ذٰلِكَ الْكِتٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيْهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِيْنَۙ

Żālikal-kitābu lā raiba fīh(i), hudal lil-muttaqīn(a).

Liburu honek (Koranak) ez du zalantzarik horretan; jainkozale direnentzako gida

نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَاَنْزَلَ التَّوْرٰىةَ وَالْاِنْجِيْلَۙ

nazzala ‘alaikal-kitāba bil-ḥaqqi muṣaddiqal limā baina yadaihi wa anzalat-taurāta wal-injīl(a).

Liburua (Qur'an) jaitsi zizun (Muhammad), egia duena, aurrekoak (liburuak) berresten dituena eta Tora eta Ebanjelioa errebelatu zituena.

هٰذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَّمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِيْنَ

hāżā bayānul lin-nāsi wa hudaw wa mau‘iẓatul lil-muttaqīn(a).

Hau (Korana) informazio argia da gizateria osoarentzat, eta gida eta ikasgai bat da jainkozaleentzat.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَطِيْعُوا اللّٰهَ وَاَطِيْعُوا الرَّسُوْلَ وَاُولِى الْاَمْرِ مِنْكُمْۚ فَاِنْ تَنَازَعْتُمْ فِيْ شَيْءٍ فَرُدُّوْهُ اِلَى اللّٰهِ وَالرَّسُوْلِ اِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِۗ ذٰلِكَ خَيْرٌ وَّاَحْسَنُ تَأْوِيْلًا ࣖ

yā ayyuhal-lażīna āmanū aṭī‘ullāha wa aṭī‘ur-rasūla wa ulil-amri minkum, fa in tanāza‘tum fī syai'in fa rudd­hu ilallāhi war-rasūli in kuntum tu'minūna billāhi wal-yaumil-ākhir(i), żālika khairuw wa aḥsanu ta'wīlā(n).

Oi, sinesten duzuenoi! Obeditu Ala-ri eta obeditu Mezulariari (Muhammadi) eta zuen arteko Ulil Amri-ri (agintariari). Gero, zerbaiti buruz iritzi desberdinak badituzue, itzuli Ala-ri (Koranari) eta Mezulariaren (sunnah-ri), Ala-rengan eta Azken Egunean sinesten baduzue. Hori garrantzitsuagoa da (zue) eta ondorioak hobeak dira.

اَفَلَا يَتَدَبَّرُوْنَ الْقُرْاٰنَ ۗ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللّٰهِ لَوَجَدُوْا فِيْهِ اخْتِلَافًا كَثِيْرًا

afalā yatadabbarūnal-qur'ān(a), wa lau kāna min ‘indi gairillāhi lawajadū fīhikhtilāfan kaṡīrā(n).

Beraz, ez al dute Korana estimatzen (aztertzen)? Alagandik ez balitz (Korana), gauza kontraesankor asko aurkituko lituzkete bertan.

يٰٓاَهْلَ الْكِتٰبِ قَدْ جَاۤءَكُمْ رَسُوْلُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيْرًا مِّمَّا كُنْتُمْ تُخْفُوْنَ مِنَ الْكِتٰبِ وَيَعْفُوْا عَنْ كَثِيْرٍەۗ قَدْ جَاۤءَكُمْ مِّنَ اللّٰهِ نُوْرٌ وَّكِتٰبٌ مُّبِيْنٌۙ

yā ahlal-kitābi qad jā'akum rasūlunā yubayyinu lakum kaṡīram mimmā kuntum tukhfūna minal-kitābi wa ya‘fū ‘an kaṡīr(in), qad jā'akum minallāhi nūruw wa kitābum mubīn(un).

Liburuaren Jendea! Egia esan, gure Mezularia etorri zaizue, ezkutatuta dituzuen liburuko gauza asko azalduz, eta berak ahaztu dituen asko ere bai. Egia esan, Allahgandik argia eta Liburu argi bat etorri zaizkizue.

يَّهْدِيْ بِهِ اللّٰهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهٗ سُبُلَ السَّلٰمِ وَيُخْرِجُهُمْ مِّنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِ بِاِذْنِهٖ وَيَهْدِيْهِمْ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

yahdī bihillāhi manittaba‘a riḍwānahū subulas-salāmi wa yukhrijuhum minaẓ-ẓulumāti ilan-nūri bi'iżnihī wa yahdīhim ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Liburu horrekin gidatzen ditu Ala-k bere nahia jarraitzen dutenak salbaziorako bidera, eta (Liburu horrekin ere bai) Ala-k pertsona hori iluntasun osotik argira eramaten du bere baimenarekin, eta bide zuzena erakusten dio.

وَلْيَحْكُمْ اَهْلُ الْاِنْجِيْلِ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ فِيْهِۗ وَمَنْ لَّمْ يَحْكُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْفٰسِقُوْنَ

walyaḥkum ahlul-injīli bimā anzalallāhu fīh(i), wa mal lam yaḥkum bimā anzalallāhu fa ulā'ika humul-fasiqūn(a).

Eta utzi Ebanjelioaren jarraitzaileek erabakitzen gauzak Allah-ek bertan jaitsi duenaren arabera. Allah-ek jaitsi duenaren arabera erabakitzen ez dituenak, gaiztoak dira.

وَاَنْزَلْنَآ اِلَيْكَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتٰبِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَهُمْ عَمَّا جَاۤءَكَ مِنَ الْحَقِّۗ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَّمِنْهَاجًا ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَجَعَلَكُمْ اُمَّةً وَّاحِدَةً وَّلٰكِنْ لِّيَبْلُوَكُمْ فِيْ مَآ اٰتٰىكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرٰتِۗ اِلَى اللّٰهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيْعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيْهِ تَخْتَلِفُوْنَۙ

wa anzalnā ilaikal-kitāba bil-ḥaqqi muṣaddiqal limā baina yadaihi minal-kitābi wa muhaiminan ‘alaihi faḥkum bainahum bimā anzalallāhu wa lā tattabi‘ ahwā'ahum ‘ammā jā'aka minal-ḥaqq(i), likullin ja‘alnā minkum syir‘ataw wa minhājā(n), wa lau syā'allāhu laja‘alakum ummataw wāḥidataw wa lākil liyabluwakum fī mā ātākum fastabiqul-khairāt(i), ilallāhi marji‘ukum jamī‘an fa yunabbi'ukum bimā kuntum fīhi takhtalifūn(a).

Eta Liburua (Al-Qur'an) jaitsi dizugu (Muhammad), egia ekarriz, aurretik jaitsi ziren liburuak berresten dituena eta babesten dituena. Beraz, erabaki haien kasuak Allah-ek jaitsi duenaren arabera eta ez jarraitu haien nahiei, zuek etorri zaizuen egia alde batera utziz. Zuen arteko herri bakoitzari arauak eta bide argi bat ematen dizkiogu. Allah-ek nahi izan balu, herri bakarra egingo zaituzte, baina Allah-ek probatu nahi zaituzte eman dizkizuen opariekin; beraz, lehiatu ekintza onak egiteko. Allah-engana bakarrik itzuliko zarete guztiok, eta orduan jakinaraziko dizue lehenago eztabaidatu zenutena.

وَاَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ اَنْ يَّفْتِنُوْكَ عَنْۢ بَعْضِ مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ اِلَيْكَۗ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ اَنَّمَا يُرِيْدُ اللّٰهُ اَنْ يُّصِيْبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوْبِهِمْ ۗوَاِنَّ كَثِيْرًا مِّنَ النَّاسِ لَفٰسِقُوْنَ

wa aniḥkum bainahum bimā anzalallāhu wa lā tattabi‘ ahwā'ahum waḥżarūhum ay yaftinūka ‘am ba‘ḍi mā anzalallāhu ilaik(a), fa in tawallau fa‘lam annamā yurīdullāhu ay yuṣībahum biba‘ḍi żunūbihim, wa inna kaṡīram minan-nāsi lafāsiqūn(a).

eta erabaki haien arteko auziak Allahk jaitsi duenaren arabera, eta ez jarraitu haien nahiei. Eta kontuz ibili haiekin, Allahk zuri jaitsi dizunaren zati batean engaina zaitzaten. (Allahk jaitsi duen legetik) aldentzen badira, jakin ezazu Allahk zoritxarra ekarri nahi diela haien bekatu batzuengatik. Eta egia esan, gizaki gehienak gaiztoak dira.

اَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُوْنَۗ وَمَنْ اَحْسَنُ مِنَ اللّٰهِ حُكْمًا لِّقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ ࣖ

afaḥukmul-jāhiliyyati yabgūn(a), wa man aḥsanu minallāhi ḥukmal liqaumiy yūqinūn(a).

Zein da nahi duten lege ezjakina? Noren (legea) da Allahrena (legea) baino hobea (beren erlijioan) sinesten dutenentzat?

وَكَذَّبَ بِهٖ قَوْمُكَ وَهُوَ الْحَقُّۗ قُلْ لَّسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيْلٍ ۗ

wa każżaba bihī qaumuka wa huwal-ḥaqq(u), qul lastu ‘alaikum biwakīl(in).

Eta zuen herriak ukatu egiten du (zigorra), egia izan arren. Esan (Mahoma): «Ez naiz zuen arduraduna».

وَهٰذَا كِتٰبٌ اَنْزَلْنٰهُ مُبٰرَكٌ مُّصَدِّقُ الَّذِيْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ اُمَّ الْقُرٰى وَمَنْ حَوْلَهَاۗ وَالَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ يُؤْمِنُوْنَ بِهٖ وَهُمْ عَلٰى صَلَاتِهِمْ يُحٰفِظُوْنَ

wa hāżā kitābun anzalnāhu mubārakum muṣaddiqul-lażī baina yadaihi wa litunżira ummal-qurā wa man ḥaulahā, wal-lażīna yu'minūna bil-ākhirati yu'minūna bihī wa hum ‘alā ṣalātihim yuḥāfiẓūn(a).

Eta honek (Al-Qur'an), bedeinkapenekin jaitsi dugun liburuak, lehenago (agerrarazitako) liburuak berresten ditu eta Ummul Qurako (Mekako) (bizilagunei) eta inguruko jendeari abisua eman diezaiozun. Bizitza ostekoan sinesten dutenek, zalantzarik gabe, bertan (Koranean) sinesten dute, eta beti mantentzen dituzte beren otoitzak.

وَهٰذَا كِتٰبٌ اَنْزَلْنٰهُ مُبٰرَكٌ فَاتَّبِعُوْهُ وَاتَّقُوْا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُوْنَۙ

wa hāżā kitābun anzalnāhu mubārakun fattabi‘ūhu wattaqū la‘allakum turḥamūn(a).

Eta hau da bedeinkapenez betetako Liburua (Qur'an) jaitsi duguna. Jarrai iezaiozu eta izan zaitezte jainkozale, errukia jaso dezazuen.

اَوْ تَقُوْلُوْا لَوْ اَنَّآ اُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتٰبُ لَكُنَّآ اَهْدٰى مِنْهُمْۚ فَقَدْ جَاۤءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَهُدًى وَّرَحْمَةٌ ۚفَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِاٰيٰتِ اللّٰهِ وَصَدَفَ عَنْهَا ۗسَنَجْزِى الَّذِيْنَ يَصْدِفُوْنَ عَنْ اٰيٰتِنَا سُوْۤءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوْا يَصْدِفُوْنَ

au taqūlū lau annā unzila ‘alainal-kitābu lakunnā ahdā minhum, faqad jā'akum bayyinatum mir rabbikum wa hudaw wa raḥmah(tun), faman aẓlamu mimman każżaba bi'āyātillāhi wa ṣadafa ‘anhā, sanajzil-lażīna yaṣdifūna ‘an āyātinā sū'al-‘ażābi bimā kānū yaṣdifūn(a).

edo (ez) esatea: "Liburua jaitsi izan balitzaigu, haiek baino gidatuago egongo ginateke". Egia esan, azalpen argi bat, gidaritza eta errukia etorri zaizkizu zure Jaunarengandik. Nor da bidegabeagoa Allahren bertsoak ukatu eta horietatik aldentzen dena baino? Etorkizunean, gure bertsoetatik aldentzen direnak zigor gogor batekin sarituko ditugu, beti aldentzen baitira.

قَالَ اهْبِطُوْا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۚوَلَكُمْ فِى الْاَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَّمَتَاعٌ اِلٰى حِيْنٍ

qālahbiṭū ba‘ḍukum liba‘ḍin ‘aduww(un), wa lakum fil-arḍi mustaqarruw wa matā‘un ilā ḥīn(in).

(Alak) esan zuen: «Jaitsi zaitezte! Elkarren etsai izango zarete. Lurra izango da zuen bizilekua eta plazera, une jakin batera arte».

وَلَقَدْ جِئْنٰهُمْ بِكِتٰبٍ فَصَّلْنٰهُ عَلٰى عِلْمٍ هُدًى وَّرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ

wa laqad ji'nāhum bikitābin faṣṣalnāhu ‘alā ‘ilmin hudaw wa raḥmatal liqaumiy yu'minūn(a).

Egia esan, Liburua (Korana) ekarri diegu, ezagutzan oinarrituta azaldu duguna, sinesten dutenentzako gidaritza eta erruki gisa.

وَاِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِاٰيَةٍ قَالُوْا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَاۗ قُلْ اِنَّمَآ اَتَّبِعُ مَا يُوْحٰٓى اِلَيَّ مِنْ رَّبِّيْۗ هٰذَا بَصَاۤىِٕرُ مِنْ رَّبِّكُمْ وَهُدًى وَّرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ

wa iżā lam ta'tihim bi'āyatin qālū lau lajtabaitahā, qul inamā attabi‘u mā yūḥā ilayya mir rabbī, hāżā baṣā'iru mir rabbikum wa hudaw wa raḥmatul liqaumiy yu'minūn(a).

Eta zuk (Mahoma) bertso bat irakurtzen ez badiezu, esango dizute: "Zergatik ez duzu bertsoa zeuk asmatzen?". Esan (Mahoma): "Egia esan, nire Jaunak jaitsi didana baino ez dut jarraitzen. (Koran) hauek zure Jaunarengandik froga argiak dira, gidaritza eta errukia sinesten dutenentzat".

هُوَ الَّذِيْٓ اَرْسَلَ رَسُوْلَهٗ بِالْهُدٰى وَدِيْنِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهٗ عَلَى الدِّيْنِ كُلِّهٖۙ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُوْنَ

huwal-lażī arsala rasūlahū bil-hudā wa dīnil-ḥaqqi liyuẓhirahū ‘alad-dīni kullih(ī), wa lau karihal-musyrikūn(a).

Berak bidali du bere Mezularia gidaritzarekin (Korana) eta egiaren erlijioarekin, erlijio guztien gainetik egon dadin, politeistek gorroto izan arren.

الۤرٰ ۗتِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ الْحَكِيْمِ

alif lām rā, tilka āyātul-kitābil-ḥakīm(i).

Alif Lam Ra. Hauek dira Koraneko jakinduriaz betetako bertsoak.

وَمَا كَانَ هٰذَا الْقُرْاٰنُ اَنْ يُّفْتَرٰى مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَلٰكِنْ تَصْدِيْقَ الَّذِيْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيْلَ الْكِتٰبِ لَا رَيْبَ فِيْهِ مِنْ رَّبِّ الْعٰلَمِيْنَۗ

wa mā kāna hāżal-qur'ānu ay yuftarā min dūnillāhi wa lākin taṣdīqal-lażī baina yadaihi wa tafṣīlal-kitābi lā raiba fīhi mir rabbil-‘ālamīn(a).

Eta ezinezkoa da Koran hau Allah-ez beste batek asmatzea; baina (Koranak) aurreko (liburuak) berresten ditu eta ezarri dituen legeak azaltzen ditu, ez dago zalantzarik horietan, (mundu guztien Jaunarengandik errebelatuak)

يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاۤءَتْكُمْ مَّوْعِظَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَشِفَاۤءٌ لِّمَا فِى الصُّدُوْرِۙ وَهُدًى وَّرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِيْنَ

yā ayyuhan-nāsu qad jā'atkum mau‘iẓatum mir rabbikum wa syifā'ul limā fiṣ-ṣudūr(i), wa hudaw wa raḥmatul lil-mu'minīn(a).

Oi, jendea! Egia esan, zuen Jaunarengandik irakaspen bat (Korana) etorri zaizue, bularreko gaitzen sendabidea eta sinesten dutenentzat gidaritza eta errukia.

قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَبِرَحْمَتِهٖ فَبِذٰلِكَ فَلْيَفْرَحُوْاۗ هُوَ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُوْنَ

qul bifaḍlillāhi wa biraḥmatihī fa biżālika falyafraḥū, huwa khairum mimmā yajma‘ūn(a).

Esan (Mahoma): «Alaren graziaz eta haren errukiaz, poztu daitezela. Hori hobea da pilatzen dutena baino».

الۤرٰ ۗ كِتٰبٌ اُحْكِمَتْ اٰيٰتُهٗ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَّدُنْ حَكِيْمٍ خَبِيْرٍۙ

alif lām rā, kitābun uḥkimat āyātuhū ṡumma fuṣṣilat mil ladun ḥakīmin khabīr(in).

Alif Lam Ra. (Hau da) bertsoak txukun antolatuta eta xehetasunez azalduta dituen liburua, (Allah-ren aldetik) Jakintsuenaren, Zehatzenenaren aldetik errebelatua izan zena,

اَفَمَنْ كَانَ عَلٰى بَيِّنَةٍ مِّنْ رَّبِّهٖ وَيَتْلُوْهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ وَمِنْ قَبْلِهٖ كِتٰبُ مُوْسٰىٓ اِمَامًا وَّرَحْمَةًۗ اُولٰۤىِٕكَ يُؤْمِنُوْنَ بِهٖ ۗوَمَنْ يَّكْفُرْ بِهٖ مِنَ الْاَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهٗ فَلَا تَكُ فِيْ مِرْيَةٍ مِّنْهُ اِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُوْنَ

afaman kāna ‘alā bayyinatim mir rabbihī wa yatlūhu syāhidum minhu wa min qablihī kitābu mūsā imāmaw wa raḥmah(tan), ulā'ika yu'minūna bih(ī), wa may yakfur bihī minal-aḥzābi fan-nāru mau‘iduhū falā taku fī miryatim minhu innahul-ḥaqqu mir rabbika wa lākinna akṡaran-nāsi lā yu'minūn(a).

Beraz, (sinesgaitzak) beren Jaunarengandik froga argiak (Korana) dituzten pertsonak berdinak al dira, eta Haren lekukoek jarraitzen diete eta aurretik Moisesen Liburua gidari eta erruki gisa izan dutenak? Horietan (Koranean) sinesten dute. Taldeen artean (Quraysh-en) ukatzen duenak (Korana), orduan infernua mehatxatutako lekua da berarentzat, beraz, ez zalantzan jarri Korana. Egia esan, Korana zure Jaunarengandik dator, baina jende gehienak ez du sinesten.

الۤرٰ ۗ تِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ الْمُبِيْنِۗ

alif lām rā, tilka āyātul-kitābil-mubīn(i).

Alif Lam Ra. Liburuko (Al Qur'an) bertso argiak dira hauek.

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ اَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَآ اَوْحَيْنَآ اِلَيْكَ هٰذَا الْقُرْاٰنَۖ وَاِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهٖ لَمِنَ الْغٰفِلِيْنَ

naḥnu naquṣṣu ‘alaika aḥsanal-qaṣaṣi bimā auḥainā ilaika hāżal-qur'ān(a), wa in kunta min qablihī laminal-gāfilīn(a).

Koran hau erakutsiz, istorio onena kontatu genizuen (Muhammad), eta egia esan, aurretik ere ez zekien horietakoa zinen.

وَمَا تَسْـَٔلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ اَجْرٍۗ اِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعٰلَمِيْنَ ࣖ

wa mā tas'aluhum ‘alaihi min ajr(in), in huwa illā żikrul lil-‘ālamīn(a).

Eta ez diezu ezer eskatzen trukean (zure deiagatik), hori (deia) mundu osoarentzako irakaspena baita.

لَقَدْ كَانَ فِيْ قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّاُولِى الْاَلْبَابِۗ مَا كَانَ حَدِيْثًا يُّفْتَرٰى وَلٰكِنْ تَصْدِيْقَ الَّذِيْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيْلَ كُلِّ شَيْءٍ وَّهُدًى وَّرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ ࣖ

laqad kāna fī qaṣaṣihim ‘ibratul li'ulil-albāb(i), mā kāna ḥadīṡay yuftarā wa lākin taṣdīqal-lażī baina yadaihi wa tafṣīla kulli syai'iw wa hudaw wa raḥmatal liqaumiy yu'minūn(a).

Egia esan, haien istorioetan arrazoia duten pertsonentzako irakaspena dago. (Korana) ez da asmatutako istorio bat, baizik eta aurrekoak (liburuak) berresten ditu, dena azaltzen du eta (gida eta errukia da) sinesten dutenentzat.

وَلَوْ اَنَّ قُرْاٰنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ اَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْاَرْضُ اَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتٰىۗ بَلْ لِّلّٰهِ الْاَمْرُ جَمِيْعًاۗ اَفَلَمْ يَا۟يْـَٔسِ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْ لَّوْ يَشَاۤءُ اللّٰهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيْعًاۗ وَلَا يَزَالُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا تُصِيْبُهُمْ بِمَا صَنَعُوْا قَارِعَةٌ اَوْ تَحُلُّ قَرِيْبًا مِّنْ دَارِهِمْ حَتّٰى يَأْتِيَ وَعْدُ اللّٰهِ ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيْعَادَ ࣖ

wa lau anna qur'ānan suyyirat bihil-jibālu au quṭṭi‘at bihil-arḍu au kullima bihil-mautā, bal lillāhil-amru jamī‘ā(n), afalam yai'asil-lażīna āmanū allau yasyā'ullāhu lahadan-nāsa jamī‘ā(n), wa lā yazālul-lażīna kafarū tuṣībuhum bimā ṣana‘ū qāri‘atun au taḥullu qarībam min dārihim ḥattā ya'tiya wa‘dullāh(i), innallāha lā yukhliful-mī‘ād(a).

Eta mendiak astinduko lituzkeen, lurra zatituko litzatekeen edo hildakoek hitz egingo luketen irakurketa bat (Liburu Santua) balego (Korana litzateke hori). Izan ere, gai guztiak Ala-renak dira. Beraz, ez al dakite sinestunek Ala-k nahi badu (sinestun guztiek), Ala-k gidatuko lituzkeela gizaki guztiei? Eta sinestunek beti jo zituzten hondamendiak beren ekintzek eragindakoak edo beren bizilekuaren ondoan gertatutakoak, Ala-ren promesa iritsi zen arte (Meka konkistatzea). Izan ere, Ala-k ez ditu promesak hausten.

الۤرٰ ۗ كِتٰبٌ اَنْزَلْنٰهُ اِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِ ەۙ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ اِلٰى صِرَاطِ الْعَزِيْزِ الْحَمِيْدِۙ

alif lām rā, kitābun anzalnāhu ilaika litukhrijan-nāsa minaẓ-ẓulumāti ilan-nūr(i), bi'iżni rabbihim ilā ṣirāṭil-‘azīzil-ḥamīd(i).

Alif Lam Ra. (Hau da) zuri (Muhammadi) bidali dizugun Liburua, Jainkoaren baimenarekin jendea iluntasunetik argi distiratsura atera dezazun, (hau da) Jainkoaren, Ahalguztidunaren, Goraipagarrienaren biderantz.

الۤرٰ ۗتِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ وَقُرْاٰنٍ مُّبِيْنٍ ۔

alif lām rā, tilka āyātul-kitābi wa qur'ānim mubīn(in).

Alif Lam Ra. (Sura) Hauek dira (Liburu perfektuko) bertso batzuk, hain zuzen ere, azalpena ematen duten (Koraneko bertsoak).

وَلَقَدْ اٰتَيْنٰكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِيْ وَالْقُرْاٰنَ الْعَظِيْمَ

wa laqad ātaināka sab‘am minal-maṡānī wal-qur'ānal-‘aẓīm(a).

Eta, egia esan, zazpi (bertso) eman dizkizuegu behin eta berriz (errezitatzen direnak) eta Koran handia.

بِالْبَيِّنٰتِ وَالزُّبُرِۗ وَاَنْزَلْنَآ اِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ اِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُوْنَ

bil-bayyināti waz-zubur(i), wa anzalnā ilaikaż-żikra litubayyina lin-nāsi mā nuzzila ilaihim wa la‘allahum yatafakkarūn(a).

(Bidali genien) informazioa (mirariak) eta liburuak ekarriz. Eta Ad-Dhikr (Korana) bidali genizuen zuri, gizateriari azal diezaiozun jaitsi zaiena eta pentsa dezaten,

وَمَآ اَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتٰبَ اِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِى اخْتَلَفُوْا فِيْهِۙ وَهُدًى وَّرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ

wa mā anzalnā ‘alaikal-kitāba illā litubayyina lahumul-lażikhtalafū fīh(i), wa hudaw wa raḥmatal liqaumiy yu'minūn(a).

Eta ez dizugu Liburu hau (Korana) jaitsi zuri (Muhammadi), baizik eta eztabaidatzen dutena azal diezaiezun, eta sinesten dutenentzat gidari eta erruki izan zaitezen.

وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِيْ كُلِّ اُمَّةٍ شَهِيْدًا عَلَيْهِمْ مِّنْ اَنْفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيْدًا عَلٰى هٰٓؤُلَاۤءِۗ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتٰبَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَّهُدًى وَّرَحْمَةً وَّبُشْرٰى لِلْمُسْلِمِيْنَ ࣖ

wa yauma nab‘aṡu fī kulli ummatin syahīdan ‘alaihim min anfusihim wa ji'nā bika syahīdan ‘alā hā'ulā'(i), wa nazzalnā ‘alaikal-kitāba tibyānal likulli syai'iw wa hudaw wa raḥmataw wa busyrā lil-muslimīn(a).

Eta (gogoratu) eguna (non) herri guztien artean lekuko bat altxatu genuen haien artean, eta zu (Muhammad) ekarri zintugun haien lekuko izan zaitezen. Eta Liburua (Al-Qur'an) jaitsi dizugu dena azaltzeko, gida gisa, baita erruki eta berri on gisa ere men egiten dutenentzat (musulmanentzat).

قُلْ نَزَّلَهٗ رُوْحُ الْقُدُسِ مِنْ رَّبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَهُدًى وَّبُشْرٰى لِلْمُسْلِمِيْنَ

qul nazzalahū rūḥul-qudusi mir rabbika bil-ḥaqqi liyuṡabbital-lażīna āmanū wa hudaw wa busyrā lil-muslimīn(a).

Esan: «Espiritu Santuak (Jibril) zure Jaunarengandik Korana jaitsi zuen egiaz, sinetsi dutenak indartzeko eta (Allahri) men egiten diotenentzako gidaritza eta berri on izateko».

اِنَّ هٰذَا الْقُرْاٰنَ يَهْدِيْ لِلَّتِيْ هِيَ اَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِيْنَ الَّذِيْنَ يَعْمَلُوْنَ الصّٰلِحٰتِ اَنَّ لَهُمْ اَجْرًا كَبِيْرًاۙ

inna hāżal-qur'āna yahdī lil-latī hiya aqwamu wa yubasysyirul-mu'minīnal-lażīna ya‘malūnaṣ-ṣāliḥāti anna lahum ajran kabīrā(n).

Egia esan, Koran honek bide zuzenenera gidatzen du eta berri ona ematen die egintza onak egiten dituzten sinestunei, sari handiak jasoko dituztela esanez.

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِيْ هٰذَا الْقُرْاٰنِ لِيَذَّكَّرُوْاۗ وَمَا يَزِيْدُهُمْ اِلَّا نُفُوْرًا

wa laqad ṣarrafnā fī hāżal-qur'āni liyażżakkarū, wa mā yazīduhum illā nufūrā(n).

Eta, egia esan, Koran honetan behin eta berriz (azaldu ditugu) (abisuak), beti gogora dezaten. Baina horrek (abisuak) haien ihesa (egitik) areagotzen du soilik.

اَقِمِ الصَّلٰوةَ لِدُلُوْكِ الشَّمْسِ اِلٰى غَسَقِ الَّيْلِ وَقُرْاٰنَ الْفَجْرِۗ اِنَّ قُرْاٰنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُوْدًا

aqimiṣ-ṣalāta lidulūkisy-syamsi ilā gasaqil-laili wa qur'ānal-fajr(i), inna qur'ānal-fajri kāna masyhūdā(n).

Egin otoitza eguzkia sartzen denetik gauaren iluntasunera arte eta (egin Fajr otoitza ere). Izan ere, goizeko otoitza (aingeruek) ikusi zuten.

وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَا هُوَ شِفَاۤءٌ وَّرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِيْنَۙ وَلَا يَزِيْدُ الظّٰلِمِيْنَ اِلَّا خَسَارًا

wa nunazzilu minal-qur'āni mā huwa syifā'uw wa raḥmatul lil-mu'minīn(a), wa lā yazīduẓ-ẓālimīna illā khasārā(n).

Eta Koranetik (zerbait) jaitsi dugu sinesten dutenentzat erremedio eta erruki dena, baina bidegabeentzat (Korana) galerak areagotuko dituena.

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِيْ هٰذَا الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍۖ فَاَبٰىٓ اَكْثَرُ النَّاسِ اِلَّا كُفُوْرًا

wa laqad ṣarrafnā lin-nāsi fī hāżal-qur'āni min kulli maṡal(in), fa abā akṡarun-nāsi illā kufūrā(n).

Eta, hain zuzen ere, hau jendeari behin eta berriz azaldu diogu Koranean parabola ezberdinen bidez, baina gehienei ez zaie gustatzen eta ukatu ere egiten dute.

وَبِالْحَقِّ اَنْزَلْنٰهُ وَبِالْحَقِّ نَزَلَۗ وَمَآ اَرْسَلْنٰكَ اِلَّا مُبَشِّرًا وَّنَذِيْرًاۘ

wa bil-ḥaqqi anzalnāhu wa bil-ḥaqqi nazal(a), wa mā arsalnāka illā mubasysyiraw wa nażīrā(n).

Eta egiaz jaitsi genuen (Korana), eta egia ekarriz jaitsi zen (Korana). Eta berri onen eramaile eta ohartarazle gisa bidali zintugun (Muhammad).

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِيْٓ اَنْزَلَ عَلٰى عَبْدِهِ الْكِتٰبَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَّهٗ عِوَجًا ۜ

al-ḥamdu lillāhil-lażī anzala ‘alā ‘abdihil-kitāba wa lam yaj‘al lahū ‘iwajā(n).

Goretsi bedi Ala, Liburua (Al-Qur'an) bere zerbitzariei jaitsi dielako eta ez duelako okertu;

كَذٰلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ اَنْۢبَاۤءِ مَا قَدْ سَبَقَۚ وَقَدْ اٰتَيْنٰكَ مِنْ لَّدُنَّا ذِكْرًا ۚ

każālika naquṣṣu ‘alaika min ambā'i mā sabaq(a), wa qad ātaināka mil ladunnā żikrā(n).

Horrela kontatzen dizkizugu (Mahoma) igaro diren (jendearen) istorio batzuk, eta, egia esan, abisu bat eman dizugu (Korana) Gure aldetik.

وَهٰذَا ذِكْرٌ مُّبٰرَكٌ اَنْزَلْنٰهُۗ اَفَاَنْتُمْ لَهٗ مُنْكِرُوْنَ ࣖ

wa hāżā żikrum mubārakun anzalnāh(u), afa antum lahū munkirūn(a).

Eta hau (Korana) abisu bat da, guk bidali ditugun bedeinkapenak dituena. Beraz, ukatzen al duzue?

لَقَدْ اَنْزَلْنَآ اٰيٰتٍ مُّبَيِّنٰتٍۗ وَاللّٰهُ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

laqad anzalnā āyātim mubayyināt(in), wallāhu yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Egia esan, azalpenak ematen dituzten bertsoak jaitsi ditugu. Eta Allahk nahi duena bide zuzenera gidatzen du.

تَبٰرَكَ الَّذِيْ نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلٰى عَبْدِهٖ لِيَكُوْنَ لِلْعٰلَمِيْنَ نَذِيْرًا ۙ

tabārakal-lażī nazzalal-furqāna ‘alā ‘abdihī liyakūna lil-‘ālamīna nażīrā(n).

Aintza Ala-ri, Furqan (Al-Qur'an) bere zerbitzariari (Muhammadi) bidali diona, natura osoarentzat (jinn eta gizakientzat) abisu izan dadin.

تِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ الْمُبِيْنِ

tilka āyātul-kitābil-mubīn(i).

Hauek dira Liburuko (Al-Qur'an) bertso argiak.

وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيٰطِيْنُ

wa mā tanazzalat bihisy-syayāṭīn(u).

Eta (Korana) ez zuten deabruek bota.

وَمَا يَنْۢبَغِيْ لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيْعُوْنَ ۗ

wa mā yambagī lahum wa mā yastaṭī‘ūn(a).

Eta ez da egokia haientzat (Korana), eta ezingo dute egin.

طٰسۤ ۚ تِلْكَ اٰيٰتُ الْقُرْاٰنِ وَكِتَابٍ مُّبِيْنٍ ۙ

Ṭā sīn, tilka āyātul-qur'āni wa kitābim mubīn(in).

Tha Sin. Hauek dira Koranaren bertsoak eta Liburu argia,

هُدًى وَّبُشْرٰى لِلْمُؤْمِنِيْنَ ۙ

hudaw wa busyrā lil-mu'minīn(a).

gidaritza eta berri onak sinesten dutenentzat,

وَاِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْاٰنَ مِنْ لَّدُنْ حَكِيْمٍ عَلِيْمٍ

wa innaka latulaqqal-qur'āna mil ladun ḥakīmin ‘alīm(in).

Eta egia esan, zuri (Muhammad) Korana eman zaizu (Allah-rengandik) Guztiz Jakintsua, Guztiz Jakitunagandik.

اِنَّ هٰذَا الْقُرْاٰنَ يَقُصُّ عَلٰى بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اَكْثَرَ الَّذِيْ هُمْ فِيْهِ يَخْتَلِفُوْنَ

inna hāżal-qur'āna yaquṣṣu ‘alā banī isrā'īla akṡaral-lażī hum fīhi yakhtalifūn(a).

Egia esan, Koran honek Israelgo seme-alabei eztabaidatzen zituzten (gai) gehienak azaltzen dizkie.

وَاِنَّهٗ لَهُدًى وَّرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِيْنَ

wa innahū lahudaw wa raḥmatul lil-mu'minīn(a).

Eta, egia esan, (Korana) benetako gida eta errukia da sinesten dutenentzat.

تِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ الْمُبِيْنِ

tilka āyātul-kitābil-mubīn(i).

Liburuko (Al-Qur'an) bertso argiak dira hauek (Allah-rengandik).

قُلْ فَأْتُوْا بِكِتٰبٍ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ اَهْدٰى مِنْهُمَآ اَتَّبِعْهُ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

qul fa'tū bikitābim min ‘indillāhi huwa ahdā minhumā attabi‘hu in kuntum ṣādiqīn(a).

Esan (Mahoma): «Ekarri iezazue Allahrengandik biak baino (Tora eta Korana) gidariagoa den liburu bat; jarraituko diot, egiazkoa bazara».

وَاِذَا يُتْلٰى عَلَيْهِمْ قَالُوْٓا اٰمَنَّا بِهٖٓ اِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّنَآ اِنَّا كُنَّا مِنْ قَبْلِهٖ مُسْلِمِيْنَ

wa iżā yutlā ‘alaihim qālū āmannā bihī innahul-ḥaqqu mir rabbinā innā kunnā min qablihī muslimīn(a).

Eta (Korana) irakurri zietenean, esan zuten: "Horretan sinesten dugu, egia esan (Korana) gure Jaunarengandik datorren egia bat da. Izan ere, musulmanak izan aurretik".

وَمَا كُنْتَ تَرْجُوْٓا اَنْ يُّلْقٰٓى اِلَيْكَ الْكِتٰبُ اِلَّا رَحْمَةً مِّنْ رَّبِّكَ فَلَا تَكُوْنَنَّ ظَهِيْرًا لِّلْكٰفِرِيْنَ ۖ

wa mā kunta tarjū ay yulqā ilaikal-kitābu illā raḥmatam mir rabbika falā takūnanna ẓahīral lil-kāfirīn(a).

Eta zuk (Muhammad) ez zenuen inoiz espero Liburua (Korana) zuri jaitsiko zitzaizula, baina zure Jaunaren erruki gisa (jaitsi) zen; beraz, ez izan inoiz sinesgabeen laguntzaile.

بَلْ هُوَ اٰيٰتٌۢ بَيِّنٰتٌ فِيْ صُدُوْرِ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْعِلْمَۗ وَمَا يَجْحَدُ بِاٰيٰتِنَآ اِلَّا الظّٰلِمُوْنَ

bal huwa āyātum bayyinātun fī ṣudūril-lażīna ūtul-‘ilm(a), wa mā yajḥadu bi'āyātinā illaẓ-ẓālimūn(a).

Izan ere, (Koranean) badaude jakintsuen bularretan argi dauden bertsoak. Gaizkileek bakarrik ukatzen dituzte Gure bertsoak.

اَوَلَمْ يَكْفِهِمْ اَنَّآ اَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتٰبَ يُتْلٰى عَلَيْهِمْ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَرَحْمَةً وَّذِكْرٰى لِقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ ࣖ

awalam yakfihim annā anzalnā ‘alaikal-kitāba yutlā ‘alaihim, inna fī żālika laraḥmataw wa żikrā liqaumiy yu'minūn(a).

Ez al zaie nahikoa Liburua (Korana) errezitatu izana zuri jautsi izana? Egia esan, (Koranean) bedeinkazio eta irakaspen handiak daude sinesten dutenentzat.

تِلْكَ اٰيٰتُ الْكِتٰبِ الْحَكِيْمِۙ

tilka āyātul-kitābil-ḥakīm(i).

Hauek dira Koranaren jakinduria duten bertsoak,

هُدًى وَّرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِيْنَۙ

hudaw wa raḥmatal lil-muḥsinīn(a).

ongia egiten dutenentzako gidaritza eta erruki gisa,

اَمْ يَقُوْلُوْنَ افْتَرٰىهُ ۚ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَّآ اَتٰىهُمْ مِّنْ نَّذِيْرٍ مِّنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُوْنَ

am yaqūlūnaftarāhu balhuwal-ḥaqqu mir rabbika litunżira qaumam mā atāhum min nażīrim min qablika la‘allahum yahtadūn(a).

Baina zergatik diote (sinesgaitzek): "Berak (Mahomak) asmatu du?". Ez, Korana zure Jaunarengandik datorren egia da, zure aurretik ohartarazi zaituen inork bisitatu ez dituen jendea ohartarazteko; gidaritza lor dezaten.

قُلْ اِنْ ضَلَلْتُ فَاِنَّمَآ اَضِلُّ عَلٰى نَفْسِيْۚ وَاِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوْحِيْٓ اِلَيَّ رَبِّيْۗ اِنَّهٗ سَمِيْعٌ قَرِيْبٌ

qul in ḍalaltu fa'innamā aḍillu ‘alā nafsī, wa inihtadaitu fabimā yūḥī ilayya rabbī, innahū samī‘un qarīb(un).

Esan: «Okertzen banaiz, neuk okertzen naiz; eta gidaritza jasotzen badut, Jaunak jaitsi didanagatik da. Benetan, dena entzuten du eta dena gertu dago».

وَالَّذِيْٓ اَوْحَيْنَآ اِلَيْكَ مِنَ الْكِتٰبِ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِۗ اِنَّ اللّٰهَ بِعِبَادِهٖ لَخَبِيْرٌۢ بَصِيْرٌ

wal-lażī auḥainā ilaika minal-kitābi huwal-ḥaqqu muṣaddiqal limā baina yadaih(i), innallāha bi‘ibādihī lakhabīrum baṣīr(un).

Eta zuri (Muhammadi) jaitsi dizuguna, hau da, Liburua (Korana), egiazkoa da, aurreko liburuak berresten dituena. Ala, egiaz, Guztia Jakiten du (bere zerbitzarien egoera).

وَالْقُرْاٰنِ الْحَكِيْمِۙ

wal-qur'ānil-ḥakīm(i).

Jakinduriaz betetako Koranaren bidez,

عَلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍۗ

‘alā ṣirāṭim mustaqīm(in).

bide zuzen batean dagoena,

وَمَا عَلَّمْنٰهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْۢبَغِيْ لَهٗ ۗاِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ وَّقُرْاٰنٌ مُّبِيْنٌ ۙ

wa mā ‘allamnāhusy-syi‘ra wa mā yambagī lah(ū), in huwa illā żikruw wa qur'ānum mubīn(un).

Eta ez genion poesia irakatsi (Mahoma), eta poesia ez zen egokia berarentzat. Korana ez da irakaspen eta liburu argi bat baino.

بَلْ جَاۤءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِيْنَ

bal jā'a bil-ḥaqqi wa ṣaddaqal-mursalīn(a).

Nahiz eta berak (Mahoma) egiarekin etorri eta (aurreko) apostoluak justifikatu.

صۤ ۗوَالْقُرْاٰنِ ذِى الذِّكْرِۗ

Ṣād, wal-qur'āni żiż-żikr(i).

Shad, Koranak abisuak dituena.

كِتٰبٌ اَنْزَلْنٰهُ اِلَيْكَ مُبٰرَكٌ لِّيَدَّبَّرُوْٓا اٰيٰتِهٖ وَلِيَتَذَكَّرَ اُولُوا الْاَلْبَابِ

kitābun anzalnāhu ilaika mubārakul liyaddabbarū āyātihī wa liyatażakkara ulul-albāb(i).

Zuei bidali dizuegun Liburua (Al-Qur'an) bedeinkapenez beteta dago, bertsoak estimatu ditzaten eta buru-osasuneko pertsonek ikasgai bat ikas dezaten.

قُلْ هُوَ نَبَؤٌا عَظِيْمٌۙ

qul huwa naba'un ‘aẓīm(un).

Esan, "Hori (Korana) berri bikaina da,

اِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعٰلَمِيْنَ

in huwa illā żikrul lil-‘ālamīn(a).

Hau (Korana) natura osoarentzako abisu bat baino ez da.

وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَاَهٗ بَعْدَ حِيْنٍ ࣖ

wa lata‘lamunna naba'ahū ba‘da ḥīn(in).

Eta, egia esan, denbora baten ondoren jakingo duzu (egia) haren berri (Koranarena).

اَللّٰهُ نَزَّلَ اَحْسَنَ الْحَدِيْثِ كِتٰبًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِيَۙ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُوْدُ الَّذِيْنَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ۚ ثُمَّ تَلِيْنُ جُلُوْدُهُمْ وَقُلُوْبُهُمْ اِلٰى ذِكْرِ اللّٰهِ ۗذٰلِكَ هُدَى اللّٰهِ يَهْدِيْ بِهٖ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗوَمَنْ يُّضْلِلِ اللّٰهُ فَمَا لَهٗ مِنْ هَادٍ

allāhu nazzala aḥsanal-ḥadīṡi kitābam mutasyābiham maṡāniy(a), taqsya‘irru minhu julūdul-lażīna yakhsyauna rabbahum, ṡumma talīnu julūduhum wa qulūbuhum ilā żikrillāh(i), żālika hudallāhi yahdī bihī may yasyā'(u), wa may yuḍlilillāhu famā lahū min hād(in).

Allahk hitz onenak (hau da, Koran bera (bere bertsoak) behin eta berriz jaitsi ditu, Jaunaren beldur direnen azala dardararaziz, eta gero, haien azala eta bihotzak baretzen dira Allah gogoratzen dutenean. Hori da Allahren gidaritza, Liburu horrekin gidatzen du nahi duena. Eta Allahk bidetik ateratzen uzten duena, inork ezin du gidatu.

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِيْ هٰذَا الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُوْنَۚ

wa laqad ḍarabnā lin-nāsi fī hāżal-qur'āni min kulli maṡalil la‘allahum yatażakkarūn(a).

Eta, egia esan, Koran honetan mota guztietako parabola egin ditugu gizakientzat, ikas dezaten.

قُرْاٰنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِيْ عِوَجٍ لَّعَلَّهُمْ يَتَّقُوْنَ

qur'ānan ‘arabiyyan gaira żī ‘iwajil la‘allahum yattaqūn(a).

(Hau da) Korana arabieraz dago, ez dago okerrik (bertan), jainkozaleak izan daitezen.

وَالَّذِيْ جَاۤءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهٖٓ اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ

wal-lażī jā'a biṣ-ṣidqi wa ṣaddaqa bihī ulā'ika humul-muttaqūn(a).

Eta egia (Mahoma) ekartzen dutenak eta berresten dutenak, horiek dira jende jainkozalea.

كِتٰبٌ فُصِّلَتْ اٰيٰتُهٗ قُرْاٰنًا عَرَبِيًّا لِّقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَۙ

kitābun fuṣṣilat āyātuhū qur'ānan ‘arabiyyal liqaumiy ya‘lamūn(a).

Bertsoak azaltzen dituen liburua, arabieraz irakurtzen dena, dakitenentzat,

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاۤءَهُمْ ۗوَاِنَّهٗ لَكِتٰبٌ عَزِيْزٌ ۙ

innal-lażīna kafarū biż-żikri lammā jā'ahum, wa innahū lakitābun ‘azīz(un).

Egia esan, Korana ukatzen dutenek, entregatzen zaienean, (zoritxarrez izango dira), eta egia esan (Korana) Liburu noblea da,

لَّا يَأْتِيْهِ الْبَاطِلُ مِنْۢ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهٖ ۗتَنْزِيْلٌ مِّنْ حَكِيْمٍ حَمِيْدٍ

lā ya'tīhil-bāṭilu mim baini yadaihi wa lā min khalfih(ī), tanzīlum min ḥakīmin ḥamīd(in).

zeina) ez den gezurrik bisitatuko ez aurretik ez atzetik (iraganean eta etorkizunean), Jainkoagandik, Jakintsuenak, Goraipagarrienak, bidalia.

وَلَوْ جَعَلْنٰهُ قُرْاٰنًا اَعْجَمِيًّا لَّقَالُوْا لَوْلَا فُصِّلَتْ اٰيٰتُهٗ ۗ ءَاَ۬عْجَمِيٌّ وَّعَرَبِيٌّ ۗ قُلْ هُوَ لِلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا هُدًى وَّشِفَاۤءٌ ۗوَالَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ فِيْٓ اٰذَانِهِمْ وَقْرٌ وَّهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًىۗ اُولٰۤىِٕكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَّكَانٍۢ بَعِيْدٍ ࣖ

wa lau ja‘alnāhu qur'ānan a‘jamiyyal laqālū lau lā fuṣṣilat āyātuh(ū), a'a‘jamiyyuw wa ‘arabiyy(un), qul huwa lil-lażīna āmanū hudaw wa syifā'(un), wal-lażīna lā yu'minūna fī āżānihim waqruw wa huwa ‘alaihim ‘amā(n), ulā'ika yunādauna mim makānim ba‘īd(in).

Eta Korana arabieraz beste hizkuntza batean errezitatu izan bagenu, esango lukete: "Zergatik ez dira bertsoak azaltzen?". Egokia al da (Korana) arabieraz beste hizkuntza batean egotea arabiarrentzat? Esan: "Korana gidaritza eta sendabidea da sinesten dutenentzat. Eta sinesten ez dutenek belarrietan itxialdiak dituzte, eta (Korana) iluntasuna da haientzat. Leku urrun batetik deituak diren pertsonak bezalakoak dira".

سَنُرِيْهِمْ اٰيٰتِنَا فِى الْاٰفَاقِ وَفِيْٓ اَنْفُسِهِمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُ الْحَقُّۗ اَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ اَنَّهٗ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيْدٌ

sanurīhim āyātinā fil-āfāqi wa fī anfusihim ḥattā yatabayyana lahum annahul-ḥaqq(u), awalam yakfi birabbika annahū ‘alā kulli syai'in syahīd(un).

Gure seinaleak erakutsiko dizkiegu unibertsoan eta beren baitan, hau (Korana) egia dela argi izan arte. Ez al da nahikoa zuen Jauna gauza guztien lekuko izatea?

اَللّٰهُ الَّذِيْٓ اَنْزَلَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ وَالْمِيْزَانَ ۗوَمَا يُدْرِيْكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيْبٌ

allāhul-lażī anzalal-kitāba bil-ḥaqqi wal-mīzān(a), wa mā yudrīka la‘allas-sā‘ata qarīb(un).

Ala-k Liburua (Al-Qur'an) jaitsi zuen egia eta oreka (justizia) ekarriz. Eta ba al zenekien, agian, munduaren amaiera gertu dagoela?

وَكَذٰلِكَ اَوْحَيْنَآ اِلَيْكَ رُوْحًا مِّنْ اَمْرِنَا ۗمَا كُنْتَ تَدْرِيْ مَا الْكِتٰبُ وَلَا الْاِيْمَانُ وَلٰكِنْ جَعَلْنٰهُ نُوْرًا نَّهْدِيْ بِهٖ مَنْ نَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِنَا ۗوَاِنَّكَ لَتَهْدِيْٓ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍۙ

wa każālika auḥainā ilaika rūḥam min amrinā, mā kunta tadrī mal-kitābu wa lal-īmānu wa lākin ja‘alnāhu nūran nahdī bihī man nasyā'u min ‘ibādinā, wa innaka latahdī ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Eta horrela (Koranaren) espiritua erakutsi genizuen zuri (Muhammad) gure aginduz. Lehenago ez zenekien zer zen Liburua (Al-Qur'an) eta zer zen fedea, baina Korana argi bihurtu genuen, harekin gure zerbitzarien artean nahi genuenari gidatu genion. Eta egiaz, zuk gidatzen dituzu (jendea) bide zuzenera.

وَالْكِتٰبِ الْمُبِيْنِ ۙ

wal-kitābil-mubīn(i).

Liburu argiaren (Koranaren) mesedetan.

وَاِنَّهٗ فِيْٓ اُمِّ الْكِتٰبِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيْمٌ ۗ

wa innahū fī ummil-kitābi ladainā la‘aliyyun ḥakīm(un).

Eta, egia esan, Korana Gurekin dago Ummul Liburuan (Lauh Mahfuzh), benetan balio handikoa eta jakinduriaz betea.

فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِيْٓ اُوْحِيَ اِلَيْكَ ۚاِنَّكَ عَلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

fastamsik bil-lażī ūḥiya ilaik(a), innaka ‘alā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Eutsi gogor zuei jaitsi zaizuen erlijioari. Bide zuzenetik zoazte, egia esan.

وَالْكِتٰبِ الْمُبِيْنِۙ

wal-kitābil-mubīn(i).

Liburu argiaren bidez (Al-Qur'an),

تِلْكَ اٰيٰتُ اللّٰهِ نَتْلُوْهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّۚ فَبِاَيِّ حَدِيْثٍۢ بَعْدَ اللّٰهِ وَاٰيٰتِهٖ يُؤْمِنُوْنَ

tilka āyātullāhi natlūhā ‘alaika bil-ḥaqq(i), fa bi'ayyi ḥadīṡim ba‘dallāhi wa āyātihī yu'minūn(a).

Hauek dira egiaz errezitatzen dizkizuegun Allahren bertsoak; orduan, zein beste hitzetan sinetsiko dute Allahren eta Haren bertsoen ondoren.

هٰذَا بَصَاۤىِٕرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَّرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ

hāżā baṣā'iru lin-nāsi wa hudaw wa raḥmatul liqaumiy yūqinūn(a).

(Korana) gizateriarentzat gida da, sinesten dutenentzat gidaritza eta errukia.

قَالُوْا يٰقَوْمَنَآ اِنَّا سَمِعْنَا كِتٰبًا اُنْزِلَ مِنْۢ بَعْدِ مُوْسٰى مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ يَهْدِيْٓ اِلَى الْحَقِّ وَاِلٰى طَرِيْقٍ مُّسْتَقِيْمٍ

qālū yā qaumanā innā sami‘nā kitāban unzila mim ba‘di mūsā muṣaddiqal limā baina yadaihi yahdī ilal-ḥaqqi wa ilā ṭarīqim mustaqīm(in).

Esan zuten: «Oi gure herria! Entzun dugu Moisesen ondoren jaitsi zen Liburua (Qur'an), aurreko liburuak berresten dituena, egiara eta bide zuzenera gidatuz.

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ وَاٰمَنُوْا بِمَا نُزِّلَ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَّهُوَ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ ۚ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّاٰتِهِمْ وَاَصْلَحَ بَالَهُمْ

wal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti wa āmanū bimā nuzzila ‘alā muḥammadiw wa huwal-ḥaqqu mir rabbihim, kaffara ‘anhum sayyi'ātihim wa aṣlaḥa bālahum.

Eta (Allah-engan) sinesten dutenak, egintza onak egiten dituztenak eta Mahomari jaitsi zitzaiona sinesten dutenak; eta hori da beren Jaunarengandik datorren egia; Ala-k haien akatsak ezabatzen ditu eta haien egoera hobetzen du.

قۤ ۗوَالْقُرْاٰنِ الْمَجِيْدِ ۖ

qāf, wal-qur'ānil-majīd(i).

Qaf. Koran noblearen arabera.

وَكِتٰبٍ مَّسْطُوْرٍۙ

wa kitābim masṭūr(in).

eta idatzi zen Liburuaren bidez,

وَاِنَّهٗ لَقَسَمٌ لَّوْ تَعْلَمُوْنَ عَظِيْمٌۙ

wa innahū laqasamul lau ta‘lamūna ‘aẓīm(un).

Eta, hain zuzen ere, zin handia da hori, baldin eta jakingo bazenu,

اِنَّهٗ لَقُرْاٰنٌ كَرِيْمٌۙ

innahū laqur'ānun karīm(un).

eta (hau) benetan Koran oso noblea da,

فِيْ كِتٰبٍ مَّكْنُوْنٍۙ

fī kitābim maknūn(in).

gordetako liburuan (Lauh Mahfuzh),

لَّا يَمَسُّهٗٓ اِلَّا الْمُطَهَّرُوْنَۗ

lā yamassuhū illal-muṭahharūn(a).

inork ez du ukitzen, zerbitzari sagaratuek izan ezik.

لَوْ اَنْزَلْنَا هٰذَا الْقُرْاٰنَ عَلٰى جَبَلٍ لَّرَاَيْتَهٗ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ ۗوَتِلْكَ الْاَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُوْنَ

lau anzalnā hāżal-qur'āna ‘alā jabalil lara'aitahū khāsyi‘am mutaṣaddi‘am min khasy-yatillāh(i), wa tilkal-amṡālu naḍribuhā lin-nāsi la‘allahum yatafakkarūn(a).

Koran hau mendi batera bidaliko bagenu, Allahren beldurrez makurtuta eta zatituta ikusiko zenuke. Eta parabola hauek sortu genituen jendeak pentsa dezan.

هُوَ الَّذِيْٓ اَرْسَلَ رَسُوْلَهٗ بِالْهُدٰى وَدِيْنِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهٗ عَلَى الدِّيْنِ كُلِّهٖۙ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُوْنَ ࣖ

wa huwal-lażī arsala rasūlahū bil-hudā wa dīnil-ḥaqqi liyuẓhirahū ‘alad-dīni kullih(ī), wa lau karihal-musyrikūn(a).

Berak bidali zuen bere Mezularia gidaritza eta egiaren erlijioarekin, erlijio guztien gainetik garaile izan zedin, politeistek gorroto izan arren.

هُوَ الَّذِيْ بَعَثَ فِى الْاُمِّيّٖنَ رَسُوْلًا مِّنْهُمْ يَتْلُوْا عَلَيْهِمْ اٰيٰتِهٖ وَيُزَكِّيْهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَاِنْ كَانُوْا مِنْ قَبْلُ لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ

huwal-lażī ba‘aṡa fil-ummiyyīna rasūlam minhum yatlū ‘alaihim āyātihī wa yuzakkīhim wa yu‘allimuhumul-kitāba wal-ḥikmata wa in kānū min qablu lafī ḍalālim mubīn(in).

Berak bidali zuen Mezulari bat beren artean alfabetatu gabeko jende bati, Haren bertsoak errezitatu, haien (arimak) garbitu eta Liburua eta Jakinduria (Sunnah) irakatsi zizkiena, nahiz eta lehenago, oker nabarmenean egon.

فَاٰمِنُوْا بِاللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ وَالنُّوْرِ الَّذِيْٓ اَنْزَلْنَاۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

fa āminū billāhi wa rasūlihī wan-nūril-lażī anzalnā, wallāhu bimā ta‘malūna khabīr(un).

Sinistu, beraz, Allahgan eta Haren Mezulariarengan eta guk jaitsi dugun argian (Koranean). Eta Allah oso kontuz ibiltzen da zuek egiten duzuenarekin.

رَّسُوْلًا يَّتْلُوْا عَلَيْكُمْ اٰيٰتِ اللّٰهِ مُبَيِّنٰتٍ لِّيُخْرِجَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ مِنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِۗ وَمَنْ يُّؤْمِنْۢ بِاللّٰهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُّدْخِلْهُ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَآ اَبَدًاۗ قَدْ اَحْسَنَ اللّٰهُ لَهٗ رِزْقًا

rasūlay yatlū ‘alaikum āyātillāhi mubayyinātil liyukhrijal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti minaẓ-ẓulumāti ilan-nūr(i), wa may yu'mim billāhi wa ya‘mal ṣāliḥay yudkhilhu jannātin tajrī min taḥtihal-anhāru khālidīna fīhā abadā(n), qad aḥsanallāhu lahū rizqā(n).

(Bidaliz) Mezulari bat, Allahren bertsoak errezitatzen dizkizuena (lege desberdinak azalduz), sinesten dutenak eta egintza onak egiten dituztenak iluntasunetik argira atera ditzan. Eta Allahrengan sinesten duenak eta egintza onak egiten dituenak, ibaiak isurtzen diren lorategietan sartuko ditu, eta bertan betiko biziko dira. Ala-k janari ona eman zion.

وَمَا هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعٰلَمِيْنَ ࣖ

wa mā huwa illā żikrul lil-‘ālamīn(a).

(Korana) natura osoarentzako abisu bat baino ez da.

اِنَّهٗ لَقَوْلُ رَسُوْلٍ كَرِيْمٍۙ

innahū laqaulu rasūlin karīm(in).

Egia esan, (Korana) benetako errebelazio bat da (Mezalari nobleari errebelatua),

وَاِنَّهٗ لَتَذْكِرَةٌ لِّلْمُتَّقِيْنَ

wa innahū latażkiratul lil-muttaqīn(a).

Eta, hain zuzen ere, (Korana) irakaspen bat da jainkozaleentzat.

وَاِنَّهٗ لَحَقُّ الْيَقِيْنِ

wa innahū laḥaqqul-yaqīn(i).

Eta, hain zuzen ere, (Korana) egia ziurra da.

يَّهْدِيْٓ اِلَى الرُّشْدِ فَاٰمَنَّا بِهٖۗ وَلَنْ نُّشْرِكَ بِرَبِّنَآ اَحَدًاۖ

yahdī ilar-rusydi fa'āmannā bih(ī), wa lan nusyrika birabbinā aḥadā(n).

Bide onetik gidatzen gaituen norbaitek, orduan harengan sinesten dugu. Eta ez dugu ezer lotuko gure Jaunarekin,

وَّاَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدٰىٓ اٰمَنَّا بِهٖۗ فَمَنْ يُّؤْمِنْۢ بِرَبِّهٖ فَلَا يَخَافُ بَخْسًا وَّلَا رَهَقًاۖ

wa annā lammā sami‘nal-hudā āmannā bih(ī), famay yu'mim birabbihī falā yakhāfu bakhsaw wa lā rahaqā(n).

Eta, hain zuzen ere, guk (jinn-ak) (Koranaren) gidaritza entzun genuenean, sinetsi genuen bertan. Beraz, Jainkoarengan sinesten duenak ez du galera edo bekatuaren beldur izan beharrik.

كَلَّآ اِنَّهٗ تَذْكِرَةٌ ۚ

kallā innahū tażkirah(tun).

Ez! Bai, oroigarri bat da (Korana).

اِنَّ هٰذِهٖ تَذْكِرَةٌ ۚ فَمَنْ شَاۤءَ اتَّخَذَ اِلٰى رَبِّهٖ سَبِيْلًا

inna hāżihī tażkirah(tun), faman syā'attakhaża ilā rabbihī sabīlā(n).

Egia esan, (bertso) hauek abisu bat dira, beraz, (berarentzat ona) nahi duenak bere Jaunarengana doan bidea hartuko du.

فَبِاَيِّ حَدِيْثٍۢ بَعْدَهٗ يُؤْمِنُوْنَ ࣖ ۔

fa bi'ayyi ḥadīṡim ba‘dahū yu'minūn(a).

Beraz, zein irakaspenetan (Koranaz gain) sinetsiko dute?

كَلَّآ اِنَّهَا تَذْكِرَةٌ ۚ

kallā innahā tażkirah(tun).

Ez egin hori inoiz! Egia esan, (Allahren irakaspenak) oroigarri bat dira,

فَمَنْ شَاۤءَ ذَكَرَهٗ ۘ

faman syā'a żakarah(ū).

Beraz, nahi duenak, zalantzarik gabe, arreta jarriko dio,

وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطٰنٍ رَّجِيْمٍۚ

wa mā huwa biqauli syaiṭānir rajīm(in).

Eta (Korana) ez da Satanasen hitz madarikatuak,

اِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعٰلَمِيْنَۙ

in huwa illā żikrul lil-‘ālamīn(a).

(Al-Qur'an) natura osoari zuzendutako abisu bat baino ez da,

بَلْ هُوَ قُرْاٰنٌ مَّجِيْدٌۙ

bal huwa qur'ānum majīd(un).

Izan ere (ukatzen ari dena) Koran noblea da,

فِيْ لَوْحٍ مَّحْفُوْظٍ ࣖ

fī lauḥim maḥfūẓ(in).

(Lauh Mahfuzh) leku zaindu batean (gordeta) dagoena.

اِنَّهٗ لَقَوْلٌ فَصْلٌۙ

innahū laqaulun faṣl(un).

Egia esan, (Korana) bereizketa-hitz bat da (onaren eta okerraren artean),

رَسُوْلٌ مِّنَ اللّٰهِ يَتْلُوْا صُحُفًا مُّطَهَّرَةًۙ

rasūlum minallāhi yatlū ṣuḥufam muṭahharah(tan).

(hau da) Alaren (Mahoma) Mezularia, orrialde santuak (Korana) errezitatzen dituena,

فِيْهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ ۗ

fīhā kutubun qayyimah(tun).

bertan liburu zuzen (egiazko) ​​daude.