beno (kukanga) bambisi ya ntoto, kana beno kele na ihram. Mpi beno wa boma ya Allah yina beno ta vukana (diaka).


97

۞ جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيٰمًا لِّلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَاۤىِٕدَ ۗذٰلِكَ لِتَعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۙ وَاَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ

ja‘alallāhul-ka‘batal-baital-ḥarāma qiyāmal lin-nāsi wasy-syahral-ḥarāma wal-hadya wal-qalā'id(a), żālika lita‘lamū annallāha ya‘lamu mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), wa annallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).

Allah me kumisa Kaaba nzo ya santu kisika bantu ke vukanaka. Mutindu mosi mpi bangonda ya haram, hayu mpi qala’id. Yo kele mutindu yina sambu beno zaba nde Allah me zaba mambu ya kele na zulu ti mambu ya kele na ntoto, mpi nde Allah me zaba mambu yonso.


98

اِعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِۙ وَاَنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌۗ

i‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i), wa annallāha gafūrur raḥīm(un).

Beno zaba nde Allah kele ngolo mingi na ndola mpi nde Allah kele Muntu ya ke lolulaka mingi, ya ke wilaka bantu mawa mingi.


99

مَا عَلَى الرَّسُوْلِ اِلَّا الْبَلٰغُ ۗوَاللّٰهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُوْنَ وَمَا تَكْتُمُوْنَ

mā ‘alar-rasūli illal-balāg(u),wallāhu ya‘lamu mā tubdūna wa mā taktumūn(a).

Mukumba ya Ntumwa kele ya nkaka ve kansi kupesa (nsangu ya Allah), ye Allah me zaba mambu ya beno ke monisa ti ya beno ke bumba.


100

قُلْ لَّا يَسْتَوِى الْخَبِيْثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ اَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيْثِۚ فَاتَّقُوا اللّٰهَ يٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ ࣖ

qul lā yastawil-khabīṡu waṭ-ṭayyibu wa lau a‘jabaka kaṡratul-khabīṡ(i), fattaqullāha yā ulil-albābi la‘allakum tufliḥūn(a).

Tuba (Muhammad) : « Mambu ya mbi kele ve mutindu mosi ti mambu ya mbote, ata mambu mingi ya mbi ke benda ntima na beno, yo yina beno wa Allah boma, beno bantu ya mayele, sambu beno nunga ».


101

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَسْـَٔلُوْا عَنْ اَشْيَاۤءَ اِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ۚوَاِنْ تَسْـَٔلُوْا عَنْهَا حِيْنَ يُنَزَّلُ الْقُرْاٰنُ تُبْدَ لَكُمْ ۗعَفَا اللّٰهُ عَنْهَا ۗوَاللّٰهُ غَفُوْرٌ حَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tas'alū ‘an asy-yā'a in tubda lakum tasu'kum, wa in tas'alū ‘anhā ḥīna yunazzalul-qur'ānu tubda lakum, ‘afallāhu ‘anhā, wallāhu gafūrun ḥalīm(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kulomba ve (na Profete na nge) mambu yina, kana bo tendudila nge yo, ta (kieleka) kunata nge mpasi. Kana nge yula yandi ntangu yina Qur’an ke na kukulumuka, yo ta (kukonda ntembe) kutendudila nge. Allah me lolula (beno) sambu na mambu yina. Mpi Allah kele Muntu ya ke lolulaka mingi, ya ke wilaka bantu mawa mingi.


102

قَدْ سَاَلَهَا قَوْمٌ مِّنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ اَصْبَحُوْا بِهَا كٰفِرِيْنَ

qad sa'alahā qaumum min qablikum ṡumma aṣbaḥū bihā kāfirīn(a).

Ya kieleka, na ntwala na beno kuvandaka ti kimvuka ya bantu yina vandaka kuyula mambu ya mutindu mosi (na profete na bo), na nima bo kumaka bantu ya ke kwikilaka ve.


103

مَا جَعَلَ اللّٰهُ مِنْۢ بَحِيْرَةٍ وَّلَا سَاۤىِٕبَةٍ وَّلَا وَصِيْلَةٍ وَّلَا حَامٍ ۙوَّلٰكِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يَفْتَرُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَۗ وَاَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ

mā ja‘alallāhu mim baḥīratiw wa lā sā'ibatiw wa lā waṣīlatiw wa lā ḥām(in), wa lākinnal-lażīna kafarū yaftarūna ‘alallāhil-każib(a), wa akṡaruhum lā ya‘qilūn(a).

Allah ke tubaka ata fioti ve nde Bahira, Saiba, Wasilah mpi Haam kele. Kansi bantu yina ke kwikilaka ve ke yidika mambu ya luvunu sambu na Allah, mpi mingi na kati na bo ke bakisa ve.


104

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ تَعَالَوْا اِلٰى مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ وَاِلَى الرَّسُوْلِ قَالُوْا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ اٰبَاۤءَنَا ۗ اَوَلَوْ كَانَ اٰبَاۤؤُهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَ شَيْـًٔا وَّلَا يَهْتَدُوْنَ

wa iżā qīla lahum ta‘ālau ilā mā anzalallāhu wa ilar-rasūli qālū ḥasbunā mā wajadnā ‘alaihi ābā'anā, awalau kāna ābā'uhum lā ya‘lamūna syai'aw wa lā yahtadūn(a).

Mpi kana bo tuba na bo nde: “Beno kwisa (landa) mambu yina Allah me songa mpi (landa) Ntumwa.” Bo vutulaka nde: "Yo me fwana sambu na beto mambu ya beto me mona ba-nkaka na beto (ke sala)." Keti (bo ta landa) ba mbuta na bo ata ba mbuta na bo zabaka kima ve mpi bo vandaka (mpi) kutwadisama ve?


105

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا عَلَيْكُمْ اَنْفُسَكُمْ ۚ لَا يَضُرُّكُمْ مَّنْ ضَلَّ اِذَا اهْتَدَيْتُمْ ۗ اِلَى اللّٰهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيْعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū ‘alaikum anfusakum, lā yaḍurrukum man ḍalla iżahtadaitum, ilallāhi marji‘ukum jamī‘an fa yunabbi'ukum bimā kuntum ta‘malūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kuditanina; (sambu) muntu ya me vila nzila ta sala nge mbi ve kana bo me twadisa nge. Kaka na Allah beno yonso ta vutuka, na nima yandi ta tendudila beno mambu ya beno me sala.


106

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ اِذَا حَضَرَ اَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِيْنَ الْوَصِيَّةِ اثْنٰنِ ذَوَا عَدْلٍ مِّنْكُمْ اَوْ اٰخَرٰنِ مِنْ غَيْرِكُمْ اِنْ اَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِى الْاَرْضِ فَاَصَابَتْكُمْ مُّصِيْبَةُ الْمَوْتِۗ تَحْبِسُوْنَهُمَا مِنْۢ بَعْدِ الصَّلٰوةِ فَيُقْسِمٰنِ بِاللّٰهِ اِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِيْ بِهٖ ثَمَنًا وَّلَوْ كَانَ ذَا قُرْبٰىۙ وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللّٰهِ اِنَّآ اِذًا لَّمِنَ الْاٰثِمِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū syahādatu bainikum iżā ḥaḍara aḥadakumul-mautu ḥīnal-waṣiyyatiṡnāni żawā ‘adlim minkum au ākharāni min gairikum in antum ḍarabtum fil-arḍi fa aṣābatkum muṣībatul-maut(i), taḥbisūnahumā mim ba‘diṣ-ṣalāti fa yuqsimāni billāhi inirtabtum lā nasytarī bihī ṡamanaw wa lau kāna żā qurbā, wa lā naktumu syahādatallāhi innā iżal laminal-āṡimīn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana mosi (na kati na beno) me kutana ti lufwa, ntangu yandi ke zola kusala testament, pana bika (testament) kumonana na bantu zole yina kele kaka na kati na beno, to bantu zole yina kele ya (dibundu) ya kuswaswana ti beno. Kana nge ke sala nzietelo na ntoto mpi nge kele na kigonsa ya lufwa, nge fwete kanga bambangi zole yina na nima ya kisambu, na mpila nde bo zole kuzenga kieleka na zina ya Allah kana nge kele na keti-keti nde, “Na zina ya Allah beto ta baka ve mambote ya ndefi yai, ata yandi kele mpangi ya pene-pene, mpi beto ke bumba ve kimbangi kele nde beto kele ti kimbangi ya kieleka kana beto kele ti kieleka. bansumuki.


107

فَاِنْ عُثِرَ عَلٰٓى اَنَّهُمَا اسْتَحَقَّآ اِثْمًا فَاٰخَرٰنِ يَقُوْمٰنِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِيْنَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْاَوْلَيٰنِ فَيُقْسِمٰنِ بِاللّٰهِ لَشَهَادَتُنَآ اَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَيْنَآ ۖاِنَّآ اِذًا لَّمِنَ الظّٰلِمِيْنَ

fa in ‘uṡira ‘alā annahumastaḥaqqā iṡman fa ākharāni yaqūmāni maqāmahumā minal-lażīnastaḥaqqa ‘alaihimul-aulayāni fa yuqsimāni billāhi lasyahādatunā aḥaqqu min syahādatihimā wa ma‘tadainā, innā iżal laminaẓ-ẓālimīn(a).

Kana yo me monisa nde bambangi zole yina me sala disumu, pana bantu zole ya nkaka ta baka kisika na bo, disongidila na kati ya bantu yina me fwana kubaka difwa mpi pene-pene ya muntu yina me fwa, pana bo zole ta zenga kieleka na zina ya Allah nde: “Ya kieleka, kimbangi na beto me fwana nde bo ndima yo kuluta kimbangi ya bantu yina zole, kana beto ke sala ve ndilu.” yo yina, beto ta vanda kibeni na kati ya bantu ya mbi."


108

ذٰلِكَ اَدْنٰٓى اَنْ يَّأْتُوْا بِالشَّهَادَةِ عَلٰى وَجْهِهَآ اَوْ يَخَافُوْٓا اَنْ تُرَدَّ اَيْمَانٌۢ بَعْدَ اَيْمَانِهِمْۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاسْمَعُوْا ۗوَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفٰسِقِيْنَ ࣖ

Żālika adnā ay ya'tū bisy-syahādati ‘alā wajhihā au yakhāfū an turadda aimānum ba‘da aimānihim, wattaqullāha wasma‘ū, wallāhu lā yahdil qaumal-fāsiqīn(a).

Na mutindu yayi, yau kele mbote samu na bau kupesa kimbangi na bau na kulandaka kieleka, mpe bau ke na boma nde ndefi na bau ta vutuka (na mvingidi ya bima) na nima ya kuzenga yau. Beno wa Allah boma mpi beno widikila (bansiku na yandi). Mpi Allah ke twadisaka ve bantu ya mbi.


109

۞ يَوْمَ يَجْمَعُ اللّٰهُ الرُّسُلَ فَيَقُوْلُ مَاذَٓا اُجِبْتُمْ ۗ قَالُوْا لَا عِلْمَ لَنَا ۗاِنَّكَ اَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوْبِ

yauma yajma‘ullāhur-rusula fa yaqūlu māżā ujibtum, qālū lā ‘ilma lanā, innaka anta ‘allāmul-guyūb(i).

(Beno yibuka) kilumbu yina Allah vukisaka bantumwa, na nima yandi yulaka (bo) : « Inki vandaka mvutu ya (bantu na beno) na (kubinga) na beno ? Bo (bantumwa) vutulaka nde: "Beto zaba ve (na yina me tala mambu yina). Ya kieleka, Nge kele Muntu ya me zaba mambu yonso ya ke monanaka ve."


110

اِذْ قَالَ اللّٰهُ يٰعِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِيْ عَلَيْكَ وَعَلٰى وَالِدَتِكَ ۘاِذْ اَيَّدْتُّكَ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِى الْمَهْدِ وَكَهْلًا ۚوَاِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرٰىةَ وَالْاِنْجِيْلَ ۚوَاِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّيْنِ كَهَيْـَٔةِ الطَّيْرِ بِاِذْنِيْ فَتَنْفُخُ فِيْهَا فَتَكُوْنُ طَيْرًاۢ بِاِذْنِيْ وَتُبْرِئُ الْاَكْمَهَ وَالْاَبْرَصَ بِاِذْنِيْ ۚوَاِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتٰى بِاِذْنِيْ ۚوَاِذْ كَفَفْتُ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ عَنْكَ اِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنٰتِ فَقَالَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْهُمْ اِنْ هٰذَآ اِلَّا سِحْرٌ مُّبِيْنٌ

iż qālallāhu yā ‘īsabna maryamażkur ni‘matī ‘alaika wa ‘alā wālidatik(a), iż ayyattuka birūḥil-qudus(i), tukallimun-nāsa fil-mahdi wa kahlā(n), wa iż ‘allamtukal-kitāba wal-ḥikmata wat-taurāta wal-injīl(a), wa iż takhluqu minaṭ-ṭīni kahai'atiṭ-ṭairi bi'iżnī fa tanfukhu fīhā fa takūnu ṭairam bi'iżnī wa tubri'ul-akmaha wal-abraṣa bi'iżnī, wa iż tukhrijul-mautā bi'iżnī, wa iż kafaftu banī isrā'īla ‘anka iż ji'tahum bil-bayyināti fa qālal-lażīna kafarū minhum in hāżā illā siḥrum mubīn(un).

Mpi yibuka ntangu Allah tubaka nde: "O Yezu, mwana ya Maria! Yibuka lutondo na mono na zulu na nge ti na zulu ya mama na nge ntangu mono pesaka nge ngolo na Mpeve Santu. Nge vandaka na makuki ya kusolula ti bantu ntangu nge vandaka kaka na berceau mpi ntangu nge vandaka mbuta. Mpi yibuka ntangu mono longaka nge kusonika, (mpi yibuka ntangu Torah me mpi the Gopel the nge. ntoto ndeke mosi na nswa na Mono, na nima nge bulaka na zulu na yo, na nima yo kumaka ndeke (ya kieleka) na nswa na Mono. kufwa nge) ntangu nge songaka bo bansangu ya kieleka, ebuna bantu ya ke kwikilaka ve na kati na bo tubaka nde: “Yai kele kima ya nkaka ve kansi mazi ya kieleka.”


111

وَاِذْ اَوْحَيْتُ اِلَى الْحَوَارِيّٖنَ اَنْ اٰمِنُوْا بِيْ وَبِرَسُوْلِيْ ۚ قَالُوْٓا اٰمَنَّا وَاشْهَدْ بِاَنَّنَا مُسْلِمُوْنَ

wa iż auḥaitu ilal-ḥawāriyyīna an āminū bī wa birasūlī, qālū āmannā wasyhad bi'annanā muslimūn(a).

Mpi (yibuka), ntangu mono pesaka balongoki ya kwikama ya Yezu mpeve, "Kwikila na Mono ti Ntumwa na Mono." Bo vutulaka nde: “Beto me kwikila, mpi beto ke ta kimbangi (O Ntumwa) nde beto kele bantu ya ke lemfuka (Bamizilma).”


112

اِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّوْنَ يٰعِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيْعُ رَبُّكَ اَنْ يُّنَزِّلَ عَلَيْنَا مَاۤىِٕدَةً مِّنَ السَّمَاۤءِ ۗقَالَ اتَّقُوا اللّٰهَ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

iż qālal-ḥawāriyyūna yā ‘īsabna maryama hal yastaṭī‘u rabbuka ay yunazzila ‘alainā mā'idatam minas-samā'(i), qālattaqullāha in kuntum mu'minīn(a).

(Yibuka), ntangu balongoki ya kwikama ya Yezu tubaka nde: "O Yezu, mwana ya Maria! Keti Mfumu na nge ke zola kutindila beto madia katuka na zulu?" Yezu vutulaka nde: “Beno wa Allah boma kana beno kele bantu ya ke kwikilaka.”


113

قَالُوْا نُرِيْدُ اَنْ نَّأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَىِٕنَّ قُلُوْبُنَا وَنَعْلَمَ اَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُوْنَ عَلَيْهَا مِنَ الشّٰهِدِيْنَ

qālū nurīdu an na'kula minhā wa taṭma'inna qulūbunā wa na‘lama an qad ṣadaqtanā wa nakūna ‘alaihā minasy-syāhidīn(a).

Bau tubaka nde: "Beto ke zola kudia madia yina sambu ntima na beto kuvanda na ngemba ye sambu beto vanda na kivuvu nde nge me songa beto kieleka, ye beto ta vanda bantu ya ke ta kimbangi (ya madia)."


114

قَالَ عِيْسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللّٰهُمَّ رَبَّنَآ اَنْزِلْ عَلَيْنَا مَاۤىِٕدَةً مِّنَ السَّمَاۤءِ تَكُوْنُ لَنَا عِيْدًا لِّاَوَّلِنَا وَاٰخِرِنَا وَاٰيَةً مِّنْكَ وَارْزُقْنَا وَاَنْتَ خَيْرُ الرّٰزِقِيْنَ

qāla ‘īsabnu maryamallāhumma rabbanā anzil ‘alainā mā'idatam minas-samā'i takūnu lanā ‘īdal li'awwalinā wa ākhirinā wa āyatam minka warzuqnā wa anta khairur-rāziqīn(a).

Yezu, mwana ya Maria, sambaka nde: "O Mfumu na beto, tinda beto dilonga mosi ya me katuka na zulu (kilumbu yina yo ke bwa) yo ta vanda feti sambu na beto, disongidila sambu na bantu yina kele ntangu yai ti beto ti bayina ta kwisa na nima na beto, mpi yo ta vanda kidimbu ya ngolo na nge; pesa beto madia, mpi Nge kele muntu ya kuluta mbote ya ke pesaka beto madia."


115

قَالَ اللّٰهُ اِنِّيْ مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ ۚ فَمَنْ يَّكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَاِنِّيْٓ اُعَذِّبُهٗ عَذَابًا لَّآ اُعَذِّبُهٗٓ اَحَدًا مِّنَ الْعٰلَمِيْنَ ࣖ

qālallāhu innī munazziluhā ‘alaikum, famay yakfur ba‘du minkum fa innī u‘ażżibuhū ‘ażābal lā u‘ażzibuhū aḥadam minal-‘ālamīn(a).

Allah ke tuba nde: "Ya kieleka, mono ta tinda dilonga na beno, kansi konso muntu yina ta buya na kati na beno na nima ya (dilonga me kulumuka), pana kieleka, mono ta pesa yandi ndola yina mono me pesa ntete ve ata muntu mosi na kati ya bantu (ya lugangu yonso)."


116

وَاِذْ قَالَ اللّٰهُ يٰعِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ ءَاَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُوْنِيْ وَاُمِّيَ اِلٰهَيْنِ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ ۗقَالَ سُبْحٰنَكَ مَا يَكُوْنُ لِيْٓ اَنْ اَقُوْلَ مَا لَيْسَ لِيْ بِحَقٍّ ۗاِنْ كُنْتُ قُلْتُهٗ فَقَدْ عَلِمْتَهٗ ۗتَعْلَمُ مَا فِيْ نَفْسِيْ وَلَآ اَعْلَمُ مَا فِيْ نَفْسِكَ ۗاِنَّكَ اَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوْبِ

wa iż qālallāhu yā ‘īsabna maryama a'anta qulta lin-nāsittakhiżūnī wa ummiya ilāhaini min dūnillah(i), qāla subḥānaka mā yakūnu lī an aqūla mā laisa lī biḥaqq(in), in kuntu qultuhū faqad ‘alimtah(ū), ta‘lamu mā fī nafsī wa lā a‘lamu mā fī nafsik(a), innaka anta ‘allāmul-guyūb(i).

Mpi (yibuka) ntangu Allah tubaka nde: "O Yezu, mwana ya Maria! Keti nge muntu tubaka na bantu nde, sala mono ti mama na mono banzambi zole katula Allah?" (Isa) vutulaka nde: "Lukumu kuvanda na nge, yo me fwana ve nde mono tuba mambu yina kele ya mono ve. Kana mono tubaka yo, nge zolaka kuzaba. Nge zaba mambu ya kele na mono mpi mono zaba ve mambu ya kele na nge. Ya kieleka, nge kele Muntu ya me zaba mambu yonso ya ke monanaka ve."


117

مَا قُلْتُ لَهُمْ اِلَّا مَآ اَمَرْتَنِيْ بِهٖٓ اَنِ اعْبُدُوا اللّٰهَ رَبِّيْ وَرَبَّكُمْ ۚوَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيْدًا مَّا دُمْتُ فِيْهِمْ ۚ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِيْ كُنْتَ اَنْتَ الرَّقِيْبَ عَلَيْهِمْ ۗوَاَنْتَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيْدٌ

mā qultu lahum illā mā amartanī bihī ani‘budullāha rabbī wa rabbakum, wa kuntu ‘alaihim syahīdam mā dumtu fīhim, falammā tawaffaitanī kunta antar-raqība ‘alaihim, wa anta ‘alā kulli syai'in syahīd(un).

Mono tubaka na bo ata fioti ve katula kaka yina nge songaka mono (disongidila) : « Beno sambila Allah, Mfumu na mono mpi Mfumu na beno », mpi mono vandaka mbangi sambu na kunwanisa bo, ntangu yonso ya mono vandaka na kati na bo. Yo yina na nima ya Nge kufwa mono, Nge vandaka muntu yina vandaka kukengila bo. Mpi Nge kele Mbangi ya mambu yonso.


118

اِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَاِنَّهُمْ عِبَادُكَ ۚوَاِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَاِنَّكَ اَنْتَ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ

in tu‘ażżibhum fa innahum ‘ibāduk(a), wa in tagfir lahum fa innaka antal-‘azīzul-ḥakīm(u).

Kana Nge monisa bo mpasi, pana bo kele kibeni bansadi na Nge, mpi kana Nge lolula bo, pana Nge kele Muntu ya Kuluta Ngolo, ya Kuluta Mayele."


119

قَالَ اللّٰهُ هٰذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصّٰدِقِيْنَ صِدْقُهُمْ ۗ لَهُمْ جَنّٰتٌ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَآ اَبَدًا ۗرَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوْا عَنْهُ ۗذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ

qālallāhu hāżā yaumu yanfa‘uṣ-ṣādiqīna ṣidquhum, lahum jannātun tajrī min taḥtihal-anhāru khālidīna fīhā abadā(n), raḍiyallāhu ‘anhum wa raḍū ‘anh(u), żālikal-fauzul-‘aẓīm(u).

Allah ke tuba nde: "Yai ntangu bantu ya lunungu ke bakaka mambote ya lunungu na bo. Bo ke bakaka paladisu yina banzadi ke kulumukaka na nsi na yo, bo ta zinga na kati na yo kimakulu. Allah ke sepelaka na bo mpi bo ke sepelaka na yandi. Yo kele kununga ya nene."


120

لِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا فِيْهِنَّ ۗوَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ ࣖ

lillāhi mulkus-samāwāti wal-arḍi wa mā fīhinn(a), wa huwa ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Kimfumu ya zulu ti ya ntoto ti ya bima yina kele na kati na yo kele ya Allah; mpi Yandi kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.