Qari
Murottal Audio
حٰمۤ ۚ
Ḥā mīm.
Ha Mim
تَنْزِيْلُ الْكِتٰبِ مِنَ اللّٰهِ الْعَزِيْزِ الْحَكِيْمِ
tanzīlul-kitābi minallāhil-‘azīzil-ḥakīm(i).
(Oyo) buku oyo ebimaki epai ya Allah, Mozwi-ya-Nguya-Nyonso, Moyekoli-Nyonso.
اِنَّ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّلْمُؤْمِنِيْنَۗ
inna fis-samāwāti wal-arḍi la'āyātil lil-mu'minīn(a).
Ya solo, na lola pe na mabele ezali vraiment na bilembo (ya bonene ya Allah) pona bandimi.
وَفِيْ خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَاۤبَّةٍ اٰيٰتٌ لِّقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَۙ
wa fī khalqikum wa mā yabuṡṡu min dābbatin āyātul liqaumiy yūqinūn(a).
Mpe na bokeli na bino mpe na bikelamu ya bomoi oyo ezali kotambola oyo epalangani (na mabele) ezali na bilembo (ya bonene ya Nzambe (Allah) mpo na bato oyo bandimaka, .
وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ مِنْ رِّزْقٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَتَصْرِيْفِ الرِّيٰحِ اٰيٰتٌ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
wakhtilāfil-laili wan-nahāri wa mā anzalallāhu minas-samā'i mir rizqin fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā wa taṣrīfir-riyāḥi āyātul liqaumiy ya‘qilūn(a).
Mpe na bolandi ya butu mpe moi, mpe na mbula oyo Nzambe (Allah) akitisaka uta na lola, na yango kosekwisa mabele nsima ya liwa na yango; mpe na mbongwana ya mipepe ezali bilembo mpo na bato oyo basosoli.
تِلْكَ اٰيٰتُ اللّٰهِ نَتْلُوْهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّۚ فَبِاَيِّ حَدِيْثٍۢ بَعْدَ اللّٰهِ وَاٰيٰتِهٖ يُؤْمِنُوْنَ
tilka āyātullāhi natlūhā ‘alaika bil-ḥaqq(i), fa bi'ayyi ḥadīṡim ba‘dallāhi wa āyātihī yu'minūn(a).
Oyo ezali ba versets ya Allah oyo tozali kotanga na bino na bosolo; sima na maloba nini mosusu bakondima sima ya Allah pe ba versets na Ye.
وَيْلٌ لِّكُلِّ اَفَّاكٍ اَثِيْمٍۙ
wailul likulli affākin aṡīm(in).
Mawa na moto nyonso oyo akosaka mpe asalaka masumu mingi, .
يَّسْمَعُ اٰيٰتِ اللّٰهِ تُتْلٰى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِرًا كَاَنْ لَّمْ يَسْمَعْهَاۚ فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ اَلِيْمٍ
yasma‘u āyātillāhi tutlā ‘alaihi ṡumma yuṣirru mustakbiran ka'allam yasma‘hā, fa basysyirhu bi‘ażābin alīm(in).
(Elingi koloba) oyo ayokaka ba versets ya Allah tango bazotanga yango, kasi atikali na lolendo lokola nde ayokaki yango te. Na yango, kebisa ye mpo na minyoko moko ya mpasi.
وَاِذَا عَلِمَ مِنْ اٰيٰتِنَا شَيْـًٔا ۨاتَّخَذَهَا هُزُوًاۗ اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِيْنٌۗ
wa iżā ‘alima min āyātinā syai'anittakhażahā huzuwā(n), ulā'ika lahum ‘ażābum muhīn(un).
Mpe soki ayebi mwa moke na ntina ya ba versets na Biso, wana (ba versets wana) esalemi maseki na yango. Bango nde bakozwa etumbu ya soni.
مِنْ وَّرَاۤىِٕهِمْ جَهَنَّمُ ۚوَلَا يُغْنِيْ عَنْهُمْ مَّا كَسَبُوْا شَيْـًٔا وَّلَا مَا اتَّخَذُوْا مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ اَوْلِيَاۤءَۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيْمٌۗ
miw warā'ihim jahannam(u), wa lā yugnī ‘anhum mā kasabū syai'aw wa lā mattakhażū min dūnillāhi auliyā'(a), wa lahum ‘ażābun ‘aẓīm(un).
Liboso na bango ezali lifelo mpe lifelo ekozala na tina te mpo na bango ata moke te oyo basali, mpe ekozala (na ntina) te oyo basali (bango) babateli mosusu longola se Allah. Mpe bakozwa etumbu monene.
هٰذَا هُدًىۚ وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِاٰيٰتِ رَبِّهِمْ لَهُمْ عَذَابٌ مِّنْ رِّجْزٍ اَلِيْمٌ ࣖ
hāżā hudā(n), wal-lażīna kafarū bi'āyāti rabbihim lahum ‘ażābum mir rijzin alīm(un).
Oyo (Coran) ezali motambwisi. Mpe baye bawangani ba versets ya Nkolo na bango bakozwa etumbu na lolenge ya minyoko ya pasi mingi.
۞ اَللّٰهُ الَّذِيْ سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيْهِ بِاَمْرِهٖ وَلِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَۚ
allāhul-lażī sakhkhara lakumul-baḥra litajriyal-fulku fīhi bi'amrihī wa litabtagū min faḍlihī wa la‘allakum tasykurūn(a).
Ezali Allah nde atie mbu na nse na bino mpo ete masuwa ekoka kotambola likolo na yango na etinda na Ye, mpe ete boluka boboto na Ye mpe ete bozala na botondi.
وَسَخَّرَ لَكُمْ مَّا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا مِّنْهُ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa sakhkhara lakum mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍi jamī‘am minh(u), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Mpe akitisaki bino nionso oyo ezali na lola pe nionso oyo ezali na mabele (lokola ngolu) ewutaka na Ye. Ya solo, na likambo oyo ezali na bilembo mpo na bato oyo bakanisaka.
قُلْ لِّلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا يَغْفِرُوْا لِلَّذِيْنَ لَا يَرْجُوْنَ اَيَّامَ اللّٰهِ لِيَجْزِيَ قَوْمًا ۢبِمَا كَانُوْا يَكْسِبُوْنَ
qul lil-lażīna āmanū yagfirū lil-lażīna lā yarjūna ayyāmallāhi liyajziya qaumam bimā kānū yaksibūn(a).
Loba (Muhammad) na baye bandimi, tika balimbisa baye babangaka mikolo ya Allah te po akofuta peuple moko selon oyo basali.
مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهٖۚ وَمَنْ اَسَاۤءَ فَعَلَيْهَا ۖ ثُمَّ اِلٰى رَبِّكُمْ تُرْجَعُوْنَ
man ‘amila ṣāliḥan fa linafsih(ī), wa man asā'a fa ‘alaihā, ṡumma ilā rabbikum turja‘ūn(a).
Oyo asali bolamu akosala yango pona ye moko, pe oyo akosala mabe, ekoyela ye moko, nde na Nkolo na yo okozonga.
وَلَقَدْ اٰتَيْنَا بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ الْكِتٰبَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ وَرَزَقْنٰهُمْ مِّنَ الطَّيِّبٰتِ وَفَضَّلْنٰهُمْ عَلَى الْعٰلَمِيْنَ ۚ
wa laqad ātainā banī isrā'īlal-kitāba wal-ḥukma wan-nubuwwata wa razaqnāhum minaṭ-ṭayyibāti wa faḍḍalnāhum ‘alal-‘ālamīn(a).
Mpe ya solo, na Bana ya Yisalaele Topesaki Buku (Tora), nguya mpe esakweli, Topesaki bango bilei malamu mpe tolingaki bango koleka bikolo (na tango wana).
وَاٰتَيْنٰهُمْ بَيِّنٰتٍ مِّنَ الْاَمْرِۚ فَمَا اخْتَلَفُوْٓا اِلَّا مِنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًاۢ بَيْنَهُمْ ۗاِنَّ رَبَّكَ يَقْضِيْ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ فِيْمَا كَانُوْا فِيْهِ يَخْتَلِفُوْنَ
wa ātaināhum bayyinātim minal-amr(i), fa makhtalafū illā mim ba‘di mā jā'ahumul-‘ilmu bagyam bainahum, inna rabbaka yaqḍī bainahum yaumal-qiyāmati fīmā kānū fīhi yakhtalifūn(a).
Mpe topesaki bango bandimbola ya polele na oyo etali makambo (ya lingomba); bongo bakeseni te longola se nsima ya boyebi koyela bango, mpo na zuwa (oyo ezali) kati na bango. Ya solo, Nkolo na yo akopesa bango ekateli na mokolo ya lisekwa na oyo etali oyo bazalaki kowelana ntango nyonso.
ثُمَّ جَعَلْنٰكَ عَلٰى شَرِيْعَةٍ مِّنَ الْاَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ
Ṡumma ja‘alnāka ‘alā syarī‘atim minal-amri fattabi‘hā wa lā tattabi‘ ahwā'al-lażīna lā ya‘lamūn(a).
Sima tosali yo (Muhammad) bolanda Shari’a (mibeko) ya lingomba wana, yango bolanda (Shari’a) pe bolanda ba posa ya batu oyo bayebi te.
اِنَّهُمْ لَنْ يُّغْنُوْا عَنْكَ مِنَ اللّٰهِ شَيْـًٔا ۗوَاِنَّ الظّٰلِمِيْنَ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَاۤءُ بَعْضٍۚ وَاللّٰهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِيْنَ
innahum lay yugnū ‘anka minallāhi syai'ā(n), wa innaẓ-ẓālimīna ba‘ḍuhum auliyā'u ba‘ḍ(in), wallāhu waliyyul-muttaqīn(a).
Ya solo, bakokoka te kobatela yo ata moke te na etumbu ya Allah. Mpe ya solo, basali mabe bazali babateli moko na mosusu, nzokande Allah azali mobateli ya bayengebene.
هٰذَا بَصَاۤىِٕرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَّرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ
hāżā baṣā'iru lin-nāsi wa hudaw wa raḥmatul liqaumiy yūqinūn(a).
(Coran) ezali motambwisi mpo na bato, bokambi mpe ngolu mpo na baye bandimi.
اَمْ حَسِبَ الَّذِيْنَ اجْتَرَحُوا السَّيِّاٰتِ اَنْ نَّجْعَلَهُمْ كَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ سَوَاۤءً مَّحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْ ۗسَاۤءَ مَا يَحْكُمُوْنَ ࣖࣖ
am ḥasibal-lażīnajtaraḥus -sayyi'āti an naj‘alahum kal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti sawā'am maḥyāhum wa mamātuhum, sā'a mā yaḥkumūn(a).
Bato oyo basalaka misala ya mabe bakanisaka ete Tokosalela bango lokola baye bandimaka mpe basalaka misala ya malamu, elingi koloba bakokani na bomoi mpe na liwa? Kosambisama na bango ezali mabe mpenza!
وَخَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزٰى كُلُّ نَفْسٍۢ بِمَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُوْنَ
wa khalaqallāhus-samāwāti wal-arḍa bil-ḥaqqi wa litujzā kullu nafsim bimā kasabat wa hum lā yuẓlamūn(a).
Mpe Nzambe (Allah) akela lola mpe mabele na mokano mwa bosembo mpe ete molimo nyonso azwa mbano engebene na oyo azwi, mpe bakosalama mabe te.
اَفَرَءَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهٗ هَوٰىهُ وَاَضَلَّهُ اللّٰهُ عَلٰى عِلْمٍ وَّخَتَمَ عَلٰى سَمْعِهٖ وَقَلْبِهٖ وَجَعَلَ عَلٰى بَصَرِهٖ غِشٰوَةًۗ فَمَنْ يَّهْدِيْهِ مِنْۢ بَعْدِ اللّٰهِ ۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ
afa ra'aita manittakhaża ilāhahū hawāhu wa aḍallahullāhu ‘alā ‘ilmiw wa khatama ‘alā sam‘ihī wa qalbihī wa ja‘ala ‘alā baṣarihī gisyāwah(tan), famay yahdīhi mim ba‘dillāh(i), afalā tażakkarūn(a).
Bomoni ye oyo azwi bamposa na ye moko lokola nzambe na ye, mpe Nzambe (Allah) atindi ye nzela na boyebi, mpe akangaki matoyi na ye mpe motema na ye mpe atie elamba likolo ya miso na ye? Nani bongo azali na makoki ya kotambwisa ye sima ya Allah (atindi ye na nzela?) Bokozala na bokebi te?
وَقَالُوْا مَا هِيَ اِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوْتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَآ اِلَّا الدَّهْرُۚ وَمَا لَهُمْ بِذٰلِكَ مِنْ عِلْمٍۚ اِنْ هُمْ اِلَّا يَظُنُّوْنَ
wa qālū mā hiya illā ḥayātunad-dun-yā namūtu wa naḥyā wa mā yuhlikunā illad-dahr(u), wa mā lahum biżālika min ‘ilmin in hum illā yaẓunnūn(a).
Pe balobi: "Bomoi oyo ezali eloko mosusu te kaka bomoi na mokili oyo, tokufaka pe tozali na bomoi, pe eloko moko te ebebisaka biso kaka tango." Kasi bazali na boyebi te na ntina na yango, bazali kaka ko deviner.
وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيٰتُنَا بَيِّنٰتٍ مَّا كَانَ حُجَّتَهُمْ اِلَّآ اَنْ قَالُوا ائْتُوْا بِاٰبَاۤىِٕنَآ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ
wa iżā tutlā ‘alaihim āyātunā bayyinātim mā kāna ḥujjatahum illā an qālu'tū bi'ābā'inā in kuntum ṣādiqīn(a).
Mpe tango ba versets na biso ya polele etangami na bango, bazali na objection mosusu te longola se koloba, "Bózongisa bankoko na biso na bomoi, soki bozali na bosolo."
قُلِ اللّٰهُ يُحْيِيْكُمْ ثُمَّ يُمِيْتُكُمْ ثُمَّ يَجْمَعُكُمْ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِ لَارَيْبَ فِيْهِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ ࣖ
qulillāhu yuḥyīkum ṡumma yumītukum ṡumma yajma‘ukum ilā yaumil-qiyāmati lā raiba fīhi wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).
Loba: "Allah apesi yo bomoi mpe na sima abomi yo na liwa, sima na yango asangisi yo na mokolo ya lisekwa oyo ezali na ntembe te; kasi bato mingi bayebi te."
وَلِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ وَيَوْمَ تَقُوْمُ السَّاعَةُ يَوْمَىِٕذٍ يَّخْسَرُ الْمُبْطِلُوْنَ
wa lillāhi mulkus-samāwāti wal-arḍ(i), wa yauma taqūmus-sā‘atu yauma'iżiy yakhsarul-mubṭilūn(a).
Mpe bokonzi ya lola mpe mabele ezali ya Allah. Mpe na mokolo ya lisekwa, baye bakosala lokuta (lisumu) bakobungisa mokolo wana.
وَتَرٰى كُلَّ اُمَّةٍ جَاثِيَةً ۗ كُلُّ اُمَّةٍ تُدْعٰٓى اِلٰى كِتٰبِهَاۗ اَلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ
wa tarā kulla ummatin jāṡiyah(tan), kullu ummatin tud‘ā ilā kitābihā, al-yauma tujzauna mā kuntum ta‘malūn(a).
Mpe (mokolo wana) okomona lisangá nyonso ezali kofukama. Lisangá nyonso ebengami mpo na (kotala) buku na bango ya mikanda ya bolingo malamu. Na mokolo wana bokozwa mbano mpo na oyo bosali.
هٰذَا كِتٰبُنَا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ ۗاِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ
hāżā kitābunā yanṭiqu ‘alaikum bil-ḥaqq(i), innā kunnā nastansikhu mā kuntum ta‘malūn(a).
(Allah alobaki): "Oyo ezali Buku (enregistrement) na biso oyo eyebisi bino bosolo. Ya solo, topesi bino mitindo bokoma maye bosali."
فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِيْ رَحْمَتِهٖۗ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِيْنُ
fa'ammal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti fayudkhiluhum rabbuhum fī raḥmatih(ī), żālika huwal-fauzul-mubīn(u).
Donc na oyo etali baye bandimaka pe basalaka misala ya malamu, Nzambe andimi bango na ngolu na ye (lola). Yango ezali elonga ya solosolo.
وَاَمَّا الَّذِيْنَ كَفَرُوْاۗ اَفَلَمْ تَكُنْ اٰيٰتِيْ تُتْلٰى عَلَيْكُمْ فَاسْتَكْبَرْتُمْ وَكُنْتُمْ قَوْمًا مُّجْرِمِيْنَ
wa ammal-lażīna kafarū, falam takun āyātī tutlā ‘alaikum fastakbartum wa kuntum qaumam mujrimīn(a).
Mpe mpo na (na) baye bandimaka te (elobami), "Ezali ba versets na Ngai etangami na bino te kasi bomikumisa mpe bokomi basumuki?"
وَاِذَا قِيْلَ اِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَّالسَّاعَةُ لَا رَيْبَ فِيْهَا قُلْتُمْ مَّا نَدْرِيْ مَا السَّاعَةُۙ اِنْ نَّظُنُّ اِلَّا ظَنًّا وَّمَا نَحْنُ بِمُسْتَيْقِنِيْنَ
wa iżā qīla inna wa‘dallāhi ḥaqquw was-sā‘atu lā raiba fīhā qultum mā nadrī mas-sā‘ah(tu), in naẓunnu illā ẓannaw wa mā naḥnu bimustaiqinīn(a).
Mpe tango elobami (epai na bino), "Ya solo, elaka ya Allah ezali ya solo, mpe ntembe ezali te na ntina ya mokolo ya bosambisi," oyanoli ete: "Toyebi te soki mokolo ya lisekwa ezali nini, tozali kaka kokanisakanisa, mpe tozali na ntembe te."
وَبَدَا لَهُمْ سَيِّاٰتُ مَا عَمِلُوْا وَحَاقَ بِهِمْ مَّا كَانُوْا بِهٖ يَسْتَهْزِءُوْنَ
wa badā lahum sayyi'ātu mā ‘amilū wa ḥāqa bihim mā kānū bihī yastahzi'ūn(a).
Mpe mabe ya mabe oyo bazali kosala ekokoma polele epai na bango, mpe etumbu ekoyela baoyo bazalaki kosɛka bango.
وَقِيْلَ الْيَوْمَ نَنْسٰىكُمْ كَمَا نَسِيْتُمْ لِقَاۤءَ يَوْمِكُمْ هٰذَاۙ وَمَأْوٰىكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِّنْ نّٰصِرِيْنَ
wa qīlal-yauma nansākum kamā nasītum liqā'a yaumikum hāżā, wa ma'wākumun nāru wa mā lakum min nāṣirīn(a).
Mpe na bango balobaki ete: "Na mokolo oyo Tobosani bino lokola bobosani bokutani (ya) mokolo na bino oyo; mpe esika ya bozongi na bino ekozala lifelo mpe mosungi akozala te mpo na bino."
ذٰلِكُمْ بِاَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ اٰيٰتِ اللّٰهِ هُزُوًا وَّغَرَّتْكُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا ۚفَالْيَوْمَ لَا يُخْرَجُوْنَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُوْنَ
Żālikum bi'annakumuttakhażtum āyātillāhi huzuwaw wa garratkumul-ḥayātud-dun-yā, fal-yauma lā yukhrajūna minhā wa lā hum yusta‘tabūn(a).
Yango ezali mpo ete bozwi bavɛrsɛ ya Nzambe (Allah) na kotyola mpe bomoi ya mokili ekosi bino.” Na yango lelo bakolongolama na Moto te mpe bakopesa bango libaku ya koyambola te.
فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّمٰوٰتِ وَرَبِّ الْاَرْضِ رَبِّ الْعٰلَمِيْنَ
fa lillāhil-ḥamdu rabbis-samāwāti wa rabbil-arḍi rabbil-‘ālamīn(a).
Masanzoli manso masengeli na Allah, Nkolo (nkolo) ya lola na mabele, Nkolo ya mokili nionso.
وَلَهُ الْكِبْرِيَاۤءُ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ ۗوَهُوَ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ ࣖ ۔
wa lahul-kibriyā'u fis-samāwāti wal-arḍ(i), wa huwal-‘azīzul-ḥakīm(u).
Mpe mpo na Ye se moko ezali na nkembo nyonso na lola mpe na mabele, mpe Ye azali Mozwi-ya-Nguya-Nyonso, Moyeni-Mayele-Nyonso.