Q.S Al-Bakara (اَلْبَقَرَة) - 286 Ntalu ya Baverse

الۤمّۤ ۚ

alif lām mīm.

Alif Lam Mim

ذٰلِكَ الْكِتٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيْهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِيْنَۙ

Żālikal-kitābu lā raiba fīh(i), hudal lil-muttaqīn(a).

Mukanda yai (Cor’an) kele ve ti ntembe na yo; lutwadisu sambu na bantu yina ke zitisaka Nzambi .

الَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيْمُوْنَ الصَّلٰوةَ وَمِمَّا رَزَقْنٰهُمْ يُنْفِقُوْنَ ۙ

al-lażīna yu'minūna bil-gaibi wa yuqīmūnaṣ-ṣalāta wa mimmā razaqnāhum yunfiqūn(a).

(disongidila) bantu yina ke kwikilaka na mambu ya ke monanaka ve, ke salaka bisambu, mpi ke lutisaka ndambu ya madia yina Beto me pesaka bo .

وَالَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَآ اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ۚ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوْقِنُوْنَۗ

wal-lażīna yu'minūna bimā unzila ilaika wa mā unzila min qablik(a), wabil-ākhirati hum yūqinūn(a).

mpi bantu yina ke kwikilaka na (Quran) yina bo songaka nge (Muhammad) mpi na (mikanda) yina bo tindaka na ntwala na nge, mpi bo ke kwikilaka na kuvanda ya luzingu ya nima ya lufwa .

اُولٰۤىِٕكَ عَلٰى هُدًى مِّنْ رَّبِّهِمْ ۙ وَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ

ulā'ika ‘alā hudam mir rabbihim wa ulā'ika humul-mufliḥūn(a).

Bo kele bantu yina ke bakaka lutwadisu na Mfumu na bo, mpi bo kele bantu ya chance .

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا سَوَاۤءٌ عَلَيْهِمْ ءَاَنْذَرْتَهُمْ اَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَ

innal-lażīna kafarū sawā'un ‘alaihim a'anżartahum am lam tunżirhum lā yu'minūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka ve, yo kele mutindu mosi sambu na bo, ata nge (Muhammad) kebisa nge to nge kebisa bo ve, bo ta kwikila ve.

خَتَمَ اللّٰهُ عَلٰى قُلُوْبِهِمْ وَعَلٰى سَمْعِهِمْ ۗ وَعَلٰٓى اَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَّلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيْمٌ ࣖ

khatamallāhu ‘alā qulūbihim wa ‘alā sam‘ihim wa ‘alā abṣārihim gisyāwatuw wa lahum ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Allah me kanga ntima na bo ti makutu na bo, mpi meso na bo me fika, mpi bo ta baka ndola ya ngolo.

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّقُوْلُ اٰمَنَّا بِاللّٰهِ وَبِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِيْنَۘ

wa minan-nāsi may yaqūlu āmannā billāhi wa bil-yaumil-ākhiri wa mā hum bimu'minīn(a).

Mpi na kati ya bantu kele ti bantu ya nkaka ya ke tubaka nde: “Beto ke kwikilaka na Allah ti na Kilumbu ya Nsuka,” kansi bo kele ve bantu ya ke kwikilaka.

يُخٰدِعُوْنَ اللّٰهَ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا ۚ وَمَا يَخْدَعُوْنَ اِلَّآ اَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُوْنَۗ

yukhādi‘ūnallāha wal-lażīna āmanū wa mā yakhda‘ūna illā anfusahum wa mā yasy‘urūn(a).

Bo ke kusa Allah ti bantu ya lukwikilu, kansi bo ke kudikusa kaka bo mosi kukonda kuzaba.

فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌۙ فَزَادَهُمُ اللّٰهُ مَرَضًاۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ ۢ ەۙ بِمَا كَانُوْا يَكْذِبُوْنَ

fī qulūbihim maraḍun fa zādahumullāhu maraḍā(n), wa lahum ‘ażābun alīmum bimā kānū yakżibūn(a).

Na ntima na bo kele maladi, yo yina Allah me yika maladi na bo, mpi bo kele ti ndola ya mpasi sambu bo tubaka luvunu.

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوْا فِى الْاَرْضِۙ قَالُوْٓا اِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُوْنَ

wa iżā qīla lahum lā tufsidū fil-arḍ(i), qālū innamā naḥnu muṣliḥūn(a).

Mpi ntangu bo ke tubila bo nde: “Beno nata ve kubeba na ntoto!” bo ke tuba nde: “Ya kieleka, beto kele bantu ya ke sobaka mambu.”

اَلَآ اِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُوْنَ وَلٰكِنْ لَّا يَشْعُرُوْنَ

alā innahum humul-mufsidūna wa lākil lā yasy‘urūn(a).

Tala, bo bantu ke nataka kubeba, kansi bo ke bakisaka yo ve.

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ اٰمِنُوْا كَمَآ اٰمَنَ النَّاسُ قَالُوْٓا اَنُؤْمِنُ كَمَآ اٰمَنَ السُّفَهَاۤءُ ۗ اَلَآ اِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاۤءُ وَلٰكِنْ لَّا يَعْلَمُوْنَ

wa iżā qīla lahum āminū kamā āmanan nāsu qālū anu'minu kamā āmanas-sufahā'(u), alā innahum humus-sufahā'u wa lākil lā ya‘lamūn(a).

Mpi ntangu bo ke tubila bo nde: “Beno kwikila mutindu bantu ya nkaka kwikilaka!” Bo vutulaka nde: “Keti beto ta kwikila bonso bantu yina ke konda mayele ke kwikilaka?” Kuvila ve, ya kieleka bo kele bantu yina ke konda mayele, kansi bo ke zaba ve.

وَاِذَا لَقُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَالُوْٓا اٰمَنَّا ۚ وَاِذَا خَلَوْا اِلٰى شَيٰطِيْنِهِمْ ۙ قَالُوْٓا اِنَّا مَعَكُمْ ۙاِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُوْنَ

wa iżā laqul-lażīna āmanū qālū āmannā, wa iżā khalau ilā syayāṭīnihim qālū innā ma‘akum, innamā naḥnu mustahzi'ūn(a).

Mpi ntangu bo ke kutanaka ti bantu ya ke kwikilaka, bo ke tubaka nde: “Beto ke kwikilaka.” Kansi ntangu bau vutukaka na bademo na bau (bamfumu), bau tubaka nde: "Ya kieleka, beto kele ti beno, beto ke seka kaka."

اَللّٰهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِيْ طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُوْنَ

allāhu yastahzi'u bihim wa yamudduhum fī ṭugyānihim ya‘mahūn(a).

Allah ta seka bo mpi ta bika bo kwenda na kifu.

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الضَّلٰلَةَ بِالْهُدٰىۖ فَمَا رَبِحَتْ تِّجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوْا مُهْتَدِيْنَ

ulā'ikal-lażīnasytarawuḍ-ḍalālata bil-hudā, famā rabiḥat tijāratuhum wa mā kānū muhtadīn(a).

Bo kele bantu yina sumbaka kifu ti lutwadisu. Yo yina mumbongo na bo vandaka ve ti chance mpi bo bakaka ve lutwadisu.

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوْقَدَ نَارًا ۚ فَلَمَّآ اَضَاۤءَتْ مَا حَوْلَهٗ ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُوْرِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِيْ ظُلُمٰتٍ لَّا يُبْصِرُوْنَ

maṡaluhum kamaṡalil-lażistauqada nārā(n), falammā aḍā'at mā ḥaulahūū żahaballāhu binūrihim wa tarakahum fī ẓulumātil lā yubṣirūn(a).

Mbandu na bo kele bonso bantu yina ke yokaka tiya, kansi na nima ya kupesa nsemo na nziunga na bo, Allah ke katulaka bo nsemo mpi ke bikaka bo na mpimpa, bo ke monaka ve.

صُمٌّ ۢ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُوْنَۙ

Ṣummum bukmun ‘umyun fahum lā yarji‘ūn(a).

Bo kele bifwa-makutu, baba mpi bifwa-meso, yo yina bo lenda vutuka ve.

اَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاۤءِ فِيْهِ ظُلُمٰتٌ وَّرَعْدٌ وَّبَرْقٌۚ يَجْعَلُوْنَ اَصَابِعَهُمْ فِيْٓ اٰذَانِهِمْ مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِۗ وَاللّٰهُ مُحِيْطٌۢ بِالْكٰفِرِيْنَ

au kaṣayyibim minas-samā'i fīhi ẓulumātuw wa ra‘duw wa barq(un), yaj‘alūna aṣābi‘ahum fī āżānihim minaṣ-ṣawā‘iqi ḥażaral-maut(i), wallāhu muḥīṭum bil- kāfirīn(a).

To bonso (muntu yina me bulama na) mvula ya ngolo ya ke katuka na zulu, yina ke kwenda ti mpimpa, makelele ya nzasi mpi nzasi. Bau ke kangaka makutu na misapi, (ke tinaka) makelele ya makelele ya nzasi sambu bau ke waka boma ya kufwa. Allah ke vukisa bantu yina ke kwikilaka ve.

يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ اَبْصَارَهُمْ ۗ كُلَّمَآ اَضَاۤءَ لَهُمْ مَّشَوْا فِيْهِ ۙ وَاِذَآ اَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوْا ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَاَبْصَارِهِمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ ࣖ

yakādul-barqu yakhṭafu abṣārahum, kullamā aḍā'a lahum masyau fīh(i), wa iżā aẓlama ‘alaihim qāmū, wa lau syā'allāhu lażahaba bisam‘ihim wa abṣārihim, innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Nzasi vandaka penepene na kukanga bo meso. Konso ntangu (nzasi) ke pela, bo ke tambulaka na nsi na yo, mpi kana mpimpa me bwa na zulu na bo, bo ke telamaka. Kana Allah zolaka, yandi zolaka kukatula bo makutu ti meso. Ya kieleka, Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوْا رَبَّكُمُ الَّذِيْ خَلَقَكُمْ وَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَۙ

yā ayyuhan-nāsu‘budū rabbakumul-lażī khalaqakum wal-lażīna min qablikum la‘allakum tattaqūn(a).

O bantu! Beno sambila Mfumu na beno yina salaka beno ti bayina vandaka na ntwala na beno, sambu beno kuma na luzitu.

الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ فِرَاشًا وَّالسَّمَاۤءَ بِنَاۤءً ۖوَّاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَخْرَجَ بِهٖ مِنَ الثَّمَرٰتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۚ فَلَا تَجْعَلُوْا لِلّٰهِ اَنْدَادًا وَّاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

allażī ja‘ala lakumul-arḍa firāsyaw was-samā'a binā'ā(n), wa anzala minas-samā'i mā'an fa akhraja bihī minaṡ-ṡamarāti rizqal lakum, falā taj‘alū lillāhi andādaw wa antum ta‘lamūn(a).

(Yandi) yina salaka ntoto mbeto sambu na beno mpi zulu ludi, mpi Yandi muntu ke kulumusaka masa (mvula) katuka na zulu, na nima Yandi ke basisaka ti yo (mvula) bambuma bonso madia sambu na beno. Na yina, beno tula ve bambeni na Allah ntangu beno me zaba.

وَاِنْ كُنْتُمْ فِيْ رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلٰى عَبْدِنَا فَأْتُوْا بِسُوْرَةٍ مِّنْ مِّثْلِهٖ ۖ وَادْعُوْا شُهَدَاۤءَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa in kuntum fī raibim mimmā nazzalnā ‘alā ‘abdinā fa'tū bisūratim mim miṡlih(ī), wad‘ū syuhadā'akum min dūnillāhi in kuntum ṣādiqīn(a).

Mpi kana beno ke tula ntembe (na Qur’an) ya beto me tinda na nsadi na beto (Muhammad), beno sala surah bonso yo mpi beno binga nsadisi na beno katula Allah, kana beno kele bantu ya kieleka.

فَاِنْ لَّمْ تَفْعَلُوْا وَلَنْ تَفْعَلُوْا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِيْ وَقُوْدُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ ۖ اُعِدَّتْ لِلْكٰفِرِيْنَ

fa'illam taf‘alū wa lan taf‘alū fattaqun-nāral-latī waqūduhan-nāsu wal-ḥijārah(tu), u‘iddat lil-kāfirīn(a).

Kana beno lenda ve kusala yo, ye (ya kieleka) beno ta kuka ve, ebuna beno wa boma ya tiya ya bilungi yina mafuta na yo kele bantu ti matadi, yina bo me yidika sambu na bantu ya ke kwikilaka ve.

وَبَشِّرِ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ اَنَّ لَهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ ۗ كُلَّمَا رُزِقُوْا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِّزْقًا ۙ قَالُوْا هٰذَا الَّذِيْ رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَاُتُوْا بِهٖ مُتَشَابِهًا ۗوَلَهُمْ فِيْهَآ اَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَّهُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

wa basysyiril-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti anna lahum jannātin tajrī min taḥtihal- anhār(u), kullamā ruziqū minhā min ṡamaratir rizqā(n), qālū hāżal-lażī ruziqnā min qablu wa utū bihī mutasyābihā(n), wa lahum fīhā azwājum muṭahharatuw wa hum fīhā khālidūn(a).

Mpi zabisa nsangu ya mbote na bantu yina ke kwikilaka mpi ke salaka bisalu ya mbote, nde sambu na bo (bo me yidikaka) bilanga yina banzadi ke kulumukaka na nsi na yo. Konso ntangu ya bo ke pesaka bo mbuma ya me katuka na Zulu bonso madia, bo ke tubaka nde: “Yai kele yina bo pesaka beto ntete.” Bo me pesaka bo (bambuma) ya mutindu mosi. Mpi kuna bo (ke bakaka) bankwelani ya bunkete. Bo ke bikalaka na kati na yo.

۞ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَسْتَحْيٖٓ اَنْ يَّضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوْضَةً فَمَا فَوْقَهَا ۗ فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فَيَعْلَمُوْنَ اَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ ۚ وَاَمَّا الَّذِيْنَ كَفَرُوْا فَيَقُوْلُوْنَ مَاذَآ اَرَادَ اللّٰهُ بِهٰذَا مَثَلًا ۘ يُضِلُّ بِهٖ كَثِيْرًا وَّيَهْدِيْ بِهٖ كَثِيْرًا ۗ وَمَا يُضِلُّ بِهٖٓ اِلَّا الْفٰسِقِيْنَۙ

innallāha lā yastaḥyī ay yaḍriba maṡalam mā ba‘ūḍatan famā fauqahā, fa'ammal- lażīna āmanū faya‘lamūna annahul-ḥaqqu mir rabbihim, wa ammal-lażīna kafarū fayaqūlūna māżā arādallāhu bihāżā maṡalā(n), yuḍillu bihī kaṡīraw wa yahdī bihī kaṡīrā(n), wa mā yuḍillu bihī illal-fāsiqīn(a).

Ya kieleka, Allah ke buya ve kusala mbandu ya nsusu to kima ya fioti kuluta yina. Sambu na bantu yina ke kwikilaka, bo zaba nde yai kele kieleka ya me katuka na Nzambi. Kansi bantu ya ke kwikilaka ve ke tuba nde: “Inki Allah zolaka kutuba na kingana yai?” Na (kingana) yina yandi bikaka nde bantu mingi kuvila nzila, mpi na yina (mpi) bantu mingi yandi pesaka lutwadisu. Kansi Yandi ke nataka ve muntu na nzila na (kingana) yai katula kaka bantu ya mbi, .

الَّذِيْنَ يَنْقُضُوْنَ عَهْدَ اللّٰهِ مِنْۢ بَعْدِ مِيْثَاقِهٖۖ وَيَقْطَعُوْنَ مَآ اَمَرَ اللّٰهُ بِهٖٓ اَنْ يُّوْصَلَ وَيُفْسِدُوْنَ فِى الْاَرْضِۗ اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ

allażīna yanquḍūna ‘ahdallāhi mim ba‘di mīṡāqih(ī), wa yaqṭa‘ūna mā amarallāhu bihī ay yūṣala wa yufsidūna fil-arḍ(i), ulā'ika humul-khāsirūn(a).

(disongidila) bayina ke fwa kuwakana ya Allah na nima ya (kuwakana) me ndimama, mpi ke fwa mambu yina Allah me pesa ntuma ya kukangama mpi ke sala mambu ya mbi na ntoto. Bo kele bantu yina ke vidisaka.

كَيْفَ تَكْفُرُوْنَ بِاللّٰهِ وَكُنْتُمْ اَمْوَاتًا فَاَحْيَاكُمْۚ ثُمَّ يُمِيْتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيْكُمْ ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

kaifa takfurūna billāhi wa kuntum amwātan fa'aḥyākum, ṡumma yumītukum ṡumma yuḥyīkum ṡumma ilaihi turja‘ūn(a).

Inki mutindu beno lenda buya Allah, ntangu beno (vandaka) ya kufwa, na nima Yandi pesaka beno luzingu, na nima Yandi fwaka beno, na nima Yandi vutulaka beno na luzingu. Ebuna beno ta vutuka na Yandi.

هُوَ الَّذِيْ خَلَقَ لَكُمْ مَّا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَاۤءِ فَسَوّٰىهُنَّ سَبْعَ سَمٰوٰتٍ ۗ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

huwal-lażī khalaqa lakum mā fil-arḍi jamī‘ā(n), ṡummastawā ilas-samā'i fasawwāhunna sab‘a samāwāt(in), wa huwa bikulli syai'in ‘alīm(un).

Yandi (Allah) muntu salaka bima yonso ya ntoto sambu na beno, na nima yandi kwendaka na zulu, na nima yandi kumisaka yo kukuka na zulu nsambwadi. Mpi Yandi mezaba mambu yonso.

وَاِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اِنِّيْ جَاعِلٌ فِى الْاَرْضِ خَلِيْفَةً ۗ قَالُوْٓا اَتَجْعَلُ فِيْهَا مَنْ يُّفْسِدُ فِيْهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاۤءَۚ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۗ قَالَ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

wa iż qāla rabbuka lil-malā'ikati innī jā‘ilun fil-arḍi khalīfah(tan), qālū ataj‘alu fīhā may yufsidu fīhā wa yasfikud-dimā'(a), wa naḥnu nusabbiḥu biḥamdika wa nuqaddisu lak(a), qāla innī a‘lamu mā lā ta‘lamūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Mfumu na nge tubaka na bawanzio nde: “Mono ta sala kalifa na ntoto.” Bo tubaka nde: "Keti nge ta tula muntu kuna yina ta sala nde kubeba ti kutiamuna menga, na ntangu beto ke kumisaka nge ti ke santisa zina na nge?" Yandi tubaka nde: “Ya kieleka, mono me zaba mambu yina beno me zaba ve.”

وَعَلَّمَ اٰدَمَ الْاَسْمَاۤءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلٰۤىِٕكَةِ فَقَالَ اَنْۢبِـُٔوْنِيْ بِاَسْمَاۤءِ هٰٓؤُلَاۤءِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa ‘allama ādamal-asmā'a kullahā ṡumma ‘araḍahum ‘alal-malā'ikati faqāla ambi'ūnī bi'asmā'i hā'ulā'i in kuntum ṣādiqīn(a).

Mpi Yandi longaka Adami bazina (bima) ya bima yina yonso, na nima Yandi songaka yo na bawanzio, yandi tubaka nde: «Beno songa mono bazina ya (bima) yai yonso, kana beno kele bantu ya kieleka!»

قَالُوْا سُبْحٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۗاِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ

qālū subḥānaka lā ‘ilma lanā illā mā ‘allamtanā, innaka antal-‘alīmul-ḥakīm(u).

Bo vutulaka nde: "Lukumu kuvanda na nge, beto zaba kima ve katula kaka yina ya nge me longa beto. Ya kieleka, nge kele Muntu ya me zaba mambu yonso, ya kele mayele mingi."

قَالَ يٰٓاٰدَمُ اَنْۢبِئْهُمْ بِاَسْمَاۤىِٕهِمْ ۚ فَلَمَّآ اَنْۢبَاَهُمْ بِاَسْمَاۤىِٕهِمْۙ قَالَ اَلَمْ اَقُلْ لَّكُمْ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ غَيْبَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۙ وَاَعْلَمُ مَا تُبْدُوْنَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُوْنَ

qāla yā ādamu ambi'hum bi'asmā'ihim, falammā amba'ahum bi'asmā'ihim, qāla alam aqul lakum innī a‘lamu gaibas-samāwāti wal-arḍ(i), wa a‘lamu mā tubdūna wa mā kuntum taktumūn(a).

Yandi (Allah) tubaka nde: "O Adami! Songa bo bazina!" Na nima ya yandi (Adami) kutuba zina na yandi, yandi tubaka nde: "Keti mono songaka nge ve nde mono me zaba binsweki ya zulu ti ya ntoto, mpi mono me zaba mambu ya nge ke monisa ti ya nge ke bumba?"

وَاِذْ قُلْنَا لِلْمَلٰۤىِٕكَةِ اسْجُدُوْا لِاٰدَمَ فَسَجَدُوْٓا اِلَّآ اِبْلِيْسَۗ اَبٰى وَاسْتَكْبَرَۖ وَكَانَ مِنَ الْكٰفِرِيْنَ

wa iż qulnā lil-malā'ikatisjudū li ādama fasajadū illā iblīs(a), abā wastakbara wa kāna minal-kāfirīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Beto tubaka na bawanzio nde: “Beno fukama na ntwala ya Adami!” Yo yina bo fukamaka katula kaka Satana. Yandi ke buya mpi ke kudikumisa, mpi yandi kele na kati ya kimvuka ya bantu yina ke kwikilaka ve.

وَقُلْنَا يٰٓاٰدَمُ اسْكُنْ اَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَاۖ وَلَا تَقْرَبَا هٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُوْنَا مِنَ الظّٰلِمِيْنَ

wa qulnā yā ādamuskun anta wa zaujukal-jannata wa kulā minhā ragadan ḥaiṡu syi'tumā, wa lā taqrabā hāżihisy-syajarata fa takūnā minaẓ-ẓālimīn(a).

Mpi beto tubaka nde: "O Adami! Bikala nge ti nkento na nge na Paladisu, mpi beno dia madia ya kitoko (ya mutindu na mutindu) kuna mutindu beno me zola. (Kansi) beno pusana ve pene-pene ya nti yai, kana ve beno ta vanda na kati ya bantu ya mbi!"

فَاَزَلَّهُمَا الشَّيْطٰنُ عَنْهَا فَاَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيْهِ ۖ وَقُلْنَا اهْبِطُوْا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۚ وَلَكُمْ فِى الْاَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَّمَتَاعٌ اِلٰى حِيْنٍ

fa'azallahumasy-syaiṭānu ‘anhā fa akhrajahumā mimmā kānā fīh(i), wa qulnahbiṭū ba‘ḍukum liba‘ḍin ‘aduww(un), wa lakum fil-arḍi mustaqarruw wa matā‘un ilā ḥīn(in).

Na nima Satana kusaka bo zole katuka na zulu na mpila nde bo zole katukaka na (biese yonso) ntangu bo vandaka kuna (zulu). Beto tubaka nde: "Beno kulumuka! Bankaka na kati na beno kele bambeni ya bankaka. Mpi sambu na beno kele ti kisika ya kuzinga ti ya kusepela na ntoto tii na ntangu mosi ya bo me tulaka."

فَتَلَقّٰٓى اٰدَمُ مِنْ رَّبِّهٖ كَلِمٰتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّهٗ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

fatalaqqā ādamu mir rabbihī kalimātin fatāba ‘alaih(i), innahū huwat-tawwābur- raḥīm(u).

Na nima Adami bakaka ba sentence mingi na Mfumu na yandi, na nima Yandi ndimaka kubalula ntima na yandi. Ya kieleka, Allah kele muntu ya ke ndimaka mingi kubalula ntima, muntu ya ke wilaka bantu mawa mingi.

قُلْنَا اهْبِطُوْا مِنْهَا جَمِيْعًا ۚ فَاِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِّنِّيْ هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

qulnahbiṭū minhā jamī‘ā(n), fa'immā ya'tiyannakum minnī hudan faman tabi‘a hudāya falā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Beto tubaka nde: "Beno kulumuka, beno yonso, katuka na zulu! Ebuna kana lutwadisu na Mono me kwisa kibeni na beno, ebuna konso muntu yina ta landa lutwadisu na Mono, boma ta vanda ve sambu na bo mpi bo ta vanda ve na mawa."

وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَكَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَآ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

wal-lażīna kafarū wa każżabū bi'āyātinā ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Sambu na bantu yina ke kwikilaka ve mpi ke buyaka bidimbu na beto, bo kele bantu ya bilungi. Bo ke bikalaka na kati na yo.

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَوْفُوْا بِعَهْدِيْٓ اُوْفِ بِعَهْدِكُمْۚ وَاِيَّايَ فَارْهَبُوْنِ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa aufū bi‘ahdī ūfi bi‘ahdikum, wa iyyāya farhabūn(i).

O bana ya Israele! Beno yibuka balusakumunu na mono ya mono me pesa beno. Mpi lungisa lusilu na nge na Mono, Mono ta lungisa lusilu na Mono na nge, mpi wa Mono boma kaka.

وَاٰمِنُوْا بِمَآ اَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُوْنُوْٓا اَوَّلَ كَافِرٍۢ بِهٖ ۖ وَلَا تَشْتَرُوْا بِاٰيٰتِيْ ثَمَنًا قَلِيْلًا ۖوَّاِيَّايَ فَاتَّقُوْنِ

wa āminū bimā anzaltu muṣaddiqal limā ma‘akum wa lā takūnū awwala kāfirim bih(ī), wa lā tasytarū bi'āyātī ṡamanan qalīlā(n), wa iyyāya fattaqūn(i).

Mpi beno kwikila na yina (Quran) ya mono me tinda yina ke ndimisa yina (Torah) kele na beno, mpi beno vanda ve muntu ya ntete ya kubuya yo. Beno teka ve baverse na Mono na ntalu fioti, mpi beno wa Mono boma kaka.

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

wa lā talbisul-ḥaqqa bil-bāṭili wa taktumul-ḥaqqa wa antum ta‘lamūn(a).

Mpi kuvukisa ve kyeleka ti luvunu mpi (kubumba ve) kyeleka ntangu nge mezaba yo.

وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ وَارْكَعُوْا مَعَ الرّٰكِعِيْنَ

wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāta warka‘ū ma‘ar-rāki‘īn(a).

Mpi sala kisambu, futa zakat, mpi fukama ti bantu yina ke fukama.

۞ اَتَأْمُرُوْنَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَاَنْتُمْ تَتْلُوْنَ الْكِتٰبَ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

ata'murūnan-nāsa bil-birri wa tansauna anfusakum wa antum tatlūnal-kitāb(a), afalā ta‘qilūn(a).

Sambu na inki nge ke pesa ntuma na bantu ya nkaka (na kusala) bikalulu ya mbote, na ntangu nge ke kudivila, ata nge ke tanga Mukanda (Torah)? Keti beno ke bakisa ve?

وَاسْتَعِيْنُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلٰوةِ ۗ وَاِنَّهَا لَكَبِيْرَةٌ اِلَّا عَلَى الْخٰشِعِيْنَۙ

wasta‘īnū biṣ-ṣabri waṣ-ṣalāh(ti), wa innahā lakabīratun illā ‘alal-khāsyi‘īn(a).

Mpi lomba lusadisu (na Allah) na ntima-nda mpi na kisambu. Mpi (kisambu) kele kibeni mpasi, katula kaka sambu na bantu yina ke kudipesaka na Nzambi .

الَّذِيْنَ يَظُنُّوْنَ اَنَّهُمْ مُّلٰقُوْا رَبِّهِمْ وَاَنَّهُمْ اِلَيْهِ رٰجِعُوْنَ ࣖ

allażīna yaẓunnūna annahum mulāqū rabbihim wa annahum ilaihi rāji‘ūn(a).

(disongidila) bayina ke kwikila nde bo ta kutana ti Mfumu na bo, mpi nde bo ta vutuka na Yandi.

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَنِّيْ فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa annī faḍḍaltukum ‘alal- ‘ālamīn(a).

O bana ya Israele! Yibuka balusakumunu na mono ya mono me pesa beno, ye mono me pesa beno lusakumunu kuluta bantu yonso ya nkaka na inza yai (na ntangu yina).

وَاتَّقُوْا يَوْمًا لَّا تَجْزِيْ نَفْسٌ عَنْ نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَّلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَّلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَّلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ

wattaqū yaumal lā tajzī nafsun ‘an nafsin syai'aw wa lā yuqbalu minhā syafā‘atuw wa lā yu'khażu minhā ‘adluw wa lā hum yunṣarūn(a).

Mpi beno wa boma ya kilumbu, (ntangu) muntu mosi ve lenda nwanina muntu ya nkaka ata fioti. Na ntangu yina, konso kisambu mpi nkudulu yina bo ta lomba ta ndimama ve mpi bo ta sadisa bo ve.

وَاِذْ نَجَّيْنٰكُمْ مِّنْ اٰلِ فِرْعَوْنَ يَسُوْمُوْنَكُمْ سُوْۤءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُوْنَ اَبْنَاۤءَكُمْ وَيَسْتَحْيُوْنَ نِسَاۤءَكُمْ ۗ وَفِيْ ذٰلِكُمْ بَلَاۤءٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَظِيْمٌ

wa iż najjainākum min āli fir‘auna yasūmūnakum sū'al-‘ażābi yużabbiḥūna abnā'akum wa yastaḥyūna nisā'akum, wa fī żālikum balā'um mir rabbikum ‘aẓīm(un).

Mpi (yibuka) ntangu Beto gulusaka beno na (Faraon ti) balongoki ya Faraon. Bo pesaka nge mpasi ya ngolo. Bo ke fwa bana na nge ya babakala mpi ke bikisa luzingu ya bana na nge ya bankento. Mpi na ntangu yina yo kele kumekama ya nene ya me katuka na Mfumu na nge.

وَاِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَاَنْجَيْنٰكُمْ وَاَغْرَقْنَآ اٰلَ فِرْعَوْنَ وَاَنْتُمْ تَنْظُرُوْنَ

wa iż faraqnā bikumul-baḥra fa'anjainākum wa agraqnā āla fir‘auna wa antum tanẓurūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Beto kabulaka nzadi-mungwa sambu na beno, sambu Beto gulusa beno mpi Beto dindisa (Faraon ti) balongoki ya Faraon, ntangu beno vandaka kutala.

وَاِذْ وٰعَدْنَا مُوْسٰىٓ اَرْبَعِيْنَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْۢ بَعْدِهٖ وَاَنْتُمْ ظٰلِمُوْنَ

wa iż wā‘adnā mūsā arba‘īna lailatan ṡummattakhażtumul-‘ijla mim ba‘dihī wa antum ẓālimūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Beto silaka Moize mpimpa makumi iya. Ebuna beno (Bana ya Israele) salaka (kiteki ya) mwana-ngombe (bonso dikabu) na nima ya (kukwenda) na yandi, ye beno (kumaka) bantu ya mbi.

ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

Ṡumma ‘afaunā ‘ankum mim ba‘di żālika la‘allakum tasykurūn(a).

Ebuna Beto lolulaka beno na nima ya mambu yina, sambu beno pesa matondo.

وَاِذْ اٰتَيْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَ

wa iż ātainā mūsal-kitāba wal-furqāna la‘allakum tahtadūn(a).

Mpi (yibuka), ntangu Beto pesaka Musa Mukanda ti Furqan, sambu beno twadisama.

وَاِذْ قَالَ مُوْسٰى لِقَوْمِهٖ يٰقَوْمِ اِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ اَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوْبُوْٓا اِلٰى بَارِىِٕكُمْ فَاقْتُلُوْٓا اَنْفُسَكُمْۗ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ عِنْدَ بَارِىِٕكُمْۗ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۗ اِنَّهٗ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

wa iż qāla mūsā liqaumihī yā qaumi innakum ẓalamtum anfusakum bittikhāżikumul- ‘ijla fatūbū ilā bāri'ikum faqtulū anfusakum, żālikum khairul lakum ‘inda bāri'ikum, fatāba ‘alaikum, innahū huwat-tawwābur-raḥīm(u).

Mpi (yibuka) ntangu beto bakaka lusilu na nge mpi beto tombulaka ngumba (Sinai) na zulu na nge (ntangu beto vandaka kutuba nde): “Beno simba ngolo mambu ya beto me pesa beno mpi beno yibuka mambu yina kele na kati na yo, sambu beno kuma na luzitu ya Nzambi.”

وَاِذْ قُلْتُمْ يٰمُوْسٰى لَنْ نُّؤْمِنَ لَكَ حَتّٰى نَرَى اللّٰهَ جَهْرَةً فَاَخَذَتْكُمُ الصّٰعِقَةُ وَاَنْتُمْ تَنْظُرُوْنَ

wa iż qultum yā mūsā lan nu'mina laka ḥattā narallāha jahratan fa'akhażatkumuṣ-ṣā‘iqatu wa antum tanẓurūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu nge tubaka nde: "O Musa! Beto ta kwikila nge ve tii kuna beto ta mona Allah pwelele," ebuna nzasi bulaka nge, ntangu nge vandaka kutala.

ثُمَّ بَعَثْنٰكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

Ṡumma ba‘aṡnākum mim ba‘di mautikum la‘allakum tasykurūn(a).

Na nima, Beto futumunaka beno na nima ya lufwa na beno, sambu beno pesa matondo.

وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَاَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوٰى ۗ كُلُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ ۗ وَمَا ظَلَمُوْنَا وَلٰكِنْ كَانُوْٓا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُوْنَ

wa ẓallalnā ‘alaikumul-gamāma wa anzalnā ‘alaikumul-manna was-salwā, kulū min ṭayyibāti mā razaqnākum, wa mā ẓalamūnā wa lākin kānū anfusahum yaẓlimūn(a).

Beto pesaka beno kivudi ya matuti, mpi beto kulumusaka beno mann ti salwa. Beno dia mbote (madia) na madia yina Beto me pesa beno. Bo salaka beto ve mbi, kansi bo kudisalaka mbi.

وَاِذْ قُلْنَا ادْخُلُوْا هٰذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوْا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَّادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَّقُوْلُوْا حِطَّةٌ نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطٰيٰكُمْ ۗ وَسَنَزِيْدُ الْمُحْسِنِيْنَ

wa iż qulnadkhulū hāżihil-qaryata fakulū minhā ḥaiṡu syi'tum ragadaw wadkhulul- bāba sujjadaw wa qūlū ḥiṭṭatun nagfir lakum khaṭāyākum, wa sanazīdul-muḥsinīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Beto tubaka nde: "Kota na insi yai (Baitulmaqdis), ebuna dia madia ya kitoko (ya madia ya mutindu na mutindu) yina kele kuna mutindu nge me zola. Mpi kota na kielo na yo ntangu nge ke fukama, mpi tuba nde: "Gulusa beto (na masumu na beto)," kieleka Beto ta lolula bifu na nge. Mpi Beto ta yika (makabu) sambu na."

فَبَدَّلَ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِيْ قِيْلَ لَهُمْ فَاَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا رِجْزًا مِّنَ السَّمَاۤءِ بِمَا كَانُوْا يَفْسُقُوْنَ ࣖ

fabaddalal-lażīna ẓalamū qaulan gairal-lażī qīla lahum fa anzalnā ‘alal-lażīna ẓalamū rijzam minas-samā'i bimā kānū yafsuqūn(a).

Na nima bantu ya kukonda lunungu yingisaka ntuma yina ti (nsiku yankaka) yina bo pesaka bo ve. Yo yina Beto tindaka mpasi katuka na zulu na zulu ya bantu ya kukonda lunungu, sambu bo (ntangu yonso) vandaka kusala mambu ya mbi.

۞ وَاِذِ اسْتَسْقٰى مُوْسٰى لِقَوْمِهٖ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِّعَصَاكَ الْحَجَرَۗ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ۗ قَدْ عَلِمَ كُلُّ اُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ ۗ كُلُوْا وَاشْرَبُوْا مِنْ رِّزْقِ اللّٰهِ وَلَا تَعْثَوْا فِى الْاَرْضِ مُفْسِدِيْنَ

wa iżistasqā mūsā liqaumihī faqulnaḍrib bi‘aṣākal-ḥajar(a), fanfajarat minhuṡnatā ‘asyrata ‘ainā(n), qad ‘alima kullu unāsim masyrabahum, kulū wasyrabū mir rizqillāhi wa lā ta‘ṡau fil-arḍi mufsidīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Moize lombaka masa sambu na bantu na yandi, Beto tubaka nde: "Bula ditadi ti nti na nge!" Yo yina banto kumi na zole vandaka kubasika na kati na yo. Konso dikanda kuzaba kisika na yo (ya kufwanana) ya kunwa. Kudia ti kunwa na madia ya Allah (me pesa), mpi kusala ve mambu ya mbi na ntoto na kusalaka kubebisa.

وَاِذْ قُلْتُمْ يٰمُوْسٰى لَنْ نَّصْبِرَ عَلٰى طَعَامٍ وَّاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْۢبِتُ الْاَرْضُ مِنْۢ بَقْلِهَا وَقِثَّاۤىِٕهَا وَفُوْمِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ۗ قَالَ اَتَسْتَبْدِلُوْنَ الَّذِيْ هُوَ اَدْنٰى بِالَّذِيْ هُوَ خَيْرٌ ۗ اِهْبِطُوْا مِصْرًا فَاِنَّ لَكُمْ مَّا سَاَلْتُمْ ۗ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاۤءُوْ بِغَضَبٍ مِّنَ اللّٰهِ ۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ كَانُوْا يَكْفُرُوْنَ بِاٰيٰتِ اللّٰهِ وَيَقْتُلُوْنَ النَّبِيّٖنَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ۗ ذٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَّكَانُوْا يَعْتَدُوْنَ ࣖ

wa iż qultum yā mūsā lan naṣbira ‘alā ṭa‘āmiw wāḥidin fad‘u lanā rabbaka yukhrij lanā mimmā tumbitul-arḍu mim baqlihā wa qiṡṡā'ihā wa fūmihā wa ‘adasihā wa baṣalihā, qāla atastabdilūnal-lażī huwa adnā bil-lażī huwa khair(un), ihbiṭū miṣran fa inna lakum mā sa'altum, wa ḍuribat ‘alaihimuż-żillatu wal-maskanatu wa bā'ū bigaḍabim minallāh(i), żālika bi'annahum kānū yakfurūna bi'āyātillāhi wa yaqtulūnan- nabiyyīna bi gairil-ḥaqq(i), żālika bimā ‘aṣaw wa kānū ya‘tadūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu nge tubaka nde, "O Moize!Beto lenda kanga ntima ve (kudya) kaka mutindu mosi ya madya, yo yina lomba Mfumu na nge sambu beto pesa beto na kati ya bima yina ntoto keyedisaka: matiti ya mubisu, ba concombre, ayi, bambuma ya fenouil, ti matungulu." Yandi (Moize) tubaka nde, “Kana nge ke lomba kima ya mbi na kisika ya kima ya mbote, kwenda na bwala mosi, nge ta baka kibeni kima yina nge ke lomba.” Na nima bo bulaka bo na nsoni ti kinsukami, mpi bo (diaka) bakaka makasi ya Allah. Yau (salamaka) sambu bau buyaka bidimbu ya Allah ye bau fwaka baprofete kukonda nswa. Yo vandaka mutindu yina sambu bo vandaka bantu ya kukonda bulemfu mpi ya kufwa bansiku.

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَالَّذِيْنَ هَادُوْا وَالنَّصٰرٰى وَالصَّابِــِٕيْنَ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

innal-lażīna āmanū wal-lażīna hādū wan-naṣārā waṣ-ṣābi'īna man āmana billāhi wal- yaumil-ākhiri wa ‘amila ṣāliḥan fa lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka, bayina kele Bayuda, Bakristu, ti Basabi —konso muntu yina ke kwikilaka na Allah ti na Kilumbu ya Nsuka mpi ke salaka mambu ya mbote —bo ta baka lufutu na bo na Mfumu na bo; boma kele ve na zulu na bo, mpi bo ta wa ve mawa.

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّوْرَۗ خُذُوْا مَآ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاذْكُرُوْا مَا فِيْهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum wa rafa‘nā fauqakumuṭ-ṭūr(a), khużū mā ātainākum biquwwatiw ważkurū mā fīhi la‘allakum tattaqūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu beto bakaka lusilu na nge mpi beto tombulaka ngumba (Sinai) na zulu na nge (ntangu beto vandaka kutuba nde): “Beno simba ngolo mambu ya beto me pesa beno mpi beno yibuka mambu yina kele na kati na yo, sambu beno kuma na luzitu ya Nzambi.”

ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهٗ لَكُنْتُمْ مِّنَ الْخٰسِرِيْنَ

Ṡumma tawallaitum mim ba‘di żālika falau lā faḍlullāhi ‘alaikum wa raḥmatuhū lakuntum minal-khāsirīn(a).

Ebuna na nima ya mambu yina nge balukaka. Yo yina kana yo vandaka ve sambu na lutondo ya Allah ti mawa na yandi sambu na nge, nge zolaka kuvanda kibeni mosi na kati ya bantu yina ta vidisa.

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِيْنَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِى السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُوْنُوْا قِرَدَةً خٰسِـِٕيْنَ

wa laqad ‘alimtumul-lażīna‘tadau minkum fis-sabti faqulnā lahum kūnū qiradatan khāsi'īn(a).

Mpi ya kieleka, beno zabaka bantu yina salaka mambu ya mbi na kati na beno na kilumbu ya Kisabatu, yo yina beto tubilaka bo nde: “Beno vanda bambwa ya kukonda mfunu!”

فَجَعَلْنٰهَا نَكَالًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِيْنَ

faja‘alnāhā nakālal limā baina yadaihā wa mā khalfahā wa mau‘iẓatal lil-muttaqīn(a).

Yo yina Beto salaka (mutindu yina) lukebisu sambu na bantu ya ntangu yina ti sambu na bayina ta kwisa na nima, mpi dilongi sambu na bantu ya lusambu.

وَاِذْ قَالَ مُوْسٰى لِقَوْمِهٖٓ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُكُمْ اَنْ تَذْبَحُوْا بَقَرَةً ۗ قَالُوْٓا اَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا ۗ قَالَ اَعُوْذُ بِاللّٰهِ اَنْ اَكُوْنَ مِنَ الْجٰهِلِيْنَ

wa iż qāla mūsā liqaumihī innallāha ya'murukum an tażbaḥū baqarah(tan), qālū atattakhiżunā huzuwā(n), qāla a‘ūżu billāhi an akūna minal-jāhilīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Musa tubaka na bantu na yandi nde: "Allah ke songa beno na kufwa ngombe ya nkento." Bo yulaka nde, “Keti beno ta seka beto?” Yandi (Moize) vutulaka nde: "Mono ke sosa kisika ya kubumbana na Allah sambu mono vanda ve na kati ya bantu ya kukonda kuzaba."

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا هِيَ ۗ قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ لَّا فَارِضٌ وَّلَا بِكْرٌۗ عَوَانٌۢ بَيْنَ ذٰلِكَ ۗ فَافْعَلُوْا مَا تُؤْمَرُوْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā hiy(a), qāla innahū yaqūlu innahā baqaratul lā fāriḍuw wa lā bikr(un), ‘awānum baina żālik(a), faf‘alū mā tu'marūn(a).

Bo tubaka nde: "Lomba Mfumu na nge sambu beto tendudila beto mambu yina (ngombe ya nkento)." Yandi (Moize) vutulaka nde: "Yandi (Allah) tubaka nde ngombe ya nkento kele ve mbuta to mwana, (kansi) na kati-kati. Yo yina sala mambu ya bo me songa nge."

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا لَوْنُهَا ۗ قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاۤءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا تَسُرُّ النّٰظِرِيْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā launuhā, qāla innahū yaqūlu innahā baqaratun ṣafrā'u fāqi‘ul launuhā tasurrun-nāẓirīn(a).

Bo tubaka nde, “Lomba Mfumu na nge sambu beto tendudila beto mukubu na yo.” Yandi (Moize) vutulaka nde: "Yandi (Allah) tubaka, nde (ngombe) kele ngombe ya nkento yina kele ti mukubu ya jaune ya ngolo, yina ke sepedisaka bantu yina ke talaka (yandi)."

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَّنَا مَا هِيَۙ اِنَّ الْبَقَرَ تَشٰبَهَ عَلَيْنَاۗ وَاِنَّآ اِنْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَمُهْتَدُوْنَ

qālud‘u lanā rabbaka yubayyil lanā mā hiy(a), innal-baqara tasyābaha ‘alainā, wa innā in syā'allāhu lamuhtadūn(a).

Bo tubaka nde: "Lomba Mfumu na nge sambu beto tendudila beto mambu yina (ngombe ya nkento). (Sambu) kieleka ngombe me zabana ntete ve na beto, ye kana Allah zola, beto ta baka kibeni lutwadisu."

قَالَ اِنَّهٗ يَقُوْلُ اِنَّهَا بَقَرَةٌ لَّا ذَلُوْلٌ تُثِيْرُ الْاَرْضَ وَلَا تَسْقِى الْحَرْثَۚ مُسَلَّمَةٌ لَّاشِيَةَ فِيْهَا ۗ قَالُوا الْـٰٔنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوْهَا وَمَا كَادُوْا يَفْعَلُوْنَ ࣖ

qāla innahū yaqūlu innahā baqaratul lā żalūlun tuṡīrul-arḍa wa lā tasqil-ḥarṡ(a), musallamatul lā syiyata fīhā, qālul-'āna ji'ta bil-ḥaqqi fażabaḥūhā wa mā kādū yaf‘alūn(a).

Yandi (Moize) vutulaka nde, "Yandi (Allah) tubaka nde, (ngombe) kele ngombe ya nkento yina bo me sadilaka ntete ve sambu na kubundula ntoto mpi ve (mpi) sambu na kulosila bilanga masa, ya mavimpi ya mbote mpi ya kukonda bibala." Bo tubaka nde: “Ntangu yai ebuna beno tendula kieleka (mambu).” Na nima bo fwaka yandi, mpi bo lungisaka (nsiku yina) na mpasi.

وَاِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادّٰرَءْتُمْ فِيْهَا ۗ وَاللّٰهُ مُخْرِجٌ مَّا كُنْتُمْ تَكْتُمُوْنَ ۚ

wa iż qultum nafsan faddāra'tum fīhā, wallāhu mukhrijum mā kuntum taktumūn(a).

Mpe (yibuka) kana nge me fwa muntu, na nima nge ke funda yandi sambu na yandi. Kansi Allah ke monisaka mambu ya beno ke bumbaka.

فَقُلْنَا اضْرِبُوْهُ بِبَعْضِهَاۗ كَذٰلِكَ يُحْيِ اللّٰهُ الْمَوْتٰى وَيُرِيْكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ

faqulnaḍribūhu biba‘ḍihā, każālika yuḥyillāhul-mautā wa yurīkum āyātihī la‘allakum ta‘qilūn(a).

Na nima Beto tubaka nde: "Beno bula (mvumbi) ti kitini ya (ngombe)!" Mpila yina Allah ke pesa luzingu na (bantu) yina vandaka ya kufwa, ye yandi ke songa beno bidimbu (ya ngolo na yandi) sambu beno bakisa.

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوْبُكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ اَوْ اَشَدُّ قَسْوَةً ۗ وَاِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْاَنْهٰرُ ۗ وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاۤءُ ۗوَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ ۗوَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

Ṡumma qasat qulūbukum mim ba‘di żālika fahiya kal-ḥijārati au asyaddu qaswah(tan), wa inna minal-ḥijārati lamā yatafajjaru minhul-anhār(u), wa inna minhā lamā yasysyaqqaqu fayakhruju minhul-mā'(u), wa inna minhā lamā yahbiṭu min khasy-yatillāh(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Ebuna na nima ya mambu yina ntima na nge kumaka ngolo, na mpila nde (ntima na nge) kumaka bonso ditadi, nkutu ngolo kuluta. Nkutu, katuka na matadi yai, yo fwete vanda ti banzadi (masa) yina ke basika na kati na yo. Kele mpi ti yina ke kabuanaka mpi banto ke basikaka na kati na yo. Mpi kele mpi ti bantu yina ke kulumukaka sambu bo ke waka Allah boma. Mpi Allah ke zaba ve mambu ya beno ke sala.

۞ اَفَتَطْمَعُوْنَ اَنْ يُّؤْمِنُوْا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ يَسْمَعُوْنَ كَلَامَ اللّٰهِ ثُمَّ يُحَرِّفُوْنَهٗ مِنْۢ بَعْدِ مَا عَقَلُوْهُ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

afa taṭma‘ūna ay yu'minū lakum wa qad kāna farīqum minhum yasma‘ūna kalāmallāhi ṡumma yuḥarrifūnahū mim ba‘di mā ‘aqalūhu wa hum ya‘lamūn(a).

Ebuna keti beno (bamizilma) ke tula kivuvu kibeni nde bo ta kwikila beno, ntangu kimvuka mosi na kati na bo ta wa Ndinga ya Allah, na nima bo ta soba yo na nima ya kubakisa yo, na ntangu bo me zaba yo?

وَاِذَا لَقُوا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَالُوْٓا اٰمَنَّاۚ وَاِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضٍ قَالُوْٓا اَتُحَدِّثُوْنَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاۤجُّوْكُمْ بِهٖ عِنْدَ رَبِّكُمْ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

wa iżā laqul-lażīna āmanū qālū āmannā, wa iżā khalā ba‘ḍuhum ilā ba‘ḍin qālū atuḥaddiṡūnahum bimā fataḥallāhu ‘alaikum liyuḥājjūkum bihī ‘inda rabbikum, afalā ta‘qilūn(a).

Mpi kana bo me kutana ti bantu yina ke kwikilaka, bo ke tubaka nde: “Beto ke kwikilaka.” Kansi ntangu bo ke vutukilaka bo mosi, bo ke tubaka nde: "Keti beno ta zabisa bo mambu yina Allah me songa beno pwelele, sambu bo tula ntembe ti beno na ntwala ya Mfumu na beno? Keti beno ke bakisa ve?"

اَوَلَا يَعْلَمُوْنَ اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّوْنَ وَمَا يُعْلِنُوْنَ

awalā ya‘lamūna annallāha ya‘lamu mā yusirrūna wa mā yu‘linūn(a).

Mpi keti bo zaba ve nde Allah zaba mambu ya bo ke bumba ti mambu ya bo ke monisa?

وَمِنْهُمْ اُمِّيُّوْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ الْكِتٰبَ اِلَّآ اَمَانِيَّ وَاِنْ هُمْ اِلَّا يَظُنُّوْنَ

wa minhum umiyyūna lā ya‘lamūnal-kitāba illā amāniyya wa in hum illā yaẓunnūn(a).

Mpi na kati na bo kele bantu ya kukonda kuzaba kutanga ti kusonika, yina ke bakisaka ve Mukanda (Torah), katula kaka bangindu ya ndosi mpi bo ke yindulaka kaka.

فَوَيْلٌ لِّلَّذِيْنَ يَكْتُبُوْنَ الْكِتٰبَ بِاَيْدِيْهِمْ ثُمَّ يَقُوْلُوْنَ هٰذَا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ لِيَشْتَرُوْا بِهٖ ثَمَنًا قَلِيْلًا ۗفَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا كَتَبَتْ اَيْدِيْهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا يَكْسِبُوْنَ

fawailul lil-lażīna yaktubūnal-kitāba bi'aidīhim ṡumma yaqūlūna hāżā min ‘indillāhi liyasytarū bihī ṡamanan qalīlā(n), fawailul lahum mimmā katabat aidīhim wa wailul lahum mimmā yaksibūn(a).

Yo yina mawa na bantu yina ke sonikaka Mukanda na maboko na bo mosi, na nima bo ke tubaka nde: “Yai me katuka na Allah,” (sambu na) kuteka yo na ntalu fioti. Yo yina mawa na bo sambu na mambu yina maboko na bo me sonika, Mpi mawa na bo sambu na mambu yina bo ke sala.

وَقَالُوْا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ اِلَّآ اَيَّامًا مَّعْدُوْدَةً ۗ قُلْ اَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْدًا فَلَنْ يُّخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهٗٓ اَمْ تَقُوْلُوْنَ عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

wa qālū lan tamassanan-nāru illā ayyāmam ma‘dūdah (tan), qul attakhażtum ‘indallāhi ‘ahdan falay yukhlifallāhu ‘ahdahū am taqūlūna ‘alallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Bo tubaka nde: “Bilungi ta simba beto ve, katula kaka bilumbu fioti.” Tuba nde: “Keti beno me baka lusilu na Allah, sambu Allah kufwa ve lusilu na yandi, to beno ke tuba sambu na Allah mambu ya beno me zaba ve?”

بَلٰى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَّاَحَاطَتْ بِهٖ خَطِيْۤـَٔتُهٗ فَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

balā man kasaba sayyi'ataw wa aḥāṭat bihī khaṭī'atuhū fa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Yo kele mutindu yina ve! Konso muntu ya ke sala mambu ya mbi mpi masumu na yandi ke dinda yandi na masa, pana bo kele bantu ya bilungi. Bo ke bikalaka na kati na yo.

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

wal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti ulā'ika aṣḥābul-jannah(ti), hum fīhā khālidūn(a).

Mpi bantu yina ke kwikilaka mpi ke salaka bisalu ya mbote, bo kele bantu ya zulu. Bo ke bikalaka na kati na yo.

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ لَا تَعْبُدُوْنَ اِلَّا اللّٰهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا وَّذِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَقُوْلُوْا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَّاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَۗ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْكُمْ وَاَنْتُمْ مُّعْرِضُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqa banī isrā'īla lā ta‘budūna illallāha wa bil-wālidaini iḥsānaw wa żil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīni wa qūlū lin-nāsi ḥusnaw wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāh(ta), ṡumma tawallaitum illā qalīlam minkum wa antum mu‘riḍūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Beto bakaka lusilu na bana ya Israele, "Beno sambila ve muntu ya nkaka katula kaka Allah, mpi beno vanda mbote na bibuti, bampangi, bana-nsiona ti bansukami. Mpi beno tuba mambu ya mbote na bantu, beno sala bisambu mpi beno futa zakat." Kansi na nima beno vutukaka nima (me buyaka), katula kaka kitini ya fioti ya beno, ye beno vandaka (kaka) bantu ya ke buya luyalu.

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُوْنَ دِمَاۤءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُوْنَ اَنْفُسَكُمْ مِّنْ دِيَارِكُمْ ۖ ثُمَّ اَقْرَرْتُمْ وَاَنْتُمْ تَشْهَدُوْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum lā tasfikūna dimā'akum wa lā tukhrijūna anfusakum min diyārikum ṡumma aqrartum wa antum tasyhadūn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Beto bakaka lusilu na nge, "Beno tiamunaka ve menga na beno (kufwa bantu), mpi beno kudikula ve (bantu ya insi na beno) na bwala na beno." Na nima, nge ke sala lusilu mpi ke ta kimbangi.

ثُمَّ اَنْتُمْ هٰٓؤُلَاۤءِ تَقْتُلُوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُوْنَ فَرِيْقًا مِّنْكُمْ مِّنْ دِيَارِهِمْۖ تَظٰهَرُوْنَ عَلَيْهِمْ بِالْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِۗ وَاِنْ يَّأْتُوْكُمْ اُسٰرٰى تُفٰدُوْهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ اِخْرَاجُهُمْ ۗ اَفَتُؤْمِنُوْنَ بِبَعْضِ الْكِتٰبِ وَتَكْفُرُوْنَ بِبَعْضٍۚ فَمَا جَزَاۤءُ مَنْ يَّفْعَلُ ذٰلِكَ مِنْكُمْ اِلَّا خِزْيٌ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا ۚوَيَوْمَ الْقِيٰمَةِ يُرَدُّوْنَ اِلٰٓى اَشَدِّ الْعَذَابِۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

Ṡumma antum hā'ulā'i taqtulūna anfusakum wa tukhrijūna farīqam minkum min diyārihim taẓāharūna ‘alaihim bil-iṡmi wal-‘udwān(i), wa iy ya'tūkum usārā tufādūhum wa huwa muḥarramun ‘alaikum ikhrājuhum, afa tu'minūna biba‘ḍil-kitābi wa takfurūna bi ba‘ḍ(in), famā jazā'u may yaf‘alu żālika minkum illā khizyun fil-ḥayātid-dun-yā, wa yaumal-qiyāmati yuraddūna ilā asyaddil-‘ażāb(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Na nima beno (Bana ya Israele) beno kudifwaka (ba nkweno na beno), ye beno kulaka kimvuka mosi ya beno na bansi na bo. Beno sadisana (kukutana) na bo na mambu ya mbi ti na kimbeni. Mpi kana bo kwisa na nge bonso bampika, nge ke sumbaka bo, ata bo buyisaka nge na kukula bo. Keti nge ke kwikilaka na mambu ya nkaka ya Mukanda (Torah) mpi nge ke kwikilaka ve na mambu ya nkaka (yankaka)? Yo yina, lufutu (ya me fwana) kele ve sambu na bantu na kati na beno ya ke sala mambu yai katula kaka nsoni na luzingu ya nsi-ntoto yai, mpi na Kilumbu ya Lufutumuku bo ta vutuka na ndola ya kuluta ngolo. Mpi Allah ke zaba ve mambu ya beno ke sala.

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا بِالْاٰخِرَةِ ۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ ࣖ

ulā'ikal-lażīnasytarawul-ḥayātad-dun-yā bil-ākhirah(ti), falā yukhaffafu ‘anhumul-‘ażābu wa lā hum yunṣarūn(a).

Bantu yai kele bantu yina sumbaka luzingu ya inza yai ti (luzingu ya) luzingu ya nima ya lufwa. Ebuna ndola na bo ta kulumuka ve mpi bo ta sadisa bo ve.

وَلَقَدْ اٰتَيْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ وَقَفَّيْنَا مِنْۢ بَعْدِهٖ بِالرُّسُلِ ۖ وَاٰتَيْنَا عِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰتِ وَاَيَّدْنٰهُ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ اَفَكُلَّمَا جَاۤءَكُمْ رَسُوْلٌۢ بِمَا لَا تَهْوٰىٓ اَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ ۚ فَفَرِيْقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيْقًا تَقْتُلُوْنَ

wa laqad ātainā mūsal-kitāba wa qaffainā mim ba‘dihī bir-rusul(i), wa ātainā ‘īsabna maryamal-bayyināti wa ayyadnāhu birūḥil-qudus(i), afakullamā jā'akum rasūlum bimā lā tahwā anfusukumustakbartum, fafarīqan każżabtum wa farīqan taqtulūn(a).

Mpi ya kieleka, Beto pesaka Mukanda (Torah) na Moize, ye beto landaka yandi ti bantumwa, ye beto pesaka Yezu mwana ya Maria banzikisa ya kieleka ye beto kumisaka yandi ngolo na Mpeve Santu (Jibril). Sambu na inki konso ntangu kinati-nsangu ke kwisa na nge (kunata) kima (dilongi) ya nge ke zola ve, nge ke kudikumisa sambu na yo, na nima nge ke kusa ndambu na yo mpi nge ke fwa ndambu na yo?

وَقَالُوْا قُلُوْبُنَا غُلْفٌ ۗ بَلْ لَّعَنَهُمُ اللّٰهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيْلًا مَّا يُؤْمِنُوْنَ

wa qālū qulūbunā gulf(un), bal la‘anahumullāhu bikufrihim faqalīlam mā yu'minūn(a).

Mpi bo tubaka nde: “Ntima na beto me kangama.” Ve! Allah me singa bo sambu na kukonda bulemfu na bo, kansi bantu fioti kibeni na kati na bo ke kwikilaka.

وَلَمَّا جَاۤءَهُمْ كِتٰبٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْۙ وَكَانُوْا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُوْنَ عَلَى الَّذِيْنَ كَفَرُوْاۚ فَلَمَّا جَاۤءَهُمْ مَّا عَرَفُوْا كَفَرُوْا بِهٖ ۖ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَى الْكٰفِرِيْنَ

wa lammā jā'akum kitābum min ‘indillāhi muṣaddiqul limā ma‘ahum, wa kānū min qablu yastaftiḥūna ‘alal-lażīna kafarū, falammā jā'ahum mā ‘arafū kafarū bih(ī), fala‘natullāhi ‘alal-kāfirīn(a).

Mpi na nima ya mukanda (Al-Qur’an) kwisilaka bo na Allah yina ndimisaka mambu ya bo vandaka na yo, na ntangu yina na ntwala bo vandaka kulomba kununga na zulu ya bantu yina vandaka kukwikila ve, yo monanaka nde ntangu mambu ya bo zabaka kwisilaka bo, bo buyaka yo. Yo yina kusinga ya Allah kele na zulu ya bantu yina ke kwikilaka ve.

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهٖٓ اَنْفُسَهُمْ اَنْ يَّكْفُرُوْا بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْيًا اَنْ يُّنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ عَلٰى مَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖ ۚ فَبَاۤءُوْ بِغَضَبٍ عَلٰى غَضَبٍۗ وَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ مُّهِيْنٌ

bi'samasytarau bihī anfusahum ay yakfurū bimā anzalallāhu bagyan ay yunazzilallāhu min faḍlihī ‘alā may yasyā'u min ‘ibādih(ī), fabā'ū bigaḍabin ‘alā gaḍab(in), wa lil-kāfirīna ‘ażābum muhīn(un).

Yo kele mbi mingi (kisalu) sambu na bo na kuditeka, na kubuya mambu yina Allah me zabisa, sambu bo ke na kimpala nde Allah ke tinda nlemvo na yandi na konso muntu ya yandi me zola na kati ya bansadi na yandi. Yo yina bo kangaka ntima na makasi na nima ya makasi. Mpi na zulu ya bantu yina ta kwikila ve (bo ta pesa bo) ndola ya nsoni.

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ اٰمِنُوْا بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوْا نُؤْمِنُ بِمَآ اُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُوْنَ بِمَا وَرَاۤءَهٗ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَهُمْ ۗ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُوْنَ اَنْۢبِيَاۤءَ اللّٰهِ مِنْ قَبْلُ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

wa iżā qīla lahum āminū bimā anzalallāhu qālū nu'minu bimā unzila ‘alainā wa yakfurūna bimā warā'ah(ū), wa huwal-ḥaqqu muṣaddiqal limā ma‘ahum, qul falima taqtulūna ambiyā'allāhi min qablu in kuntum mu'minīn(a).

Mpi kana bo tuba na bo nde: “Beno kwikila mambu yina Allah me songa (Quran),” bo ke vutula nde: “Beto ke kwikila na mambu yina bo me songa beto.” Mpe bo ke buyaka mambu yina ke kwisa na nima, ata (Quran) kele kieleka yina ke lungisa mambu yina kele na bo. Tuba (Muhammad) : « Sambu na inki beno fwaka baprofete ya Allah na ntwala kana beno vandaka bantu ya lukwikilu ?

۞ وَلَقَدْ جَاۤءَكُمْ مُّوْسٰى بِالْبَيِّنٰتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْۢ بَعْدِهٖ وَاَنْتُمْ ظٰلِمُوْنَ

wa laqad jā'akum mūsā bil-bayyināti ṡummattakhażtumul-‘ijla mim ba‘dihī wa antum ẓālimūn(a).

Mpi ya kieleka, Moize kwisaka na beno ti banzikisa ya kieleka, na nima beno bakaka (kifwanisu ya) mwana-ngombe (bonso dikabu) na nima ya (kukwenda) na yandi, mpi beno (kumaka) bantu ya mbi.

وَاِذْ اَخَذْنَا مِيْثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّوْرَۗ خُذُوْا مَآ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاسْمَعُوْا ۗ قَالُوْا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاُشْرِبُوْا فِيْ قُلُوْبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ۗ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهٖٓ اِيْمَانُكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

wa iż akhażnā mīṡāqakum wa rafa‘nā fauqakumuṭ-ṭūr(a), khużū mā ātainākum biquwwatiw wasma‘ū, qālū sami‘nā wa ‘aṣainā, wa usyribū fī qulūbihimul-‘ijla bikufrihim, qul bi'samā ya'murukum bihī īmānukum in kuntum mu'minīn(a).

Mpi (yibuka) ntangu Beto bakaka lusilu na nge mpi Beto tombulaka ngumba (Sinai) na zulu na nge (ntangu beto vandaka kutuba nde): “Beno simba ngolo mambu ya Beto me pesa beno mpi beno widikila!” Bo vutulaka nde: “Beto waka kansi beto lemfukaka ve.” Mpi mwana-ngombe kotaka na ntima na bo (zola ya kusambila biteki) sambu na kukonda kundima na bo. Tuba nde, “Yo kele mbi kibeni mambu yina lukwikilu na beno ke songa beno na kusala kana beno kele bantu ya ke kwikilaka!”

قُلْ اِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْاٰخِرَةُ عِنْدَ اللّٰهِ خَالِصَةً مِّنْ دُوْنِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

qul in kānat lakumud-dārul-ākhiratu ‘indallāhi khāliṣatam min dūnin-nāsi fatamannawul-mauta in kuntum ṣādiqīn(a).

Tuba (Muhammad), "Kana ntoto ya luzingu ya nima ya lufwa kele na Allah, mingi-mingi sambu na nge kansi ve sambu na muntu ya nkaka, pana lomba lufwa kana nge kele muntu ya lunungu."

وَلَنْ يَّتَمَنَّوْهُ اَبَدًاۢ بِمَا قَدَّمَتْ اَيْدِيْهِمْ ۗ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢ بِالظّٰلِمِيْنَ

wa lay yatamannauhu abadam bima qaddamat aidīhim, wallāhu ‘alīmum biẓ-ẓālimīn(a).

Kansi bo ta zola ve lufwa yina ata fioti, sambu na masumu yina maboko na bo salaka. Mpi Allah me zaba mambu yonso ya bantu ya ke salaka mambu ya mbi.

وَلَتَجِدَنَّهُمْ اَحْرَصَ النَّاسِ عَلٰى حَيٰوةٍ ۛوَمِنَ الَّذِيْنَ اَشْرَكُوْا ۛيَوَدُّ اَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ اَلْفَ سَنَةٍۚ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهٖ مِنَ الْعَذَابِ اَنْ يُّعَمَّرَۗ وَاللّٰهُ بَصِيْرٌۢ بِمَا يَعْمَلُوْنَ ࣖ

wa latajidannahum aḥraṣan-nāsi ‘alā ḥayāh(tin), wa minal-lażīna asyrakū, yawaddu aḥaduhum lau yu‘ammaru alfa sanah(tin), wa mā huwa bi muzaḥziḥihī minal-‘ażābi ay yu‘ammar(a), wallāhu baṣīrum bimā ya‘malūn(a).

Mpe ya kieleka, nge (Muhammad) ta mona bo (Bayuda), bantu ya kele na lukasi ya kuluta sambu na luzingu (inza), nkutu (na lukasi ya kuluta) kuluta ba politeiste. Konso muntu na kati na bo kezolaka nde bo pesa yandi luzingu ya bamvula funda, ata luzingu yina ya nda tasadisa bo ve na kufwa. Mpi Allah ke monaka mambu yonso ya bo ke salaka.

قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيْلَ فَاِنَّهٗ نَزَّلَهٗ عَلٰى قَلْبِكَ بِاِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَّبُشْرٰى لِلْمُؤْمِنِيْنَ

qul man kāna ‘aduwwal lijibrīla fa'innahū nazzalahū ‘alā qalbika bi iżnillāhi muṣaddiqal limā baina yadaihi wa hudaw wa busyrā lil-mu'minīn(a).

Tuba (Muhammad): "Konso muntu yina ta kuma mbeni ya Gabriele, pana (zaba) nde yandi muntu me tinda (Quran) na ntima na beno na nswa ya Allah, na kundimisaka mambu yina (mikanda) vandaka ntete, mpi na kuvandaka lutwadisu ti nsangu ya mbote sambu na bantu ya lukwikilu."

مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِّلّٰهِ وَمَلٰۤىِٕكَتِهٖ وَرُسُلِهٖ وَجِبْرِيْلَ وَمِيْكٰىلَ فَاِنَّ اللّٰهَ عَدُوٌّ لِّلْكٰفِرِيْنَ

man kāna ‘aduwwal lillāhi wa malā'ikatihī wa rusulihī wa jibrīla wa mīkāla fa innallāha ‘aduwwul lil-kāfirīn(a).

Konso muntu yina kele mbeni ya Allah, ya bawanzio na yandi, ya binati-nsangu na yandi, ya Gabriele ti ya Mikaele—buna kieleka, Allah kele mbeni ya bantu ya ke kwikilaka ve.

وَلَقَدْ اَنْزَلْنَآ اِلَيْكَ اٰيٰتٍۢ بَيِّنٰتٍۚ وَمَا يَكْفُرُ بِهَآ اِلَّا الْفٰسِقُوْنَ

wa laqad anzalnā ilaika āyātim bayyināt(in), wa mā yakfuru bihā illal-fāsiqūn(a).

Mpi ya kieleka, Beto me tinda na nge (O Muhammad) ba nsangu ya pwelele, ye muntu mosi ve ke buyaka yo katula kaka bantu ya mbi.

اَوَكُلَّمَا عٰهَدُوْا عَهْدًا نَّبَذَهٗ فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ ۗ بَلْ اَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُوْنَ

awa kullamā ‘āhadū ‘ahdan nabażahū farīqum minhum, bal akṡaruhum lā yu'minūn(a).

Mpi sambu na nki konso ntangu ya bo kesala kuwakana, kimvuka mosi na kati na bo kefwaka yo? Na ntangu mingi na kati na bo kele ve bantu ya lukwikilu.

وَلَمَّا جَاۤءَهُمْ رَسُوْلٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيْقٌ مِّنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَۙ كِتٰبَ اللّٰهِ وَرَاۤءَ ظُهُوْرِهِمْ كَاَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَۖ

wa lammā jā'ahum rasūlum min ‘indillāhi muṣaddiqul limā ma‘ahum nabaża farīqum minal-lażīna ūtul-kitāb(a), kitāballāhi warā'a ẓuhūrihim ka'annahum lā ya‘lamūn(a).

Mpi na nima ya kukwisa na bo Ntumwa (Muhammad) ya me katuka na Allah yina ndimisaka mambu yina vandaka na bo, bantu ya nkaka na kati ya bantu yina bo pesaka Mukanda (Torah) losaka Mukanda ya Allah na nima ya mikongo na bo, bonso nde bo zabaka ve.

وَاتَّبَعُوْا مَا تَتْلُوا الشَّيٰطِيْنُ عَلٰى مُلْكِ سُلَيْمٰنَ ۚ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمٰنُ وَلٰكِنَّ الشَّيٰطِيْنَ كَفَرُوْا يُعَلِّمُوْنَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَآ اُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوْتَ وَمَارُوْتَ ۗ وَمَا يُعَلِّمٰنِ مِنْ اَحَدٍ حَتّٰى يَقُوْلَآ اِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ ۗ فَيَتَعَلَّمُوْنَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُوْنَ بِهٖ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهٖ ۗ وَمَا هُمْ بِضَاۤرِّيْنَ بِهٖ مِنْ اَحَدٍ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗ وَيَتَعَلَّمُوْنَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ ۗ وَلَقَدْ عَلِمُوْا لَمَنِ اشْتَرٰىهُ مَا لَهٗ فِى الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ ۗ وَلَبِئْسَ مَاشَرَوْا بِهٖٓ اَنْفُسَهُمْ ۗ لَوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ

wattaba‘ū mā tatlusy-syayāṭīnu ‘alā mulki sulaimān(a), wa mā kafara sulaimānu wa lākinnnasy-syayāṭīna kafarū yu‘allimūnan-nāsas siḥr(a), wa mā unzila ‘alal-malakaini bibābila hārūta wa mārūt(a), wa mā yu‘allimāni min aḥadin ḥattā yaqūlā innamā naḥnu fitnatun falā takfur, fayata‘allamūna minhumā mā yufarriqūna bihī bainal-mar'i wa zaujih(ī), wa mā hum biḍarrīna bihī min aḥadin illā bi'iżnillāh(i), wa yata‘allamūna mā yaḍurruhum wa lā yanfa‘uhum, wa laqad ‘alimū lamanisytarāhu mā lahū fil-ākhirati min khalāq(in), wa labi'sa mā syarau bihī anfusahum, lau kānū ya‘lamūn(a).

Mpi bo vandaka kulanda mambu yina bademo vandaka kutanga na ntangu ya luyalu ya Salomo. Salomo vandaka ve muntu ya ke kwikilaka ve kansi yo vandaka bademo yina vandaka bantu ya ke kwikilaka ve, bo vandaka kulonga mazi na bantu mpi mambu yina bo songaka bawanzio zole na insi ya Babilone, disongidila Harut ti Marut. Ata ata mosi ve na kati na bau longaka muntu kima na ntwala ya kutuba nde: "Ya kieleka, beto kele kaka kumekama (sambu na beno), yo yina beno buya ve." Yo yina bo longukaka na (bawanzio) yina zole mambu yina (lenda) kukabula (bakala) ti nkento na yandi. Bau ta kuka ve kusala muntu mbi na mazi na bau katula kaka na nswa ya Allah. Bo kelongukaka kima mosi yina kesalaka bo mbi, mpi yina kenatilaka bo ve mambote. Mpe ya kieleka, bau me zaba deja, konso muntu yina ke sumba (ke sadila mazi), yandi ta baka ata mbongo mosi ve na luzingu ya nima ya lufwa. Mpe ya kieleka, bisalu ya bantu yina ke kuditekaka na nzila ya mazi kele mbi kibeni, kana bo zabaka.

وَلَوْ اَنَّهُمْ اٰمَنُوْا وَاتَّقَوْا لَمَثُوْبَةٌ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ خَيْرٌ ۗ لَوْ كَانُوْا يَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lau annahum āmanū wattaqau lamaṡūbatum min ‘indillāhi khair(un), lau kānū ya‘lamūn(a).

Mpi kana bo vandaka na lukwikilu mpi bo vandaka bantu ya luzitu, lufutu ya Allah zolaka kuvanda mbote, kana bo zabaka kaka.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَقُوْلُوْا رَاعِنَا وَقُوْلُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوْا وَلِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā taqūlū rā‘inā wa qūlunẓurnā wasma‘ū wa lil-kāfirīna ‘ażābun alīm(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kutuba ve, raa’inaa, kansi tuba, “Unzhurnaa” mpi widikila. Mpi bantu yina ta ndima ve ta baka ndola ya mpasi.

مَا يَوَدُّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ وَلَا الْمُشْرِكِيْنَ اَنْ يُّنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِّنْ خَيْرٍ مِّنْ رَّبِّكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهٖ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيْمِ

mā yawaddul-lażīna kafarū min ahlil-kitābi wa lal-musyrikīna ay yunazzila ‘alaikum min khairim mir rabbikum, wallāhu yakhtaṣṣu biraḥmatihī may yasyā'(u), wallāhu żul faḍlil-‘aẓīm(i).

Bantu yina me buya na kati ya bantu ya mukanda ti ba poliziki, bo ke zola ve nde ata kima mosi ya mbote kukulumuka na beno katuka na Mfumu na beno. Kansi Allah ke pesaka mawa na yandi na sikisiki yonso na bantu yina yandi me zola. Mpi Allah kele munkwa ya nlemvo ya nene.

۞ مَا نَنْسَخْ مِنْ اٰيَةٍ اَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَآ اَوْ مِثْلِهَا ۗ اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

mā nansakh min āyatin au nunsihā na'ti bi khairim minhā au miṡlihā, alam ta‘lam annallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Baverse yina Beto ke katulaka to ke katulaka na ntu, Beto ta yingisa yo kibeni ti baverse ya mbote to yina me fwanana ti yo. Keti beno zaba ve nde Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso?

اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ لَهٗ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ ۗ وَمَا لَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

alam ta‘lam annallāha lahū mulkus-samāwāti wal arḍ(i), wa mā lakum min dūnillāhi miw waliyyiw wa lā naṣīr(in).

Keti beno zaba ve nde Allah kele na kimfumu ya zulu ti ya ntoto? Mpi beno kele ve ti muntu ya ke taninaka to ke sadisaka beno katula kaka Allah.

اَمْ تُرِيْدُوْنَ اَنْ تَسْـَٔلُوْا رَسُوْلَكُمْ كَمَا سُىِٕلَ مُوْسٰى مِنْ قَبْلُ ۗوَمَنْ يَّتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْاِيْمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاۤءَ السَّبِيْلِ

am turīdūna an tas'alū rasūlakum kamā su'ila mūsā min qabl(u), wa may yatabaddalil-kufra bil-īmāni faqad ḍalla sawā'as-sabīl(i).

To nge ke zola kuyula Ntumwa na nge (Muhammad) mutindu Moize (Bana ya Israele) yulaka ntete? Konso muntu yina ta yingisa lukwikilu na kukonda kundima, pana kibeni, yandi me katuka na nzila ya kusungama.

وَدَّ كَثِيْرٌ مِّنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ لَوْ يَرُدُّوْنَكُمْ مِّنْۢ بَعْدِ اِيْمَانِكُمْ كُفَّارًاۚ حَسَدًا مِّنْ عِنْدِ اَنْفُسِهِمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ ۚ فَاعْفُوْا وَاصْفَحُوْا حَتّٰى يَأْتِيَ اللّٰهُ بِاَمْرِهٖ ۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wadda kaṡīrum min ahlil-kitābi lau yaruddūnakum mim ba‘di īmānikum kuffārā(n), ḥasadam min ‘indi anfusihim mim ba‘di mā tabayyana lahumul-ḥaqq(u), fa‘fū waṣfaḥū ḥattā ya'tiyallāhu bi amrih(ī), innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Bantu mingi ya Mukanda ke zola nde bo vutula beno na nima ya beno me kwikila, sambu beno kuma diaka bantu ya ke kwikilaka ve, sambu na kimpala yina kele na kati na bo, na nima ya kieleka me monana pwelele na bo. Yo yina beno lolula mpi beno kanga ntima, tii kuna Allah ta pesa ntuma na yandi. Ya kieleka, Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.

وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ ۗ وَمَا تُقَدِّمُوْا لِاَنْفُسِكُمْ مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوْهُ عِنْدَ اللّٰهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa aqīmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāh(ta), wa mā tuqaddimū li'anfusikum min khairin tajidūhu ‘indallāh(i), innallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Na kusala bisambu mpi kufuta zakat. Mpi konso kima ya mbote ya nge ta sala sambu na nge mosi, nge ta baka yo (lufutu) na Allah. Ya kieleka, Allah ke monaka mambu yonso ya beno ke salaka.

وَقَالُوْا لَنْ يَّدْخُلَ الْجَنَّةَ اِلَّا مَنْ كَانَ هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى ۗ تِلْكَ اَمَانِيُّهُمْ ۗ قُلْ هَاتُوْا بُرْهَانَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

wa qālū lay yadkhulal-jannata illā man kāna hūdan au naṣārā, tilka amāniyyuhum, qul hātū burhānakum in kuntum ṣādiqīn(a).

Mpi bo (Bayuda ti Bakristu) tubaka nde: “Muntu mosi ve ta kota na zulu katula kaka Bayuda to Bakristu.” Yau kele (kaka) ndosi na bau. Tuba nde, “Songa mono nzikisa ya kieleka na nge, kana nge kele muntu ya kieleka.”

بَلٰى مَنْ اَسْلَمَ وَجْهَهٗ لِلّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهٗٓ اَجْرُهٗ عِنْدَ رَبِّهٖۖ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ ࣖ

balā man aslama wajhahū lillāhi wa huwa muḥsinun falahū ajruhū ‘inda rabbih(i), wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ve! Konso muntu yina ta kudipesa mvimba na Allah, mpi yandi ta sala mambu ya mbote, yandi ta vanda ti lufutu na yandi na Mfumu na yandi mpi boma na bo kele ve mpi bo ta wa ve mawa.

وَقَالَتِ الْيَهُوْدُ لَيْسَتِ النَّصٰرٰى عَلٰى شَيْءٍۖ وَّقَالَتِ النَّصٰرٰى لَيْسَتِ الْيَهُوْدُ عَلٰى شَيْءٍۙ وَّهُمْ يَتْلُوْنَ الْكِتٰبَۗ كَذٰلِكَ قَالَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَاللّٰهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ فِيْمَا كَانُوْا فِيْهِ يَخْتَلِفُوْنَ

wa qālatil-yahūdu laisatin-naṣārā ‘alā syai'(in), wa qālatin-naṣārā laisatil-yahūdu ‘alā syai'(in), wa hum yatlūnal-kitāb(a), każālika qālal-lażīna lā ya‘lamūna miṡla qaulihim, fallāhu yaḥkumu bainahum yaumal-qiyāmati fīmā kānū fīhi yakhtalifūn(a).

Na Bayuda ke tuba nde: «Bakristu kele na kima ve», mpi Bakristu (mpi) ke tuba nde: «Bayuda kele na kima ve», ata bo ke tanga Mukanda. Mutindu mosi, bantu yina kele ve ti nzayilu ke tubaka mambu yina bo ke tubaka. Yo yina, Allah ta sambisa bo na kilumbu ya lufutumuku, na yina me tala mambu yina bo vandaka kutula ntembe.

وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ مَّنَعَ مَسٰجِدَ اللّٰهِ اَنْ يُّذْكَرَ فِيْهَا اسْمُهٗ وَسَعٰى فِيْ خَرَابِهَاۗ اُولٰۤىِٕكَ مَا كَانَ لَهُمْ اَنْ يَّدْخُلُوْهَآ اِلَّا خَاۤىِٕفِيْنَ ەۗ لَهُمْ فِى الدُّنْيَا خِزْيٌ وَّلَهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيْمٌ

wa man aẓlamu mim mam mana‘a masājidallāhi ay yużkara fīhasmuhū wa sa‘ā fī kharābihā, ulā'ika mā kāna lahum ay yadkhulūhā illā khā'ifīn(a), lahum fid-dun-yā khizyuw wa lahum fil-ākhirati ‘ażābun ‘aẓīm(un).

Mpi nani kele ya kukonda lunungu kuluta muntu yina ke buyisa kutanga zina na yandi na ba mosquée ya Allah, mpi ke sosa kufwa yo? Bo me fwana ve na kukota na kati na yo katula kaka na boma (ya Allah). Bo ta wa nsoni na nsi-ntoto yai mpi na nima ya lufwa bo ta baka ndola ya ngolo.

وَلِلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَاَيْنَمَا تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

wa lillāhil-masyriqu wal-magrib(u), fa'ainamā tuwallū faṡamma wajhullāh(i), innallāha wāsi‘un ‘alīm(un).

Mpi esti ti westi kele ya Allah. Konso kisika ya nge ke baluka, luse ya Allah kele pana. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke zingaka yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

وَقَالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَدًا ۙسُبْحٰنَهٗ ۗ بَلْ لَّهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ كُلٌّ لَّهٗ قٰنِتُوْنَ

wa qāluttakhażallāhu waladan subḥānah(ū), bal lahū mā fis-samāwāti wal-arḍ(i), kullul lahū qānitūn(a).

Bo tubaka nde: “Allah kele ti mwana ya bakala.” Lukumu kuvanda na Allah, ata bima yonso ya kele na zulu ti na ntoto kele ya yandi. Bantu yonso ke lemfukilaka Yandi.

بَدِيْعُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ وَاِذَا قَضٰٓى اَمْرًا فَاِنَّمَا يَقُوْلُ لَهٗ كُنْ فَيَكُوْنُ

badī‘us-samāwāti wal-arḍ(i), wa iżā qaḍā amran fa'innamā yaqūlu lahū kun fayakūn(u).

(Allah) nganga-Nzambi ya zulu ti ya ntoto. Ntangu Yandi ke zola kupesa nsiku ya kima mosi, Yandi ke tubaka kaka na yo nde, “Vanda!” Na yawu, ya ke mutindu yina.

وَقَالَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللّٰهُ اَوْ تَأْتِيْنَآ اٰيَةٌ ۗ كَذٰلِكَ قَالَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِّثْلَ قَوْلِهِمْ ۗ تَشَابَهَتْ قُلُوْبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ

wa qālal-lażīna lā ya‘lamūna lau lā yukallimunallāhu au ta'tīnā āyah(tun), każālika qālal-lażīna min qablihim miṡla qaulihim, tasyābahat qulūbuhum, qad bayyannal-āyāti liqaumiy yūqinūn(a).

Mpi bayina me zaba ve ke tuba nde: “Sambu na nki Allah ke tuba ve na beto to ke sala ve bidimbu (ya ngolo na yandi) na beto?” Mutindu mosi mpi bantu yina vandaka na ntwala na bo tubaka mambu yina bo tubaka. Ntima na bo kele kaka mutindu mosi. Ya kieleka, Beto me tendula bidimbu (ya ngolo na Beto) na bantu yina ke kwikilaka.

اِنَّآ اَرْسَلْنٰكَ بِالْحَقِّ بَشِيْرًا وَّنَذِيْرًاۙ وَّلَا تُسْـَٔلُ عَنْ اَصْحٰبِ الْجَحِيْمِ

innā arsalnāka bil-ḥaqqi basyīraw wa nażīrā(n), wa lā tus'alu ‘an aṣḥābil-jaḥīm(i).

Ya kieleka, Beto me tinda nge (Muhammad) ti kieleka, bonso muntu ya ke nataka nsangu ya mbote mpi muntu ya ke kebisaka. Mpi bo ta yula nge ve (kupesa bakonti) sambu na bantu ya bilungi.

وَلَنْ تَرْضٰى عَنْكَ الْيَهُوْدُ وَلَا النَّصٰرٰى حَتّٰى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ اِنَّ هُدَى اللّٰهِ هُوَ الْهُدٰى ۗ وَلَىِٕنِ اتَّبَعْتَ اَهْوَاۤءَهُمْ بَعْدَ الَّذِيْ جَاۤءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

wa lan tarḍā ‘ankal-yahūdu wa lan-naṣārā ḥattā tattabi‘a millatahum, qul inna hudallāhi huwal-hudā, wa la'inittaba‘ta ahwā'ahum ba‘dal-lażī jā'aka minal-‘ilm(i), mā laka minallāhi miw waliyyiw wa lā naṣīr(in).

Mpe bayuda ti bakristu ta ndima nge (Muhammad) ve tii kuna nge ta landa dibundu na bo. Tuba nde: “Ya kieleka lutwadisu ya Allah kele lutwadisu (ya kieleka).” Mpi kana beno landa bampusa na bo na nima ya nzayilu (kyeleka) me kwisila beno, beno ta vanda ve ti muntu ya ke taninaka to ke sadisaka beno na Allah.

اَلَّذِيْنَ اٰتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ يَتْلُوْنَهٗ حَقَّ تِلَاوَتِهٖۗ اُولٰۤىِٕكَ يُؤْمِنُوْنَ بِهٖ ۗ وَمَنْ يَّكْفُرْ بِهٖ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ ࣖ

allażīna ātaināhumul-kitāba yatlūnahū ḥaqqa tilāwatih(ī), ulā'ika yu'minūna bih(ī), wa may yakfur bihī fa ulā'ika humul-khāsirūn(a).

Bantu ya Beto me pesa Mukanda, bo ke tanga yo mutindu yo fwete vanda, bo kele bantu ya ke kwikila na yo. Mpi konso muntu yina ta kwikila yandi ve, bantu yina ta vidisa.

يٰبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اذْكُرُوْا نِعْمَتِيَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَاَنِّيْ فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

yā banī isrā'īlażkurū ni‘matiyal-latī an‘amtu ‘alaikum wa annī faḍḍaltukum ‘alal-‘ālamīn(a).

O bana ya Israele! Yibuka balusakumunu na mono ya mono me pesa beno ye mono me pesa beno lusakumunu kuluta bantu yonso ya nkaka na inza yai (na ntangu yina).

وَاتَّقُوْا يَوْمًا لَّا تَجْزِيْ نَفْسٌ عَنْ نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَّلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَّلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَّلَا هُمْ يُنْصَرُوْنَ

wattaqū yaumal lā tajzī nafsun ‘an nafsin syai'aw wa lā yuqbalu minhā ‘adluw wa lā tanfa‘uhā syafā‘atuw wa lā hum yunṣarūn(a).

Mpi beno wa boma ya kilumbu yina, (ntangu) muntu mosi ve lenda yingisa (kunwanina) muntu yankaka ata fyoti, ata nkudulu mosi ve tandimama, lusadisu tavanda ve mfunu sambu na yandi, mpi bo tasadisa bo ve.

۞ وَاِذِ ابْتَلٰٓى اِبْرٰهٖمَ رَبُّهٗ بِكَلِمٰتٍ فَاَتَمَّهُنَّ ۗ قَالَ اِنِّيْ جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ اِمَامًا ۗ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِيْ ۗ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى الظّٰلِمِيْنَ

wa iżibtalā ibrāhīma rabbuhū bikalimātin fa atammahunn(a), qāla innī jā‘iluka lin-nāsi imāmā(n), qāla wa min żurriyyatī, qāla lā yanālu ‘ahdiẓ-ẓālimīn(a).

Mpi (yibuka), ntangu Abrahami mekamaka na Mfumu na yandi ti mwa bangogo, na nima yandi lungisaka yo na mutindu ya kukuka. Yandi (Allah) tubaka nde: “Ya kieleka, mono me kumisa nge mfumu ya bantu yonso.” Yandi (Ibrahim) tubaka nde: «Mpi (mpi) na bana na mono ti bana na mono?» Allah ke tuba nde: "(Ya kieleka, kansi) Lusilu na mono ke tadila ve bantu ya mbi."

وَاِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَاَمْنًاۗ وَاتَّخِذُوْا مِنْ مَّقَامِ اِبْرٰهٖمَ مُصَلًّىۗ وَعَهِدْنَآ اِلٰٓى اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ اَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّاۤىِٕفِيْنَ وَالْعٰكِفِيْنَ وَالرُّكَّعِ السُّجُوْدِ

wa iż ja‘alnal-baita maṡābatal lin-nāsi wa amnā(n), wattakhiżū mim maqāmi ibrāhīma muṣallā(n), wa ‘ahidnā ilā ibrāhīma wa ismā‘īla an ṭahhirā baitiya liṭ-ṭā'ifīna wal-‘ākifīna war-rukka‘is-sujūd(i).

Mpi (yibuka), ntangu Beto kumisaka nzo (Kaaba) kisika ya lukutakanu mpi kisika ya lutaninu sambu na bantu. Mpe sala maqam ya Ibrahim kisika ya lusambu. Mpi Beto me pesa ntuma na Abrahami ti na Ismail nde: “Beno sukula nzo na mono sambu na bantu yina ke tawaf, bantu yina ke iktikaf, bantu yina ke fukama ti bantu yina ke fukama!”

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّ اجْعَلْ هٰذَا بَلَدًا اٰمِنًا وَّارْزُقْ اَهْلَهٗ مِنَ الثَّمَرٰتِ مَنْ اٰمَنَ مِنْهُمْ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَاُمَتِّعُهٗ قَلِيْلًا ثُمَّ اَضْطَرُّهٗٓ اِلٰى عَذَابِ النَّارِ ۗ وَبِئْسَ الْمَصِيْرُ

wa iż qāla ibrāhīmu rabbij‘al hāżā baladan āminaw warzuq ahlahū minaṡ-ṡamarāti man āmana minhum billāhi wal-yaumil-ākhir(i), qāla wa man kafara fa umatti‘uhū qalīlan ṡumma aḍṭarruhū ilā ‘ażābin-nār(i), wa bi'sal-maṣīr(u).

Mpi (yibuka) ntangu Abrahami sambaka nde: “O Mfumu na mono, sala nde ntoto yai (ntoto ya Mecque) kuvanda ntoto ya lutaninu mpi pesa madia na mutindu ya mbuma na bantu yina ke zingaka na kati na yo, disongidila na kati ya bantu yina ke kwikilaka na Allah mpi na Kilumbu ya Nsuka,” Yandi (Allah) tubaka nde: “Mpi na muntu yina ke kwikilaka ve mono ta pesa yandi sambu na ntangu fioti luzolo ya mono ta pesa yandi ndola sambu na yandi. kisika ya kuluta mbi ya kuvutuka."

وَاِذْ يَرْفَعُ اِبْرٰهٖمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَاِسْمٰعِيْلُۗ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۗ اِنَّكَ اَنْتَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ

wa iż yarfa‘u ibrāhīmul-qawā‘ida minal-baiti wa ismā‘īl(u), rabbanā taqabbal minnā, innaka antas-samī‘ul-‘alīm(u).

Mpi (yibuka) ntangu Ibrahim tombulaka fondasio ya Tempelo ti Ismail, (ntangu yandi vandaka kusamba), "Mfumu na beto, ndima (makabu ya mawa) na beto. Ya kieleka, Nge kele Muntu ya ke waka mambu yonso, ya ke zabaka mambu yonso."

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَآ اُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَۖ وَاَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۚ اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

rabbanā waj‘alnā muslimaini laka wa min żurriyyatinā ummatam muslimatal lak(a), wa arinā manāsikanā wa tub ‘alainā, innaka antat-tawwābur-raḥīm(u).

O Mfumu na beto, sala beto bantu ya ke lemfukila Nge, ti bana ti bana ya bana na beto (mpi) bantu ya ke lemfuka na Nge ye songa beto banzila ya kusala lusambu na beto (hajj), ye ndima kubalula ntima na beto. Ya kieleka, Nge kele Muntu ya ke ndimaka mingi kubalula ntima, Muntu ya ke wilaka bantu mawa mingi.

رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيْهِمْ رَسُوْلًا مِّنْهُمْ يَتْلُوْا عَلَيْهِمْ اٰيٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيْهِمْ ۗ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ ࣖ

rabbanā wab‘aṡ fīhim rasūlam minhum yatlū ‘alaihim āyātika wa yu‘allimuhumul-kitāba wal-ḥikmata wa yuzakkīhim, innaka antal-‘azīzul-ḥakīm(u).

Mfumu na beto, tinda na kati na bo kinati-nsangu mosi na kati na bo mosi, yina ta tanga bo baverse na nge mpi ta longa bo Mukanda ti Mayele, mpi ta sukula bo. Ya kieleka, Nge kele Muntu ya Kuluta Ngolo, ya Kuluta Mayele."

وَمَنْ يَّرْغَبُ عَنْ مِّلَّةِ اِبْرٰهٖمَ اِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهٗ ۗوَلَقَدِ اصْطَفَيْنٰهُ فِى الدُّنْيَا ۚوَاِنَّهٗ فِى الْاٰخِرَةِ لَمِنَ الصّٰلِحِيْنَ

wa may yargabu ‘an millati ibrāhīma illā man safiha nafsah(ū), wa laqad-iṣṭafaināhu fid-dun-yā, wa innahū fil-ākhirati laminaṣ-ṣāliḥīn(a).

Mpi bantu yina ke mengaka dibundu ya Abrahami, kele kaka bantu yina ke kudikusaka. Mpi ya kieleka, Beto me pona yandi (Ibrahim) na inza yai. Mpi ya kyeleka na luzingu ya nima ya lufwa yandi tavanda na kati ya bantu ya luzitu.

اِذْ قَالَ لَهٗ رَبُّهٗٓ اَسْلِمْۙ قَالَ اَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعٰلَمِيْنَ

iż qāla lahū rabbuhū aslim, qāla aslamtu lirabbil-‘ālamīn(a).

(Yibuka) ntangu Nzambi tubilaka yandi (Ibrahim) nde, “Kudipesa!” Yandi vutulaka nde: "Mono ke kudipesa na Mfumu ya bansi yonso."

وَوَصّٰى بِهَآ اِبْرٰهٖمُ بَنِيْهِ وَيَعْقُوْبُۗ يٰبَنِيَّ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰى لَكُمُ الدِّيْنَ فَلَا تَمُوْتُنَّ اِلَّا وَاَنْتُمْ مُّسْلِمُوْنَ ۗ

wa waṣṣā bihā ibrāhīmu banīhi wa ya‘qūb(u), yā baniyya innallāhaṣṭafā lakumud-dīna falā tamūtunna illā wa antum muslimūn(a).

Ebuna Abrahami bikisaka (ndinga) yai na bana na yandi, mutindu Yakobi salaka. "O bana na mono! Ya kieleka, Allah me pona dibundu yai sambu na beno, yo yina beno fwa ve kana beno kele ve bamizilma."

اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاۤءَ اِذْ حَضَرَ يَعْقُوْبَ الْمَوْتُۙ اِذْ قَالَ لِبَنِيْهِ مَا تَعْبُدُوْنَ مِنْۢ بَعْدِيْۗ قَالُوْا نَعْبُدُ اِلٰهَكَ وَاِلٰهَ اٰبَاۤىِٕكَ اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ اِلٰهًا وَّاحِدًاۚ وَنَحْنُ لَهٗ مُسْلِمُوْنَ

am kuntum syuhadā'a iż ḥaḍara ya‘qūbal-maut(u), iż qāla libanīhi mā ta‘budūna mim ba‘dī, qālū na‘budu ilāhaka wa ilāha ābā'ika ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa ilāhaw wāḥidā(n), wa naḥnu lahū muslimūn(a).

Keti beno vandaka bambangi ntangu lufwa kwisilaka Yakobi, ntangu yandi tubilaka bana na yandi nde: “Beno ta sambila inki kana mono me fwa?” Bo vutulaka nde: "Beto ta sambila Nzambi na nge ti Nzambi ya ba-nkaka na nge, disongidila Abrahami, Ismaele ti Izaki, (disongidila) Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso ye beto (kaka) kudipesa na yandi."

تِلْكَ اُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَّا كَسَبْتُمْ ۚ وَلَا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

tilka ummatun qad khalat, lahā mā kasabat wa lakum mā kasabtum, wa lā tus'alūna ‘ammā kānū ya‘malūn(a).

Yau kele bantu ya ntama. Na yandi kele mambu yina bo me bakaka mpi na beno kele mambu yina beno me bakaka. Mpi bo ta lomba nge ve (kupesa bakonti) sambu na mambu yina bo vandaka kusala.

وَقَالُوْا كُوْنُوْا هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى تَهْتَدُوْا ۗ قُلْ بَلْ مِلَّةَ اِبْرٰهٖمَ حَنِيْفًا ۗوَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِيْنَ

wa qālū kūnū hūdan au naṣārā tahtadū, qul bal millata ibrāhīma ḥanīfā(n), wa mā kāna minal-musyrikīn(a).

Bo tubaka nde: “Beno vanda (bakwikidi) Bayuda to Bakristu, beno ta twadisama kibeni.” Tuba nde: "(Ve!) Kansi (beto ke landa) dibundu ya kusungama ya Abrahami ye yandi kele ve na kati ya bantu yina ke vukisaka banduku ti Nzambi."

قُوْلُوْٓا اٰمَنَّا بِاللّٰهِ وَمَآ اُنْزِلَ اِلَيْنَا وَمَآ اُنْزِلَ اِلٰٓى اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ وَالْاَسْبَاطِ وَمَآ اُوْتِيَ مُوْسٰى وَعِيْسٰى وَمَآ اُوْتِيَ النَّبِيُّوْنَ مِنْ رَّبِّهِمْۚ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ اَحَدٍ مِّنْهُمْۖ وَنَحْنُ لَهٗ مُسْلِمُوْنَ

qūlū āmannā billāhi wa mā unzila ilainā wa mā unzila ilā ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa wa ya‘qūba wal-asbāṭi wa mā ūtiya mūsā wa ‘īsā wa mā ūtiyan-nabiyyūna mir rabbihim, lā nufarriqu baina aḥadim minhum wa naḥnu lahū muslimūn(a).

Tuba nde: "Beto ke kwikilaka na Allah ti na mambu ya bo songaka beto, ti na mambu ya bo zabisaka Abrahami, Ismaele, Izaki, Yakobi ti bana na bo, ti mambu ya bo pesaka na Moize ti Yezu ti na mambu ya bo pesaka na baprofete ya me katuka na Mfumu na bo. Beto ke sala ve luswaswanu na kati ya ata muntu mosi na kati na bo, mpi beto ke kudipesa na yandi."

فَاِنْ اٰمَنُوْا بِمِثْلِ مَآ اٰمَنْتُمْ بِهٖ فَقَدِ اهْتَدَوْا ۚوَاِنْ تَوَلَّوْا فَاِنَّمَا هُمْ فِيْ شِقَاقٍۚ فَسَيَكْفِيْكَهُمُ اللّٰهُ ۚوَهُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ ۗ

fa'in āmanū bimiṡli mā āmantum bihī faqadihtadau, wa in tawallau fa'innamā hum fī syiqāq(in), fasayakfīkahumullāh(u), wa huwas-samī‘ul-‘alīm(u).

Yo yina kana bo kwikilaka mutindu beno ke kwikilaka, ya kieleka, bo zolaka kutwadisama. Kansi kana bo vutuka nima, kieleka bo kele na kimbeni (na nge), pana Allah ta lunga nge (Muhammad) sambu na bo (na lusadisu na yandi). Mpi Yandi ke waka mambu yonso, ke zabaka mambu yonso.

صِبْغَةَ اللّٰهِ ۚ وَمَنْ اَحْسَنُ مِنَ اللّٰهِ صِبْغَةً ۖ وَّنَحْنُ لَهٗ عٰبِدُوْنَ

Ṣibgatallāh(i), wa man aḥsanu minallāhi ṣibgataw wa naḥnu lahū ‘ābidūn(a).

Nzambi kusakumuna beno." Nani me luta Allah? Ye na Yandi beto ke sambilaka.

قُلْ اَتُحَاۤجُّوْنَنَا فِى اللّٰهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْۚ وَلَنَآ اَعْمَالُنَا وَلَكُمْ اَعْمَالُكُمْۚ وَنَحْنُ لَهٗ مُخْلِصُوْنَ ۙ

qul atuḥājjūnanā fillāhi wa huwa rabbunā wa rabbukum, wa lanā a‘mālunā wa lakum a‘mālukum, wa naḥnu lahū mukhliṣūn(a).

Tuba (Muhammad) nde: "Keti beno ke zola kuswana ti beto sambu na Allah, ntangu Yandi kele Mfumu na beto mpi Mfumu na beno. Na beto bisalu na beto, na beno bisalu na beno, mpi na Yandi mpamba beto ke kudipesaka na masonga yonso."

اَمْ تَقُوْلُوْنَ اِنَّ اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ وَالْاَسْبَاطَ كَانُوْا هُوْدًا اَوْ نَصٰرٰى ۗ قُلْ ءَاَنْتُمْ اَعْلَمُ اَمِ اللّٰهُ ۗ وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهٗ مِنَ اللّٰهِ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

am taqūlūna inna ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa wa ya‘qūba wal-asbāṭa kānū hūdan au naṣārā, qul a'antum a‘lamu amillāh(u), wa man aẓlamu mimman katama syahādatan ‘indahū minallāh(i), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

To beno (Bayuda ti Bakristu) ke tuba nde Abrahami, Ismaele, Izaki, Yakobi ti bana na bo vandaka Bayuda to Bakristu? Tuba nde: “Keti nge me zaba mbote to Allah, mpi nani kele muntu ya kukonda lunungu kuluta muntu yina ke bumba kimbangi ya yandi kele na yo na Allah?” Allah ke zaba ve mambu ya beno ke sala.

تِلْكَ اُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَّا كَسَبْتُمْ ۚ وَلَا تُسْـَٔلُوْنَ عَمَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ ࣖ ۔

tilka ummatun qad khalat, lahā mā kasabat wa lakum mā kasabtum, wa lā tus'alūna ‘ammā kānū ya‘malūn(a).

Yau kele bantu ya ntama. Na yandi kele mambu yina bo me bakaka mpi na beno kele mambu yina beno me bakaka. Mpi bo ta lomba nge ve (kupesa bakonti) sambu na mambu yina bo vandaka kusala.

۞ سَيَقُوْلُ السُّفَهَاۤءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلّٰىهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِيْ كَانُوْا عَلَيْهَا ۗ قُلْ لِّلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُۗ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

sayāqūlus-sufahā'u minan-nāsi mā wallāhum ‘an qiblatihimul-latī kānū ‘alaihā, qul lillāhil-masyriqu wal-magrib(u), yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Bantu yina ke konda mayele na kati ya bantu ta tuba nde: « Inki me katula bo (Bamizilma) na qibla yina bo vandaka (kuditudila) ntete ? Tuba (Muhammad) nde: "Esti ti westi kele ya Allah, yandi ke twadisaka muntu ya yandi me zola na nzila ya kusungama."

وَكَذٰلِكَ جَعَلْنٰكُمْ اُمَّةً وَّسَطًا لِّتَكُوْنُوْا شُهَدَاۤءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُوْنَ الرَّسُوْلُ عَلَيْكُمْ شَهِيْدًا ۗ وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِيْ كُنْتَ عَلَيْهَآ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَّتَّبِعُ الرَّسُوْلَ مِمَّنْ يَّنْقَلِبُ عَلٰى عَقِبَيْهِۗ وَاِنْ كَانَتْ لَكَبِيْرَةً اِلَّا عَلَى الَّذِيْنَ هَدَى اللّٰهُ ۗوَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُضِيْعَ اِيْمَانَكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوْفٌ رَّحِيْمٌ

wa każālika ja‘alnākum ummataw wasaṭal litakūnū syuhadā'a ‘alan-nāsi wa yakūnar-rasūlu ‘alaikum syahīdā(n), wa mā ja‘alnal-qiblatal-latī kunta ‘alaihā illā lina‘lama may yattabi‘ur-rasūla mimmay yanqalibu ‘alā ‘aqibaih(i), wa in kānat lakabīratan illā ‘alal-lażīna hadallāh(u), wa mā kānallāhu liyuḍī‘a īmānakum, innallāha bin-nāsi lara'ūfur raḥīm(un).

Mpi mutindu mosi, Beto me kumisa beno (bamizilma) "bantu ya kati-kati" sambu beno vanda bambangi ya (bisalu) ya bantu mpi sambu Ntumwa (Muhammad) kuvanda mbangi ya (bisalu) na beno. Beto kumisaka yo ve qibla yina beno (ntete) vandaka kubaluka, kansi sambu Beto zaba nani ke landa Ntumwa mpi nani ke vutuka na nima. Ya kieleka, (kutambula na Qibla) kele mpasi mingi, katula kaka bantu yina me twadisama na Allah. Mpi Allah ta bebisa ve lukwikilu na beno. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke wilaka bantu mawa mingi, yandi ke wilaka bantu mawa mingi.

قَدْ نَرٰى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى السَّمَاۤءِۚ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضٰىهَا ۖ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ ۗ وَاِنَّ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ لَيَعْلَمُوْنَ اَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُوْنَ

qad narā taqallubaka wajhika fis-samā'(i), fa lanuwalliyannaka qiblatan tarḍāhā, fawalli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa ḥaiṡumā kuntum fawallū wujūhakum syaṭrah(ū), wa innal-lażīna ūtul-kitāba laya‘lamūna annahul-ḥaqqu mir rabbihim, wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ya‘malūn(a).

Beto ke mona luse na nge (Muhammad) mbala mingi ke tala na zulu, yo yina Beto ta balula nge na Qibla yina nge ke zolaka. Yo yina, balula luse na nge na ndambu ya Mosquée ya Nene. Mpi konso kisika ya nge kele, balula luse na nge na ndambu na yo. Mpe ya kieleka bantu yina bo pesaka Mukanda (Torah ti Nsangu ya Mbote) me zaba nde (kupesa Qibla) kele kieleka ya me katuka na Mfumu na bo. Mpi Allah me zaba ve mambu ya bo ke sala.

وَلَىِٕنْ اَتَيْتَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ بِكُلِّ اٰيَةٍ مَّا تَبِعُوْا قِبْلَتَكَ ۚ وَمَآ اَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ ۚ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍۗ وَلَىِٕنِ اتَّبَعْتَ اَهْوَاۤءَهُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَاجَاۤءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ اِنَّكَ اِذًا لَّمِنَ الظّٰلِمِيْنَ ۘ

wa la'in ataital-lażīna ūtul-kitāba bikulli āyatim mā tabi‘ū qiblatak(a), wa mā anta bitābi‘in qiblatahum, wa mā ba‘ḍuhum bitābi‘in qiblata ba‘ḍ(in), wa la'inittaba‘ta ahwā'ahum mim ba‘di mā jā'aka minal-‘ilm(i), innaka iżal laminaẓ-ẓālimīn(a).

Mpi ata nge (Muhammad) pesaka baverse yonso (bansangu) na bantu yina bo pesaka Mukanda, bo ta landa ve Qibla na nge, mpi nge ta landa ve Qibla na bo. Bantu ya nkaka na kati na bo ta landa ve Qibla ya bantu ya nkaka. Mpi kana nge landa luzolo na bo na nima ya nzayilu me kwisila nge, nge ta vanda kibeni mosi na kati ya bantu ya mbi.

اَلَّذِيْنَ اٰتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ يَعْرِفُوْنَهٗ كَمَا يَعْرِفُوْنَ اَبْنَاۤءَهُمْ ۗ وَاِنَّ فَرِيْقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُوْنَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ

allażīna ātaināhumul-kitāba ya‘rifūnahū kamā ya‘rifūna abnā'ahum, wa inna farīqam minhum layaktumūnal-ḥaqqa wa hum ya‘lamūn(a).

Bantu ya beto me pesa Mukanda (Torah ti Nsangu ya Mbote) me zaba yandi (Muhammad) mutindu bo me zaba bana na bo mosi. Ya kieleka, bankaka na kati na bo ta bumba kibeni kieleka, ata bo me zaba (yo) .

اَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ فَلَا تَكُوْنَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِيْنَ ࣖ

al-ḥaqqu mir rabbika falā takūnanna minal-mumtarīn(a).

Kieleka me katuka na Mfumu na nge, yo yina nge (Muhammad) fwete vanda ve ata fioti na kati ya bantu yina ke tula ntembe.

وَلِكُلٍّ وِّجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيْهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرٰتِۗ اَيْنَ مَا تَكُوْنُوْا يَأْتِ بِكُمُ اللّٰهُ جَمِيْعًا ۗاِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

wa likulliw wijhatun huwa muwallīhā fastabiqul-khairāt(i), aina mā takūnū ya'ti bikumullāhu jamī‘ā(n), innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Mpe konso Ummah kele na Qibla yina yandi ke talanaka. Yo yina, sala nsaka na mambu ya mbote. Konso kisika ya beno kele, Allah ta vukisa beno yonso kibeni. Ya kieleka, Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاِنَّهٗ لَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ ۗ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ

wa min ḥaiṡu kharajta fawalli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa innahū lal-ḥaqqu mir rabbik(a), wa mallāhu bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Mpi konso kisika ya nge (Muhammad) me katuka, balula luse na nge na ndambu ya Mosquée ya Nene, kieleka yina kele kibeni nsiku ya Mfumu na nge. Allah kele ve kukonda kuzaba mambu ya beno ke sala sala yo.

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ شَطْرَهٗ ۙ لِئَلَّا يَكُوْنَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ اِلَّا الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِيْ وَلِاُتِمَّ نِعْمَتِيْ عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَۙ

wa min ḥaiṡu kharajta fa walli wajhaka syaṭral-masjidil-ḥarām(i), wa ḥaiṡumā kuntum fawallū wujūhakum syaṭrah(ū), li'allā yakūna lin-nāsi ‘alaikum ḥujjatun illal-lażīna ẓalamū minhum, falā takhsyauhum wakhsyaunī, wa li'utimma ni‘matī ‘alaikum wa la‘allakum tahtadūn(a).

Mpi konso kisika ya nge (Muhammad) me katuka, balula luse na nge na ndambu ya Mosquée ya Nene. Mpi konso kisika ya nge kele, balula luse na nge na ndambu na yo, na mpila nde kikuma kuvanda ve sambu na bantu (kutelemina nge), katula kaka bantu ya mbi na kati na bo. Beno wa bo boma ve, kansi beno wa mono boma, sambu mono manisa balusakumunu na mono na zulu na beno, mpi sambu beno twadisama.

كَمَآ اَرْسَلْنَا فِيْكُمْ رَسُوْلًا مِّنْكُمْ يَتْلُوْا عَلَيْكُمْ اٰيٰتِنَا وَيُزَكِّيْكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَۗ

kamā arsalnā fīkum rasūlam minkum yatlū ‘alaikum āyātinā wa yuzakkīkum wa yu‘allimukumul-kitāba wal-ḥikmata wa yu‘allimukum mā lam takūnū ta‘lamūn(a).

Kaka mutindu beto me tinda beno Ntumwa (Muhammad) katuka na (kati) na beno yina ke tangaka baverse na beto, ke sukulaka beno, mpi ke longa beno Mukanda (Al-Qur’an) ti Mayele (Sunnah), mpi ke longa beno mambu ya beno me zaba ve.

فَاذْكُرُوْنِيْٓ اَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوْا لِيْ وَلَا تَكْفُرُوْنِ ࣖ

fażkurūnī ażkurkum wasykurū lī wa lā takfurūn(i).

Yo yina yibuka Mono, Mono ta yibuka nge. Beno pesa Mono matondo, beno buya Mono ve.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اسْتَعِيْنُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلٰوةِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanusta‘īnū biṣ-ṣabri waṣ-ṣalāh(ti), innallāha ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Lomba lusadisu (na Allah) na ntima-nda mpi na kisambu. Ya kieleka, Allah kele ti bantu yina ke kangaka ntima.

وَلَا تَقُوْلُوْا لِمَنْ يُّقْتَلُ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ اَمْوَاتٌ ۗ بَلْ اَحْيَاۤءٌ وَّلٰكِنْ لَّا تَشْعُرُوْنَ

wa lā taqūlū limay yuqtalu fī sabīlillāhi amwāt(un), bal aḥyā'uw wa lākil lā tasy‘urūn(a).

Mpi beno tuba ve nde bantu yina bo fwaka na nzila ya Allah (bo) fwaka. Ya kieleka (bo) kele na luzingu, kansi beno ke bakisaka yo ve.

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوْعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْاَمْوَالِ وَالْاَنْفُسِ وَالثَّمَرٰتِۗ وَبَشِّرِ الصّٰبِرِيْنَ

wa lanabluwannakum bisyai'im minal-khaufi wal-jū‘i wa naqaṣim minal-amwāli wal-anfusi waṡ-ṡamarāt(i), wa basysyiriṣ-ṣābirīn(a).

Mpi Beto ta meka beno kibeni na mwa boma, nzala, kukonda kimvwama, mioyo ti bambuma. Mpi pesa nsangu ya mbote na bantu yina kele ntima-nda .

اَلَّذِيْنَ اِذَآ اَصَابَتْهُمْ مُّصِيْبَةٌ ۗ قَالُوْٓا اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّآ اِلَيْهِ رٰجِعُوْنَۗ

allażīna iżā aṣābathum muṣībah(tun), qālū innā lillāhi wa innā ilaihi rāji‘ūn(a).

(disongidila) bayina, kana kisumbula me salama, bo ke tuba nde « Inna lillahi wa inna ilaihi raji’un » (ya kieleka, beto kele ya Allah mpi na Yandi beto ta vutuka).

اُولٰۤىِٕكَ عَلَيْهِمْ صَلَوٰتٌ مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُهْتَدُوْنَ

ulā'ika ‘alaihim ṣalawātum mir rabbihim wa raḥmah(tun), wa ulā'ika humul-muhtadūn(a).

Bantu yina ke bakaka ndolula mpi mawa na Mfumu na bo, mpi bo bantu ke bakaka lutwadisu.

۞ اِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَاۤىِٕرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ اَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ اَنْ يَّطَّوَّفَ بِهِمَا ۗ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًاۙ فَاِنَّ اللّٰهَ شَاكِرٌ عَلِيْمٌ

innaṣ-ṣafā wal-marwata min sya‘ā'irillāh(i), faman ḥajjal-baita awi‘tamara falā junāḥa ‘alaihi ay yaṭṭawwafa bihimā, wa man taṭawwa‘a khairan fa innallāha syākirun ‘alīm(un).

Na kutuba ya mbote, Safa ti Marwah kele na kati ya syi’ar (dibundu) ya Allah. Na yawu, konso muntu yina ke sala Hajj na Nzo ya Allah to ke sala Umrah, disumu kele ve na yandi na kusala Sa’i na kati ya mambu zole yina. Mpi konso muntu yina ke sala bisalu ya mbote na luzolo na yandi mosi, Allah kele Muntu ya ke pesaka matondo, ya ke zabaka mambu yonso.

اِنَّ الَّذِيْنَ يَكْتُمُوْنَ مَآ اَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنٰتِ وَالْهُدٰى مِنْۢ بَعْدِ مَا بَيَّنّٰهُ لِلنَّاسِ فِى الْكِتٰبِۙ اُولٰۤىِٕكَ يَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللّٰعِنُوْنَۙ

innal-lażīna yaktumūna mā anzalnā minal-bayyināti wal-hudā mim ba‘di mā bayyannāhu lin-nāsi fil-kitāb(i), ulā'ika yal‘anuhumullāhu wa yal‘anuhumul-lā‘inūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke bumbaka mambu ya Beto me tinda na mutindu ya bansangu ti lutwadisu, na nima ya Beto kutendula yo na bantu na Mukanda (Al-Qur’an), bo kele bantu yina Allah me singa mpi me singa (mpi) bantu yina ke singa, .

اِلَّا الَّذِيْنَ تَابُوْا وَاَصْلَحُوْا وَبَيَّنُوْا فَاُولٰۤىِٕكَ اَتُوْبُ عَلَيْهِمْ ۚ وَاَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

illal-lażīna tābū wa aṣlaḥū wa bayyanū fa'ulā'ika atūbu ‘alaihim, wa anat-tawwābur-raḥīm(u).

katula kaka bayina me balula ntima, me yidika mpi me tendula (yo), bantu yina mono ke ndima kubalula ntima na bo mpi mono kele Muntu ya Kuluta Kundima kubalula ntima, Muntu ya Kuluta Kuwila Bantu Mawa.

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَمَاتُوْا وَهُمْ كُفَّارٌ اُولٰۤىِٕكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللّٰهِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالنَّاسِ اَجْمَعِيْنَۙ

innal-lażīna kafarū wa mātū wa hum kuffārun ulā'ika ‘alaihim la‘natullāhi wal-malā'ikati wan-nāsi ajma‘īn(a).

Ya kieleka, bantu yina ta buya mpi ta fwa bonso bantu yina ta kwikila ve, bo ta singama na Allah, na bawanzio mpi na bantu yonso, .

خٰلِدِيْنَ فِيْهَا ۚ لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُوْنَ

khālidīna fīhā, lā yukhaffafu ‘anhumul-‘ażābu wa lā hum yunẓarūn(a).

bo ta bikala mvula na mvula na kati na yo (kusinga), ndola na bo ta kulumuka ve, mpi bo ta pesa bo ve ntangu ya kupema.

وَاِلٰهُكُمْ اِلٰهٌ وَّاحِدٌۚ لَآاِلٰهَ اِلَّا هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِيْمُ ࣖ

wa ilāhukum ilāhuw wāḥid(un), lā ilāha illā huwar-raḥmānur-raḥīm(u).

Mpi Nzambi na nge kele Nzambi Nkwa-Ngolo Yonso, nzambi ya nkaka kele ve katula kaka Yandi, Muntu ya Lutondo, Muntu ya Lutondo.

اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِيْ تَجْرِيْ فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ مِنْ مَّاۤءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيْهَا مِنْ كُلِّ دَاۤبَّةٍ ۖ وَّتَصْرِيْفِ الرِّيٰحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ

inna fī khalqis-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfil-laili wan-nahāri wal-fulkil-latī tajrī fil-baḥri bimā yanfa‘un-nāsa wa mā anzalallāhu minas-samā'i mim mā'in fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā wa baṡṡa fīhā min kulli dābbah(tin), wa taṣrīfir-riyāḥi was-saḥābil-musakhkhari bainas-samā'i wal-arḍi la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).

Ya kieleka, na lugangu ya zulu ti ntoto, mpi na kusoba ya mpimpa ti ntangu, mpi na bamaswa yina ke tambulaka na nzadi-mungwa ti mambu yina ke sadisaka bantu, mpi na masa yina Allah ke kulumusaka katuka na zulu, mpi ke vutulaka ntoto na luzingu ti yo na nima ya lufwa na yo, mpi ke panzaka na kati na yo mitindu yonso ya bambisi, mpi nsoba ya matuti ya mpi ntoto —kele kibeni ti bidimbu sambu na bantu yina ke bakisaka mambu.

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّتَّخِذُ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ اَنْدَادًا يُّحِبُّوْنَهُمْ كَحُبِّ اللّٰهِ ۗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَشَدُّ حُبًّا لِّلّٰهِ ۙوَلَوْ يَرَى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْٓا اِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَۙ اَنَّ الْقُوَّةَ لِلّٰهِ جَمِيْعًا ۙوَّاَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعَذَابِ

wa minan-nāsi may yattakhiżu min dūnillāhi andāday yuḥibbūnahum kaḥubbillāh(i), wal-lażīna āmanū asyaddu ḥubbal lillāh(i), wa lau yaral-lażīna ẓalamū iż yaraunal-‘ażāb(a), annal-quwwata lillāhi jamī‘ā(n), wa annallāha syadīdul-‘ażāb(i).

Mpi na kati ya bantu kele ti bantu yina ke sambilaka banzambi ya nkaka katula Allah bonso bambeni, yina bo ke zolaka mutindu bo ke zolaka Allah. Kansi bantu ya ke kwikilaka ke zolaka Allah mingi kibeni. Kana kaka bantu ya ke salaka mambu ya mbi zolaka kumona, ntangu bo ta mona ndola (na kilumbu ya lufutumuku), nde ngolo yonso kele ya Allah mpi nde Allah kele ngolo na ndola (bo zolaka kuwa mawa kibeni).

اِذْ تَبَرَّاَ الَّذِيْنَ اتُّبِعُوْا مِنَ الَّذِيْنَ اتَّبَعُوْا وَرَاَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْاَسْبَابُ

iż tabarra'al-lażīnattubi‘ū minal-lażīnattaba‘ū wa ra'awul-‘ażāba wa taqaṭṭa‘at bihimul-asbāb(u).

(Disongidila) ntangu bantu yina bo vandaka kulanda ke baluka na bantu yina vandaka kulanda, mpi bo ke mona ndola, mpi (ntangu) bangwisana yonso na kati na bo ke zengana.

وَقَالَ الَّذِيْنَ اتَّبَعُوْا لَوْ اَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّاَ مِنْهُمْ ۗ كَمَا تَبَرَّءُوْا مِنَّا ۗ كَذٰلِكَ يُرِيْهِمُ اللّٰهُ اَعْمَالَهُمْ حَسَرٰتٍ عَلَيْهِمْ ۗ وَمَا هُمْ بِخٰرِجِيْنَ مِنَ النَّارِ ࣖ

wa qālal-lażīnattaba‘ū lau anna lanā karratan fa natabarra'a minhum, kamā tabarra'ū minnā, każālika yurīhimullāhu a‘mālahum ḥasarātin ‘alaihim, wa mā hum bikhārijīna minan-nār(i).

Mpi bayina landaka tubaka nde: "Kana beto vandaka na dibaku (ya kuvutuka na inza), ya kieleka beto zolaka kuyambula bo, mutindu bo yambulaka beto." Mpila yina Allah ke songa bo bisalu na bo ya bo ke wa mawa sambu na yo. Mpi bo ta basika ve na tiya ya bilungi.

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ كُلُوْا مِمَّا فِى الْاَرْضِ حَلٰلًا طَيِّبًا ۖوَّلَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّيْطٰنِۗ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

yā ayyuhan-nāsu kulū mimmā fil-arḍi ḥalālan ṭayyibā(n), wa lā tattabi‘ū khuṭuwātisy-syaiṭān(i), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).

O bantu! Kudia halal ti ya mbote (madia) ya ke monana na ntoto, mpi kulanda ve bitambi ya Satana. Ya kieleka, Satana kele mbeni ya kieleka sambu na nge.

اِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوْۤءِ وَالْفَحْشَاۤءِ وَاَنْ تَقُوْلُوْا عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

innamā ya'murukum bis-sū'i wal-faḥsyā'i wa an taqūlū ‘alallāhi mā lā ta‘lamūn(a).

Ya kieleka, (Satana) ke songa beno kaka na kusala mambu ya mbi ti ya nzanzi, mpi na kutuba mambu ya beno me zaba ve sambu na Allah.

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمُ اتَّبِعُوْا مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوْا بَلْ نَتَّبِعُ مَآ اَلْفَيْنَا عَلَيْهِ اٰبَاۤءَنَا ۗ اَوَلَوْ كَانَ اٰبَاۤؤُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ شَيْـًٔا وَّلَا يَهْتَدُوْنَ

wa iżā qīla lahumuttabi‘ū mā anzalallāhu qālū bal nattabi‘u mā alfainā ‘alaihi ābā'anā, awalau kāna ābā'uhum lā ya‘qilūna syai'aw wa lā yahtadūn(a).

Mpi kana bo tuba na bo nde: “Beno landa mambu yina Allah me songa.” Bo vutulaka nde, “(Ve!) Beto ke landa mambu yina beto me mona nde ba-nkaka na beto (ke sala).” Ya kieleka, ba-nkaka na bo zabaka kima ve, mpi vandaka ve ti lutwadisu.

وَمَثَلُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا كَمَثَلِ الَّذِيْ يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ اِلَّا دُعَاۤءً وَّنِدَاۤءً ۗ صُمٌّ ۢ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ

wa maṡalul-lażīna kafarū kamaṡalil-lażī yan‘iqu bimā lā yasma‘u illā du‘ā'aw wa nidā'ā(n), ṣummum bukmun ‘umyun fahum lā ya‘qilūn(a).

Mpi kingana sambu na (bantu ya ke bingaka) bantu ya ke kwikilaka ve kele bonso (ngungudi) yina ke bokila (bambisi) yina ke waka kima ve kansi kubinga mpi kudila. (Bo kele) bifwa-makutu, baba mpi bifwa-meso, yo yina bo ke bakisaka ve.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُلُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ وَاشْكُرُوْا لِلّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ اِيَّاهُ تَعْبُدُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kulū min ṭayyibāti mā razaqnākum wasykurū lillāhi in kuntum iyyāhu ta‘budūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno dia bima ya mbote ya beto me pesa beno mpi beno pesa matondo na Allah, kana beno ke sambila yandi kaka.

اِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيْرِ وَمَآ اُهِلَّ بِهٖ لِغَيْرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَّلَا عَادٍ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

innamā ḥarrama ‘alaikumul-maitata wad-dama wa laḥmal-khinzīri wa mā uhilla bihī ligairillāh(i), fa maniḍṭurra gaira bāgiw wa lā ‘ādin falā iṡma ‘alaih(i), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Ya kieleka, Yandi me buyisa beno kaka bima ya me fwaka, menga, ngulu ti (musuni) ya bambisi ya bo me fwa na (bazina ya) bantu ya nkaka katula Allah. Kansi konso muntu ya bo me pusa (na kudia yo), ve sambu yandi ke zola yo mpi ve (mpi) kuluta ndilu, pana disumu kele ve sambu na yandi. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

اِنَّ الَّذِيْنَ يَكْتُمُوْنَ مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْكِتٰبِ وَيَشْتَرُوْنَ بِهٖ ثَمَنًا قَلِيْلًاۙ اُولٰۤىِٕكَ مَا يَأْكُلُوْنَ فِيْ بُطُوْنِهِمْ اِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللّٰهُ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيْهِمْ ۚوَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

innal-lażīna yaktumūna mā anzalallāhu minal-kitābi wa yasytarūna bihī ṡamanan qalīlā(n), ulā'ika mā ya'kulūna fī buṭūnihim illan-nāra wa lā yukallimuhumullāhu yaumal-qiyāmati wa lā yuzakkīhim, wa lahum ‘ażābun alīm(un).

Ya kieleka, bantu yina ke bumba mambu yina Allah me songa, disongidila Mukanda, ye ke teka yo na ntalu ya fioti, bo ke mina kaka tiya ya bilungi na kivumu na bo, ye Allah ta pesa bo ve mbote na kilumbu ya lufutumuku, ye yandi ta sukula bo ve. Bo ta baka ndola ya mpasi kibeni.

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اشْتَرَوُا الضَّلٰلَةَ بِالْهُدٰى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ ۚ فَمَآ اَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ

ulā'ikal-lażīnasytarawuḍ-ḍalālata bil-hudā wal-‘ażāba bil-magfirah(ti), famā aṣbarahum ‘alan-nār(i).

Bo kele bantu yina ke sumbaka kifu ti lutwadisu mpi ndola ti ndolula. Yo yina, bo kele kikesa mingi sambu na kubuya tiya ya bilungi!

ذٰلِكَ بِاَنَّ اللّٰهَ نَزَّلَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ ۗ وَاِنَّ الَّذِيْنَ اخْتَلَفُوْا فِى الْكِتٰبِ لَفِيْ شِقَاقٍۢ بَعِيْدٍ ࣖ

Żālika bi'annallāha nazzalal-kitāba bil-ḥaqq(i), wa innal-lażīnakhtalafū fil-kitābi lafī syiqāqim ba‘īd(in).

Yo kele mutindu yina sambu Allah me tinda Mukanda (Al-Qur’an) ti (kunata) kieleka, ye kieleka bantu yina ke wakana ve na yina me tala (kieleka ya) Mukanda, bo kele na kati ya kukabwana ya mudindu.

۞ لَيْسَ الْبِرَّاَنْ تُوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالْكِتٰبِ وَالنَّبِيّٖنَ ۚ وَاٰتَى الْمَالَ عَلٰى حُبِّهٖ ذَوِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنَ وَابْنَ السَّبِيْلِۙ وَالسَّاۤىِٕلِيْنَ وَفىِ الرِّقَابِۚ وَاَقَامَ الصَّلٰوةَ وَاٰتَى الزَّكٰوةَ ۚ وَالْمُوْفُوْنَ بِعَهْدِهِمْ اِذَا عَاهَدُوْا ۚ وَالصّٰبِرِيْنَ فِى الْبَأْسَاۤءِ وَالضَّرَّاۤءِ وَحِيْنَ الْبَأْسِۗ اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ صَدَقُوْا ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ

laisal-birra an tuwallū wujūhakum qibalal-masyriqi wal-magribi wa lākinnal-birra man āmana billāhi wal-yaumil ākhiri wal-malā'ikati wal-kitābi wan-nabiyyīn(a), wa ātal-māla ‘alā ḥubbihī żawil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīna wabnas-sabīl(i), was-sā'ilīna wa fir-riqāb(i), wa aqāmaṣ-ṣalāta wa ātaz-zakāh(ta), wal mūfūna bi‘ahdihim iżā ‘āhadū, waṣ-ṣābirīna fil-ba'sā'i waḍ-ḍarrā'i wa ḥīnal-ba's(i), ulā'ikal-lażīna ṣadaqū, wa ulā'ika humul-muttaqūn(a).

Kikalulu ya mbote kele ve kubalula luse na nge na ndambu ya este ti ya westi, kansi kikalulu ya mbote kele (kikalulu ya mbote) bantu yina ke kwikilaka na Allah, Kilumbu ya Nsuka, bawanzio, mikanda, ti baprofete mpi ke pesaka kimvwama yina bo ke zolaka na bampangi, bana yina me konda tata, bansukami, bantu yina kele na nzietelo (musafir), bantu yina ke lombaka bima, mpi yina ke katulaka bantu na bo na kimpika. balusilu ntangu balusilu, mpe bantu yina ke kangaka ntima na kinsukami, na mpasi mpe na ntangu ya mvita. Bo kele bantu ya kieleka, mpi bo kele bantu ya luzitu.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِى الْقَتْلٰىۗ اَلْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْاُنْثٰى بِالْاُنْثٰىۗ فَمَنْ عُفِيَ لَهٗ مِنْ اَخِيْهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ ۢبِالْمَعْرُوْفِ وَاَدَاۤءٌ اِلَيْهِ بِاِحْسَانٍ ۗ ذٰلِكَ تَخْفِيْفٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ۗفَمَنِ اعْتَدٰى بَعْدَ ذٰلِكَ فَلَهٗ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kutiba ‘alaikumul-qiṣāṣu fil-qatlā, al-ḥurru bil-ḥurri wal-‘abdu bil-‘abdi wal-unṡā bil-unṡā, faman ‘ufiya lahū min akhīhi syai'un fattibā‘um bil-ma‘rūfi wa adā'un ilaihi bi iḥsān(in), żālika takhfīfum mir rabbikum wa raḥmah(tun), fa mani‘tadā ba‘da żālika fa lahū ‘ażābun alīm(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Yo kele obligatoire na nge (na kusala) qisas na yina me tala muntu yina bo fwaka. Bantu ya kimpwanza ti bantu ya kimpwanza, bampika ti bampika, bankento ti bankento. Kansi konso muntu yina ke baka ndolula na mpangi na yandi, yandi landa yo mbote, mpi yandi futa diat (nkudulu) na yandi mbote (mpi). Yai kele lusadisu mpi mawa ya me katuka na Mfumu na beno. Konso muntu yina ta lutisa ndilu na nima ya mambu yina, yandi ta baka ndola ya mpasi mingi.

وَلَكُمْ فِى الْقِصَاصِ حَيٰوةٌ يّٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ

wa lakum fil-qiṣāṣi ḥayātuy yā ulil-albābi la‘allakum tattaqūn(a).

Na qisas kele (garantie ya) luzingu sambu na beno, beno bantu ya mayele, sambu beno vanda bantu ya lusambu.

كُتِبَ عَلَيْكُمْ اِذَا حَضَرَ اَحَدَكُمُ الْمَوْتُ اِنْ تَرَكَ خَيْرًا ۖ ۨالْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ بِالْمَعْرُوْفِۚ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِيْنَ ۗ

kutiba ‘alaikum iżā ḥaḍara aḥadakumul-mautu in taraka kahirā(n), al-waṣiyyatu lil-wālidaini wal-aqrabīna bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muttaqīn(a).

Yo kele mukumba na beno, kana lufwa me kwisila muntu mosi na kati na beno, kana yandi me bika kimvwama, na kusala testament sambu na bibuti na yandi ti bampangi na yandi ya pene-pene na mutindu ya mbote, (bonso) mukumba sambu na bantu ya ke zitisaka Nzambi.

فَمَنْۢ بَدَّلَهٗ بَعْدَمَا سَمِعَهٗ فَاِنَّمَآ اِثْمُهٗ عَلَى الَّذِيْنَ يُبَدِّلُوْنَهٗ ۗ اِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ ۗ

famam baddalahū ba‘da mā sami‘ahū fa innamā iṡmuhū ‘alal-lażīna yubaddilūnah(ū), innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Konso muntu yina ta soba yo (volonté), na nima ya kuwa yo, disumu kele kaka sambu na muntu yina ta soba yo. Ya kieleka, Allah ke waka mambu yonso, yandi ke zabaka mambu yonso.

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُّوْصٍ جَنَفًا اَوْ اِثْمًا فَاَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ ࣖ

faman khāfa mim mūṣin janafan au iṡman fa aṣlaḥa bainahum falā iṡma ‘alaih(i), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Kansi konso muntu yina ke wa boma nde muntu yina me pesa testament (kele) ti bangindu ya mbi to me sala kima mosi ya mbi, ebuna yandi me wakanisa bo, pana yandi me sala ve disumu. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَۙ

yā ayyuhal-lażīna āmanū kutiba ‘alaikumuṣ-ṣiyāmu kamā kutiba ‘alal-lażīna min qablikum la‘allakum tattaqūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Bo me songa beno na kubuya madia mutindu bo me songa beno bantu yina vandaka na ntwala na beno sambu beno kuma bantu ya lusambu, .

اَيَّامًا مَّعْدُوْدٰتٍۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَيَّامٍ اُخَرَ ۗوَعَلَى الَّذِيْنَ يُطِيْقُوْنَهٗ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِيْنٍۗ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهٗ ۗوَاَنْ تَصُوْمُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

ayyāmam ma‘dūdāt(in), faman kāna minkum marīḍan au ‘alā safarin fa ‘iddatum min ayyāmin ukhar(a), wa ‘alal-lażīna yuṭīqūnahū fidyatun ṭa‘āmu miskīn(in), faman taṭawwa‘a khairan fahuwa khairul lah(ū), wa an taṣūmū khairul lakum in kuntum ta‘lamūn(a).

(Disongidila) bilumbu ya nkaka. Yo yina, konso muntu na kati na beno yina ke bela to ke sala nzietelo (mpi ke buya ve madia), pana (fwete yingisa) ntalu ya bilumbu (yina yandi buyaka ve madia) bilumbu ya nkaka. Mpe samu na bantu yina ke na mpasi na kulungisa yawu, ba ke na kiyekua ya kufuta fidyah, ni yina kudisa muntu ya nsukami. Kansi konso muntu ya ke sala mbote na ntima ya luzolo, yo kele mbote sambu na yandi, mpi kubuya madia kele mbote sambu na nge kana nge zaba kaka.

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيْٓ اُنْزِلَ فِيْهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنٰتٍ مِّنَ الْهُدٰى وَالْفُرْقَانِۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۗوَمَنْ كَانَ مَرِيْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَيَّامٍ اُخَرَ ۗيُرِيْدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيْدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ۖوَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰىكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ

syahru ramaḍānal-lażī unzila fīhil-qur'ānu hudal lin-nāsi wa bayyinātim minal-hudā wal-furqān(i), faman syahida minkumusy-syahra falyaṣumh(u) wa man kāna marīḍan au ‘alā safarin fa ‘iddatum min ayyāmin ukhar(a), yurīdullāhu bikumul-yusra wa lā yurīdu bikumul-‘usr(a), wa litukmilul-‘iddata wa litukabbirullāha ‘alā mā hadākum wa la‘allakum tasykurūn(a).

Ngonda ya Ramadan kele (ngonda) yina Qur’an me basika, bonso lutwadisu sambu na bantu mpi ntendula na yina me tala lutwadisu yina mpi luswaswanu (na kati ya mambu ya kieleka ti ya luvunu). Yo yina, konso muntu na kati na beno na ngonda yina, yandi fwete buya madia. Mpi konso muntu yina ke bela to kele na nzietelo (yandi ke buya madia ve), ebuna (fwete futa yo), bilumbu mingi mutindu yandi me konda, na bilumbu ya nkaka. Allah ke zola pete sambu na beno, yandi ke zola ve mpasi sambu na beno. Nge fwete manisa ntalu mpi kupesa lukumu na Allah sambu na lutwadisu yina yandi me pesa nge, sambu nge pesa matondo.

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِيْ عَنِّيْ فَاِنِّيْ قَرِيْبٌ ۗ اُجِيْبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِۙ فَلْيَسْتَجِيْبُوْا لِيْ وَلْيُؤْمِنُوْا بِيْ لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُوْنَ

wa iżā sa'alaka ‘ibādī ‘annī fa innī qarīb(un), ujību da‘watad-dā‘i iżā da‘ān(i), falyastajībū lī walyu'minū bī la‘allahum yarsyudūn(a).

Mpi kana bansadi na mono kuyula nge (Muhammad) sambu na mono, pana kieleka mono kele pene-pene. Mono ke lungisa luzolo ya bantu ya ke sambaka ntangu bo ke sambaka Mono. Bika bo lungisa (bansiku) na Mono mpi bo kwikila na Mono, sambu bo baka kieleka.

اُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ اِلٰى نِسَاۤىِٕكُمْ ۗ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَاَنْتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ۗ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُوْنَ اَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ ۚ فَالْـٰٔنَ بَاشِرُوْهُنَّ وَابْتَغُوْا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْ ۗ وَكُلُوْا وَاشْرَبُوْا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْاَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْاَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِۖ ثُمَّ اَتِمُّوا الصِّيَامَ اِلَى الَّيْلِۚ وَلَا تُبَاشِرُوْهُنَّ وَاَنْتُمْ عٰكِفُوْنَۙ فِى الْمَسٰجِدِ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَقْرَبُوْهَاۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ اٰيٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُوْنَ

uḥilla lakum lailataṣ-ṣiyāmir-rafaṡu ilā nisā'ikum, hunna libāsul lakum wa antum libāsul lahunn(a), ‘alimallāhu annakum kuntum takhtānūna anfusakum fatāba ‘alaikum wa ‘afā ‘ankum, fal-āna bāsyirūhunna wabtagū mā kataballāhu lakum, wa kulū wasyrabū ḥattā yatabayyana lakumul-khaiṭul-abyaḍu minal-khaiṭil-aswadi minal-fajr(i), ṡumma atimmuṣ-ṣiyāma ilal-lail(i), wa lā tubāsyirūhunna wa antum ‘ākifūna fil-masājid(i) tilka ḥudūdullāhi falā taqrabūhā, każālika yubayyinullāhu āyātihī lin-nāsi la‘allahum yattaqūn(a).

Yo kele nswa nde nge buya madia kumosi ti nkento na nge na mpimpa. Bo kele bilele sambu na beno, mpi beno kele bilele sambu na bo. Allah zaba nde beno lenda kudikanga ve, kansi yandi ke ndima kubalula ntima na beno mpi ke lolula beno. Yo yina ntangu yai kota na kati na bo mpi sosa mambu yina Allah me tula sambu na nge. Kudia mpi kunwa tii kuna nge ta mona pwelele (luswaswanu) na kati ya nsinga ya mpembe ti ya ndombe, disongidila suka. Na nima, manisa kubuya madia tii (kukwisa) na nkokila. Kansi kukota ve na mambu na bo ntangu nge ke sala Iqaaf na mosquée. Yau kele nsiku ya Allah, yo yina beno pusana ve penepene na yau. Mpila yina Allah ke tendulaka baverse na yandi na bantu, sambu bo kuma na luzitu.

وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوْا بِهَآ اِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوْا فَرِيْقًا مِّنْ اَمْوَالِ النَّاسِ بِالْاِثْمِ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ ࣖ

wa lā ta'kulū amwālakum bainakum bil-bāṭili wa tudlū bihā ilal-ḥukkāmi lita'kulū farīqam min amwālin-nāsi bil-iṡmi wa antum ta‘lamūn(a).

Mpe kudia ve kimvwama na kati na beno na mutindu ya luvunu, ye (ku) pesa ve ba zuzi mbongo ya mayuya na kimvwama yai, na lukanu nde nge lenda kudia ndambu ya kimvwama ya bantu ya nkaka na mutindu ya masumu, ata nge zaba.

۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ ۗ قُلْ هِيَ مَوَاقِيْتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِاَنْ تَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ ظُهُوْرِهَا وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقٰىۚ وَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ اَبْوَابِهَا ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ

yas'alūnaka ‘anil-ahillah(ti), qul hiya mawāqītu lin-nāsi wal-ḥajj(i), wa laisal-birru bi'an ta'tul-buyūta min ẓuhūrihā wa lākinnal-birra manittaqā, wa'tul-buyūta min abwābihā, wattaqullāha la‘allakum tufliḥūn(a).

Bo ke yula nge (Muhammad) mambu ya ngonda ya ke kwenda na zulu. Tuba nde, "Yau kele (kidimbu ya) ntangu sambu na bantu ti (nzietelo ya) Hajj." Mpi yo kele ve kikalulu ya mbote na kukota na nzo katuka na zulu na yo, kansi kikalulu ya mbote kele (kikalulu ya mbote) ya bantu yina ke zitisaka Nzambi. Kota na banzo na bakielo na yo, mpi wa Allah boma sambu nge nunga.

وَقَاتِلُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ الَّذِيْنَ يُقَاتِلُوْنَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوْا ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ

wa qātilū fī sabīlillāhil-lażīna yuqātilūnakum wa lā ta‘tadū, innallāha lā yuḥibbul-mu‘tadīn(a).

Beno nwana na nzila ya Allah ti bantu yina ke nwanisa beno, kansi beno lutisa ve bandilu. Ya kieleka, Allah ke zolaka ve bantu yina ke lutaka bandilu.

وَاقْتُلُوْهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوْهُمْ وَاَخْرِجُوْهُمْ مِّنْ حَيْثُ اَخْرَجُوْكُمْ وَالْفِتْنَةُ اَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ۚ وَلَا تُقٰتِلُوْهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتّٰى يُقٰتِلُوْكُمْ فِيْهِۚ فَاِنْ قٰتَلُوْكُمْ فَاقْتُلُوْهُمْۗ كَذٰلِكَ جَزَاۤءُ الْكٰفِرِيْنَ

waqtulūhum ḥaiṡu ṡaqiftumūhum wa akhrijūhum min ḥaiṡu akhrajūkum wal-fitnatu asyaddu minal-qatl(i), wa lā tuqātilūhum ‘indal-masjidil-ḥarāmi ḥattā yuqātilūkum fīh(i), fa'in qātalūkum faqtulūhum, każālika jazā'ul-kāfirīn(a).

Mpi beno fwa bo kisika yina beno ta mona bo, mpi beno basisa bo kisika yina bo kulaka beno. Mpi kukusila muntu makambu kele nku kuluta kufwa muntu. Mpi beno nwana ve ti bo na Mosquée Sacrée, katula kaka kana bo nwana ti beno kuna. Kana bo nwana ti nge, pana nwana ti bo. Lufutu ya mutindu yina sambu na bantu yina ke kwikilaka ve.

فَاِنِ انْتَهَوْا فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

fa'inintahau fa'innallāha gafūrur raḥīm(un).

Kansi kana bo yambulaka, pana kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

وَقٰتِلُوْهُمْ حَتّٰى لَا تَكُوْنَ فِتْنَةٌ وَّيَكُوْنَ الدِّيْنُ لِلّٰهِ ۗ فَاِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ اِلَّا عَلَى الظّٰلِمِيْنَ

wa qātilūhum ḥattā lā takūna fitnatuw wa yakūnad-dīnu lillāh(i), fa inintahau falā ‘udwāna illā ‘alaẓ-ẓālimīn(a).

Mpi beno nwanisa bo tii kuna luvunu ta vanda diaka ve, mpi dibundu kele ya Allah mpamba. Kana bo mana, pana kimbeni (diaka) ta vanda ve, katula kaka bantu yina ke salaka mambu ya mbi.

اَلشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمٰتُ قِصَاصٌۗ فَمَنِ اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوْا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِيْنَ

asy-syahrul-ḥarāmu bisy-syahril-ḥarāmi wal-ḥurumātu qiṣāṣ(un), famani‘tadā ‘alaikum fa‘tadū ‘alaihi bimiṡli ma‘tadā ‘alaikum, wattaqullāha wa‘lamū annallāha ma‘al-muttaqīn(a).

Ngonda ya haram ti bangonda ya haram, mpi (na) kima mosi ya bo ke zitisaka ke sadilaka (nsiku ya) qisas. Yo yina, konso muntu yina ta nwanisa beno, beno nwanisa yandi na kiteso yina yandi ta nwanisa beno. Beno wa Allah boma mpi beno zaba nde Allah kele ti bantu yina ke tinaka Allah boma.

وَاَنْفِقُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا تُلْقُوْا بِاَيْدِيْكُمْ اِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَاَحْسِنُوْا ۛ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ

wa anfiqū fī sabīlillāhi wa lā tulqū bi'aidīkum ilat-tahlukah(ti), wa aḥsinū, innallāha yuḥibbul-muḥsinīn(a).

Beno lutisa (kimvwama na beno) na nzila ya Allah, beno kudilosa ve na lufwa na maboko na beno mosi, beno sala mambu ya mbote. Ya kieleka, Allah ke zolaka bantu yina ke salaka mambu ya mbote.

وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۗ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ وَلَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهٗ ۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ بِهٖٓ اَذًى مِّنْ رَّأْسِهٖ فَفِدْيَةٌ مِّنْ صِيَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ ۗ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ يَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ

wa atimmul-ḥajja wal-‘umrata lillāh(i), fa'in uḥṣirtum famastaisara minal-hady(i), wa lā taḥliqū ru'ūsakum ḥattā yablugal-hadyu maḥillah(ū), faman kāna minkum marīḍan au bihī ażam mir ra'sihī fafidyatum min ṣiyāmin au ṣadaqatin au nusuk(in), fa'iżā amintum, faman tamatta‘a bil-‘umrati ilal-ḥajji famastaisara minal-hady(i), famal lam yajid faṣiyāmu ṡalāṡati ayyāmin fil-ḥajji wa sab‘atin iżā raja‘tum, tilka ‘asyaratun kāmilah(tun), żālika limal lam yakun ahluhū ḥāḍiril-masjidil-ḥarām(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Mpe kumanisa Hajj na Umra sambu na Nzambi. Kansi kana nge me ziunga (na bambeni), na nima (fwa) hadyu yina kele na pete, mpi kuzenga ve ntu, na ntwala nde hadyu kukuma na kisika ya kufwa. Kana muntu mosi na kati na beno ke bela to kele ti mpasi na ntu (mpi yandi ke zenga nsuki), pana yandi kele ti mukumba ya kusala fidyah, disongidila kubuya madia, kupesa makabu ya mawa to kusala kimenga. Kana nge kele na lutaninu, ebuna konso muntu yina ke sala Umrah na ntwala ya Hajj, yandi (fwete fwa) hadyu yina ke monanaka na pete. Kansi kana yandi me baka yo ve, pana yandi (fwete) buya madia bilumbu tatu na ntangu ya Hajj (nsungi) mpi nsambwadi (bilumbu) na nima ya nge kuvutuka. Yau kele kimvuka ya (bilumbu) kumi. Mutindu mosi, sambu na bantu yina mabuta na bo kezingaka ve penepene ya Mosquée ya Nene. Beno wa Allah boma mpi beno zaba nde Allah kele ngolo mingi na ndola.

اَلْحَجُّ اَشْهُرٌ مَّعْلُوْمٰتٌ ۚ فَمَنْ فَرَضَ فِيْهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوْقَ وَلَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ يَّعْلَمْهُ اللّٰهُ ۗ وَتَزَوَّدُوْا فَاِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوٰىۖ وَاتَّقُوْنِ يٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ

al-ḥajju asyhurum ma‘lūmāt(un), faman faraḍa fīhinnal-ḥajja falā rafaṡa wa lā fusūqa wa lā jidāla fil-ḥajj(i), wa mā taf‘alū min khairiy ya‘lamhullāh(u), wa tazawwadū fa'inna khairaz-zādit-taqwā, wattaqūni yā ulil-albāb(i).

Hajj (nsungi) kele (na) bangonda yina me ndimama. Konso muntu yina ke sala Hajj na (bangonda) yina, yandi tuba ve mambu ya mvindu (rafats), yandi sala ve mansoni to kuswana ve na ntangu ya Hajj. Konso mambu ya mbote ya beno ke sala, Allah me zaba. Nata bima, sambu na kutuba ya mbote bima ya kuluta mbote kele luzitu. Mpi beno wa Mono boma, beno bantu ya mayele!

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ اَنْ تَبْتَغُوْا فَضْلًا مِّنْ رَّبِّكُمْ ۗ فَاِذَآ اَفَضْتُمْ مِّنْ عَرَفٰتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ ۖ وَاذْكُرُوْهُ كَمَا هَدٰىكُمْ ۚ وَاِنْ كُنْتُمْ مِّنْ قَبْلِهٖ لَمِنَ الضَّاۤلِّيْنَ

laisa ‘alaikum junāḥun an tabtagū faḍlam mir rabbikum, fa'iżā afaḍtum min ‘arafātin fażkurullāha ‘indal-masy‘aril-ḥarām(i), ważkurūhu kamā hadākum, wa in kuntum min qablihī laminaḍ-ḍāllīn(a).

Yo kele disumu ve sambu na nge na kusosa lutondo na Mfumu na nge. Yo yina, ntangu nge ke katuka na Arafa, yibuka Allah na Mash’arilharam. Mpi yibuka Yandi mutindu Yandi me twadisa nge, ata nge vandaka ntete na kati ya bantu yina zabaka ve.

ثُمَّ اَفِيْضُوْا مِنْ حَيْثُ اَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ ۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

Ṡumma afīḍū min ḥaiṡu afāḍan-nāsu wastagfirullāh(a), innallāha gafūrur raḥīm(un).

Na nima, katuka na kisika yina bantu mingi ke katukaka (Arafah) mpi lomba ndolula na Allah. Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

فَاِذَا قَضَيْتُمْ مَّنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ اٰبَاۤءَكُمْ اَوْ اَشَدَّ ذِكْرًا ۗ فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّقُوْلُ رَبَّنَآ اٰتِنَا فِى الدُّنْيَا وَمَا لَهٗ فِى الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

fa iżā qaḍaitum manāsikakum fażkurullāha każikrikum ābā'akum au asyadda żikrā(n), faminan-nāsi may yaqūlu rabbanā ātinā fid-dun-yā wa mā lahū fil-ākhirati min khalāq(in).

Kana nge me manisa Hajj, na nima tanga dhikr ya Allah, mutindu nge tubilaka ba mbuta na nge, mpi nkutu dhikr kuluta yina. Yo yina na kati ya bantu kele ti muntu mosi ya ke sambaka nde, "Mfumu na beto, pesa beto (mambote) na inza yai," ye na luzingu ya nima ya lufwa yandi kele ve ata ti ndambu mosi.

وَمِنْهُمْ مَّنْ يَّقُوْلُ رَبَّنَآ اٰتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَّفِى الْاٰخِرَةِ حَسَنَةً وَّقِنَا عَذَابَ النَّارِ

wa minhum may yaqūlu rabbanā ātinā fid-dun-yā ḥasanataw wa fil-ākhirati ḥasanataw wa qinā ‘ażāban-nār(i).

Mpi na kati na bo kele ti bayina ke sambaka nde: «Mfumu na beto, pesa beto mambote na ntoto yai mpi mambote na nima, mpi tanina beto na ndola ya bilungi».

اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ نَصِيْبٌ مِّمَّا كَسَبُوْا ۗ وَاللّٰهُ سَرِيْعُ الْحِسَابِ

ulā'ika lahum naṣībum mimmā kasabū, wallāhu sarī‘ul-ḥisāb(i).

Bo ke bakaka ndambu ya mambu ya bo me sala, mpi Allah ke salaka nswalu na kusala ba calcul.

۞ وَاذْكُرُوا اللّٰهَ فِيْٓ اَيَّامٍ مَّعْدُوْدٰتٍ ۗ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِيْ يَوْمَيْنِ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِ ۚوَمَنْ تَاَخَّرَ فَلَآ اِثْمَ عَلَيْهِۙ لِمَنِ اتَّقٰىۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ

ważkurullāha fī ayyāmim ma‘dūdāt(in), faman ta‘ajjala fī yaumaini falā iṡma ‘alaih(i), wa man ta'akhkhara falā iṡma ‘alaihi limanittaqā, wattaqullāha wa‘lamū annakum ilaihi tuḥsyarūn(a).

Mpi sala dhikr ya Allah na ntalu ya bilumbu yina bo me tubila. Konso muntu yina ta sala nswalu (kukatuka na Mina) na nima ya bilumbu zole, disumu kele ve na zulu na yandi. Mpi konso muntu yina ke manisa yo kele ve ti disumu (to) sambu na yandi, (disongidila) sambu na bantu yina ke zitisaka Nzambi. Beno wa Nzambi boma, beno zaba nde yandi ta vukisa beno.

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُّعْجِبُكَ قَوْلُهٗ فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللّٰهَ عَلٰى مَا فِيْ قَلْبِهٖ ۙ وَهُوَ اَلَدُّ الْخِصَامِ

wa minan-nāsi may yu‘jibuka qauluhū fil-ḥayātid-dun-yā wa yusyhidullāha ‘alā mā fī qalbih(ī), wa huwa aladdul-khiṣām(i).

Mpi na kati ya bantu kele ti muntu mosi ya kutuba na yandi ya luzingu ya inza ke yitukisa nge (Muhammad), mpi yandi ke ta kimbangi na Allah sambu na mambu yina kele na ntima na yandi, ata yandi kele mbeni ya kuluta ngolo.

وَاِذَا تَوَلّٰى سَعٰى فِى الْاَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيْهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ ۗ وَ اللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

wa iżā tawallā sa‘ā fil-arḍi liyufsida fīhā wa yuhlikal-ḥarṡa wan-nasl(a), wallāhu lā yuḥibbul-fasād(a).

Mpi ntangu yandi ke baluka (na beno), yandi ke sosa kusala mambu ya mbi na ntoto, ye ke bebisa bima ya bilanga ti bibulu, kansi Allah ke zolaka ve kubebisa.

وَاِذَا قِيْلَ لَهُ اتَّقِ اللّٰهَ اَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْاِثْمِ فَحَسْبُهٗ جَهَنَّمُ ۗ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ

wa iżā qīla lahuttaqillāha akhażathul-‘izzatu bil-iṡmi faḥasbuhū jahannam(u), wa labi'sal-mihād(u).

Mpi ntangu bo tubilaka yandi nde: “Wa Allah boma,” lulendo na yandi telamaka sambu na kusala disumu. Yo yina bilungi kele bilungi sambu na yandi, mpi ya kyeleka (Bilungi yina) kele kisika ya kuluta mbi ya kuzinga.

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّشْرِيْ نَفْسَهُ ابْتِغَاۤءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ رَءُوْفٌۢ بِالْعِبَادِ

wa minan-nāsi may yasyrī nafsahubtigā'a marḍātillāh(i), wallāhu ra'ūfum bil-‘ibād(i).

Mpi na kati ya bantu kele ti bantu yina ke kudipesaka sambu na kusosa kundimama na Allah. Mpi Allah kele Muntu ya ke wilaka bansadi na yandi mawa mingi.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا ادْخُلُوْا فِى السِّلْمِ كَاۤفَّةً ۖوَّلَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّيْطٰنِۗ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanudkhulū fis-silmi kāffah(tan), wa lā tattabi‘ū khuṭuwātisy-syaiṭān(i), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kota na Islam na kimvuka, mpi landa ve bitambi ya Satana. Ya kieleka, yandi kele mbeni ya kieleka sambu na nge.

فَاِنْ زَلَلْتُمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْكُمُ الْبَيِّنٰتُ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

fa'in zalaltum mim ba‘di mā jā'atkumul-bayyinātu fa‘lamū annallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

Kansi kana nge me lemba na nima ya banzikisa ya pwelele me kuma na nge, zaba nde Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

هَلْ يَنْظُرُوْنَ اِلَّآ اَنْ يَّأْتِيَهُمُ اللّٰهُ فِيْ ظُلَلٍ مِّنَ الْغَمَامِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةُ وَقُضِيَ الْاَمْرُ ۗ وَاِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْاُمُوْرُ ࣖ

hal yanẓurūna illā ay ya'tiyahumullāhu fī ẓulalim minal-gamāmi wal-malā'ikatu wa quḍiyal-amr(u), wa ilallāhi turja‘ul-umūr(u).

Bo ke vingila kima ve katula kaka kukwisa (ya ndola) ya Allah ti bawanzio na nsi ya matuti, na ntangu yina bo me zenga mambu (na bo). Mpi na Allah bima yonso ke vutuka.

سَلْ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ كَمْ اٰتَيْنٰهُمْ مِّنْ اٰيَةٍ ۢ بَيِّنَةٍ ۗ وَمَنْ يُّبَدِّلْ نِعْمَةَ اللّٰهِ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُ فَاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ

sal banī isrā'īla kam ātaināhum min āyatim bayyinah(tin), wa may yubaddil ni‘matallāhi mim ba‘di mā jā'athu fa innallāha syadīdul-‘iqāb(i).

Yula Bana ya Israele ntalu ya banzikisa ya pwelele ya Beto me pesa bo. Konso muntu yina ta soba mambote ya Allah na nima ya (mambote yina) me kwisila yandi, pana kieleka, Allah kele ngolo mingi na ndola.

زُيِّنَ لِلَّذِيْنَ كَفَرُوا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُوْنَ مِنَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا ۘ وَالَّذِيْنَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ ۗ وَاللّٰهُ يَرْزُقُ مَنْ يَّشَاۤءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

zuyyina lil-lażīna kafarul-ḥayātud-dun-yā wa yaskharūna minal-lażīna āmanū, wal-lażīnattaqau fauqahum yaumal-qiyāmah(ti), wallāhu yarzuqu may yasyā'u bigairi ḥisāb(in).

Bo ke salaka nde luzingu ya nsi-ntoto kumonana kitoko na meso ya bantu yina ke kwikilaka ve, mpi bo ke fingaka bantu yina ke kwikilaka. Ata bantu ya luzitu ta vanda na zulu na bo na Kilumbu ya Lufutumuku. Mpi Allah ke pesaka madia na bantu yina yandi me zola kukonda kuyindula.

كَانَ النَّاسُ اُمَّةً وَّاحِدَةً ۗ فَبَعَثَ اللّٰهُ النَّبِيّٖنَ مُبَشِّرِيْنَ وَمُنْذِرِيْنَ ۖ وَاَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيْمَا اخْتَلَفُوْا فِيْهِ ۗ وَمَا اخْتَلَفَ فِيْهِ اِلَّا الَّذِيْنَ اُوْتُوْهُ مِنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ بَغْيًا ۢ بَيْنَهُمْ ۚ فَهَدَى اللّٰهُ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لِمَا اخْتَلَفُوْا فِيْهِ مِنَ الْحَقِّ بِاِذْنِهٖ ۗ وَاللّٰهُ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

kānan-nāsu ummataw wāḥidah(tan), fa ba‘aṡallāhun-nabiyyīna mubasysyirīna wa munżirīn(a), wa anzala ma‘ahumul-kitāba bil-ḥaqqi liyaḥkuma bainan-nāsi fīmakhtalafū fīh(i), wa makhtalafa fīhi illal-lażīna ūtūhu mim ba‘di mā jā'athumul-bayyinātu bagyam bainahum, fahadallāhul-lażīna āmanū limakhtalafū fīhi minal-ḥaqqi bi'iżnih(ī), wallāhu yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Bantu vandaka (ntete) bantu mosi. Na nima Allah tindaka baprofete (sambu na) kuzabisa nsangu ya mbote ti balukebisu. Yandi tindaka ti bo Mukanda yina vandaka ti kieleka, sambu na kubaka lukanu na kati ya bantu na yina me tala mambu yina bo vandaka kutula ntembe. Mpi bayina ke swaswana kele kaka bayina me pesama (Mukanda), na nima ya banzikisa ya pwelele me kuma na bo, sambu na kimpala na kati na bo. Yo yina na luzolo na yandi, Allah ke twadisaka bantu yina ke kwikilaka na yina me tala kieleka yina bo ke tula ntembe. Allah ke twadisaka muntu ya yandi me zola na nzila ya kusungama.

اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَّثَلُ الَّذِيْنَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ۗ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاۤءُ وَالضَّرَّاۤءُ وَزُلْزِلُوْا حَتّٰى يَقُوْلَ الرَّسُوْلُ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ مَتٰى نَصْرُ اللّٰهِ ۗ اَلَآ اِنَّ نَصْرَ اللّٰهِ قَرِيْبٌ

am ḥasibtum an tadkhulul-jannata wa lammā ya'tikum maṡalul-lażīna khalau min qablikum, massathumul-ba'sā'u waḍ-ḍarrā'u wa zulzilū ḥattā yaqūlar-rasūlu wal-lażīna āmanū ma‘ahū matā naṣrullāh(i), alā inna naṣrallāhi qarīb(un).

To keti nge ke yindula nde nge ta kota na zulu, ata (mimekamu) me kwisila nge ntete ve bonso (yina me kutanaka ti) bantu yina kwisaka na ntwala na nge? Bau vandaka kukangama na kinsukami, na mpasi ti na kunikana (na mimekamu ya mutindu na mutindu), na mpila nde Ntumwa ti bayina vandaka kukwikila ti yandi tubaka nde: «Inki ntangu lusadisu ya Allah ta kwisa?» Kuvila ve, ya kieleka, lusadisu ya Allah kele pene-pene.

يَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ۗ قُلْ مَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَابْنِ السَّبِيْلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ

yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qul mā anfaqtum min khairin falil-wālidaini wal-aqrabīna wal-yatāmā wal-masākīni wabnis-sabīl(i), wa mā taf‘alū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).

Bo ke yula nge (Muhammad) mambu ya bo fwete basisa. Tuba nde: "Konso kimvwama ya nge ta pesa, yo fwete vanda sambu na bibuti, bampangi, bana-nsiona, bansukami ti bantu ya kele na nzietelo." Mpi konso mambu ya mbote ya beno ke sala, kieleka Allah me zaba mambu yonso.

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ ۚ وَعَسٰٓى اَنْ تَكْرَهُوْا شَيْـًٔا وَّهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۚ وَعَسٰٓى اَنْ تُحِبُّوْا شَيْـًٔا وَّهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ وَاَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ ࣖ

kutiba ‘alaikumul-qitālu wa huwa kurhul lakum, wa ‘asā an takrahū syai'aw wa huwa khairul lakum, wa ‘asā an tuḥibbū syai'aw wa huwa syarrul lakum, wallāhu ya‘lamu wa antum lā ta‘lamūn(a).

Yo kele obligatoire sambu na beno na kunwana, ata yo ke sepedisa beno ve. Kansi yo lenda vanda nde nge ke zolaka ve kima mosi, ata yo kele mbote sambu na nge, mpi yo lenda vanda nde nge ke zolaka kima mosi, ata yo kele mbote ve sambu na nge. Allah me zaba, kansi beno me zaba ve.

يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيْهِۗ قُلْ قِتَالٌ فِيْهِ كَبِيْرٌ ۗ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَكُفْرٌۢ بِهٖ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاِخْرَاجُ اَهْلِهٖ مِنْهُ اَكْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ ۚ وَالْفِتْنَةُ اَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ۗ وَلَا يَزَالُوْنَ يُقَاتِلُوْنَكُمْ حَتّٰى يَرُدُّوْكُمْ عَنْ دِيْنِكُمْ اِنِ اسْتَطَاعُوْا ۗ وَمَنْ يَّرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِيْنِهٖ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَاُولٰۤىِٕكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۚ وَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

yas'alūnaka ‘anisy-syahril-ḥarāmi qitālin fīh(i), qul qitālun fīhi kabīr(un), wa ṣaddun ‘an sabīlillāhi wa kufrum bihī wal-masjidil-ḥarām(i), wa ikhrāju ahlihī minhu akbaru ‘indallāh(i), wal-fitnatu akbaru minal-qatl(i), wa lā yazālūna yuqātilūnakum ḥattā yaruddūkum ‘an dīnikum inistaṭā‘ū, wa may yartadid minkum ‘an dīnihī fa yamut wa huwa kāfirun fa ulā'ika ḥabiṭat a‘māluhum fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Bo yulaka nge (Muhammad) mambu ya kunwana na ngonda ya bo me buyisa. Tuba nde: "Kunwana na ngonda yina kele (disumu) ya nene. Kansi kukanga (bantu) nzila ya Allah, kukonda kulemfukila Yandi, (kukanga bantu nzila ya kukota) na Mosquée ya Nene, mpi kubasisa bantu na nziunga na yo, kele (disumu) ya nene na meso ya Allah. Na ntangu kutonga kele nku kuluta beno ve kunwana. dibundu, kana bo lenda. Konso muntu na kati na beno yina me katuka na dibundu na yandi, ebuna yandi me fwa na kukonda kukwikila, ebuna bo bisalu na bo kele ya mpamba na inza yai ti na nima ya ntoto, ye bo kele bantu ya bilungi, bo ta bikala kuna kimakulu."

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَالَّذِيْنَ هَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۙ اُولٰۤىِٕكَ يَرْجُوْنَ رَحْمَتَ اللّٰهِ ۗوَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

innal-lażīna āmanū wal-lażīna hājarū wa jāhadū fī sabīlillāh(i), ulā'ika yarjūna raḥmatallāh(i), wallāhu gafūrur raḥīm(un).

Ya kieleka, bantu ya ke kwikila, ti bantu ya ke kwenda na insi ya nkaka mpi ke sala ngolo na nzila ya Allah, bo kele bantu ya ke tula kivuvu na mawa ya Allah. Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِۗ قُلْ فِيْهِمَآ اِثْمٌ كَبِيْرٌ وَّمَنَافِعُ لِلنَّاسِۖ وَاِثْمُهُمَآ اَكْبَرُ مِنْ نَّفْعِهِمَاۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ەۗ قُلِ الْعَفْوَۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَۙ

yas'alūnaka ‘anil-khamri wal-maisir(i), qul fīhimā iṡmun kabīrw wa manāfi‘u lin nās(i), wa iṡmuhumā akbaru min naf‘ihimā, wa yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qulil-‘afw(a), każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).

Bo yulaka nge (Muhammad) mambu ya malafu mpi ya nsaka ya mbongo. Tuba nde: "Na mambu yonso zole kele ti disumu ya nene mpi mambote ya nkaka sambu na bantu. Kansi disumu kele nene kuluta mambote." Mpe bo ke yula nge (na yina me tala) mbongo yina bo (fwete) basisa. Tuba nde, “Kuluta (ya mambu yina kele mfunu).” Mpila yina Allah ke tendudila nge baverse na yandi sambu nge yindula nde, .

فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْيَتٰمٰىۗ قُلْ اِصْلَاحٌ لَّهُمْ خَيْرٌ ۗ وَاِنْ تُخَالِطُوْهُمْ فَاِخْوَانُكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَاَعْنَتَكُمْ اِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa yas'alūnaka ‘anil-yatāmā, qul iṣlāḥul lahum khair(un), wa in tukhāliṭūhum fa'ikhwānukum, wallāhu ya‘lamul-mufsida minal-muṣliḥ(i), wa lau syā'allāhu la'a‘natakum innallāha ‘azizun ḥakīm(un).

Sambu na inza mpi na nima ya lufwa. Bo ke yula nge (Muhammad) mambu ya bana-nsiona. Tuba nde, “Kutomisa mambu na bo kele mbote!” Mpi kana nge ke vukana ti bo, pana bo kele bampangi na nge. Allah me zaba bantu ya ke salaka mbi ti bantu ya ke salaka mambu ya mbote. Mpi kana Allah zola, yandi ta natila beno mpasi kibeni. Ya kieleka, Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكٰتِ حَتّٰى يُؤْمِنَّ ۗ وَلَاَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِّنْ مُّشْرِكَةٍ وَّلَوْ اَعْجَبَتْكُمْ ۚ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِيْنَ حَتّٰى يُؤْمِنُوْا ۗ وَلَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَيْرٌ مِّنْ مُّشْرِكٍ وَّلَوْ اَعْجَبَكُمْ ۗ اُولٰۤىِٕكَ يَدْعُوْنَ اِلَى النَّارِ ۖ وَاللّٰهُ يَدْعُوْٓا اِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِاِذْنِهٖۚ وَيُبَيِّنُ اٰيٰتِهٖ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُوْنَ ࣖ

wa lā tankiḥul-musyrikāti ḥattā yu'minn(a), wa la'amatum mu'minatun khairum mim musyrikatiw wa lau a‘jabatkum, wa lā tunkiḥul-musyrikīna ḥattā yu'minū, wa la‘abdum mu'minun khairum mim musyrikiw wa lau a‘jabakum, ulā'ika yad‘ūna ilan-nār(i), wallāhu yad‘ū ilal-jannati wal-magfirati bi'iżnih(ī), wa yubayyinu āyātihī lin-nāsi la‘allahum yatażakkarūn(a).

Mpi kukwela ve bankento ya kesambilaka banzambi mingi tii kuna bo takwikila. Ya kyeleka, nsadi ya nkento yina kekwikilaka kele mbote kuluta nkento yina kesambilaka biteki, ata yandi kebenda ntima na nge. Mpi beno kwela ve bantu ya ke kwikilaka na banzambi mingi (babakala) (na bankento yina ke kwikilaka) na ntwala nde bo kwikila. Ya kyeleka, nsadi ya bakala ya kwikama kele mbote kuluta mpika ya bakala yina kesambilaka banzambi mingi, ata yandi kebenda ntima na nge. Bo ke bingaka bo na bilungi, na ntangu yina Allah ke bingaka bo na zulu mpi na ndolula na nswa na yandi. (Allah) ke tendula baverse na yandi na bantu sambu bo baka dilongi.

وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْمَحِيْضِ ۗ قُلْ هُوَ اَذًىۙ فَاعْتَزِلُوا النِّسَاۤءَ فِى الْمَحِيْضِۙ وَلَا تَقْرَبُوْهُنَّ حَتّٰى يَطْهُرْنَ ۚ فَاِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوْهُنَّ مِنْ حَيْثُ اَمَرَكُمُ اللّٰهُ ۗ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ التَّوَّابِيْنَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِيْنَ

wa yas'alūnaka ‘anil-maḥīḍ(i), qul huwa ażā(n), fa‘tazilun-nisā'a fil-maḥīḍ(i), wa lā taqrabūhunna ḥattā yaṭhurn(a), fa'iżā taṭahharna fa'tūhunna min ḥaiṡu amarakumullāh(u), innallāha yuḥibbut-tawwābīna wa yuḥibbul-mutaṭahhirīn(a).

Mpe bo ke yula nge (Muhammad) mambu ya me tala kumona ngonda. Tuba nde, “Yo kele kima mosi ya mvindu.” Yo yina, vanda ntama ti nkento na nge ntangu yandi ke mona menga; mpi kupusana ve pene-pene na bo tii kuna bo ta kuma bunkete. Ntangu bo kele bunkete, kota na kati na bo na kulanda (ba ngidika) yina Allah me pesa nge ntuma. Ya kieleka, Allah ke zolaka bantu yina ke balulaka ntima mpi ke zolaka bantu yina ke kudisukulaka.

نِسَاۤؤُكُمْ حَرْثٌ لَّكُمْ ۖ فَأْتُوْا حَرْثَكُمْ اَنّٰى شِئْتُمْ ۖ وَقَدِّمُوْا لِاَنْفُسِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ مُّلٰقُوْهُ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِيْنَ

nisā'ukum ḥarṡul lakum, fa'tū ḥarṡakum annā syi'tum, wa qaddimū li anfusikum, wattaqullāha wa‘lamū annakum mulāqūh(u), wa basysyiril-mu'minīn(a).

Bankento na nge kele kilanga sambu na nge, yo yina kwisa na kilanga na nge konso ntangu mpi na mutindu yina nge me zola. Mpe tula na kisika ya ntete (mambu ya mbote) sambu na nge mosi. Beno wa Allah boma mpi beno zaba nde beno ta (kilumbu mosi) kukutana ti Yandi. Mpi pesa nsangu ya mbote na bantu yina ke kwikilaka.

وَلَا تَجْعَلُوا اللّٰهَ عُرْضَةً لِّاَيْمَانِكُمْ اَنْ تَبَرُّوْا وَتَتَّقُوْا وَتُصْلِحُوْا بَيْنَ النَّاسِۗ وَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa lā taj‘alullāha ‘urḍatal li'aimānikum an tabarrū wa tattaqū wa tuṣliḥū bainan-nās(i), wallāhu samī‘un ‘alīm(un).

Mpe kusadila ve ya Allah (zina) na ndefi na nge bonso kigonsa sambu na kusala bisalu ya mbote, kuvanda muntu ya luzitu mpi kusala ngemba na kati ya bantu. Allah kele Muntu ya ke waka mambu yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللّٰهُ بِاللَّغْوِ فِيْٓ اَيْمَانِكُمْ وَلٰكِنْ يُّؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوْبُكُمْ ۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ حَلِيْمٌ

lā yu'ākhiżukumullāhu bil-lagwi fī aimānikum wa lākiy yu'ākhiżukum bimā kasabat qulūbukum, wallāhu gafūrun ḥalīm(un).

Allah ke pesa nge ndola ve sambu na ndefi ya nge me sala kukonda kukana, kansi yandi ke pesa nge ndola sambu na bangindu yina kele na ntima na nge. Allah kele Muntu ya ke lolulaka mingi, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

لِلَّذِيْنَ يُؤْلُوْنَ مِنْ نِّسَاۤىِٕهِمْ تَرَبُّصُ اَرْبَعَةِ اَشْهُرٍۚ فَاِنْ فَاۤءُوْ فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

lil-lażīna yu'lūna min nisā'ihim tarabbuṣu arba‘ati asyhur(in), fa'in fā'ū fa'innalāha gafūrur raḥīm(un).

Bantu yina ke yibaka bankento na bo fwete vingila bangonda iya. Na nima kana bo vutuka (na bankento na bo), pana kieleka, Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

وَاِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَاِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa in ‘azamuṭ-ṭalāqa fa innallāha samī‘un ‘alīm(un).

Mpi kana bo me baka lukanu ya kufwa makwela, pana kieleka, Allah kele Muntu ya ke waka mambu yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

وَالْمُطَلَّقٰتُ يَتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ ثَلٰثَةَ قُرُوْۤءٍۗ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ اَنْ يَّكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللّٰهُ فِيْٓ اَرْحَامِهِنَّ اِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ وَبُعُوْلَتُهُنَّ اَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِيْ ذٰلِكَ اِنْ اَرَادُوْٓا اِصْلَاحًا ۗوَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِيْ عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِۖ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wal-muṭallaqātu yatarabbaṣna bi anfusihinna ṡalāṡata qurū'(in), wa lā yaḥillu lahunna ay yaktumna mā khalaqallāhu fī arḥāmihinna in kunna yu'minna billāhi wal-yaumil-ākhir(i), wa bu‘ūlatuhunna aḥaqqu biraddiūhinna fī żālika in arādū iṣlāḥā(n), wa lahunna miṡlul-lażī ‘alaihinna bil-ma‘rūf(i), wa lir-rijāli ‘alaihinna darajah(tun), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Na bankento yina me fwa makwela (fwete) kuditanina (kuvingila) mbala tatu quru’. Yo kele nswa ve sambu na bo na kubumba mambu yina Allah salaka na divumu na bo, kana bo ke kwikila na Allah ti na Kilumbu ya Nsuka. Mpe babakala na bau kele na nswa mingi ya kuvutukila bau na (periodique) yina, kana bau zola kutomisa. Mpe bau (bakento) kele na ba nswa ya kufwanana na bisalu na bau na mutindu ya mbote. Kansi babakala kele ti mambote kuluta bo. Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

اَلطَّلَاقُ مَرَّتٰنِ ۖ فَاِمْسَاكٌۢ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ تَسْرِيْحٌۢ بِاِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَأْخُذُوْا مِمَّآ اٰتَيْتُمُوْهُنَّ شَيْـًٔا اِلَّآ اَنْ يَّخَافَآ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۙ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيْمَا افْتَدَتْ بِهٖ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوْهَا ۚوَمَنْ يَّتَعَدَّ حُدُوْدَ اللّٰهِ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

aṭ-ṭalāqu marratān(i), fa imsākum bima‘rūfin au tasrīḥum bi'iḥsān(in), wa lā yaḥillu lakum an ta'khużū mimmā ātaitumūhunna syai'an illā ay yakhāfā allā yuqīmā ḥudūdullāh(i), fa in khiftum allā yuqīmā ḥudūdullāh(i) falā junāḥa ‘alaihimā fīmaftadat bih(ī), tilka ḥudūdullāhi falā ta‘tadūhā, wa may yata‘adda ḥudūdullāhi fa'ulā'ika humuẓ-ẓālimūn(a).

Talak (yina bo lenda tubila) ke salamaka mbala zole. (Na nima ya mambu yina bakala lenda) kukangama mbote, to kubika mbote. Yo kele halal ve sambu na nge na kuvutula kima yina nge me pesa bo, katula kaka kana bo zole (bakala ti nkento) ke kudiyangisa nde bo ta kuka ve kulungisa bansiku ya Allah. Kana nge (nkengidi) ke kudiyangisa nde bo zole ke kuka ve kulungisa bansiku ya Allah, pana bo zole kele ve ti foti ya kufuta yina (fwete) pesama (na nkento) sambu na kudisumba. Yau kele nsiku ya Allah, yo yina beno fwa yau ve. Konso muntu yina ke fwa bansiku ya Allah, bo kele bantu ya mbi.

فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهٗ مِنْۢ بَعْدُ حَتّٰى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهٗ ۗ فَاِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ اَنْ يَّتَرَاجَعَآ اِنْ ظَنَّآ اَنْ يُّقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ

fa'in ṭallaqahā falā taḥillu lahū mim ba‘du ḥattā tankiḥa zaujan gairah(ū), fa'in ṭallaqahā falā junāḥa ‘alaihimā ay yatarāja‘ā in ẓannā ay yuqīmā ḥudūdullāh(i), tilka ḥudūdullāhi yubayyinuhā liqaumiy ya‘lamūn(a).

Na nima kana yandi fwa makwela (na nima ya kufwa makwela ya zole), pana nkento yina kele diaka ve halal sambu na yandi tii kuna yandi ta kwela bakala ya nkaka. Na nima, kana bakala yina ya nkaka kufwa makwela ti yandi, pana disumu kele ve sambu na bo zole (bakala ya ntete ti nkento ya ntama) na kukwela diaka kana bo zole ke yindula nde bo ta kuka kuzitisa bansiku ya Nzambi. Yai kele bangidika ya Allah yina yandi ke tendulaka na bantu yina kele na nzayilu.

وَاِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَاَمْسِكُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ سَرِّحُوْهُنَّ بِمَعْرُوْفٍۗ وَلَا تُمْسِكُوْهُنَّ ضِرَارًا لِّتَعْتَدُوْا ۚ وَمَنْ يَّفْعَلْ ذٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهٗ ۗ وَلَا تَتَّخِذُوْٓا اٰيٰتِ اللّٰهِ هُزُوًا وَّاذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَمَآ اَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِّنَ الْكِتٰبِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهٖ ۗوَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ

wa iżā ṭallaqtumun-nisā'a fabalagna ajalahunna fa'amsikūhunna bima‘rūfin au sarriḥūhunna bima‘rūf(in), wa lā tumsikūhunna ḍirāral lita‘tadū, wa may yaf‘al żālika faqad ẓalama nafasah(ū), wa lā tattakhiżū āyātillāhi huzuwaw ważkurū ni‘matallāhi ‘alaikum wa mā anzala ‘alaikum minal-kitābi wal-ḥikmati ya‘iẓukum bih(ī), wattaqullāha wa‘lamū annallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).

Mpi kana beno fwa makwela ti bankento (na beno), ebuna tii (nsuka ya) kisambu na bo, ebuna beno kanga bo na mutindu ya mbote, to beno fwa makwela na bo na mutindu ya mbote (mpi). Mpi beno kanga bo ve ti lukanu ya mbi ya kumonisa bo mpasi. Konso muntu yina ke sala mutindu yai, yandi me kudisala mbi. Mpi kusadila ve baverse ya Allah bonso kima ya kuseka. Beno yibuka nlemvo ya Allah me pesa beno, ti yina Allah me songa beno, disongidila Mukanda (Al-Qur’an) ti Mayele (Sunnah), sambu na kulonga beno. Mpi beno wa Allah boma mpi beno zaba nde Allah me zaba mambu yonso.

وَاِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ فَبَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوْهُنَّ اَنْ يَّنْكِحْنَ اَزْوَاجَهُنَّ اِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوْفِ ۗ ذٰلِكَ يُوْعَظُ بِهٖ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ ۗ ذٰلِكُمْ اَزْكٰى لَكُمْ وَاَطْهَرُ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ وَاَنْتُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ

wa iżā ṭallaqtumun-nisā'a fabalagna ajalahunna falā ta‘ḍulūhunna ay yankiḥna azwājahunna iżā tarāḍau bainahum bil-ma‘rūf(i), żālika yū‘aẓu bihī man kāna minkum yu'minu billāhi wal-yaumil-ākhir(i), żālikum azkā lakum wa aṭhar(u), wallāhu ya‘lamu wa antum lā ta‘lamūn(a).

Mpi kana beno fwa makwela ti bankento (na beno), pana bo me kuma na nswa na bo, pana beno kanga bo ve nzila ya kukwela (diaka) babakala na bo ya bilumbu ke kwisa, kana kuwakana me salama na kati na bo na mutindu ya mbote. Yau kele mambu ya bo ke longisila bantu na kati na beno ya ke kwikilaka na Allah ti na Kilumbu ya Nsuka. Yo kele bunkete sambu na nge mpi bunkete. Mpi Allah me zaba, kansi beno me zaba ve.

۞ وَالْوٰلِدٰتُ يُرْضِعْنَ اَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ اَرَادَ اَنْ يُّتِمَّ الرَّضَاعَةَ ۗ وَعَلَى الْمَوْلُوْدِ لَهٗ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوْفِۗ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ اِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَا تُضَاۤرَّ وَالِدَةٌ ۢبِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُوْدٌ لَّهٗ بِوَلَدِهٖ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذٰلِكَ ۚ فَاِنْ اَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ۗوَاِنْ اَرَدْتُّمْ اَنْ تَسْتَرْضِعُوْٓا اَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِذَا سَلَّمْتُمْ مَّآ اٰتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوْفِۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wal-wālidātu yurḍi‘na aulādahunna ḥaulaini kāmilaini liman arāda ay yutimmar-raḍā‘ah(ta), wa ‘alal-maulūdi lahū rizquhunna wa kiswatuhunna bil-ma‘rūf(i), lā tukallafu nafsun illā wus‘ahā, lā tuḍārra wālidatum biwaladihā wa lā maulūdul lahū biwaladihī wa ‘alal-wāriṡi miṡlu żālik(a), fa'in arādā fiṣālan ‘an tarāḍim minhumā wa tasyāwurin falā junāḥa ‘alaihimā, wa in arattum an tastarḍi‘ū aulādakum falā junāḥa ‘alaikum iżā sallamtum mā ātaitum bil-ma‘rūf(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Mpe ba mama fuana kunwisa bana na bau mabele na bamvula zole ya mvimba, samu na bayina ke zola kunwisa mabele ya mvimba. Mpi mukumba ya tata kele ya kupesa bo bima yina bo kele na yo mfunu mpi kulwatisa bo na mutindu ya mefwana. Muntu kevandaka ve ti kizitu ya kuluta yina yandi lenda nata. Bika nde mama kumona mpasi ve sambu na mwana na yandi mpi bika ve nde tata (kumona mpasi) sambu na mwana na yandi. Ba héritiers mpi kele (obligated) mutindu yina mpi. Kana bo zole ke zola kukatula mabele na kuwakana mpi na kuyindula na kati na bo, pana disumu kele ve na konso muntu na kati na bo. Mpi kana nge kezola kunwisa mwana na nge mabele na muntu yankaka, pana disumu kele ve na kupesa mbongo na mutindu ya mefwana. Beno wa Allah boma mpi beno zaba nde Allah ke monaka mambu yonso ya beno ke salaka.

وَالَّذِيْنَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُوْنَ اَزْوَاجًا يَّتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ اَرْبَعَةَ اَشْهُرٍ وَّعَشْرًا ۚ فَاِذَا بَلَغْنَ اَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْمَا فَعَلْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوْفِۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

wal-lażīna yutawaffauna minkum wa yażarūna azwājay yatarabbaṣna bi'anfusihinna arba‘ata asyhuriw wa ‘asyrā(n), fa'iżā balagna ajalahunna falā junāḥa ‘alaikum fīmā fa‘alna fī anfusihinna bil-ma‘rūf(i),wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Mpi bayina ta fwa na kati na beno mpi ta bika bankento, bika bo (ba nkento) vingila bangonda iya ti bilumbu kumi. Ebuna ntangu bo me kuma (na nsuka ya) kisambu na bo, pana disumu kele ve sambu na nge na yina me tala mambu ya bo ke kudisala na mutindu ya me fwana. Mpi Allah me zaba mambu yonso ya beno ke sala.

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْمَا عَرَّضْتُمْ بِهٖ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاۤءِ اَوْ اَكْنَنْتُمْ فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ ۗ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ سَتَذْكُرُوْنَهُنَّ وَلٰكِنْ لَّا تُوَاعِدُوْهُنَّ سِرًّا اِلَّآ اَنْ تَقُوْلُوْا قَوْلًا مَّعْرُوْفًا ەۗ وَلَا تَعْزِمُوْا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتّٰى يَبْلُغَ الْكِتٰبُ اَجَلَهٗ ۗوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوْهُ ۚوَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ حَلِيْمٌ ࣖ

wa lā junāḥa ‘alaikum fīmā ‘arraḍtum bihī min khiṭbatin-nisā'i au aknantum fī anfusikum, ‘alimallāhu annakum satażkurūnahunna wa lākil lā tuwā‘idūhunna sirran illā an taqūlū qaulam ma‘rūfā(n), wa lā ta‘zimū ‘uqdatan-nikāḥi ḥattā yablugal-kitābu ajalah(ū), wa‘lamū annallāha ya‘lamu mā fī anfusikum faḥżarūh(u), wa‘lamū annallāha gafūrun ḥalīm(un).

Mpi disumu kele ve sambu na nge na kulomba bankento yai ti innueux to kubumba (bampusa na nge) na ntima na nge. Allah zaba nde beno ta tubila bo. Kansi kusala ve kuwakana (ya kukwela) ti bo na kinsweki, katula kaka kutuba bangogo ya mbote. Mpi kusala ve kontra ya makwela na ntwala nde nsungi ya idāh kumana. Zaba nde Allah me zaba mambu ya kele na ntima na nge, yo yina beno wa yandi boma. Mpi beno zaba nde Allah kele Muntu ya ke lolulaka, ya ke wilaka bantu mawa mingi.

لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاۤءَ مَا لَمْ تَمَسُّوْهُنَّ اَوْ تَفْرِضُوْا لَهُنَّ فَرِيْضَةً ۖ وَّمَتِّعُوْهُنَّ عَلَى الْمُوْسِعِ قَدَرُهٗ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهٗ ۚ مَتَاعًا ۢبِالْمَعْرُوْفِۚ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِيْنَ

lā junāḥa ‘alaikum in ṭallaqtumun-nisā'a mā lam tamassūhunna au tafriḍū lahunna farīḍah(tan), wa matti‘ūhunna ‘alal-mūsi‘i qadaruhū wa ‘alal-muqtiri qadaruhū matā‘am bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muḥsinīn(a).

Disumu kele ve sambu na nge kana nge fwa makwela ti bankento na nge yina nge me simba ve (me kotila) to yina nge me zenga ve mbongo ya makwela na bo. Mpe beno fwete pesa bau mut'ah, na bayina kele na makuki na kutadila ngolo na bau mpe na bayina kele na makuki ve na kutadila ngolo na bau, ni yina kupesa na mutindu ya kufwana, yina kele mukumba ya bantu yina ke salaka mambu ya mbote.

وَاِنْ طَلَّقْتُمُوْهُنَّ مِنْ قَبْلِ اَنْ تَمَسُّوْهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيْضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ اِلَّآ اَنْ يَّعْفُوْنَ اَوْ يَعْفُوَا الَّذِيْ بِيَدِهٖ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ۗ وَاَنْ تَعْفُوْٓا اَقْرَبُ لِلتَّقْوٰىۗ وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa in ṭallaqtumūhunna min qabli an tamassūhunna wa qad faraḍtum lahunna farīḍatan faniṣfu mā faraḍtum illā ay ya‘fūna au ya‘fuwal-lażī biyadihī ‘uqdatun-nikāḥ(i), wa an ta‘fū aqrabu lit-taqwā, wa lā tansawul-faḍla bainakum, innallāha bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Mpe kana nge fwa makwela na bau na ntwala ya kusimba (kukota na kati), ata nge me zenga dezia Mahar, na nima (futa) ndambu ya yina nge me zenga, katula kaka kana bau (me katuka) to me katuka na muntu yina kontra ya makwela na yandi kele na maboko na bau. Kimpwanza kele pene-pene ya luzitu. Mpi kuvila ve mambote yina kele na kati na beno. Ya kieleka, Allah ke monaka mambu yonso ya beno ke salaka.

حَافِظُوْا عَلَى الصَّلَوٰتِ وَالصَّلٰوةِ الْوُسْطٰى وَقُوْمُوْا لِلّٰهِ قٰنِتِيْنَ

Ḥāfiẓū ‘alaṣ-ṣalawāti waṣ-ṣalātil-wusṭā, wa qūmū lillāhi qānitīn(a).

Kutanina bisambu yonso mpi bisambu ya wustha. Mpi sala (kisambu) sambu na Allah na luzitu yonso.

فَاِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا اَوْ رُكْبَانًا ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَّا لَمْ تَكُوْنُوْا تَعْلَمُوْنَ

fa'in khiftum farijālan au rukbānā(n), fa'iżā amintum fażkurullāha kamā ‘allamakum mā lam takūnū ta‘lamūn(a).

Kana nge ke na boma (ya kigonsa), samba ntangu nge ke tambula to ke nata kamio. Na nima kana yo me kuma na lutaninu, na nima yibuka Allah (samba), mutindu yandi me longa nge mambu ya nge zabaka ve.

وَالَّذِيْنَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُوْنَ اَزْوَاجًاۖ وَّصِيَّةً لِّاَزْوَاجِهِمْ مَّتَاعًا اِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ اِخْرَاجٍ ۚ فَاِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْ مَا فَعَلْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَّعْرُوْفٍۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

wal-lażīna yutawaffauna minkum wa yażarūna azwājā(n), waṣiyyatal li'azwājihim matā‘an ilal-ḥauli gaira ikhrāj(in), fa'in kharajna falā junāḥa ‘alaikum fī mā fa‘alna fī anfusihinna mim ma‘rūf(in), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).

Mpi bayina ta fwa na kati na beno mpi ta bika bankento, bika bo sala testament sambu na bankento na bo, (disongidila) mbongo ya lusadisu tii na mvula mosi kukonda kubasisa bo (na nzo). Kansi kana bo basika (bo mosi), pana disumu kele ve na zulu na nge (na yina me tala mambu yina) bo ke kudisalaka na mambu ya mbote. Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

وَلِلْمُطَلَّقٰتِ مَتَاعٌ ۢبِالْمَعْرُوْفِۗ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِيْنَ

wa lil-muṭallaqāti matā‘um bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muttaqīn(a).

Mpi bankento yina me fwa makwela fwete pesa bo mut’ah na mutindu ya me fwana, bonso mukumba ya muntu ya ke zitisaka Nzambi.

كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اٰيٰتِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ ࣖ

każālika yubayyinullāhu lakum āyātihī la‘allakum ta‘qilūn(a).

Mpila yina Allah ke tendudila beno baverse na yandi sambu beno bakisa.

۞ اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ خَرَجُوْا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ اُلُوْفٌ حَذَرَ الْمَوْتِۖ فَقَالَ لَهُمُ اللّٰهُ مُوْتُوْا ۗ ثُمَّ اَحْيَاهُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَذُوْ فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُوْنَ

alam tara ilal-lażīna kharajū min diyārihim wa hum ulūfun ḥażaral-maut(i), faqāla lahumullāhu mūtū, ṡumma aḥyāhum, inallāha lażū faḍlin ‘alan-nāsi wa lākinna akṡaran-nāsi lā yasykurūn(a).

Keti nge memonaka ve mafunda ya bantu yina mekatukaka na babwala na bo sambu bo kewaka boma ya lufwa? Na nima Allah tubaka na bo nde: “Beno fwa!” Na nima Allah pesaka bo luzingu. Ya kieleka, Allah ke pesaka makabu na bantu, kansi bantu mingi ke pesaka ve matondo.

وَقَاتِلُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

wa qātilū fī sabīlillāhi wa‘lamū annallāha samī‘un ‘alīm(un).

Beno nwana na nzila ya Allah, beno zaba nde Allah kele Muntu ya ke waka mambu yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

مَنْ ذَا الَّذِيْ يُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضٰعِفَهٗ لَهٗٓ اَضْعَافًا كَثِيْرَةً ۗوَاللّٰهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُۣطُۖ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَ

man żal-lażī yuqriḍullāha qarḍan ḥasanan fayuḍā‘ifahū lahū aḍ‘āfan kaṡīrah(tan), wallāhu yaqbiḍu wa yabsuṭ(u), wa ilaihi turja‘ūn(a).

Konso muntu yina ke defisa Allah mbongo ya mbote, Allah ta yika yandi mbongo mingi. Allah ke bumba mpi ke yalumunaka (madia) mpi beno ta vutuka na Yandi.

اَلَمْ تَرَ اِلَى الْمَلَاِ مِنْۢ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ مِنْۢ بَعْدِ مُوْسٰىۘ اِذْ قَالُوْا لِنَبِيٍّ لَّهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُّقَاتِلْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ۗ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ اِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ اَلَّا تُقَاتِلُوْا ۗ قَالُوْا وَمَا لَنَآ اَلَّا نُقَاتِلَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَقَدْاُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَاَبْنَاۤىِٕنَا ۗ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۗوَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢبِالظّٰلِمِيْنَ

alam tara ilal-mala'i mim banī isrā'īla mim ba‘di mūsā, iż qālū linabiyyil lahumub‘aṡ lanā malikan nuqātil fī sabīlillāh(i), qāla hal ‘asaitum in kutiba ‘alaikumul-qitālu allā tuqātilū, qālū wa mā lanā allā nuqātila fī sabīlillāhi wa qad ukhrijnā min diyārinā wa abnā'inā, falammā kutiba ‘alaihimul-qitālu tawallau illā qalīlam minhum, wallāhu ‘alīmum biẓ-ẓālimīn(a).

Keti beno monaka ve bamfumu ya bana ya Israele na nima ya lufwa ya Moize, ntangu bo tubaka na profete na bo nde: “Tula beto ntotila, beto ta nwana kibeni na nzila ya Allah.” Profete na bo vutulaka nde: "Keti yo lenda vanda nde kana yo vandaka nsiku na beno na kunwana, beno mpi ta nwana ve?" Bo vutulaka nde: «Sambu na nki beto ta nwana ve na nzila ya Allah, ntangu bo me kula beto na babwala na beto mpi (me kabwana ti) bana na beto?» Kansi ntangu bo lombaka bo bitumba, bo vutukaka nima, katula kaka bantu fioti na kati na bo. Mpi Allah me zaba mambu yonso ya bantu ya ke salaka mambu ya mbi.

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ اِنَّ اللّٰهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوْتَ مَلِكًا ۗ قَالُوْٓا اَنّٰى يَكُوْنُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ اَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِۗ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰىهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهٗ بَسْطَةً فِى الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۗ وَاللّٰهُ يُؤْتِيْ مُلْكَهٗ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

wa qāla lahum nabiyyuhum innallāha qad ba‘aṡa lakum ṭālūta malikā(n), qālū annā yakūnu lahul-mulku ‘alainā wa naḥnu aḥaqqu bil-mulki minhu wa lam yu'ta sa‘atam minal-māl(i), qāla innallāhaṣṭafāhu ‘alaikum wa zādahū basṭatan fil-‘ilmi wal-jism(i), wallāhu yu'tī mulkahū may yasyā'(u), wallāhu wāsi‘un ‘alīm(un).

Ebuna profete na bo tubaka na bo nde: “Ya kieleka, Allah me tula Talut na kuvanda ntotila na beno.” Bo vutulaka nde: "Inki mutindu Talut bakaka kimfumu na zulu na beto, ntangu beto vandaka ti nswa ya kimfumu kuluta yandi, mpi bo pesaka yandi ve kimvwama mingi?" (Mbikudi) vutulaka nde: "Allah me pona yandi (sambu na kuvanda ntotila) sambu na nge mpi yandi me pesa nge nzayilu ya kuluta mpi makuki ya nitu." Allah ke pesaka kimfumu na yandi na muntu ya yandi me zola, ye Allah kele Muntu ya ke zingaka yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ اِنَّ اٰيَةَ مُلْكِهٖٓ اَنْ يَّأْتِيَكُمُ التَّابُوْتُ فِيْهِ سَكِيْنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ اٰلُ مُوْسٰى وَاٰلُ هٰرُوْنَ تَحْمِلُهُ الْمَلٰۤىِٕكَةُ ۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ ࣖ

wa qāla lahum nabiyyuhum inna āyata mulkihī ay ya'tiyakumut-tābūtu fīhi sakīnatum mir rabbikum wa baqiyyatum mimmā taraka ālu mūsā wa ālu hārūna taḥmiluhul-malā'ikah(tu), inna fī żālika la āyatal lakum in kuntum mu'minīn(a).

Ebuna mbikudi na bo tubaka na bo nde: "Ya kieleka, kidimbu ya kimfumu na yandi kele kukwisa ya Sanduku na beno, na kati na yo kele ngemba ya me katuka na Mfumu na beno ti bima ya me bikala ya dibuta ya Moize ti ya dibuta ya Aroni, yina bawanzio nataka. Ya kieleka, na kati na yo kele ti kidimbu (ya bunene ya Allah) sambu na beno, kana beno kele bantu ya ke kwikilaka."

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوْتُ بِالْجُنُوْدِ قَالَ اِنَّ اللّٰهَ مُبْتَلِيْكُمْ بِنَهَرٍۚ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّيْۚ وَمَنْ لَّمْ يَطْعَمْهُ فَاِنَّهٗ مِنِّيْٓ اِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً ۢبِيَدِهٖ ۚ فَشَرِبُوْا مِنْهُ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۗ فَلَمَّا جَاوَزَهٗ هُوَ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗۙ قَالُوْا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوْتَ وَجُنُوْدِهٖ ۗ قَالَ الَّذِيْنَ يَظُنُّوْنَ اَنَّهُمْ مُّلٰقُوا اللّٰهِ ۙ كَمْ مِّنْ فِئَةٍ قَلِيْلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيْرَةً ۢبِاِذْنِ اللّٰهِ ۗ وَاللّٰهُ مَعَ الصّٰبِرِيْنَ

falammā faṣala ṭālūtu bil-junūd(i), qāla innallāha mubtalīkum binahar(in), faman syariba minhu falaisa minnī, wa mal lam yaṭ‘amhu fa innahū minnī illā manigtarafa gurfatam biyadih(ī), fa syaribū minhu illā qalīlam minhum, falammā jāwazahū huwa wal-lażīna āmanū ma‘ah(ū), qālū lā ṭāqata lanal-yauma bijālūta wa junūdih(ī), qālal-lażīna yaẓunnūna annahum mulāqullāh(i), kam min fi'atin qalīlatin galabat fi'atan kaṡīratam bi'iżnillāh(i), wallāhu ma‘aṣ-ṣābirīn(a).

Na yau, ntangu Talut nataka basoda na yandi, yandi tubaka nde: "Allah ta meka beno na nzadi. Yo yina, konso muntu yina ke nwa (masa na yo), yandi kele ve landi na mono. Mpi konso muntu yina ke nwa yo ve, pana yandi kele landi na mono katula kaka kana yandi me baka mwa masa na diboko na yandi." Kansi bo nwaka yo katula kaka bantu fioti na kati na bo. Ntangu yandi (Talut) ti bayina vandaka kukwikila ti yandi sabukaka nzadi, bo tubaka nde: «Beto kele diaka ve ngolo kilumbu yai na ntwala ya Jalut ti basoda na yandi». Bantu yina ke kwikilaka nde bo ta kutana ti Allah ke tuba nde: “Bimvuka ikwa ya fioti nungaka bimvuka ya nene na nswa ya Allah.” Mpi Allah kele ti bantu yina ke kangaka ntima.

وَلَمَّا بَرَزُوْا لِجَالُوْتَ وَجُنُوْدِهٖ قَالُوْا رَبَّنَآ اَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَّثَبِّتْ اَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِيْنَ ۗ

wa lammā barazū lijālūta wa junūdihī qālū rabbanā afrig ‘alainā ṣabraw wa ṡabbit aqdāmanā wanṣurnā ‘alal-qaumil-kāfirīn(a).

Mpi ntangu bo kwendaka kunwanisa Jalut ti basoda na yandi, bo sambaka nde: "Mfumu na beto, pesa beto ntima-nda, kumisa bitambi na beto ngolo mpi sadisa beto na kukutana ti bantu ya ke kwikilaka ve."

فَهَزَمُوْهُمْ بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗوَقَتَلَ دَاوٗدُ جَالُوْتَ وَاٰتٰىهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهٗ مِمَّا يَشَاۤءُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ اللّٰهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الْاَرْضُ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ ذُوْ فَضْلٍ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ

fahazamūhum bi'iżnillāh(i), wa qatala dāwūdu jālūta wa ātāhullāhul-mulka wal-ḥikmata wa ‘allamahū mimmā yasyā'(u), wa lau lā daf‘ullāhin-nāsa ba‘ḍahum biba‘ḍil lafasadatil-arḍu wa lākinnallāha żū faḍlin ‘alal-‘ālamīn(a).

Yo yina bo nungaka yandi na nswa ya Allah, mpi Dawud fwaka Jalut. Na nima Allah pesaka yandi (Dawud) kimfumu, ti mayele, mpi longaka yandi mambu ya yandi zolaka. Mpi kana Allah kutanina ve bantu yankaka ti bankaka, ntoto yai tafwa mpenza. Kansi Allah kele na nlemvo (yina yandi pesaka) na bima yonso ya lugangu.

تِلْكَ اٰيٰتُ اللّٰهِ نَتْلُوْهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ۗ وَاِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِيْنَ ۔

tilka āyātullāhi natlūhā ‘alaika bil-ḥaqq(i), wa innaka laminal-mursalīn(a).

Yai kele baverse ya Allah, Beto ke tanga yo na nge mbote-mbote mpi nge (Muhammad) kele kibeni kinati-nsangu.

۞ تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلٰى بَعْضٍۘ مِنْهُمْ مَّنْ كَلَّمَ اللّٰهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجٰتٍۗ وَاٰتَيْنَا عِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰتِ وَاَيَّدْنٰهُ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِيْنَ مِنْۢ بَعْدِهِمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ وَلٰكِنِ اخْتَلَفُوْا فَمِنْهُمْ مَّنْ اٰمَنَ وَمِنْهُمْ مَّنْ كَفَرَ ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلُوْاۗ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيْدُ ࣖ

tilkar-rusulu faḍḍalnā ba‘ḍahum ‘alā ba‘ḍ(in), minhum man kallamallāhu wa rafa‘a ba‘ḍahum darajāt(in), wa ātainā ‘īsabna maryamal-bayyināti wa ayyadnāhu birūḥil-qudus(i), wa lau syā'allāhu maqtatalal-lażīna mim ba‘dihim mim ba‘di mā jā'athumul-bayyinātu wa lākinikhtalafū fa minhum man āmana wa minhum man kafar(a), wa lau syā'allāhu maqtatalū, wa lākinnallāha yaf‘alu mā yurīd(u).

Beto me zolaka binati-nsangu ya nkaka kuluta bankaka. Na kati na bau kele ti bantu yina Allah (mbala mosi) ke solulaka ti bau mpi kele ti bantu ya nkaka ya yandi ke tombulaka na badegre mingi. Mpi Beto pesaka Yezu mwana ya Maria bimangu mingi mpi Beto kumisaka yandi ngolo na Mpeve Santu. Kana Allah zolaka, bantu na nima na bo zolaka kufwa ve muntu, na nima ya banzikisa kukumaka na bo. Kansi bo vandaka ya kuswaswana, yo yina bankaka na kati na bo kwikilaka mpi bankaka ndimaka ve. Kana Allah zolaka, bo zolaka kufwa ve muntu. Kansi Nzambi ke salaka mutindu yandi me zola.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْفِقُوْا مِمَّا رَزَقْنٰكُمْ مِّنْ قَبْلِ اَنْ يَّأْتِيَ يَوْمٌ لَّا بَيْعٌ فِيْهِ وَلَا خُلَّةٌ وَّلَا شَفَاعَةٌ ۗوَالْكٰفِرُوْنَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū anfiqū mimmā razaqnākum min qabli ay ya'tiya yaumul lā bai‘un fīhi wa lā khullatuw wa lā syafā‘ah(tun), wal-kāfirūna humuẓ-ẓālimūn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Tula ndambu ya bima ya beto me pesa nge na ntwala nde kilumbu kukwisa yina kusumba ti kuteka ta vanda diaka ve, kinduku ta vanda diaka ve mpi kusamba diaka ve. Bantu yina ke kwikilaka ve, bo kele bantu ya mbi.

اَللّٰهُ لَآ اِلٰهَ اِلَّا هُوَۚ اَلْحَيُّ الْقَيُّوْمُ ەۚ لَا تَأْخُذُهٗ سِنَةٌ وَّلَا نَوْمٌۗ لَهٗ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۗ مَنْ ذَا الَّذِيْ يَشْفَعُ عِنْدَهٗٓ اِلَّا بِاِذْنِهٖۗ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ اَيْدِيْهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْۚ وَلَا يُحِيْطُوْنَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهٖٓ اِلَّا بِمَا شَاۤءَۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَۚ وَلَا يَـُٔوْدُهٗ حِفْظُهُمَاۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيْمُ

allāhu lā ilāha illā huw(a), al-ḥayyul-qayyūm(u), lā ta'khużuhū sinatuw wa lā naum(un), lahū mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), man żal-lażī yasyfa‘u ‘indahū illā bi'iżnih(ī), ya‘lamu mā baina aidīhim wa mā khalfahum, wa lā yuḥīṭūna bisyai'im min ‘ilmihī illā bimā syā'(a), wasi‘a kursiyyuhus-samāwāti wal-arḍ(a), wa lā ya'ūduhū ḥifẓuhumā, wa huwal-‘aliyyul-‘aẓīm(u).

Allah, nzambi kele ve katula kaka Yandi. Nkwa-Ngolo Yonso, Yina ke kebaka ntangu yonso (bigangwa na yandi), ke lala ve to ke lala ve. Konso kima yina kele na zulu ti yina kele na ntoto kele ya Yandi. Muntu mosi ve lenda lomba na ndambu na yandi kukonda nswa na yandi. Yandi me zaba mambu yina kele na ntwala na bo ti yina kele na nima na bo, mpi bo me zaba kima ve na nzayilu na yandi katula kaka mambu yina yandi me zola. Kiti na yandi ya kulala me fika zulu ti ntoto. Mpi Yandi kemonaka ve mpasi na kutala bo zole, mpi Yandi kele Muntu ya Kuluta Kuzanguka, Muntu ya Kuluta Nene.

لَآ اِكْرَاهَ فِى الدِّيْنِۗ قَدْ تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَّكْفُرْ بِالطَّاغُوْتِ وَيُؤْمِنْۢ بِاللّٰهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗوَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

lā ikrāha fid-dīn(i), qat tabayyanar-rusydu minal-gayy(i), famay yakfur biṭ-ṭāgūti wa yu'mim billāhi fa qadistamsaka bil-‘urwatil-wuṡqā, lanfiṣāma lahā, wallāhu samī‘un ‘alīm(un).

Kupusa kele ve na (kukangama na) dibundu (Islam), na kieleka kele (luswaswanu) ya pwelele na kati ya nzila ya mbote ti nzila ya mbi. Konso muntu yina ke kwikila ve Tagut mpi ke kwikila na Allah, pana kieleka, yandi me simba (ngolo) nsinga ya ngolo kibeni yina ta zengana ve. Allah kele Muntu ya ke waka mambu yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

اَللّٰهُ وَلِيُّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا يُخْرِجُهُمْ مِّنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِۗ وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اَوْلِيَاۤؤُهُمُ الطَّاغُوْتُ يُخْرِجُوْنَهُمْ مِّنَ النُّوْرِ اِلَى الظُّلُمٰتِۗ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ ࣖ

allāhu waliyyul-lażīna āmanū yukhrijuhum minaẓ-ẓulumāti ilan-nūr(i), wal-lażīna kafarū auliyā'uhumuṭ-ṭāgūtu yukhrijuhum minan-nūri ilaẓ-ẓulumāt(i), ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Allah kele ntanini ya bantu ya lukwikilu. Yandi basisaka bo na mpimpa mpi nataka bo na nsemo (lukwikilu). Mpi sambu na bantu yina ke kwikilaka ve, bantu yina ke taninaka bo kele Satana, yina ke basisaka bo na nsemo mpi ke kotisaka bo na mpimpa. Bo kele bantu ya bilungi. Bo ke bikalaka na kati na yo.

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْ حَاۤجَّ اِبْرٰهٖمَ فِيْ رَبِّهٖٓ اَنْ اٰتٰىهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ ۘ اِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّيَ الَّذِيْ يُحْيٖ وَيُمِيْتُۙ قَالَ اَنَا۠ اُحْيٖ وَاُمِيْتُ ۗ قَالَ اِبْرٰهٖمُ فَاِنَّ اللّٰهَ يَأْتِيْ بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِيْ كَفَرَ ۗوَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَۚ

alam tara ilal-lażī ḥājja ibrāhīma fī rabbihī an ātāhullāhul-mulk(a), iż qāla ibrāhīmu rabbiyal-lażī yuḥyī wa yumīt(u), qāla ana uḥyī wa umīt(u), qāla ibrāhīmu fa innallāha ya'tī bisy-syamsi minal-masyriqi fa'ti bihā minal-magribi fabuhital-lażī kafar(a), wallāhu lā yahdil-qaumaẓ-ẓālimīn(a).

Keti beno monaka ve bantu yina vandaka kuswana ti Abrahami sambu na Mfumu na yandi, sambu Allah pesaka yandi kimfumu (ngolo). Ntangu Abrahami tubaka nde, “Mfumu na mono kele Muntu yina ke pesaka luzingu mpi ke fwaka,” yandi tubaka nde, “Mono lenda pesa mpi luzingu mpi ke fwaka.” Ibrahim tubaka nde: "Allah tedimisaka ntangu na esti, yo yina yandi tedimisaka yo na westi." Yo yina muntu yina ke kwikilaka ve ke vandaka na kizungu-zungu. Allah ke twadisaka ve bantu ya mbi.

اَوْ كَالَّذِيْ مَرَّ عَلٰى قَرْيَةٍ وَّهِيَ خَاوِيَةٌ عَلٰى عُرُوْشِهَاۚ قَالَ اَنّٰى يُحْيٖ هٰذِهِ اللّٰهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ فَاَمَاتَهُ اللّٰهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهٗ ۗ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۗ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا اَوْ بَعْضَ يَوْمٍۗ قَالَ بَلْ لَّبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ اِلٰى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۚ وَانْظُرْ اِلٰى حِمَارِكَۗ وَلِنَجْعَلَكَ اٰيَةً لِّلنَّاسِ وَانْظُرْ اِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوْهَا لَحْمًا ۗ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهٗ ۙ قَالَ اَعْلَمُ اَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

au kal-lażī marra ‘alā qaryatiw wa hiya khāwiyatun ‘alā ‘urūsyihā, qāla annā yuḥyī hāżihillāhu ba‘da mautihā, fa'amātahullāhu mi'ata ‘āmin ṡumma ba‘aṡah(ū), qāla kam labiṡt(a), qāla labiṡtu yauman au ba‘ḍa yaum(in), qāla bal labiṡta mi'ata ‘āmin fanẓur ilā ṭa‘āmika wa syarābika lam yatasannah, wanẓur ilā ḥimārik(a), wa linaj‘alaka āyatal lin-nāsi wanẓur ilal-‘iẓāmi kaifa nunsyizuhā ṡumma naksūhā laḥmā(n), falammā tabayyana lah(ū), qāla a‘lamu annallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

To bonso muntu ya ke luta na insi yina (banzo) na yo me bwa sambu na kufika (mabulu ya) baludi, yandi ke tuba nde, "Inki mutindu Allah me vutula (insi) yai na nima ya kufwa na yo?" Na nima Allah fwaka yandi (muntu yina) na nsungi ya bamvula nkama, na nima yandi futumunaka yandi (vutulaka yandi na luzingu) diaka. Mpi (Allah) yulaka nde: «Nge ta bikala (awa) tii nki ntangu?» Yandi (muntu) vutulaka, "Mu ke bikala (awa) kilumbu mosi to ndambu ya kilumbu." Allah tubaka nde: "Ve! Nge me zinga bamvula nkama. Tala madia ti malafu na nge yina me soba ve, kansi tala mpunda na nge (yina me kuma mikwa). Mpi sambu Beto kumisa nge kidimbu ya ngolo na beto sambu na bantu. Tala mikwa (ya mpunda), mutindu Beto ke tula yo diaka kisika mosi, na nima Beto ke lwatisa yo musuni." Yo yina ntangu yo kumaka pwelele na yandi, yandi tubaka nde: “Mono zaba nde Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya mambu yonso.”

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّ اَرِنِيْ كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتٰىۗ قَالَ اَوَلَمْ تُؤْمِنْ ۗقَالَ بَلٰى وَلٰكِنْ لِّيَطْمَىِٕنَّ قَلْبِيْ ۗقَالَ فَخُذْ اَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ اِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلٰى كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِيْنَكَ سَعْيًا ۗوَاعْلَمْ اَنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ ࣖ

wa iż qāla ibrāhīmu rabbi arinī kaifa tuḥyil-mautā, qāla awalam tu'min, qāla balā wa lākil liyaṭma'inna qalbī, qāla fakhuż arba‘atam minaṭ-ṭairi faṣurhunna ilaika ṡummaj‘al ‘alā kulli jabalim minhunna juz'an ṡummad‘uhunna ya'tīnaka sa‘yā(n), wa‘lam annallāha ‘azīzun ḥakīm(un).

Mpi (yibuka) ntangu Abrahami tubaka nde: “O Mfumu na mono, songa mono mutindu nge ke pesaka luzingu na bafwa.” Allah tubaka nde: “Keti beno ke kwikila ntete ve?” Yandi (Ibrahim) vutulaka nde: "Mono ke kwikila, kansi sambu ntima na mono kuvanda pima (kukangama)." Yandi (Allah) tubaka nde: "Na nima baka bandeke iya, na nima zenga yo, na nima tula kitini mosi na konso ngumba, na nima binga yo, yo ta kwisa na nge mbala mosi." Zaba nde Allah kele ngolo yonso, mayele yonso.

مَثَلُ الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ اَنْۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِيْ كُلِّ سُنْۢبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَاللّٰهُ يُضٰعِفُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ

maṡalul-lażīna yunfiqūna amwālahum fī sabīlillāhi kamaṡali ḥabbatin ambatat sab‘a sanābila fī kulli sumbulatim mi'atu ḥabbah(tin), wallāhu yuḍā‘ifu limay yasyā'(u), wallāhu wāsi‘un ‘alīm(un).

Kingana ya muntu yina ke lutisa kimvwama na yandi na nzila ya Allah kele bonso mbuma yina ke yela banti nsambwadi, na konso nti kele ti bankeni nkama. Allah ke kumisaka mingi sambu na muntu ya yandi me zola, ye Allah kele Muntu ya ke zingaka yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

اَلَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُوْنَ مَآ اَنْفَقُوْا مَنًّا وَّلَآ اَذًىۙ لَّهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

allażīna yunfiqūna amwālahum fī sabīlillāhi ṡumma lā yutbi‘ūna mā anfaqū mannaw wa lā ażā(n), lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Bantu yina ke lutisa kimvwama na bo na nzila ya Allah, na nima bo ke kwenda ve ti kima yina bo ke pesa na kubingaka yo bazina mpi na kupesa mpasi (mawi ya muntu yina ke baka yo), bo ta baka lufutu na Mfumu na bo. Boma kele ve na kati na bo mpi bo ke waka ve mawa.

۞ قَوْلٌ مَّعْرُوْفٌ وَّمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّنْ صَدَقَةٍ يَّتْبَعُهَآ اَذًى ۗ وَاللّٰهُ غَنِيٌّ حَلِيْمٌ

qaulum ma‘rūfuw wa magfiratun khairum min ṣadaqatiy yatba‘uhā ażā(n), wallāhu ganiyyun ḥalīm(un).

Bangogo ya mbote mpi kulolula kele mbote kuluta makabu ya mawa yina kekwendaka nzila mosi ti mambu ya kepesaka mpasi. Allah kele Mvwama ya kuluta, Muntu ya kuluta kulolula.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُبْطِلُوْا صَدَقٰتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْاَذٰىۙ كَالَّذِيْ يُنْفِقُ مَالَهٗ رِئَاۤءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ فَمَثَلُهٗ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَاَصَابَهٗ وَابِلٌ فَتَرَكَهٗ صَلْدًا ۗ لَا يَقْدِرُوْنَ عَلٰى شَيْءٍ مِّمَّا كَسَبُوْا ۗ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tubṭilū ṣadaqātikum bil-manni wal-ażā, kal-lażī yunfiqu mālahū ri'ā'an-nāsi wa lā yu'minu billāhi wal-yaumil-ākhir(i), fa maṡaluhū kamaṡali ṣafwānin ‘alaihi turābun fa'aṣābahū wābilun fatarakahū ṣaldā(n), lā yaqdirūna ‘alā syai'im mimmā kasabū, wallāhu lā yahdil-qaumal-kāfirīn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kubebisa ve makabu na nge ya mawa na kutubilaka yo mpi na kupesa mpasi (mawi ya muntu ya ke baka yo), bonso muntu yina ke pesa kimvwama na yandi sambu yandi ke kudimonisa na bantu mpi yandi ke kwikila ve na Allah mpi na Kilumbu ya Nsuka. Mbandu (ya muntu yina) kele bonso ditadi ya petepete ya kele ti putulu na zulu na yo, na nima kana mvula ya ngolo kebwa na zulu ya ditadi yina, ditadi yango kebikala dyaka petepete. Bo ke bakaka ve ata kima mosi na mambu yina bo ke salaka. Mpi Allah ke twadisaka ve bantu ya ke kwikilaka ve.

وَمَثَلُ الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاۤءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ وَتَثْبِيْتًا مِّنْ اَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍۢ بِرَبْوَةٍ اَصَابَهَا وَابِلٌ فَاٰتَتْ اُكُلَهَا ضِعْفَيْنِۚ فَاِنْ لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ ۗوَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

wa maṡalul-lażīna yunfiqūna amwālahumubtigā'a marḍātillāhi wa taṡbītam min anfusihim kamaṡali jannatim birabwatin aṣābahā wābilun fa'ātat ukulahā ḍi‘fain(i), fa'illam yuṣibhā wābilun faṭall(un), wallāhu bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Mpi kingana ya bantu yina ke basisaka kimvwama na bo sambu na kusosa kundimama na Allah mpi sambu na kukumisa mioyo na bo ngolo, kele bonso kilanga yina kele na zulu ya ngumba yina mvula ya ngolo ke losaka masa, na nima kilanga yina ke butaka bambuma mbala zole. Kana mvula ya ngolo ke pesa yo ve masa, pana malulu (ata yo me fwana). Allah ke monaka mambu yonso ya beno ke salaka.

اَيَوَدُّ اَحَدُكُمْ اَنْ تَكُوْنَ لَهٗ جَنَّةٌ مِّنْ نَّخِيْلٍ وَّاَعْنَابٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُۙ لَهٗ فِيْهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۙ وَاَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهٗ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاۤءُۚ فَاَصَابَهَآ اِعْصَارٌ فِيْهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَ ࣖ

ayawaddu aḥadukum an takūna lahū jannatum min nakhīliw wa a‘nābin tajrī min taḥtihal-anhār(u), lahū fīhā min kulliṡ-ṡamarāt(i), wa aṣābahul-kibaru wa lahū żurriyyatun ḍu‘afā'(u), fa'aṣābahā i‘ṣārun fīhi nārun faḥtaraqat, każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).

Keti kele ti muntu mosi na kati na beno yina tazola kuvanda ti kilanga ya bambuma ya badati mpi ya vinu yina banzadi kebasikaka na nsi na yo, kisika yandi kevandaka ti bambuma ya mitindu yonso, na nima kimununu na yandi kekwisaka ntangu yandi kevandaka ti bana fyoti? Na nima, mupepe ya ngolo yina vandaka ti tiya bulaka kilanga yina, yo yina yo bakaka tiya. Mpila yina Allah ke tendudila beno baverse na yandi sambu beno yindula yo.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْفِقُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّآ اَخْرَجْنَا لَكُمْ مِّنَ الْاَرْضِ ۗ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيْثَ مِنْهُ تُنْفِقُوْنَ وَلَسْتُمْ بِاٰخِذِيْهِ اِلَّآ اَنْ تُغْمِضُوْا فِيْهِ ۗ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ حَمِيْدٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū anfiqū min ṭayyibāti mā kasabtum wa mimmā akhrajnā lakum minal-arḍ(i), wa lā tayammamul-khabīṡa minhu tunfiqūna wa lastum bi'ākhiżīhi illā an tugmiḍū fīh(i), wa‘lamū annallāha ganiyyun ḥamīd(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno lutisa ndambu ya mbuma ya bikesa na beno ya mbote ti ndambu ya yina Beto kebasisaka na ntoto sambu na beno. Kupona ve kima ya mbi ya kupesa na nganda, na ntangu nge mosi kezola ve kubaka yau katula kaka ti nsuki ya kukangama (ya kukonda luzolo) na ndambu na yau. Mpi beno zaba nde Allah kele Mvwama, Muntu ya Lukumu.

اَلشَّيْطٰنُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاۤءِ ۚ وَاللّٰهُ يَعِدُكُمْ مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللّٰهُ وَاسِعٌ عَلِيْمٌ ۖ

asy-syaiṭānu ya‘idukumul-faqra wa ya'murukum bil-faḥsyā'(i), wallāhu ya‘idukum magfiratam minhu wa faḍlā(n), wallāhu wāsi'un ‘alīm(un).

Satana ke sila nge kinsukami mpi ke pesa nge ntuma ya kusala mambu ya nzanzi (mambu ya kuyituka), na ntangu yina Allah ke sila nge ndolula mpi makabu na yandi. Mpi Allah kele Muntu ya ke zingaka yonso, Muntu ya ke zabaka mambu yonso.

يُّؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَّشَاۤءُ ۚ وَمَنْ يُّؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوْتِيَ خَيْرًا كَثِيْرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ اِلَّآ اُولُوا الْاَلْبَابِ

yu'til-ḥikmata may yasyā'(u), wa may yu'tal-ḥikmata faqad ūtiya khairan kaṡīrā(n), wa mā yażżakkaru ilā ulul-albāb(i).

Yandi ke pesaka mayele na muntu yina yandi me zola. Konso muntu yina bo me pesa mayele, ya kieleka bo me pesa yandi mambote mingi. Mpi muntu mosi ve lenda baka dilongi katula kaka bantu yina kele ti mabanza ya mbote.

وَمَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ نَّفَقَةٍ اَوْ نَذَرْتُمْ مِّنْ نَّذْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُهٗ ۗ وَمَا لِلظّٰلِمِيْنَ مِنْ اَنْصَارٍ

wa mā anfaqtum min nafaqatin au nażartum min nażrin fa innallāha ya‘lamuh(ū), wa mā liẓ-ẓālimīna min anṣār(in).

Mpi konso makabu ya beno ke pesa to konso lusilu ya beno ke sila, pana kieleka, Allah me zaba yo. Mpi nsadisi kele ve sambu na bantu ya kukonda lunungu .

اِنْ تُبْدُوا الصَّدَقٰتِ فَنِعِمَّا هِيَۚ وَاِنْ تُخْفُوْهَا وَتُؤْتُوْهَا الْفُقَرَاۤءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۗ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِّنْ سَيِّاٰتِكُمْ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

in tubduṣ-ṣadaqāti fani‘immā hiy(a), wa in tukhfūhā wa tu'tūhal-fuqarā'a fahuwa khairul lakum, wa yukaffiru ‘ankum min sayyi'ātikum, wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Kana nge ke monisa mawa na nge, pana yo kele mbote. Mpi kana beno bumba yo mpi beno pesa yo na bansukami, pana yo kele mbote sambu na beno mpi Allah ta katula bifu na beno ya nkaka. Mpi Allah me zaba mambu ya beno ke sala.

۞ لَيْسَ عَلَيْكَ هُدٰىهُمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ فَلِاَنْفُسِكُمْ ۗوَمَا تُنْفِقُوْنَ اِلَّا ابْتِغَاۤءَ وَجْهِ اللّٰهِ ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ يُّوَفَّ اِلَيْكُمْ وَاَنْتُمْ لَا تُظْلَمُوْنَ

laisa ‘alaika hudāhum wa lākinnallāha yahdī may yasyā'(u), wa mā tunfiqū min khairin fa li'anfusikum, wa mā tunfiqūna illabtigā'a wajhillāh(i), wa mā tunfiqū min khairiy yuwaffa ilaikum wa antum lā tuẓlamūn(a).

Yo kele ve kisalu na nge (Muhammad) na kutwadisa bo, kansi yo kele Allah muntu ke twadisaka muntu ya yandi me zola. Konso kimvwama yina nge ke pesa, yo kele sambu na nge mosi. Mpi kupesa ve infaq katula kaka kana nge sosa kundimama na Allah. Mpi ata kimvwama ya nge ke tula, bo ta pesa nge kibeni (lufutu) na mvimba na yo mpi bo ta sala nge mbi ve (mbi).

لِلْفُقَرَاۤءِ الَّذِيْنَ اُحْصِرُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ لَا يَسْتَطِيْعُوْنَ ضَرْبًا فِى الْاَرْضِۖ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ اَغْنِيَاۤءَ مِنَ التَّعَفُّفِۚ تَعْرِفُهُمْ بِسِيْمٰهُمْۚ لَا يَسْـَٔلُوْنَ النَّاسَ اِلْحَافًا ۗوَمَا تُنْفِقُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ ࣖ

lil-fuqarā'il-lażīna uḥṣirū fī sabīlillāhi lā yastaṭī‘ūna ḍarban fil-arḍi yaḥsabuhumul-jāhilu agniyā'a minat-ta‘affuf(i), ta‘rifuhum bisīmāhum, lā yas'alūnan-nāsa ilḥāfā(n), wa mā tunfiqū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).

(Mambu ya beno ke basisa) kele sambu na bansukami yina ke kangamaka (na bikesa na bo sambu na jihad) na nzila ya Allah, na mpila nde bo ke kuka ve kusala bikesa na ntoto; (bantu ya nkaka) yina me zaba ve, ke yindula nde bo kele bantu ya mvwama sambu bo ke kuditanina (na kulomba-lomba). Nge (Muhammad) zaba bo na bikalulu na bo, bo ke lombaka ve na kingolo-ngolo na bantu ya nkaka. Ata beno tula kimvwama ya mbote ya nki mutindu, ya kieleka, Allah me zaba mambu yonso.

اَلَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَّعَلَانِيَةً فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

allażīna yunfiqūna amwālahum bil-laili wan-nahāri sirraw wa ‘alāniyatan falahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Bantu yina ke lutisaka kimvwama na bo mpimpa ti mwini (na kinsweki to na meso ya bantu yonso), bo ta vanda ti lufutu na bo na Mfumu na bo. Boma kele ve na kati na bo mpi bo ke waka ve mawa.

اَلَّذِيْنَ يَأْكُلُوْنَ الرِّبٰوا لَا يَقُوْمُوْنَ اِلَّا كَمَا يَقُوْمُ الَّذِيْ يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطٰنُ مِنَ الْمَسِّۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ قَالُوْٓا اِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبٰواۘ وَاَحَلَّ اللّٰهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبٰواۗ فَمَنْ جَاۤءَهٗ مَوْعِظَةٌ مِّنْ رَّبِّهٖ فَانْتَهٰى فَلَهٗ مَا سَلَفَۗ وَاَمْرُهٗٓ اِلَى اللّٰهِ ۗ وَمَنْ عَادَ فَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِ ۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

allażīna ya'kulūnar-ribā lā yaqūmūna illā kamā yaqūmul-lażī yatakhabbaṭuhusy-syaiṭānu minal-mass(i), żālika bi'annahum qālū innamal-bai‘u miṡlur-ribā, wa aḥallallāhul-bai‘a wa ḥarramar-ribā, faman jā'ahū mau‘iẓatum mir rabbihī fantahā falahū mā salaf(a), wa amruhū ilallāh(i), wa man ‘āda fa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).

Bantu yina ke diaka ntalu ya mbongo lenda telama ve kansi bo kele bonso bantu yina bademo me yala sambu bo kele bazoba. Yo kele mutindu yina sambu bo ke tubaka nde kusumba mpi kuteka kele kiteso mosi ti ntalu ya mbongo. Ata Allah me pesa nswa ya kusumba ti kuteka mpi kubuyisa ntalu ya mbongo. Konso muntu yina me baka lukebisu ya Mfumu na yandi, na nima yandi me yambula, na nima yina yandi me baka ntete ke kuma ya yandi mpi mambu na yandi (kele na) Allah. Konso muntu yina ta vutukila yo, pana bo kele bantu ya bilungi, bo ta bikala kuna kimakulu.

يَمْحَقُ اللّٰهُ الرِّبٰوا وَيُرْبِى الصَّدَقٰتِ ۗ وَاللّٰهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ اَثِيْمٍ

yamḥaqullāhur-ribā wa yurbiṣ-ṣadaqāt(i), wallāhu lā yuḥibbu kulla kaffārin aṡīm(in).

Allah ke fwaka ntalu ya mbongo mpi ke kumisaka makabu ya mawa mvwama. Allah ke zolaka ve muntu yina ke bikala na kukonda kukwikila mpi ke baluka-baluka na masumu.

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتَوُا الزَّكٰوةَ لَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

innal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti wa aqāmuṣ-ṣalāta wa ātuz-zakāta lahum ajruhum ‘inda rabbihim, wa lā khaufun ‘alaihim wa lā hum yaḥzanūn(a).

Ya kieleka, bantu yina ke kwikilaka, ke salaka bisalu ya mbote, ke salaka bisambu mpi ke futaka zakat, bo ta vanda ti lufutu na bo na Mfumu na bo. Boma kele ve na kati na bo mpi bo ke waka ve mawa.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَذَرُوْا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبٰوٓا اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanuttaqullāha wa żarū mā baqiya minar-ribā in kuntum mu'minīn(a).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Boma Allah mpi bika mbongo ya nsuka ya me bikala (yina bo me vukisaka ve) kana nge kele muntu ya ke kwikilaka.

فَاِنْ لَّمْ تَفْعَلُوْا فَأْذَنُوْا بِحَرْبٍ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖۚ وَاِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوْسُ اَمْوَالِكُمْۚ لَا تَظْلِمُوْنَ وَلَا تُظْلَمُوْنَ

fa'illam taf‘alū fa'żanū biḥarbim minallāhi wa rasūlih(ī), wa in tubtum falakum ru'ūsu amwālikum, lā taẓlimūna wa lā tuẓlamūn(a).

Kana beno sala ve mutindu yina, ebuna beno zabisa mvita ya me katuka na Allah ti Ntumwa na yandi. Kansi kana nge balula ntima, pana nge kele ti nswa ya kubaka mbongo ya kimvwama na nge. Nge me sala mbi ve (mbi) mpi bo me sala nge mbi ve (mbi).

وَاِنْ كَانَ ذُوْ عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ اِلٰى مَيْسَرَةٍ ۗ وَاَنْ تَصَدَّقُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

wa in kāna żū ‘usratin fanaẓiratun ilā maisarah(tin), wa an taṣaddaqū khairul lakum in kuntum ta‘lamūn(a).

Mpe kana (muntu yina kele na mfuka) kele na mpasi, na nima pesa yandi ntangu ya nlemvo tii kuna yandi ta mona lusadisu. Mpi kana beno ke pesa makabu ya mawa, yo kele mbote sambu na beno, kana beno zaba.

وَاتَّقُوْا يَوْمًا تُرْجَعُوْنَ فِيْهِ اِلَى اللّٰهِ ۗثُمَّ تُوَفّٰى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُوْنَ ࣖ

wattaqū yauman turja‘ūna fīhi ilallāh(i), ṡumma tuwaffā kullu nafsim mā kasabat wa hum lā yuẓlamūn(a).

Mpi beno wa boma ya kilumbu (yina) beno yonso ta vutuka na Allah. Na nima, bo ke pesaka konso muntu lufutu ya kukuka na kutadila mambu yina yandi me sala, mpi bo ke sala yandi mbi ve (beno sala yandi mbi).

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ اِلٰٓى اَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوْهُۗ وَلْيَكْتُبْ بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌۢ بِالْعَدْلِۖ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ اَنْ يَّكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللّٰهُ فَلْيَكْتُبْۚ وَلْيُمْلِلِ الَّذِيْ عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْـًٔاۗ فَاِنْ كَانَ الَّذِيْ عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيْهًا اَوْ ضَعِيْفًا اَوْ لَا يَسْتَطِيْعُ اَنْ يُّمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهٗ بِالْعَدْلِۗ وَاسْتَشْهِدُوْا شَهِيْدَيْنِ مِنْ رِّجَالِكُمْۚ فَاِنْ لَّمْ يَكُوْنَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَّامْرَاَتٰنِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَۤاءِ اَنْ تَضِلَّ اِحْدٰىهُمَا فَتُذَكِّرَ اِحْدٰىهُمَا الْاُخْرٰىۗ وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَۤاءُ اِذَا مَا دُعُوْا ۗ وَلَا تَسْـَٔمُوْٓا اَنْ تَكْتُبُوْهُ صَغِيْرًا اَوْ كَبِيْرًا اِلٰٓى اَجَلِهٖۗ ذٰلِكُمْ اَقْسَطُ عِنْدَ اللّٰهِ وَاَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَاَدْنٰىٓ اَلَّا تَرْتَابُوْٓا اِلَّآ اَنْ تَكُوْنَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيْرُوْنَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ اَلَّا تَكْتُبُوْهَاۗ وَاَشْهِدُوْٓا اِذَا تَبَايَعْتُمْ ۖ وَلَا يُضَاۤرَّ كَاتِبٌ وَّلَا شَهِيْدٌ ەۗ وَاِنْ تَفْعَلُوْا فَاِنَّهٗ فُسُوْقٌۢ بِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗ وَيُعَلِّمُكُمُ اللّٰهُ ۗ وَاللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ

yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā tadāyantum bidainin ilā ajalim musamman faktubūh(u), walyaktub bainakum kātibum bil-‘adl(i), wa lā ya'ba kātibun ay yaktuba kamā ‘allamahullāhu falyaktub, walyumlilil-lażī ‘alaihil-ḥaqqu walyattaqillāha rabbahū wa lā yabkhas minhu syai'ā(n), fa'in kānal-lażī ‘alaihil-ḥaqqu safīhan au ḍa‘īfan au lā yastaṭī‘u ay yumilla huwa falyumlil waliyyuhū bil-‘adl(i), wastasyhidū syahīdaini mir rijāliūkum, fa'illam yakūnā rajulaini farajuluw wamra'atāni mimman tarḍauna minasy-syuhadā'i an taḍilla iḥdāhumā fatużakkira iḥdāhumal-ukhrā, wa lā ya'basy-syuhadā'u iżā mā du‘ū, wa lā tas'amū an taktubūhu ṣagīran au kabīran ilā ajalih(ī), żālikum aqsaṭu ‘indallāhi wa aqwamu lisy-syahādati wa adnā allā tartābū illā an takūna tijāratan ḥāḍiratan tudīrūnahā bainakum falaisa ‘alaikum junāḥun allā taktubūhā, wa asyhidū iżā tabāya‘tum, wa lā yuḍārra kātibuw wa lā syahīd(un), wa in taf‘alū fa'innahū fusūqum bikum, wattaqullāh(a), wa yu‘allimukumullāh(u), wallāhu bikulli syai'in ‘alīm(un).

O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana nge kele ti bamfuka mpi bima yina nge fwete futa na nsungi mosi buna, nge fwete sonika yo. Mpi bika nsoniki mosi na kati na beno kusonika yo mbote. Bika nsoniki kubuya ve kusonika yo mutindu Allah me longa yandi, yo yina bika yandi sonika yo. Mpi bika muntu yina kele na mfuka na yo kupesa dictation, mpi bika yandi wa Allah boma, Mfumu na yandi, mpi bika yandi katula kima ve na kati na yo. Kana muntu ya mfuka kele muntu ya kukonda mayele to ya kulemba (na kikalulu na yandi), to ya kukonda ngolo ya kudidikta, pana bika muntu ya ke taninaka yandi kudidikta yo mbote. Beno ta kimbangi ti bambangi zole ya babakala na kati na beno. Kana (bambangi) ya babakala zole kele ve, pana (lenda vanda) bakala mosi ti bankento zole na kati ya bantu ya nge ke zolaka na kati ya bambangi (yina kele), na mpila nde kana mosi me vila, yankaka kuyibusa yandi. Mpi kubika ve nde bambangi kubuya kana bo binga bo. Mpe kulemba ve na kusonika yau, samu na dati ya nsuka, ata (mfuka) kele fioti to nene. Yau kele lunungu mingi na meso ya Allah, yau lenda kukumisa ngolo kimbangi mingi, ye pene-pene ya ntembe, katula kaka kana yau kele mumbongo ya mbongo ya bo me sala na kati na beno, pana disumu kele ve sambu na beno kana beno sonika yo ve. Mpe baka bambangi ntangu nge ke sumba mpe kuteka, mpe kupesa ve mambu mpasi na nsoniki to na bambangi. Kana nge sala (yina), pana ya kieleka, yo kele diambu ya mbi na ndambu na nge. Mpi beno wa Allah boma, Allah ke longa beno, ye Allah me zaba mambu yonso.

۞ وَاِنْ كُنْتُمْ عَلٰى سَفَرٍ وَّلَمْ تَجِدُوْا كَاتِبًا فَرِهٰنٌ مَّقْبُوْضَةٌ ۗفَاِنْ اَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِى اؤْتُمِنَ اَمَانَتَهٗ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَۗ وَمَنْ يَّكْتُمْهَا فَاِنَّهٗٓ اٰثِمٌ قَلْبُهٗ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ عَلِيْمٌ ࣖ

wa in kuntum ‘alā safariw wa lam tajidū kātiban fa riḥānum maqbūḍah(tun), fa'in amina ba‘ḍukum ba‘ḍan falyu'addil-lażi'tumina amānatahū walyattaqillāha rabbah(ū), wa lā taktumusy syahādah(ta), wa may yaktumhā fa'innahū āṡimun qalbuh(ū), wallāhu bimā ta‘malūna ‘alīm(un).

Mpe kana nge me mona ve nsoniki na nzietolo na nge, na ntangu yina nge fuana vuanda na garantie. Kansi, kana bankaka na kati na beno ke tula ntima na bantu ya nkaka, bika bantu ya bo ke tudila ntima kulungisa kiyeka na bo (mfuka) mpi bika bo wa Allah, Mfumu na bo boma. Mpi kubumba ve kimbangi na nge, sambu konso muntu yina ke bumba yo, ya kieleka, ntima na yandi kele mvindu (masumu). Allah me zaba mambu yonso ya beno ke sala.

لِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ ۗ وَاِنْ تُبْدُوْا مَا فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ اَوْ تُخْفُوْهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللّٰهُ ۗ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

lillāhi mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), wa in tubdū mā fī anfusikum au tukhfūhu yuḥāsibkum bihillāh(u), fayagfiru limay yasyā'u wa yu‘ażżibu may yasyā'(u), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Bima yonso ya kele na zulu ti bima yonso ya kele na ntoto kele ya Allah. Kana nge zabisa mambu ya kele na ntima na nge to mambu ya nge me bumba, Allah ta baka yo kibeni na ntwala (na yina me tala diambu yina) sambu na nge. Yandi ke lolulaka muntu yina yandi me zola mpi ke pesaka ndola na muntu yina yandi me zola. Allah kele Nkwa-Ngolo Yonso na zulu ya bima yonso.

اٰمَنَ الرَّسُوْلُ بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْهِ مِنْ رَّبِّهٖ وَالْمُؤْمِنُوْنَۗ كُلٌّ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَمَلٰۤىِٕكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖۗ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ اَحَدٍ مِّنْ رُّسُلِهٖ ۗ وَقَالُوْا سَمِعْنَا وَاَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَاِلَيْكَ الْمَصِيْرُ

Āmanar-rasūlu bimā unzila ilaihi mir rabbihī wal-mu'minūn(a), kullun āmana billāhi wa malā'ikatihī wa kutubihī wa rusulih(ī), lā nufarriqu baina aḥadim mir rusulih(ī), wa qālū sami‘nā wa aṭa‘nā, gufrānaka rabbanā wa ilaikal-maṣīr(u).

Ntumwa (Muhammad) vandaka kukwikila na mambu yina bo songaka yandi (Quran) na Mfumu na yandi, mpi bantu yina ke kwikilaka mpi ke kwikilaka mutindu mosi. Bantu yonso ke kwikilaka na Allah, na bawanzio na yandi, na mikanda na yandi ti na binati-nsangu na yandi. (Bo tubaka nde) "Beto ke sala ve luswaswanu na kati ya ata muntu mosi na kati ya binati-nsangu na yandi." Bo tubaka nde: "Beto waka mpi beto lemfukaka. Lolula beto Mfumu na beto, mpi beto ke vutuka na Nge."

لَا يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَا ۗ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ اِنْ نَّسِيْنَآ اَوْ اَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ اِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهٗ عَلَى الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهٖۚ وَاعْفُ عَنَّاۗ وَاغْفِرْ لَنَاۗ وَارْحَمْنَا ۗ اَنْتَ مَوْلٰىنَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكٰفِرِيْنَ ࣖ

lā yukallifullāhu nafsan illā wus‘ahā, lahā mā kasabat wa ‘alaihā maktasabat, rabbanā lā tu'ākhiżnā in nasīnā au akhṭa'nā, rabbanā wa lā taḥmil ‘alainā iṣran kamā ḥamaltahū ‘alal-lażīna min qablinā, rabbanā wa lā tuḥammilnā mā lā ṭāqata lanā bih(ī), wa‘fu ‘annā, wagfir lanā, warḥamnā, anta maulānā fanṣurnā ‘alal qaumil-kāfirīn(a).

Allah ke tula ve kizitu na muntu katula kaka na kutadila ngolo na yandi. Yandi ke bakaka (lufutu) na (kikalulu ya mbote) yina yandi ke salaka mpi yandi ke bakaka (mpasi) na (mambu ya mbi) yina yandi ke salaka. (Bo sambaka), "O Mfumu na beto, kupesa beto ndola ve kana beto me vila to beto me sala kifu. O Mfumu na beto, kupesa beto ve kizitu ya ngolo mutindu nge tulaka na zulu ya bantu yina vandaka na ntwala na beto. O Mfumu na beto, kupesa beto ve mambu ya beto lenda nata ve. Lolula beto, lolula beto, mpi wila beto mawa. Nge kele luse na beto muntu ya ke taninaka beto, yo yina sadisa beto."