وَاذْكُرُوْٓا اِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاۤءَ مِنْۢ بَعْدِ عَادٍ وَّبَوَّاَكُمْ فِى الْاَرْضِ تَتَّخِذُوْنَ مِنْ سُهُوْلِهَا قُصُوْرًا وَّتَنْحِتُوْنَ الْجِبَالَ بُيُوْتًا ۚفَاذْكُرُوْٓا اٰلَاۤءَ اللّٰهِ وَلَا تَعْثَوْا فِى الْاَرْضِ مُفْسِدِيْنَ
ważkurū iż ja‘alakum khulafā'a mim ba‘di ‘ādiw wa bawwa'akum fil-arḍi tattakhiżūna min suhūlihā quṣūraw wa tanḥitūnal-jibāla buyūtā(n), fażkurū ālā'allāhi wa lā ta‘ṡau fil-arḍi mufsidīn(a).
و به یاد آورید که شما را پس از عاد جانشین کرد و در زمین جای داد. در دشت‌هایش کاخ‌ها ساختید و کوه‌ها را برای خانه‌ها تراشیدید. پس نعمت‌های الله را به یاد آورید و در زمین فساد نکنید.
۞ وَاِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَاَنَّهٗ ظُلَّةٌ وَّظَنُّوْٓا اَنَّهٗ وَاقِعٌۢ بِهِمْۚ خُذُوْا مَآ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاذْكُرُوْا مَا فِيْهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ ࣖ
wa iż nataqnal-jabala fauqahum ka'annahum ẓullatuw wa ẓannū annahū wāqi‘um bihim, khużū mā ātainākum biquwwatiw ważkurū mā fīhi la‘allakum tattaqūn(a).
و (به یاد آور) وقتی کوه را بالای سرشان برافراشتیم، گویی سایبانی بود و گمان کردند بر آن‌ها فرو خواهد افتاد. (گفتیم): «آنچه به شما دادیم محکم بگیرید و آنچه در آن است به یاد آورید تا پرهیزگار شوید.»
وَهِيَ تَجْرِيْ بِهِمْ فِيْ مَوْجٍ كَالْجِبَالِۗ وَنَادٰى نُوْحُ ِۨابْنَهٗ وَكَانَ فِيْ مَعْزِلٍ يّٰبُنَيَّ ارْكَبْ مَّعَنَا وَلَا تَكُنْ مَّعَ الْكٰفِرِيْنَ
wa hiya tajrī bihim fī maujin kal-jibāl(i), wa nādā nūḥunibnahū wa kāna fī ma‘ziliy yā bunayyarkam ma‘anā wa lā takum ma‘al-kāfirīn(a).
و کشتی آن‌ها را در میان امواجی مانند کوه‌ها می‌برد. و نوح فرزندش را که در جایی دور بود صدا کرد: «ای پسرم! با ما سوار شو و با کافران مباش.»
قَالَ سَاٰوِيْٓ اِلٰى جَبَلٍ يَّعْصِمُنِيْ مِنَ الْمَاۤءِ ۗقَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ اَمْرِ اللّٰهِ اِلَّا مَنْ رَّحِمَ ۚوَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِيْنَ
qāla sa'āwī ilā jabaliy ya‘ṣimunī minal-mā'(i), qāla lā ‘āṣimal-yauma min amrillāhi illā ma raḥim(a), wa ḥāla bainahumal-mauju fa kāna minal-mugraqīn(a).
او (فرزندش) گفت: «به کوهی پناه می‌برم که مرا از آب حفظ کند.» (نوح) گفت: «امروز جز رحمت الله، هیچ محافظی از فرمان او نیست.» و موج میان آن‌ها حایل شد و او از غرق‌شدگان شد.
وَلَوْ اَنَّ قُرْاٰنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ اَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْاَرْضُ اَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتٰىۗ بَلْ لِّلّٰهِ الْاَمْرُ جَمِيْعًاۗ اَفَلَمْ يَا۟يْـَٔسِ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَنْ لَّوْ يَشَاۤءُ اللّٰهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيْعًاۗ وَلَا يَزَالُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا تُصِيْبُهُمْ بِمَا صَنَعُوْا قَارِعَةٌ اَوْ تَحُلُّ قَرِيْبًا مِّنْ دَارِهِمْ حَتّٰى يَأْتِيَ وَعْدُ اللّٰهِ ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيْعَادَ ࣖ
wa lau anna qur'ānan suyyirat bihil-jibālu au quṭṭi‘at bihil-arḍu au kullima bihil-mautā, bal lillāhil-amru jamī‘ā(n), afalam yai'asil-lażīna āmanū allau yasyā'ullāhu lahadan-nāsa jamī‘ā(n), wa lā yazālul-lażīna kafarū tuṣībuhum bimā ṣana‘ū qāri‘atun au taḥullu qarībam min dārihim ḥattā ya'tiya wa‘dullāh(i), innallāha lā yukhliful-mī‘ād(a).
و اگر قرآنی بود که با آن کوه‌ها به حرکت درآید، یا زمین شکافته شود، یا مردگان سخن گویند، (آن این قرآن است). بلکه همه امور از آن خداست. آیا مؤمنان ندانسته‌اند که اگر خدا بخواهد همه انسان‌ها را هدایت می‌کند؟ و کافران پیوسته به سبب کارهایشان گرفتار مصیبت می‌شوند یا مصیبت نزدیک خانه‌هایشان می‌افتد، تا وعده خدا (فتح مکه) فرا رسد. به راستی خدا خلف وعده نمی‌کند.
وَقَدْ مَكَرُوْا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللّٰهِ مَكْرُهُمْۗ وَاِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُوْلَ مِنْهُ الْجِبَالُ
wa qad makarū makrahum wa ‘indallāhi makruhum, wa in kāna makruhum litazūla minhul-jibāl(u).
و آن‌ها نیرنگی کردند، اما نیرنگشان نزد خداست، و نیرنگشان نمی‌تواند کوه‌ها را از جا بکند.
وَكَانُوْا يَنْحِتُوْنَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوْتًا اٰمِنِيْنَ
wa kānū yanḥitūna minal-jibāli buyūtan āminīn(a).
و آن‌ها در کوه‌ها خانه‌هایی تراشیده و ایمن بودند.
وَاَوْحٰى رَبُّكَ اِلَى النَّحْلِ اَنِ اتَّخِذِيْ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوْتًا وَّمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُوْنَۙ
wa auḥā rabbuka ilan-naḥli anittakhiżī minal-jibāli buyūtaw wa minasy-syajari wa mimmā ya‘risyūn(a).
و پروردگارت به زنبور عسل وحی کرد: «در کوه‌ها، درختان و آنچه انسان‌ها می‌سازند لانه کن،
وَاللّٰهُ جَعَلَ لَكُمْ مِّمَّا خَلَقَ ظِلٰلًا وَّجَعَلَ لَكُمْ مِّنَ الْجِبَالِ اَكْنَانًا وَّجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيْلَ تَقِيْكُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِيْلَ تَقِيْكُمْ بَأْسَكُمْ ۚ كَذٰلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهٗ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُوْنَ
wallāhu ja‘ala lakum mimmā khalaqa ẓilālaw wa ja‘ala lakum minal-jibāli aknānaw wa ja‘ala lakum sarābīla taqīkumul-ḥarra wa sarābīla taqīkum ba'sakum, każālika yutimmu ni‘matahū ‘alaikum la‘allakum tuslimūn(a).
و خداوند از آنچه آفریده برای شما سایبان‌هایی قرار داد، و در کوه‌ها برایتان پناهگاه‌هایی ساخت، و برای شما جامه‌هایی آفرید که شما را از گرما حفظ می‌کند و جامه‌هایی (زره‌هایی) که شما را در جنگ نگه می‌دارد. این‌گونه خداوند نعمتش را بر شما کامل می‌کند تا تسلیم شوید.
وَلَا تَمْشِ فِى الْاَرْضِ مَرَحًاۚ اِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْاَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُوْلًا
wa lā tamsyi fil-arḍi marahā(n), innaka lan takhriqal-arḍa wa lan tablugal-jibāla ṭūlā(n).
و در زمین با تکبر راه مرو، زیرا نه زمین را می‌توانی بشکافی و نه به بلندی کوه‌ها می‌رسی.
وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبَالَ وَتَرَى الْاَرْضَ بَارِزَةًۙ وَّحَشَرْنٰهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ اَحَدًاۚ
wa yauma nusayyirul-jibāla wa taral-arḍa bārizah(tan), wa ḥasyarnāhum falam nugādir minhum aḥadā(n).
و (یاد کن) روزی که کوه‌ها را به حرکت درمی‌آوریم و زمین را خالی می‌بینی، و همه آن‌ها را گرد می‌آوریم و هیچ‌کس را فروگذار نمی‌کنیم.
تَكَادُ السَّمٰوٰتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الْاَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا ۙ
takādus-samāwātu yatafaṭṭarna minhu wa tansyaqqul-arḍu wa takhirrul-jibālu haddā(n).
که از آن آسمان‌ها نزدیک است درهم شکافد، و زمین بشکافد، و کوه‌ها فرو ریزد،
وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْجِبَالِ فَقُلْ يَنْسِفُهَا رَبِّيْ نَسْفًا ۙ
wa yas'alūnaka ‘anil-jibāli fa qul yansifuhā rabbī nasfā(n).
و از تو (محمد) درباره کوه‌ها می‌پرسند، پس بگو: «پروردگارم آن‌ها را در روز قیامت به‌کلی درهم می‌کوبد،»
فَفَهَّمْنٰهَا سُلَيْمٰنَۚ وَكُلًّا اٰتَيْنَا حُكْمًا وَّعِلْمًاۖ وَّسَخَّرْنَا مَعَ دَاوٗدَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَۗ وَكُنَّا فٰعِلِيْنَ
fa fahhamnāhā sulaimān(a), wa kullan ātainā ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa sakhkharnā ma‘a dāwūdal-jibāla yusabbiḥna waṭ-ṭair(a), wa kunnā fā‘ilīn(a).
و به سلیمان (حکم) درست را فهماندیم؛ و به هر یک حکمت و دانش دادیم، و کوه‌ها و پرندگان را با داوود تسبیح‌گو قرار دادیم. و ما این کار را کردیم.
اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يَسْجُدُ لَهٗ مَنْ فِى السَّمٰوٰتِ وَمَنْ فِى الْاَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُوْمُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَاۤبُّ وَكَثِيْرٌ مِّنَ النَّاسِۗ وَكَثِيْرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُۗ وَمَنْ يُّهِنِ اللّٰهُ فَمَا لَهٗ مِنْ مُّكْرِمٍۗ اِنَّ اللّٰهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاۤءُ ۩ۗ
alam tara annallāha yasjudu lahū man fis-samāwāti wa man fil-arḍi wasy-syamsu wal-qamaru wan-nujūmu wal-jibālu wasy-syajaru wad-dawābbu wa kaṡīrum minan-nās(i), wa kaṡīrun ḥaqqa ‘alaihil-‘ażāb(u), wa may yuhinillāhu famā lahū mim mukrim(in), innallāha yaf‘alu mā yasyā'(u).
آیا نمی‌دانی که هر که در آسمان‌ها و هر که در زمین است، برای خدا سجده می‌کند، همچنین خورشید، ماه، ستارگان، کوه‌ها، درختان، جنبندگان و بسیاری از انسان‌ها؟ اما بسیاری (از انسان‌ها) سزاوار عذاب‌اند. هر که را خدا خوار کند، هیچ‌کس او را گرامی نمی‌دارد. به‌راستی خدا هر چه بخواهد انجام می‌دهد.
وَتَنْحِتُوْنَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوْتًا فٰرِهِيْنَ
wa tanḥitūna minal-jibāli buyūtan fārihīn(a).
و با مهارت کوه‌ها را می‌تراشید تا خانه بسازید
وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَّهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِۗ صُنْعَ اللّٰهِ الَّذِيْٓ اَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍۗ اِنَّهٗ خَبِيْرٌۢ بِمَا تَفْعَلُوْنَ
wa taral-jibāla taḥsabuhā jāmidataw wa hiya tamurru marras saḥāb(i), ṣun‘allāhil-lażī atqana kulla syai'(in), innahū khabīrum bimā taf‘alūn(a).
و کوه‌ها را می‌بینی که گمان می‌کنی ثابت‌اند، حال آنکه مانند ابرها در حرکت‌اند. (این) کار خداست که همه‌چیز را کامل آفریده. به‌راستی او به آنچه می‌کنید آگاه است.
اِنَّا عَرَضْنَا الْاَمَانَةَ عَلَى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَالْجِبَالِ فَاَبَيْنَ اَنْ يَّحْمِلْنَهَا وَاَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْاِنْسَانُۗ اِنَّهٗ كَانَ ظَلُوْمًا جَهُوْلًاۙ
innā ‘araḍnal-amānata ‘alas-samāwāti wal-arḍi fa abaina ay yaḥmilnahā wa asyfaqna minhā wa ḥamalahal-insān(u), innahū kāna ẓalūman jahūlā(n).
ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه کردیم، پس از پذیرش آن سر باز زدند و از آن ترسیدند، اما انسان آن را پذیرفت. به‌راستی او ستمگر و نادان بود.
۞ وَلَقَدْ اٰتَيْنَا دَاوٗدَ مِنَّا فَضْلًاۗ يٰجِبَالُ اَوِّبِيْ مَعَهٗ وَالطَّيْرَ ۚوَاَلَنَّا لَهُ الْحَدِيْدَۙ
wa laqad ātainā dāwūda minnā faḍlā(n), yā jibālu awwibī ma‘ahū waṭ-ṭair(a), wa alannā lahul-ḥadīd(a).
و به‌راستی به داوود از سوی خودمان کرامتی عطا کردیم. (فرمودیم:) «ای کوه‌ها و پرندگان! با داوود بارها تسبیح گویید»، و آهن را برای او نرم کردیم،
اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءًۚ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ ثَمَرٰتٍ مُّخْتَلِفًا اَلْوَانُهَا ۗوَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ ۢبِيْضٌ وَّحُمْرٌ مُّخْتَلِفٌ اَلْوَانُهَا وَغَرَابِيْبُ سُوْدٌ
alam tara annallāha anzala minas-samā'i mā'ā(n), fa'akhrajnā bihī ṡamarātim mukhtalifan alwānuhā, wa minal-jibāli judadum bīḍuw wa khumrum mukhtalifun alwānuhā wa garābību sūd(un).
آیا ندیدی که خداوند از آسمان آب فرو فرستاد، پس با آن میوه‌هایی با رنگ‌های گوناگون پدید آوردیم. و در میان کوه‌ها راه‌هایی سفید و سرخ با رنگ‌های مختلف و (برخی) سیاه تیره است.
اِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهٗ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِيِّ وَالْاِشْرَاقِۙ
innā sakhkharnal-jibāla ma‘ahū yusabbiḥna bil-‘asyiyyi wal-isyrāq(i).
به راستی ما کوه‌ها را مسخر او کردیم تا همراه او در شامگاه و صبحگاه تسبیح گویند.
وَّتَسِيْرُ الْجِبَالُ سَيْرًاۗ
wa tasīrul-jibālu sairā(n).
و کوه‌ها به حرکت درمی‌آیند (و جابه‌جا می‌شوند).
وَّبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسًّاۙ
wa bussatil-jibālu bassā(n).
و کوه‌ها به تمامی خرد و متلاشی شوند،
لَوْ اَنْزَلْنَا هٰذَا الْقُرْاٰنَ عَلٰى جَبَلٍ لَّرَاَيْتَهٗ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ ۗوَتِلْكَ الْاَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُوْنَ
lau anzalnā hāżal-qur'āna ‘alā jabalil lara'aitahū khāsyi‘am mutaṣaddi‘am min khasy-yatillāh(i), wa tilkal-amṡālu naḍribuhā lin-nāsi la‘allahum yatafakkarūn(a).
اگر این قرآن را بر کوهی نازل می‌کردیم، می‌دیدی که از ترس خدا خاشع و متلاشی می‌شود. این مثل‌ها را برای مردم می‌زنیم تا بیندیشند.
وَّحُمِلَتِ الْاَرْضُ وَالْجِبَالُ فَدُكَّتَا دَكَّةً وَّاحِدَةًۙ
wa ḥumilatil-arḍu wal-jibālu fa dukkatā dakkataw wāḥidah(tan).
و زمین و کوه‌ها برداشته شده و یک‌باره درهم کوبیده شوند،
وَتَكُوْنُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِۙ
wa takūnul-jibālu kal-‘ihn(i).
و کوه‌ها مانند پشم (پراکنده) شوند،
وَّاَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُوْنَ وَمِنَّا الْقٰسِطُوْنَۗ فَمَنْ اَسْلَمَ فَاُولٰۤىِٕكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا
wa annā minnal-muslimūna wa minnal-qāsiṭūn(a), faman aslama fa ulā'ika taḥarrau rasyadā(n).
و برخی از ما تسلیم (خدا) هستند و برخی ستمگر. پس کسانی که تسلیم شدند، راه راست را جستجو کردند.
يَوْمَ تَرْجُفُ الْاَرْضُ وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيْبًا مَّهِيْلًا
yauma tarjuful-arḍu wal-jibālu wa kānatil-jibālu kaṡībam mahīlā(n).
(یاد کن) روزی که زمین و کوه‌ها به شدت بلرزند و کوه‌ها به تپه‌های شن روان تبدیل شوند.
وَاِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْۙ
wa iżal-jibālu nusifat.
و هنگامی که کوه‌ها به خاکستر نابود شوند،
وَّالْجِبَالَ اَوْتَادًاۖ
wal-jibāla autādā(n).
و کوه‌ها را میخ‌هایی (برای استواری آن)؟
وَّسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًاۗ
wa suyyiratil-jibālu fa kānat sarābā(n).
و کوه‌ها به حرکت درآیند و سرابی شوند.
وَاِذَا الْجِبَالُ سُيِّرَتْۖ
wa iżal-jibālu suyyirat.
و هنگامی که کوه‌ها ویران شوند،
وَاِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْۗ
wa ilal-jibāli kaifa nuṣibat.
و به کوه‌ها که چگونه برپا شده‌اند؟
وَتَكُوْنُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوْشِۗ
wa takūnul-jibālu kal-‘ihnil-manfūsy(i).
و کوه‌ها مانند پشم پراکنده شده‌اند.