Q.S Umugozi (هُود) - 123 Igitigiri c'imirongo

الۤرٰ ۗ كِتٰبٌ اُحْكِمَتْ اٰيٰتُهٗ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَّدُنْ حَكِيْمٍ خَبِيْرٍۙ

alif lām rā, kitābun uḥkimat āyātuhū ṡumma fuṣṣilat mil ladun ḥakīmin khabīr(in).

Alif Lam Ra. (Iki ni) igitabu imirongo yaco itunganijwe neza hanyuma igasigurwa mu buryo burambuye, (cahishuriwe) kivuye ku ruhande rwa (Allah) Umunyabwenge kuruta abandi bose, Umunyabwenge kuruta abandi bose, .

اَلَّا تَعْبُدُوْٓا اِلَّا اللّٰهَ ۗاِنَّنِيْ لَكُمْ مِّنْهُ نَذِيْرٌ وَّبَشِيْرٌۙ

allā ta‘budū illallāh(a), innanī lakum minhu nażīruw wa basyīr(un).

ku buryo ata wundi musenga atari Allah. Nkako, jewe (Muhammad) ndi umugabisha n’umuzanira inkuru nziza iva kuri we kuri mwebwe.

وَّاَنِ اسْتَغْفِرُوْا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوْبُوْٓا اِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَّتَاعًا حَسَنًا اِلٰٓى اَجَلٍ مُّسَمًّى وَّيُؤْتِ كُلَّ ذِيْ فَضْلٍ فَضْلَهٗ ۗ وَاِنْ تَوَلَّوْا فَاِنِّيْٓ اَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيْرٍ

wa anistagfirū rabbakum ṡumma tūbū ilaihi yumatti‘kum matā‘an ḥasanan ilā ajalim musammaw wa yu'ti kulla żī faḍlin faḍlah(ū), wa in tawallau fa innī akhāfu ‘alaikum ‘ażāba yaumin kabīr(in).

Kandi ukwiye gusaba imbabazi Umukama wawe ukamwihana, nta nkeka azoguha umunezero mwiza gushika igihe cashinzwe. Kandi azoha ubuntu bwiwe umuntu wese akora ivyiza. Kandi ni mwahindukira, rero vy’ukuri, ndatinya ko igihano kizobashikira ku musi ukomeye (Umusi w’Iherezo).

اِلَى اللّٰهِ مَرْجِعُكُمْ ۚوَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

ilallāhi marji‘ukum, wa huwa ‘alā kulli syai'in qadīr(un).

Ni kuri Allah muzogaruka. Ni Mushoboravyose kuri vyose.

اَلَآ اِنَّهُمْ يَثْنُوْنَ صُدُوْرَهُمْ لِيَسْتَخْفُوْا مِنْهُۗ اَلَا حِيْنَ يَسْتَغْشُوْنَ ثِيَابَهُمْ ۙيَعْلَمُ مَا يُسِرُّوْنَ وَمَا يُعْلِنُوْنَۚ اِنَّهٗ عَلِيْمٌ ۢ بِذَاتِ الصُّدُوْرِ ۔

alā innahum yaṡnūna ṣudūrahum liyastakhfū minh(u), alā ḥīna yastagsyūna ṡiyābahum, ya‘lamu mā yusirrūna wa mā yu‘linūn(a), innahū ‘alīmum biżātiṣ-ṣudūr(i).

Nimwibuke, vy’ukuri bo (indyarya) barahindukira ngo bamwihishe (Muhamadi). Nimwibuke, iyo bipfutse impuzu, Allah arazi ivyo bihisha n’ivyo bahishura, vy’ukuri, Allah arazi (vyose) ibiri mu mitima yabo.

۞ وَمَا مِنْ دَاۤبَّةٍ فِى الْاَرْضِ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۗ كُلٌّ فِيْ كِتٰبٍ مُّبِيْنٍ

wa mā min dābbatin fil-arḍi illā ‘alallāhi rizquhā wa ya‘lamu mustaqarrahā wa mustauda‘ahā, kullun fī kitābim mubīn(in).

Kandi nta kiremwa na kimwe kigendagenda (kibaho) kw’isi ariko Allah niwe yishingira intungamubiri zaco ku kintu cose. Yari azi aho yaba n’aho yabikwa. Ivyo vyose (vyanditswe) biri mu Gitabu nyaco (Lauh Mahfuzh).

وَهُوَ الَّذِيْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ فِيْ سِتَّةِ اَيَّامٍ وَّكَانَ عَرْشُهٗ عَلَى الْمَاۤءِ لِيَبْلُوَكُمْ اَيُّكُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا ۗ وَلَىِٕنْ قُلْتَ اِنَّكُمْ مَّبْعُوْثُوْنَ مِنْۢ بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُوْلَنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اِنْ هٰذَٓا اِلَّا سِحْرٌ مُّبِيْنٌ

wa huwal-lażī khalaqas-samāwāti wal-arḍa fī sittati ayyāmiw wa kāna ‘arsyuhū ‘alal-mā'i liyabluwakum ayyukum aḥsanu ‘amalā(n), wa la'in qulta innakum mab‘ūṡūna mim ba‘dil-mauti layaqūlannal-lażīna kafarū in hāżā illā siḥrum mubīn(un).

Kandi ni We yaremye ijuru n’isi mu bihe bitandatu, n’Intebe yiwe hejuru y’amazi, kugira ngo agerageze uwo muri mwebwe afise ibikorwa vyiza kuruta. Niwavuga (ku bantu b’i Mecca) uti: «Nta gukeka ko muzozuka inyuma y’urupfu», nta gukeka ko abahakanyi bazovuga bati: «Ivyo ni ubupfumu nyabwo gusa».

وَلَىِٕنْ اَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ اِلٰٓى اُمَّةٍ مَّعْدُوْدَةٍ لَّيَقُوْلُنَّ مَا يَحْبِسُهٗ ۗ اَلَا يَوْمَ يَأْتِيْهِمْ لَيْسَ مَصْرُوْفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِمْ مَّا كَانُوْا بِهٖ يَسْتَهْزِءُوْنَ ࣖ

wa la'in akhkharnā ‘anhumul-‘ażāba ilā ummatim ma‘dūdatil layaqūlunna mā yaḥbisuh(ū), alā yauma ya'tīhim laisa maṣrūfan ‘anhum wa ḥāqa bihim mā kānū bihī yastahzi'ūn(a).

Kandi nkako, iyo tubasubiza inyuma umubabaro wo kubagirira gushika igihe cashinzwe, bovuga bati: «Ikibibuza ni igiki?» Mumenye ko iyo igihano kije kuri bo, kidashobora kwirindwa na bo. Bakikujwe na (adzab) bahora batwengera mw’ijigo.

وَلَىِٕنْ اَذَقْنَا الْاِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنٰهَا مِنْهُۚ اِنَّهٗ لَيَـُٔوْسٌ كَفُوْرٌ

wa la'in ażaqnal-insāna minnā raḥmatan ṡumma naza‘nāhā ‘anh(u), innahū laya'ūsun kafūr(un).

Kandi iyo duha umuntu ubuntu bwacu, hanyuma tukabusubiza, nta gukeka ko yoba ata cizigiro afise kandi ataco ashima.

وَلَىِٕنْ اَذَقْنٰهُ نَعْمَاۤءَ بَعْدَ ضَرَّاۤءَ مَسَّتْهُ لَيَقُوْلَنَّ ذَهَبَ السَّيِّاٰتُ عَنِّيْ ۗاِنَّهٗ لَفَرِحٌ فَخُوْرٌۙ

wa la'in ażaqnāhu na‘mā'a ba‘da ḍarrā'a massathu layaqūlanna żahabas-sayyi'ātu ‘annī, innahū lafariḥun fakhūr(un).

Kandi nitwamuha umunezero amaze kumushikirwa n'ivyago, azovuga ata kabuza ati: «Ico kiza carazimiye kuri jewe». Nkako (yumvise) anezerewe cane kandi yishimira, .

اِلَّا الَّذِيْنَ صَبَرُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِۗ اُولٰۤىِٕكَ لَهُمْ مَّغْفِرَةٌ وَّاَجْرٌ كَبِيْرٌ

illal-lażīna ṣabarū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāt(i), ulā'ika lahum magfiratuw wa ajrun kabīr(un).

kiretse abihanganye bagakora ivyiza, baronka ikigongwe n'impera nini.

فَلَعَلَّكَ تَارِكٌۢ بَعْضَ مَا يُوْحٰىٓ اِلَيْكَ وَضَاۤىِٕقٌۢ بِهٖ صَدْرُكَ اَنْ يَّقُوْلُوْا لَوْلَآ اُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ اَوْ جَاۤءَ مَعَهٗ مَلَكٌ ۗ اِنَّمَآ اَنْتَ نَذِيْرٌ ۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ وَّكِيْلٌ ۗ

fa la‘allaka tārikum ba‘ḍa mā yūḥā ilaika wa ḍā'ikum bihī ṣadruka ay yaqūlū lau lā unzila ‘alaihi kanzun au jā'a ma‘ahū malak(un), innamā anta nażīr(un), wallāhu ‘alā kulli syai'in wakīl(un).

Bishobora rero kuba wewe (Muhammad) ushaka guheba bimwe muvyo wahishuriwe maze igifu cawe kigacika intege kubera ivyo, kuko bazovuga bati: «Kubera iki ubutunzi (ubutunzi) butamumanukiye canke umumarayika akaza kumwe na we?» Nkako, uri umugabisha gusa kandi Allah niwe muzigama wa vyose.

اَمْ يَقُوْلُوْنَ افْتَرٰىهُ ۗقُلْ فَأْتُوْا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِّثْلِهٖ مُفْتَرَيٰتٍ وَّادْعُوْا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

am yaqūlūnaftarāh(u), qul fa'tū bi‘asyri suwarim miṡlihī muftarayātiw wad‘ū manistaṭa‘tum min dūnillāhi in kuntum ṣādiqīn(a).

Baciye mbere bavuga bati: «Ni we (Muhammad) yakoze Koran». Muvuge muti: «(Hanyuma), muzane amasura cumi ameze nka yo (Korowani) akozwe, mutumire uwo ari we wese muri mwebwe ashoboye atari Allah, nimba muri abantu b’ukuri.»

فَاِلَّمْ يَسْتَجِيْبُوْا لَكُمْ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّمَآ اُنْزِلَ بِعِلْمِ اللّٰهِ وَاَنْ لَّآ اِلٰهَ اِلَّا هُوَ ۚفَهَلْ اَنْتُمْ مُّسْلِمُوْنَ

fa illam yastajībū lakum fa‘lamū annamā unzila bi‘ilmillāhi wa allā ilāha illā huw(a), fahal antum muslimūn(a).

Rero nibatashitsa urugamba rwawe, rero (vuge): «Umenye ko (Korowani) yahishuriwe n’ubumenyi bwa Allah, kandi ko ata yindi mana iriho atari we, none uzokwiyorosha (uhindukire umuyisilamu)?»

مَنْ كَانَ يُرِيْدُ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا وَزِيْنَتَهَا نُوَفِّ اِلَيْهِمْ اَعْمَالَهُمْ فِيْهَا وَهُمْ فِيْهَا لَا يُبْخَسُوْنَ

man kāna yurīdul-ḥayātad-dun-yā wa zīnatahā nuwaffi ilaihim a‘mālahum fīhā wa hum fīhā lā yubkhasūn(a).

Uwipfuza ubuzima bw’isi n’amabuye y’agaciro yayo, tuzomuha ata kabuza (impera) yuzuye ku bikorwa vyiwe mw’isi (bitunganye) kandi we mw’isi ntibazogirirwa nabi.

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ لَيْسَ لَهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ اِلَّا النَّارُ ۖوَحَبِطَ مَا صَنَعُوْا فِيْهَا وَبٰطِلٌ مَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

ulā'ikal-lażīna laisa lahum fil-ākhirati illan-nār(u), wa ḥabiṭa mā ṣana‘ū fīhā wa bāṭilum mā kānū ya‘malūn(a).

Abo ni abantu batagira (ikintu na kimwe) baronka mu buzima bw’inyuma y’urupfu kiretse umuriro w’iteka, kandi ivyo bakoreye (muri iyi si) ni ubusa ng’aho kandi ivyo bakoze birafutwa.

اَفَمَنْ كَانَ عَلٰى بَيِّنَةٍ مِّنْ رَّبِّهٖ وَيَتْلُوْهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ وَمِنْ قَبْلِهٖ كِتٰبُ مُوْسٰىٓ اِمَامًا وَّرَحْمَةًۗ اُولٰۤىِٕكَ يُؤْمِنُوْنَ بِهٖ ۗوَمَنْ يَّكْفُرْ بِهٖ مِنَ الْاَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهٗ فَلَا تَكُ فِيْ مِرْيَةٍ مِّنْهُ اِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّكَ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُوْنَ

afaman kāna ‘alā bayyinatim mir rabbihī wa yatlūhu syāhidum minhu wa min qablihī kitābu mūsā imāmaw wa raḥmah(tan), ulā'ika yu'minūna bih(ī), wa may yakfur bihī minal-aḥzābi fan-nāru mau‘iduhū falā taku fī miryatim minhu innahul-ḥaqqu mir rabbika wa lākinna akṡaran-nāsi lā yu'minūn(a).

None (abahakanyi ni kimwe n’abantu) bamaze kuronka ibimenyamenya bitomoye (Korowani) bivuye ku Mwami wabo, kandi bakurikirwa n’ivyabona bivuye kuri we kandi mbere bari bafise Igitabo ca Musa nk’indongozi n’ikigongwe? Bavyemera (Koran). Uwuzoyihakana (Korowani) mu mirwi (y’aba Qurayshi), rero umuriro w’iteka ni ahantu hateye ubwoba kuri we, rero ntimukekeranye kuri Korowani. Nkako, Korowani iva ku Mukama wawe vy’ukuri, ariko abantu benshi ntibemera.

وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًاۗ اُولٰۤىِٕكَ يُعْرَضُوْنَ عَلٰى رَبِّهِمْ وَيَقُوْلُ الْاَشْهَادُ هٰٓؤُلَاۤءِ الَّذِيْنَ كَذَبُوْا عَلٰى رَبِّهِمْۚ اَلَا لَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَى الظّٰلِمِيْنَ ۙ

wa man aẓlamu mimmaniftarā ‘alallāhi każibā(n), ulā'ika yu‘raḍūna ‘alā rabbihim wa yaqūlul-asyhādu hā'ulā'il-lażīna każabū ‘alā rabbihim, alā la‘natullāhi ‘alaẓ-ẓālimīn(a).

Kandi ni nde aruta uwuhinguye ikinyoma kuri Allah? Bazobajana imbere y’Umukama wabo, abashingantahe bavuge bati: «Abo ni bo bantu babeshe Umukama wabo.» Nimwibuke, umuvumo wa Allah (uratewe) ku bacumuzi .

الَّذِيْنَ يَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَيَبْغُوْنَهَا عِوَجًاۗ وَهُمْ بِالْاٰخِرَةِ هُمْ كفِٰرُوْنَ

al-lażīna yaṣuddūna ‘an sabīlillāhi wa yabgūnahā ‘iwajā(n), wa hum bil-ākhirati hum kāfirūn(a).

(ni ukuvuga) abahagaze mu nzira y’inzira ya Allah, bashaka ko igoramye. Kandi abo ni abantu batemera ko ubuzima bwo hanyuma y’urupfu bubaho.

اُولٰۤىِٕكَ لَمْ يَكُوْنُوْا مُعْجِزِيْنَ فِى الْاَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ مِنْ اَوْلِيَاۤءَ ۘ يُضٰعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ ۗمَا كَانُوْا يَسْتَطِيْعُوْنَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوْا يُبْصِرُوْنَ

ulā'ika lam yakūnū mu‘jizīna fil-arḍi wa mā kāna lahum min dūnillāhi min auliyā'(a), yuḍā‘afu lahumul-‘ażāb(u), mā kānū yastaṭī‘ūnas-sam‘a wa mā kānū yubṣirūn(a).

Ntibashobora gukingira (umubabaro wa Allah) kw’isi, kandi nta mufasha bazogira atari Allah. Igihano cari gikubye kabiri kuri bo. Ntibashobora kwumva (ukuri) kandi ntibashobora (kukubona).

اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ خَسِرُوْٓا اَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كَانُوْا يَفْتَرُوْنَ

ulā'ikal-lażīna khasirū anfusahum wa ḍalla ‘anhum mā kānū yaftarūn(a).

Abo ni bo bantu bigirira nabi, ivyo bama baremye bikabazimangana.

لَاجَرَمَ اَنَّهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ هُمُ الْاَخْسَرُوْنَ

lā jarama annahum fil-ākhirati humul-akhsarūn(a).

Nta gukeka ko ari bo (bazoba) abantu bazotakaza cane mu buzima bw’inyuma y’urupfu.

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ وَاَخْبَتُوْٓا اِلٰى رَبِّهِمْۙ اُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

innal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti wa akhbatū ilā rabbihim, ulā'ika aṣḥābul-jannati hum fīhā khālidūn(a).

Nkako, abemera bagakora ibikorwa vyiza bakicisha bugufi imbere y’Imana, nibo baba mw’ijuru, bazorigumamwo ibihe bidashira.

۞ مَثَلُ الْفَرِيْقَيْنِ كَالْاَعْمٰى وَالْاَصَمِّ وَالْبَصِيْرِ وَالسَّمِيْعِۗ هَلْ يَسْتَوِيٰنِ مَثَلًا ۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ ࣖ

maṡalul-farīqaini kal-a‘mā wal-aṣammi wal-baṣīri was-samī‘(i), hal yastawiyāni maṡalā(n), afalā tażakkarūn(a).

Umugani w’iyo mirwi ibiri (abatizera n’abizera), ni nk’abantu b’impumyi n’ibipfamatwi n’abantu bashobora kubona no kwumva. None iyo migwi ibiri yoba ari imwe? None ntimufate icigwa?

وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا نُوْحًا اِلٰى قَوْمِهٖٓ اِنِّيْ لَكُمْ نَذِيْرٌ مُّبِيْنٌ ۙ

wa laqad arsalnā nūḥan ilā qaumihī innī lakum nażīrum mubīn(un).

Kandi koko, twarungitse Nowa ku bantu biwe, (aravuga) ati: «Ni ukuri, ndababuriye neza;

اَنْ لَّا تَعْبُدُوْٓا اِلَّا اللّٰهَ ۖاِنِّيْٓ اَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ اَلِيْمٍ

allā ta‘budū illallāh(a), innī akhāfu ‘alaikum ‘ażāba yaumin alīm(in).

kugira ngo ntimusenge uwundi atari Allah. Ndatinya vy’ukuri ko uzokubitwa n’igihano ku musi ubabaje cane.”

فَقَالَ الْمَلَاُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ قَوْمِهٖ مَا نَرٰىكَ اِلَّا بَشَرًا مِّثْلَنَا وَمَا نَرٰىكَ اتَّبَعَكَ اِلَّا الَّذِيْنَ هُمْ اَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِۚ وَمَا نَرٰى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍۢ بَلْ نَظُنُّكُمْ كٰذِبِيْنَ

fa qālal-mala'ul-lażīna kafarū min qaumihī mā narāka illā basyaram miṡlanā wa mā narākattaba‘aka illal-lażīna hum arāżilunā bādiyar-ra'y(i), wa mā narā lakum ‘alainā min faḍlim bal naẓunnukum kāżibīn(a).

Abarongozi rero b'abahakanyi mu bantu babo baravuga bati: "Ntitubona wewe, ahubwo ni umuntu (usanzwe) nkatwe, kandi nta n'umwe tubona akukurikira, ahubwo abatobato bo muri twebwe bihutira kwemera. Ntitubona ko ufise akamaro kuri twebwe, mu vy'ukuri tubona ko uri umubeshi."

قَالَ يٰقَوْمِ اَرَءَيْتُمْ اِنْ كُنْتُ عَلٰى بَيِّنَةٍ مِّنْ رَّبِّيْ وَاٰتٰىنِيْ رَحْمَةً مِّنْ عِنْدِهٖ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْۗ اَنُلْزِمُكُمُوْهَا وَاَنْتُمْ لَهَا كٰرِهُوْنَ

qāla yā qaumi ara'aitum in kuntu ‘alā bayyinatim mir rabbī wa ātānī raḥmatam min ‘indihī fa ‘ummiyat ‘alaikum, anulzimukumūhā wa antum lahā kārihūn(a).

Aravuga ati: "Ewe bantu banje! Mbega mwovyiyumvira gute iyo nzoba mfise ikimenyamenya gitomoye kivuye ku Mukama wanje, nkaronka imbabazi zivuye kuri we, mu gihe (ubwo buntu) bwari bwihishije kuri mwebwe. Mbega twobahatira kuvyemera, naho mutabikunda?"

وَيٰقَوْمِ لَآ اَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًاۗ اِنْ اَجْرِيَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ وَمَآ اَنَا۠ بِطَارِدِ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْاۗ اِنَّهُمْ مُّلٰقُوْا رَبِّهِمْ وَلٰكِنِّيْٓ اَرٰىكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُوْنَ

wa yā qaumi lā as'alukum ‘alaihi mālā(n), in ajriya illā ‘alallāhi wa mā ana biṭāridil-lażīna āmanū, innahum mulāqū rabbihim wa lākinnī arākum qauman tajhalūn(a).

Kandi ewe bantu banje! Singusaba ubutunzi (mu gusubiza) kubera umuhamagaro wanje. Ingororano yanje iva kuri Allah gusa kandi sinzokwigera nirukana umuntu yizeye. Nkako, bazohura n’Umukama wabo, kandi aho kubigira, ndababona nk’abantu b’ibijuju.

وَيٰقَوْمِ مَنْ يَّنْصُرُنِيْ مِنَ اللّٰهِ اِنْ طَرَدْتُّهُمْ ۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ

wa yā qaumi may yanṣurunī minallāhi in ṭarattuhum, afalā tażakkarūn(a).

Kandi ewe bantu banje! Ni nde azomfasha mu gihano ca Allah nimba nabirukanye? None ntimufata amasomo?

وَلَآ اَقُوْلُ لَكُمْ عِنْدِيْ خَزَاۤىِٕنُ اللّٰهِ وَلَآ اَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَآ اَقُوْلُ اِنِّيْ مَلَكٌ وَّلَآ اَقُوْلُ لِلَّذِيْنَ تَزْدَرِيْٓ اَعْيُنُكُمْ لَنْ يُّؤْتِيَهُمُ اللّٰهُ خَيْرًا ۗ اَللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا فِيْٓ اَنْفُسِهِمْ ۚاِنِّيْٓ اِذًا لَّمِنَ الظّٰلِمِيْنَ

wa lā aqūlu lakum ‘indī khazā'inullāhi wa lā a‘lamul-gaiba wa lā aqūlu innī malakuw wa lā aqūlu lil-lażīna tazdarī a‘yunukum lay yu'tiyahumullāhu khairā(n), allāhu a‘lamu bimā fī anfusihim, innī iżal laminaẓ-ẓālimīn(a).

Kandi sinababwiye ko mfise ububiko bw’ibifungurwa n’ubutunzi buva kuri Allah, kandi ko ntazi ibitaboneka, canke ngo mvuge ko vy’ukuri ndi umumarayika, canke ngo mvuge abantu basuzuguwe n’amaso yawe nti: "Ko Allah atazobaha ivyiza. Allah arazi neza ibiri muri bo. Nkako, iyo mba ari umwe muri bo."

قَالُوْا يٰنُوْحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَاَ كْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ اِنْ كُنْتَ مِنَ الصّٰدِقِيْنَ

qālū yā nūḥu qad jādaltanā fa akṡarta jidālanā fa'tinā bimā ta‘idunā in kunta minaṣ-ṣādiqīn(a).

Baravuga bati: «Ewe Nuhu, ni ukuri, waratuburanishije, kandi wararamvye mu kuduharira, rero utuzanire igihano waduteye ubwoba, niwaba uri mu bavuga ukuri.»

قَالَ اِنَّمَا يَأْتِيْكُمْ بِهِ اللّٰهُ اِنْ شَاۤءَ وَمَآ اَنْتُمْ بِمُعْجِزِيْنَ

qāla innamā ya'tīkum bihillāhu in syā'a wa mā antum bimu‘jizīn(a).

Arishura ati: «Allah wenyene niwe azobazanira igihano niyabishaka, kandi ntimuzoshobora guhunga .

وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِيْٓ اِنْ اَرَدْتُّ اَنْ اَنْصَحَ لَكُمْ اِنْ كَانَ اللّٰهُ يُرِيْدُ اَنْ يُّغْوِيَكُمْ ۗهُوَ رَبُّكُمْ ۗوَاِلَيْهِ تُرْجَعُوْنَۗ

wa lā yanfa‘ukum nuṣḥī in arattu an anṣaḥa lakum in kānallāhu yurīdu ay yugwiyakum, huwa rabbukum, wa ilaihi turja‘ūn(a).

Kandi impanuro zanje ntizizokugirira akamaro naho noba nshaka kuguhanura, nimba Allah ashaka kukuzimiza. Ni we Mukama wanyu, ni we muzogarukira.»

اَمْ يَقُوْلُوْنَ افْتَرٰىهُۗ قُلْ اِنِ افْتَرَيْتُهٗ فَعَلَيَّ اِجْرَامِيْ وَاَنَا۠ بَرِيْۤءٌ مِّمَّا تُجْرِمُوْنَ ࣖ

am yaqūlūnaftarāh(u), qul iniftaraituhū fa ‘alayya ijrāmī wa ana barī'um mimmā tujrimūn(a).

Na bo nyene (abahakanyi) bati: «Yavyiyumviriye gusa». Vuga (Muhammad) ati: «Nimba ndabikora, nzokwikorera icaha, kandi nzobohorwa ku caha ukora».

وَاُوْحِيَ اِلٰى نُوْحٍ اَنَّهٗ لَنْ يُّؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ اِلَّا مَنْ قَدْ اٰمَنَ فَلَا تَبْتَىِٕسْ بِمَا كَانُوْا يَفْعَلُوْنَۖ

wa ūḥiya ilā nūḥin annahū lay yu'mina min qaumika illā man qad āmana falā tabta'is bimā kānū yaf‘alūn(a).

Kandi vyahishuriwe Nowa ati: «Umenye ko ata bemera bazoba mu bantu bawe, kiretse abemera vy’ukuri (gusa), rero ntubabazwe n’ivyo bakora».

وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِاَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَاطِبْنِيْ فِى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا ۚاِنَّهُمْ مُّغْرَقُوْنَ

waṣna‘il-fulka bi'a‘yuninā wa waḥyinā wa lā tukhāṭibnī fil-lażīna ẓalamū, innahum mugraqūn(a).

Kandi mwubake ubwato mugenzurwa n’uburongozi bw’ivyo twahishuriwe, kandi ntimumbwire ivy’abanyavyaha. Nta gukeka ko bazorohama.»

وَيَصْنَعُ الْفُلْكَۗ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَاٌ مِّنْ قَوْمِهٖ سَخِرُوْا مِنْهُ ۗقَالَ اِنْ تَسْخَرُوْا مِنَّا فَاِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُوْنَۗ

wa yaṣna‘ul-fulk(a), wa kullamā marra ‘alaihi mala'um min qaumihī sakhirū minh(u), qāla in taskharū minnā fa innā naskharu minkum kamā taskharūn(a).

Na we (Nowa) aca atangura kwubaka ubwato. Igihe cose abarongozi b’abantu biwe bamuca imbere, baramutwengera mw’ijigo. Aravuga ati: «Nimwadutwenga, natwe (natwe) tuzobatwenga nk’uko mudutwenga.

فَسَوْفَ تَعْلَمُوْنَۙ مَنْ يَّأْتِيْهِ عَذَابٌ يُّخْزِيْهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُّقِيْمٌ

fa saufa ta‘lamūn(a), may ya'tīhi ‘ażābuy yukhzīhi wa yaḥillu ‘alaihi ‘ażābum muqīm(un).

Maze muri kazoza uzomenya uwuzokubitwa n'igihano c'agaterasoni kandi (uwuzokubitwa n'igihano c'ibihe bidahera."

حَتّٰىٓ اِذَا جَاۤءَ اَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّوْرُۙ قُلْنَا احْمِلْ فِيْهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَاَهْلَكَ اِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ اٰمَنَ ۗوَمَآ اٰمَنَ مَعَهٗٓ اِلَّا قَلِيْلٌ

Ḥattā iżā jā'a amrunā wafārat-tannūr(u), qulnaḥmil fīhā min kullin zaujainiṡnaini wa ahlaka illā man sabaqa ‘alaihil-qaulu wa man āman(a), wa mā āmana ma‘ahū illā qalīl(un).

Gushika itegeko ryacu rije kandi ifuru (igikoni) iriko irasohora amazi, twavuze tuti: «Mushiremwo (ico gikoresho) igikoko cose (igitsina-gabo n’igitsina-gore), n’umuryango wanyu kiretse abashikiwe n’itegeko ry’imbere kandi (mushiremwo n’abemera.» Bica bigaragara ko hari abemera bakeyi gusa bari kumwe na Nowa.

۞ وَقَالَ ارْكَبُوْا فِيْهَا بِسْمِ اللّٰهِ مَجْرٰ۪ىهَا وَمُرْسٰىهَا ۗاِنَّ رَبِّيْ لَغَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

wa qālarkabū fīhā bismillāhi majrêhā wa mursāhā, inna rabbī lagafūrur raḥīm(un).

Araheza ati: "Nimwinjiremwo mwese (ubwato) mu (kuvuga) izina rya Allah iyo bugenda bugahagarara. Nkako, Umukama wanje ni Umubabazi, Umunyambabazi."

وَهِيَ تَجْرِيْ بِهِمْ فِيْ مَوْجٍ كَالْجِبَالِۗ وَنَادٰى نُوْحُ ِۨابْنَهٗ وَكَانَ فِيْ مَعْزِلٍ يّٰبُنَيَّ ارْكَبْ مَّعَنَا وَلَا تَكُنْ مَّعَ الْكٰفِرِيْنَ

wa hiya tajrī bihim fī maujin kal-jibāl(i), wa nādā nūḥunibnahū wa kāna fī ma‘ziliy yā bunayyarkam ma‘anā wa lā takum ma‘al-kāfirīn(a).

Ubwato buragenda, bubatwara mu mipfunda nk’imisozi. Nowa ahamagara umuhungu wiwe, igihe yari ahantu h'agahomerabunwa ati: «Ewe mwana wanje, duga (mu bwato) natwe, ntube kumwe n'abahakanyi.»

قَالَ سَاٰوِيْٓ اِلٰى جَبَلٍ يَّعْصِمُنِيْ مِنَ الْمَاۤءِ ۗقَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ اَمْرِ اللّٰهِ اِلَّا مَنْ رَّحِمَ ۚوَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِيْنَ

qāla sa'āwī ilā jabaliy ya‘ṣimunī minal-mā'(i), qāla lā ‘āṣimal-yauma min amrillāhi illā ma raḥim(a), wa ḥāla bainahumal-mauju fa kāna minal-mugraqīn(a).

We (umuhungu wiwe) arishura ati: «Nzorondera ubuhungiro ku musozi ushobora kunkingira umwuzure!» (Nowa) ati: «Nta n’umwe akingira umubabaro wa Allah uno musi, kiretse Allah, Munyambabazi.» Kandi umupfunda uba inzitizi hagati y’ivyo bibiri; maze we (umwana) aba mu barohamye.

وَقِيْلَ يٰٓاَرْضُ ابْلَعِيْ مَاۤءَكِ وَيٰسَمَاۤءُ اَقْلِعِيْ وَغِيْضَ الْمَاۤءُ وَقُضِيَ الْاَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُوْدِيِّ وَقِيْلَ بُعْدًا لِّلْقَوْمِ الظّٰلِمِيْنَ

wa qīla yā arḍubla‘ī mā'aki wa yā samā'u aqli‘ī wa gīḍal-mā'u wa quḍiyal-amru wastawat ‘alal-jūdiyyi wa qīla bu‘dal lil-qaumiẓ-ẓālimīn(a).

Hanyuma havugwa ngo: «Ewe isi! Mira amazi yawe, ewe kirere (imvura!) gihagarare.» Amazi arasubira inyuma, itegeko rirangizwa, ubwato burahagarara ku musozi Yudi, bavuga bati: «Nimuzimangane abantu b'ababisha».

وَنَادٰى نُوْحٌ رَّبَّهٗ فَقَالَ رَبِّ اِنَّ ابْنِيْ مِنْ اَهْلِيْۚ وَاِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَاَنْتَ اَحْكَمُ الْحٰكِمِيْنَ

wa nādā nūḥur rabbahū fa qāla rabbi innabnī min ahlī, wa inna wa‘dakal-ḥaqqu wa anta aḥkamul-ḥākimīn(a).

Nowa aca asenga Umukama wiwe ati: «Mukama wanje, vy’ukuri umuhungu wanje ni uwo mu muryango wanje, kandi isezerano ryawe ni iry’ukuri, ni wewe mucamanza w’ubutungane kuruta abandi bose.»

قَالَ يٰنُوْحُ اِنَّهٗ لَيْسَ مِنْ اَهْلِكَ ۚاِنَّهٗ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْـَٔلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهٖ عِلْمٌ ۗاِنِّيْٓ اَعِظُكَ اَنْ تَكُوْنَ مِنَ الْجٰهِلِيْنَ

qāla yā nūḥu innahū laisa min ahlik(a), innahū ‘amalun gairu ṣāliḥ(in), falā tas'alnī mā laisa laka bihī ‘ilm(un), innī a‘iẓuka an takūna minal-jāhilīn(a).

Aravuga ati: "Ewe Nuh! Nkako, ntabwo ari uwo mu muryango wawe, kuko ibikorwa vyiwe vy'ukuri si vyiza, rero ntunsabe ikintu utazi (ishingiro ryaco). Ndaguhanura ko (wewe) utari umwe mu bantu b'ibijuju."

قَالَ رَبِّ اِنِّيْٓ اَعُوْذُ بِكَ اَنْ اَسْـَٔلَكَ مَا لَيْسَ لِيْ بِهٖ عِلْمٌ ۗوَاِلَّا تَغْفِرْ لِيْ وَتَرْحَمْنِيْٓ اَكُنْ مِّنَ الْخٰسِرِيْنَ

qāla rabbi innī a‘ūżu bika an as'alaka mā laisa lī bihī ‘ilm(un), wa illā tagfir lī wa tarḥamnī akum minal-khāsirīn(a).

Yavuze ati: "Ewe Mukama wanje, vy'ukuri ndaguhungiye kugira ngo ngusabe ikintu ntazi (umutima waco). Niwaba utambabarira, kandi (ukangira) imbabazi, nta gukeka ko nzoba umwe mu bazohomba."

قِيْلَ يٰنُوْحُ اهْبِطْ بِسَلٰمٍ مِّنَّا وَبَرَكٰتٍ عَلَيْكَ وَعَلٰٓى اُمَمٍ مِّمَّنْ مَّعَكَ ۗوَاُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِّنَّا عَذَابٌ اَلِيْمٌ

qīla yā nūḥuhbiṭ bisalāmim minnā wa barakātin ‘alaika wa ‘alā umamim mimmam ma‘ak(a), wa umamun sanumatti‘uhum ṡumma yamassuhum minnā ‘ażābun alīm(un).

Havuzwe ngo: "Ewe Nuh, manuka n'amahoro n'imihezagiro ivuye kuri twebwe, ku bwawe no ku bantu bose (abizera) bari kumwe nawe. Kandi hari abantu duha umunezero (mu buzima bw'isi), niho bazokubitwa n'igihano cacu kibabaje."

تِلْكَ مِنْ اَنْۢبَاۤءِ الْغَيْبِ نُوْحِيْهَآ اِلَيْكَ ۚمَا كُنْتَ تَعْلَمُهَآ اَنْتَ وَلَا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هٰذَاۚ فَاصْبِرْۚ اِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِيْنَ ࣖ

tilka min ambā'il-gaibi nūḥīhā ilaik(a), mā kunta ta‘lamuhā anta wa lā qaumuka min qabli hāżā, faṣbir, innal-‘āqibata lil-muttaqīn(a).

Ayo ni amwe mu makuru ataboneka twaguhishuriye (Muhamadi); ntimwigeze mubimenya kandi n’abantu banyu ntibari babimenya imbere y’ibi. Rero mwihangane, vy’ukuri, ingaruka (nziza) ni iz’abanyarukundo.

وَاِلٰى عَادٍ اَخَاهُمْ هُوْدًا ۗقَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗ ۗاِنْ اَنْتُمْ اِلَّا مُفْتَرُوْنَ

wa ilā ‘ādin akhāhum hūdā(n), qāla yā qaumi‘budullāha mā lakum min ilāhin gairuh(ū), in antum illā muftarūn(a).

Kandi ku bantu b’i Adi (Twararungikiye) mwenewabo, Hudi. Aravuga ati: «Ewe bantu banje!

يٰقَوْمِ لَآ اَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا ۗاِنْ اَجْرِيَ اِلَّا عَلَى الَّذِيْ فَطَرَنِيْ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

yā qaumi lā as'alukum ‘alaihi ajrā(n), in ajriya illā ‘alal-lażī faṭaranī, afalā ta‘qilūn(a).

Ewe bantu banje! Sinbasaba indishi y’ivyo (uguhamagara kwanje). Ingororano yanje iva kuri Allah gusa yanremye. Mbega ntimubitahura?»

وَيٰقَوْمِ اسْتَغْفِرُوْا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوْبُوْٓا اِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاۤءَ عَلَيْكُمْ مِّدْرَارًا وَّيَزِدْكُمْ قُوَّةً اِلٰى قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِيْنَ

wa yā qaumistagfirū rabbakum ṡumma tūbū ilaihi yursilis-samā'a ‘alaikum midrāraw wa yazidkum quwwatan ilā quwwatikum wa lā tatawallau mujrimīn(a).

Kandi (Hud ati: "Ewe bantu banje! Musabe imbabazi Umukama wanyu hanyuma mwihane kuri we, nta gukeka azomanura imvura nyinshi cane, azokwongera inkomezi ku nkomezi zanyu, kandi ntimuhinduke ngo mube abanyavyaha."

قَالُوْا يٰهُوْدُ مَاجِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَّمَا نَحْنُ بِتَارِكِيْٓ اٰلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِيْنَ

qālū yā hūdu mā ji'tanā bibayyinatiw wa mā naḥnu bitārikī ālihatinā ‘an qaulika wa mā naḥnu laka bimu'minīn(a).

Baravuga bati: «Ewe Hudi, nta kimenyamenya gitomoye watuzaniye, kandi ntituzoheba ugusenga kwacu kubera amajambo yawe kandi ntituzokwemera;

اِنْ نَّقُوْلُ اِلَّا اعْتَرٰىكَ بَعْضُ اٰلِهَتِنَا بِسُوْۤءٍ ۗقَالَ اِنِّيْٓ اُشْهِدُ اللّٰهَ وَاشْهَدُوْٓا اَنِّيْ بَرِيْۤءٌ مِّمَّا تُشْرِكُوْنَ

in naqūlu illa‘tarāka ba‘ḍu ālihatinā bisū'(in), qāla innī usyhidullāha wasyhadū annī barī'um mimmā tusyrikūn(a).

tuvuga gusa ko zimwe mu mana zacu zaguteye ubusazi." We (Hud) arishura ati: "Nta gushingira intahe Allah kandi ndashingira intahe ko ntagira ivyo mufatanya nanje,

مِنْ دُوْنِهٖ فَكِيْدُوْنِيْ جَمِيْعًا ثُمَّ لَا تُنْظِرُوْنِ

min dūnihī fa kīdūnī jamī‘an ṡumma lā tunẓirūn(i).

hamwe n’abandi, rero murangure ubuhendanyi bwanyu bwose kuri jewe kandi ntimusubire guteba.

اِنِّيْ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللّٰهِ رَبِّيْ وَرَبِّكُمْ ۗمَا مِنْ دَاۤبَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌۢ بِنَاصِيَتِهَا ۗاِنَّ رَبِّيْ عَلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ

innī tawakkaltu ‘alallāhi rabbī wa rabbikum, mā min dābbatin illā huwa ākhiżum bināṣiyatihā, inna rabbī ‘alā ṣirāṭim mustaqīm(in).

Nkako, nizigiye Allah, Umukama wanje n’Umukama wanyu. Nta kiremwa na kimwe kigendagenda gifise ubuzima ariko ni we afise urukoba rw’imbere (aruganza). Nkako, Umukama wanje ari mu nzira igororotse (igororotse).

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ اَبْلَغْتُكُمْ مَّآ اُرْسِلْتُ بِهٖٓ اِلَيْكُمْ ۗوَيَسْتَخْلِفُ رَبِّيْ قَوْمًا غَيْرَكُمْۗ وَلَا تَضُرُّوْنَهٗ شَيْـًٔا ۗاِنَّ رَبِّيْ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيْظٌ

fa in tawallau faqad ablagtukum mā ursiltu bihī ilaikum, wa yastakhlifu rabbī qauman gairakum, wa lā taḍurrūnahū syai'ā(n), inna rabbī ‘alā kulli syai'in ḥafīẓ(un).

Rero nimwahindukira, rero vy’ukuri, ndabashikirije ico ntegerezwa kubabwira nk’intumwa. Kandi Umukama wanje azogusubirira uwundi mugwi, mu gihe wewe utazoshobora kumugirira nabi n’agatotsi. Nkako, Umukama wanje ni We atunganya vyose».

وَلَمَّا جَاۤءَ اَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُوْدًا وَّالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ بِرَحْمَةٍ مِّنَّاۚ وَنَجَّيْنٰهُمْ مِّنْ عَذَابٍ غَلِيْظٍ

wa lammā jā'a amrunā najjainā hūdaw wal-lażīna āmanū ma‘ahū biraḥmatim minnā, wa najjaināhum min ‘ażābin galīẓ(in).

Kandi igihano cacu kije, twakijije Hudi n’abemeranye na we ku mbabazi zacu. Turabakiza (na bo) (mu buzima bw’inyuma y’urupfu) igihano gikomeye.

وَتِلْكَ عَادٌ ۖجَحَدُوْا بِاٰيٰتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهٗ وَاتَّبَعُوْٓا اَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيْدٍ

wa tilka ‘ādun jaḥadū bi'āyāti rabbihim wa ‘aṣau rusulahū wattaba‘ū amra kulli jabbārin ‘anīd(in).

Kandi iyo ni (inkuru ya) abantu b’i Adi bahakana ibimenyetso (ububasha) vy’Imana. Basuzugura intumwa ziwe, bumvira amabwirizwa y’abategetsi bose b’abanyaruyeri kandi b’abanyaruyeri.

وَاُتْبِعُوْا فِيْ هٰذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَّيَوْمَ الْقِيٰمَةِ ۗ اَلَآ اِنَّ عَادًا كَفَرُوْا رَبَّهُمْ ۗ اَلَا بُعْدًا لِّعَادٍ قَوْمِ هُوْدٍ ࣖ

wa utbi‘ū fī hażihid-dun-yā la‘nataw wa yaumal-qiyāmah(ti), alā inna ‘ādan kafarū rabbahum, alā bu‘dal li‘ādin qaumi hūd(in).

Kandi bama bakurikirwa n’imivumo muri iyi si no (ni ko) no ku musi w’urubanza. Nimwibuke yuko abantu b’i ‘Adi baremera Imana yabo. Nkako, abantu b’i ‘Adi, abantu b’i Hudi, bazozimangana.

۞ وَاِلٰى ثَمُوْدَ اَخَاهُمْ صٰلِحًا ۘ قَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗ ۗهُوَ اَنْشَاَكُمْ مِّنَ الْاَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيْهَا فَاسْتَغْفِرُوْهُ ثُمَّ تُوْبُوْٓا اِلَيْهِ ۗاِنَّ رَبِّيْ قَرِيْبٌ مُّجِيْبٌ

wa ilā ṡamūda akhāhum ṣālihā(n), qāla yā qaumi‘budullāḥa mā lakum min ilāhin gairuh(ū), huwa ansya'akum minal-arḍi wasta‘marakum fīhā fastagfirūhu ṡumma tūbū ilaih(i), inna rabbī qarībum mujīb(un).

kandi ku basamud (Twararungitse) mwenewabo, Saleh. Aravuga ati: "Ewe bantu banje! Nimusenge Allah, nta yindi mana ibariho atari we. Yabaremye mw'isi (ivu) kandi abatera imbere, rero mumusabe imbabazi, hanyuma mwihane kuri we. Nkako, Umukama wanje ari hafi cane (imbabazi ziwe) kandi yemera (isengesho ry'umusavyi wiwe)."

قَالُوْا يٰصٰلِحُ قَدْ كُنْتَ فِيْنَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هٰذَآ اَتَنْهٰىنَآ اَنْ نَّعْبُدَ مَا يَعْبُدُ اٰبَاۤؤُنَا وَاِنَّنَا لَفِيْ شَكٍّ مِّمَّا تَدْعُوْنَآ اِلَيْهِ مُرِيْبٍ

qālū yā ṣāliḥu qad kunta fīnā marjuwwan qabla hāżā atanhānā an na‘buda mā ya‘budu ābā'unā wa innanā lafī syakkim mimmā tad‘ūnā ilaihi murīb(in).

Bati (aba Samud) bati: "Ewe Saleh! Vy'ukuri, imbere y'uko uba muri twebwe, wari umuntu yitezwe, kuki utubuza gusenga ivyo ba sogokuruza basenga? Nkako, vy'ukuri turi mu gukekeranya n'amaganya ku co (idini) uduhamagara."

قَالَ يٰقَوْمِ اَرَءَيْتُمْ اِنْ كُنْتُ عَلٰى بَيِّنَةٍ مِّنْ رَّبِّيْۗ وَاٰتٰىنِيْ مِنْهُ رَحْمَةً فَمَنْ يَّنْصُرُنِيْ مِنَ اللّٰهِ اِنْ عَصَيْتُهٗ ۗفَمَا تَزِيْدُوْنَنِيْ غَيْرَ تَخْسِيْرٍ

qāla yā qaumi ara'aitum in kuntu ‘alā bayyinatim mir rabbī, wa ātānī minhu raḥmatan famay yanṣurunī minallāhi in ‘aṣaituh(ū), famā tazīdūnanī gaira takhsīr(in).

Ya (Saleh) ati: "Ewe bantu banje! Munsigurire ko nimba mfise ikimenyamenya gitomoye kivuye ku Mukama wanje kandi akampa ubuntu (ubuhanuzi) buvuye kuri we, none ni nde azomfasha kuva (ku gihano ca) Allah iyo ntamugamburukiye? Niho muzokwongera gusa ivyo ntakaje."

وَيٰقَوْمِ هٰذِهٖ نَاقَةُ اللّٰهِ لَكُمْ اٰيَةً فَذَرُوْهَا تَأْكُلْ فِيْٓ اَرْضِ اللّٰهِ وَلَا تَمَسُّوْهَا بِسُوْۤءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ قَرِيْبٌ

wa yā qaumi hāżihī nāqatullāhi lakum āyatan fa żarūhā ta'kul fī arḍillāhi wa lā tamassūhā bisū'in fa ya'khużakum ‘ażābun qarīb(un).

Kandi ewe bantu banje! Iyi ni ingamiya y’ingore ivuye kuri Allah, nk’igitangaza kuri mwebwe, rero muyireke irye isi ya Allah, kandi ntimuyihungabanya n’ikintu cose cotuma mushikirwa n’igihano ubwo nyene.”

فَعَقَرُوْهَا فَقَالَ تَمَتَّعُوْا فِيْ دَارِكُمْ ثَلٰثَةَ اَيَّامٍ ۗذٰلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوْبٍ

fa ‘aqarūhā fa qāla tamatta‘ū fī dārikum ṡalāṡata ayyām(in), żālika wa‘dun gairu makżūb(in).

Baca rero bagaca iyo ngamiya, hanyuma we (Saleh) aravuga ati: "Mwese munezerwe mu ngo zanyu imisi itatu. Iryo ni umuhango udashobora guhakanwa."

فَلَمَّا جَاۤءَ اَمْرُنَا نَجَّيْنَا صٰلِحًا وَّالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِىِٕذٍ ۗاِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيْزُ

falammā jā'a amrunā najjainā ṣāliḥaw wal-lażīna āmanū ma‘ahū biraḥmatim minnā wa min khizyi yaumi'iż(in), inna rabbaka huwal-qawiyyul-‘ażīz(u).

Rero ingingo yacu igihe yashika, twarokoye Saleh n’abemeranye na we n’imbabazi zacu kandi (turabarokoye) gucishwa bugufi kuri uwo musi. Nkako, Umukama wawe, ni Mushoboravyose, ni Mushoboravyose.

وَاَخَذَ الَّذِيْنَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَاَصْبَحُوْا فِيْ دِيَارِهِمْ جٰثِمِيْنَۙ

wa akhażal-lażīna ẓalamuṣ-ṣaiḥatu fa aṣbaḥū fī dārihim jāṡimīn(a).

Hanyuma ijwi ry’inkuba rigwa kuri abo bantu b’ababi, ku buryo bapfa baryamye mu mazu yabo .

كَاَنْ لَّمْ يَغْنَوْا فِيْهَا ۗ اَلَآ اِنَّ ثَمُوْدَا۟ كَفَرُوْا رَبَّهُمْ ۗ اَلَا بُعْدًا لِّثَمُوْدَ ࣖ

ka allam yagnau fīhā, alā inna ṡamūda kafarū rabbahum, alā bu‘dal liṡamūd(a).

Ni nk’aho batigeze baba muri ico kibanza. Nimwibuke, abantu b’i Samudi barihakanye Imana yabo. Nimwibuke, abantu b’i Samudi bazozimangana.

وَلَقَدْ جَاۤءَتْ رُسُلُنَآ اِبْرٰهِيْمَ بِالْبُشْرٰى قَالُوْا سَلٰمًا ۖقَالَ سَلٰمٌ فَمَا لَبِثَ اَنْ جَاۤءَ بِعِجْلٍ حَنِيْذٍ

wa laqad jā'at rusulunā ibrāhīma bil-busyrā qālū salāmā(n), qāla salāmun famā labiṡa an jā'a bi‘ijlin ḥanīż(in).

Kandi intumwa zacu (abamarayika) zari zaje kuri Ibrahimu zizana inkuru nziza, ziramubwira ziti: «Urakoze». We (Ibrahimu) arishura ati: «Urakoze (kuri mwebwe).» Haciye igihe gito rero, Ibrahimu aca atanga inyama z’inyana zokejwe.

فَلَمَّا رَآٰ اَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ اِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَاَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيْفَةً ۗقَالُوْا لَا تَخَفْ اِنَّآ اُرْسِلْنَآ اِلٰى قَوْمِ لُوْطٍۗ

falammā ra'ā aidiyahum lā taṣilu ilaihi nakirahum wa aujasa minhum khīfah(tan), qālū lā takhaf innā ursilnā ilā qaumi lūṭ(in).

Abonye rero amaboko yabo atamukorako, aca (Ibrahimu) abakeka, arabatinya. Baravuga bati: «Ntimutinye, vy’ukuri twarungitswe ku bantu ba Luti.»

وَامْرَاَتُهٗ قَاۤىِٕمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنٰهَا بِاِسْحٰقَۙ وَمِنْ وَّرَاۤءِ اِسْحٰقَ يَعْقُوْبَ

wamra'atuhū qā'imatun fa ḍaḥikat fa basysyarnāhā bi'isḥāq(a), wa miw warā'i isḥāqa ya‘qūb(a).

Umugore wiwe aca arahaguruka aca aratwenga. Twamuhaye rero inkuru nziza yerekeye (ivuka rya) Izahaki n’inyuma ya Izahaki (azovuka) Yakobo.

قَالَتْ يٰوَيْلَتٰىٓ ءَاَلِدُ وَاَنَا۠ عَجُوْزٌ وَّهٰذَا بَعْلِيْ شَيْخًا ۗاِنَّ هٰذَا لَشَيْءٌ عَجِيْبٌ

qālat yā wailatā a'alidu wa ana ‘ajūzuw wa hāżā ba‘lī syaikhā(n), inna hāżā lasyai'un ‘ajīb(un).

We (umugore wiwe) ati: "Ese igitangaza, birashoboka ko novyara umwana naho nshaje, umugabo wanje na we akashaza cane? Ivyo ni igitangaza vy'ukuri."

قَالُوْٓا اَتَعْجَبِيْنَ مِنْ اَمْرِ اللّٰهِ رَحْمَتُ اللّٰهِ وَبَرَكٰتُهٗ عَلَيْكُمْ اَهْلَ الْبَيْتِۗ اِنَّهٗ حَمِيْدٌ مَّجِيْدٌ

qālū ata‘jabīna min amrillāhi raḥmatullāhi wa barakātuh(ū), ‘alaikum ahlal-bait(i), innahū ḥamīdum majīd(un).

Baravuga bati: "Kubera iki mutangazwa n'itegeko rya Allah? (Ni) imbabazi n'imihezagiro ya Allah, yasutswe kuri mwebwe, yemwe bantu b'i Bayt! Nkako, Allah ni we ashimwa cane, ni we afise imbabazi."

فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ اِبْرٰهِيْمَ الرَّوْعُ وَجَاۤءَتْهُ الْبُشْرٰى يُجَادِلُنَا فِيْ قَوْمِ لُوْطٍ

falammā żahaba ‘an ibrāhīmar rau‘u wa jā'athul busyrā yujādilunā fī qaumi lūṭ(in).

Ubwoba rero bumaze kuva kuri Ibrahimu, inkuru nziza ikaba yamushikiye, aca Twebwe (abamarayika) abaza ivy’abantu ba Loti.

اِنَّ اِبْرٰهِيْمَ لَحَلِيْمٌ اَوَّاهٌ مُّنِيْبٌ

inna ibrāhīma laḥalīmun awwāhum munīb(un).

Ibrahim vy’ukuri yari umuntu w’umugwaneza, w’umugwaneza kandi akunda gusubira (kwa Allah).

يٰٓاِبْرٰهِيْمُ اَعْرِضْ عَنْ هٰذَا ۚاِنَّهٗ قَدْ جَاۤءَ اَمْرُ رَبِّكَۚ وَاِنَّهُمْ اٰتِيْهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُوْدٍ

yā ibrāhīmu a‘riḍ ‘an hāżā, innahū qad jā'a amru rabbik(a), wa innahum ātīhim ‘ażābun gairu mardūd(in).

Ewe Ibrahimu! Reka ivyo (ikiyago), vy’ukuri, itegeko ry’Umukama wawe ryaje, kandi bazokubitwa n’igihano kidashobora kwanka.

وَلَمَّا جَاۤءَتْ رُسُلُنَا لُوْطًا سِيْۤءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَّقَالَ هٰذَا يَوْمٌ عَصِيْبٌ

wa lammā jā'at rusulunā lūṭan sī'a bihim wa ḍāqa bihim żar‘aw wa qāla hāżā yaumun ‘aṣīb(un).

Kandi intumwa zacu (abamarayika) zishitse kuri Luti, yumva akekeranya kandi igifu ciwe kiramufata kubera (ukuza kwabo). We (Luti) ati: «Uyu musi ni umusi ugoye cane.»

وَجَاۤءَهٗ قَوْمُهٗ يُهْرَعُوْنَ اِلَيْهِۗ وَمِنْ قَبْلُ كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ السَّيِّاٰتِۗ قَالَ يٰقَوْمِ هٰٓؤُلَاۤءِ بَنَاتِيْ هُنَّ اَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَلَا تُخْزُوْنِ فِيْ ضَيْفِيْۗ اَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَّشِيْدٌ

wa jā'ahū qaumuhū yuhra‘ūna ilaih(i), wa min qablu kānū ya‘malūnas-sayyi'āt(i), qāla yā qaumi hā'ulā'i banātī hunna aṭharu lakum fattaqullāha wa lā tukhzūni fī ḍaifī, alaisa minkum rajulur rasyīd(un).

Nuko abantu biwe baca bamusanga. Kandi kuva kera na rindi bama bakora ibikorwa vy’agaterasoni. Luti ati: "Ewe bantu banje! Aba ni abakobwa banje (b'igihugu), ni bo barushiriza kwera, rero mutinye Allah kandi ntimuteye isoni (izina) ryanje ku mushyitsi wanje. Mbega nta n'umwe muri mwebwe afise ubwenge?"

قَالُوْا لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِيْ بَنٰتِكَ مِنْ حَقٍّۚ وَاِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيْدُ

qālū laqad ‘alimta mā lanā fī banātika min ḥaqq(in), wa innaka lata‘lamu mā nurīd(u).

Baramwishura bati: «Ni ukuri, urazi neza ko ata cipfuzo dufise ku bakobwa bawe, kandi urazi neza ico twipfuza.»

قَالَ لَوْ اَنَّ لِيْ بِكُمْ قُوَّةً اَوْ اٰوِيْٓ اِلٰى رُكْنٍ شَدِيْدٍ

qāla lau anna lī bikum quwwatan au āwī ilā ruknin syadīd(in).

We (Luti) ati: «Iyo ngira inkomezi (zo kukwanka) canke nkahungira mu muryango ukomeye (vy’ukuri nobigira)».

قَالُوْا يٰلُوْطُ اِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَّصِلُوْٓا اِلَيْكَ فَاَسْرِ بِاَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِّنَ الَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ اَحَدٌ اِلَّا امْرَاَتَكَۗ اِنَّهٗ مُصِيْبُهَا مَآ اَصَابَهُمْ ۗاِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ ۗ اَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيْبٍ

qālū yā lūṭu innā rusulu rabbika lay yaṣilū ilaika fa asri bi'ahlika biqiṭ‘im minal-laili wa lā yaltafit minkum aḥadun illamra'atak(a), innahū muṣībuhā mā aṣābahum, inna mau‘idahumuṣ-ṣubḥ(u), alaisaṣ-ṣubḥu biqarīb(in).

Baravuga bati: "Ewe Luti! Nkako, turi intumwa z'Umukama wawe, ntibazoshobora kugutera ubwoba, rero gendana n'umuryango wawe mu mpera z'ijoro kandi ntureke ngo n'umwe muri mwebwe arabe inyuma, kiretse umugore wawe. Nta gukeka ko (na we) azobabazwa n'umubabaro mu gatondo. hafi?"

فَلَمَّا جَاۤءَ اَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَاَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِّنْ سِجِّيْلٍ مَّنْضُوْدٍ

falammā jā'a amrunā ja‘alnā ‘āliyahā sāfilahā wa amṭarnā ‘alaihā ḥijāratam min sijjīlim manḍūd(in).

Nuko urubanza rwacu rushitse, twatembagaje igihugu c’abantu ba Luti, tubagusha amabuye avuye mw’isi yaka,

مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَۗ وَمَا هِيَ مِنَ الظّٰلِمِيْنَ بِبَعِيْدٍ ࣖ

musawwamatan ‘inda rabbik(a) wa mā hiya minaẓ-ẓālimīna biba‘īd(in).

iyo yahawe ikimenyetso n’Umukama wawe. Kandi kubabazwa ntikuri kure y’uwakoze icaha.

۞ وَاِلٰى مَدْيَنَ اَخَاهُمْ شُعَيْبًا ۗقَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗ ۗوَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيْزَانَ اِنِّيْٓ اَرٰىكُمْ بِخَيْرٍ وَّاِنِّيْٓ اَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُّحِيْطٍ

wa ilā madyana akhāhum syu‘aibā(n), qāla yā qaumi‘budullāha mā lakum min ilāhin gairuh(ū), wa lā tanquṣul-mikyāla wal-mīzāna innī arākum bikhairiw wa innī akhāfu ‘alaikum ‘ażāba yaumim muḥīṭ(in).

Kandi ku (bantu b’i) Madiyani (Twarungikiye) mwenewabo, Shuaib. Aravuga ati: "Ewe bantu banje! Nimusenge Allah, nta yindi mana ibariho atari we. Kandi ntimugabanye ingero n'umunzane. Nkako, ndababona muri mu mimerere myiza (mutera imbere). Kandi vy'ukuri ndatinya ko igihano kizobashikira ku musi w'ugutikizwa (Umusi w'Iherezo).

وَيٰقَوْمِ اَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيْزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ اَشْيَاۤءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِى الْاَرْضِ مُفْسِدِيْنَ

wa yā qaumi auful-mikyāla wal-mīzāna bil-qisṭi wa lā tabkhasun-nāsa asy-yā'ahum wa lā ta‘ṡau fil-arḍi mufsidīn(a).

Kandi ewe bantu banje! Uzuze ingero n’umunzane mu buryo bubereye, kandi ntugire nabi abantu n’uburenganzira bwabo kandi ntuteze ikibi kw’isi mu gukora ivyonona .

بَقِيَّتُ اللّٰهِ خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ ەۚ وَمَآ اَنَا۠ عَلَيْكُمْ بِحَفِيْظٍ

baqiyyatullāhi khairul lakum in kuntum mu'minīn(a), wa mā ana ‘alaikum biḥafīẓ(in).

Amasigarira (yemewe) ya Allah ni meza kuri mwebwe nimba muri abemera. Kandi jewe sindi umurinzi kuri wewe.”

قَالُوْا يٰشُعَيْبُ اَصَلٰوتُكَ تَأْمُرُكَ اَنْ نَّتْرُكَ مَا يَعْبُدُ اٰبَاۤؤُنَآ اَوْ اَنْ نَّفْعَلَ فِيْٓ اَمْوَالِنَا مَا نَشٰۤؤُا ۗاِنَّكَ لَاَنْتَ الْحَلِيْمُ الرَّشِيْدُ

qālū yā syu‘aibu aṣalātuka ta'muruka an natruka mā ya‘budu ābā'unā au an naf‘ala fī amwālinā mā nasyā'(u), innaka la'antal-ḥalīmur-rasyīd(u).

Baravuga bati: "Ewe Shuaib! Mbega idini ryawe ni ryo rikubwira ngo ureke ivyo ba sogokuruza basenga canke ritubuze gucunga umutungo wacu mu buryo twipfuza? Nkako, vy'ukuri uri umuntu w'umugwaneza cane kandi w'ubwenge."

قَالَ يٰقَوْمِ اَرَءَيْتُمْ اِنْ كُنْتُ عَلٰى بَيِّنَةٍ مِّنْ رَّبِّيْ وَرَزَقَنِيْ مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا وَّمَآ اُرِيْدُ اَنْ اُخَالِفَكُمْ اِلٰى مَآ اَنْهٰىكُمْ عَنْهُ ۗاِنْ اُرِيْدُ اِلَّا الْاِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُۗ وَمَا تَوْفِيْقِيْٓ اِلَّا بِاللّٰهِ ۗعَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَاِلَيْهِ اُنِيْبُ

qāla yā qaumi ara'aitum in kuntu ‘alā bayyinatim mir rabbī wa razaqanī minhu rizqan ḥasanaw wa mā urīdu an ukhālifakum ila mā anhākum ‘anh(u), in urīdu illal-iṣlāḥa mastaṭa‘t(u), wa mā taufīqī illā billāh(i), ‘alaihi tawakkaltu wa ilaihi unīb(u).

We (Shuaib) ati: "Ewe bantu banje! Munsigurire nimba mfise ibimenyamenya bitomoye bivuye ku Mukama wanje kandi nahawe amahirwe na we (mbega birabereye ko nshobora kurenga ku mategeko yiwe)? Sinshaka kubarenga mu vyo nababujije. Nshaka gusa (kuzana) iterambere igihe cose nshobora gukurikira Allah gusa. Ni we nizigira kandi ni we (na we) nsubira.

وَيٰقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِيْٓ اَنْ يُّصِيْبَكُمْ مِّثْلُ مَآ اَصَابَ قَوْمَ نُوْحٍ اَوْ قَوْمَ هُوْدٍ اَوْ قَوْمَ صٰلِحٍ ۗوَمَا قَوْمُ لُوْطٍ مِّنْكُمْ بِبَعِيْدٍ

wa yā qaumi lā yajrimannakum syiqāqī ay yuṣībakum miṡlu mā aṣāba qauma nūḥin au qauma hūdin au qauma ṣāliḥ(in), wa mā qaumu lūṭim minkum biba‘īd(in).

Kandi ewe bantu banje! Indyane ziri hagati yanje (nawe) ntizigutere icaha, kugira ngo ubabazwe nk’ivyashikiye abantu ba Nowa, abantu ba Hudi canke abantu ba Saleh, mu gihe abantu ba Luti batari kure yawe.

وَاسْتَغْفِرُوْا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوْبُوْٓا اِلَيْهِ ۗاِنَّ رَبِّيْ رَحِيْمٌ وَّدُوْدٌ

wastagfirū rabbakum ṡumma tūbū ilaih(i), inna rabbī raḥīmuw wadūd(un).

Kandi usabe imbabazi Umukama wawe, hanyuma umwihane. Nkako, Umukama wanje ni Umunyakigongwe, ni Umunyakigongwe.”

قَالُوْا يٰشُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيْرًا مِّمَّا تَقُوْلُ وَاِنَّا لَنَرٰىكَ فِيْنَا ضَعِيْفًا ۗوَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنٰكَ ۖوَمَآ اَنْتَ عَلَيْنَا بِعَزِيْزٍ

qālū yā syu‘aibu mā nafqahu kaṡīram mimmā taqūlu wa innā lanarāka fīnā ḍa‘īfā(n), wa lau lā rahṭuka larajamnāk(a), wa anta ‘alainā bi‘azīz(in).

Baravuga bati: "Ewe Syuaib! Ntidutahura vyinshi muvyo uvuga, ariko mu vy'ukuri turakubona nk'umuntu agoyagoya kuruta abandi bose muri twebwe. Iyo utaba umuryango wawe, twari kugutera amabuye, naho utari umuntu afise ububasha mu mugwi wacu."

قَالَ يٰقَوْمِ اَرَهْطِيْٓ اَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِّنَ اللّٰهِ ۗوَاتَّخَذْتُمُوْهُ وَرَاۤءَكُمْ ظِهْرِيًّا ۗاِنَّ رَبِّيْ بِمَا تَعْمَلُوْنَ مُحِيْطٌ

qāla yā qaumi arahṭī a‘azzu ‘alaikum minallāh(i), wattakhażtumūhu warā'akum ẓihriyyā(n), inna rabbī bimā ta‘malūna muḥīṭ(un).

We (Shuaib) arishura ati: "Ewe bantu banje! Mbega umuryango wanje urateye iteka mu vyiyumviro vyanyu kuruta Allah, naho mwamushize inyuma yanyu (mwirengagiza)? Mumenye ko ubumenyi bw'Umukama wanje burimwo n'ivyo mukora."

وَيٰقَوْمِ اعْمَلُوْا عَلٰى مَكَانَتِكُمْ اِنِّيْ عَامِلٌ ۗسَوْفَ تَعْلَمُوْنَۙ مَنْ يَّأْتِيْهِ عَذَابٌ يُّخْزِيْهِ وَمَنْ هُوَ كَاذِبٌۗ وَارْتَقِبُوْٓا اِنِّيْ مَعَكُمْ رَقِيْبٌ

wa yā qaumi‘malū ‘alā makānatikum innī ‘āmil(un), saufa ta‘lamūn(a), may ya'tīhi ‘ażābuy yukhzīhi wa man huwa kāżib(un), wartaqibū innī ma‘akum raqīb(un).

Kandi ewe bantu banje! Kora uko ushoboye, vy’ukuri nanje ndabikora (nanje). Mu nyuma uzomenya uwuzoshikirwa n’igihano giteye isoni n’uwuzobesha. Kandi rindire! Nkako, ndi kumwe nawe uwurindiriye».

وَلَمَّا جَاۤءَ اَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَّالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ بِرَحْمَةٍ مِّنَّاۚ وَاَخَذَتِ الَّذِيْنَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَاَصْبَحُوْا فِيْ دِيَارِهِمْ جٰثِمِيْنَۙ

wa lammā jā'a amrunā najjainā syu‘aibaw wal-lażīna amanū ma‘ahū biraḥmatim minnā, wa akhażatil-lażīna ẓalamuṣ-ṣaiḥatu fa aṣbaḥū fī diyārihim jāṡimīn(a).

Rero ingingo yacu igihe yashika, twarokoye Shuaib n’abemeranye na we n’imbabazi zacu. Mu gihe abantu b’abanyavyaha barimburwa n’ijwi ry’inkuba, bagapfa baryamye mu mazu yabo;

كَاَنْ لَّمْ يَغْنَوْا فِيْهَا ۗ اَلَا بُعْدًا لِّمَدْيَنَ كَمَا بَعِدَتْ ثَمُوْدُ ࣖ

ka allam yagnau fīhā, alā bu‘dal limadyana kamā ba‘idat ṡamūd(u).

nk’aho batigeze baba muri ico kibanza. Nimwibuke, abantu b’i Madyan bazozimangana nk’uko abantu b’i Samud (na bo nyene) bazozimangana.

وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا مُوْسٰى بِاٰيٰتِنَا وَسُلْطٰنٍ مُّبِيْنٍۙ

wa laqad arsalnā mūsā bi'āyātinā wa sulṭānim mubīn(in).

Kandi vy’ukuri, twarungitse Musa n’ibimenyetso vyacu n’ibimenyamenya bigaragara;

اِلٰى فِرْعَوْنَ وَمَلَا۟ىِٕهٖ فَاتَّبَعُوْٓا اَمْرَ فِرْعَوْنَ ۚوَمَآ اَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيْدٍ

ilā fir‘auna wa mala'ihī fattaba‘ū amra fir‘aun(a), wa mā amru fir‘auna birasyīd(in).

Kuri Farawoni n’abarongozi b’abantu biwe, ariko bakurikije amabwirizwa ya Fir’au, naho amabwirizwa ya Farawoni atari yo akwiriye (amabwirizwa).

يَقْدُمُ قَوْمَهٗ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ فَاَوْرَدَهُمُ النَّارَ ۗوَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُوْدُ

yaqdumu qaumahū yaumal-qiyāmati fa auradahumun-nār(a), wa bi'sal-wirdul-maurūd(u).

We (Farawo) yagendeye imbere y’abantu biwe ku musi w’Izuka, hanyuma abajana mu muriro udahera. Ikuzimu ni co kibanza kibi kuruta ibindi vyose umuntu yokwinjiramwo.

وَاُتْبِعُوْا فِيْ هٰذِهٖ لَعْنَةً وَّيَوْمَ الْقِيٰمَةِۗ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُوْدُ

wa utbi‘ū fī hāżihī la‘nataw wa yaumal-qiyāmah(ti), bi'sar-rifdul-marfūd(u).

Kandi zikurikirwa n’imivumo hano (mw’isi) no (mu buryo nk’ubwo) ku musi w’izuka. (Anathema) ni ingabirano mbi kuruta izindi zose zitangwa.

ذٰلِكَ مِنْ اَنْۢبَاۤءِ الْقُرٰى نَقُصُّهٗ عَلَيْكَ مِنْهَا قَاۤىِٕمٌ وَّحَصِيْدٌ

Żālika min ambā'il-qurā naquṣṣuhū ‘alaika minhā qā'imuw wa ḥaṣīd(un).

Aya ni amwe mu makuru yerekeye ibihugu (vyasambutse) twakubwiye (Muhamadi). Bimwe muri ivyo bihugu biracari n’ibimenyetso vyavyo kandi bimwe vyarasenyutse.

وَمَا ظَلَمْنٰهُمْ وَلٰكِنْ ظَلَمُوْٓا اَنْفُسَهُمْ فَمَآ اَغْنَتْ عَنْهُمْ اٰلِهَتُهُمُ الَّتِيْ يَدْعُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ لَّمَّا جَاۤءَ اَمْرُ رَبِّكَۗ وَمَا زَادُوْهُمْ غَيْرَ تَتْبِيْبٍ

wa mā ẓalamnāhum wa lākin ẓalamū anfusahum famā agnat ‘anhum ālihatuhumul-latī yad‘ūna min dūnillāhi min syai'il lammā jā'a amru rabbik(a), wa mā zādūhum gaira tatbīb(in).

Kandi ntitwabagiriye nabi, ahubwo ni bo bigiriye nabi, kuko ataco vyabagiriye na gato ku bo basenga atari Allah, igihe umubabaro w’Umukama wawe waza. Ukwo gusenga kwongereza gusa ugutikizwa kwabo.

وَكَذٰلِكَ اَخْذُ رَبِّكَ اِذَآ اَخَذَ الْقُرٰى وَهِيَ ظَالِمَةٌ ۗاِنَّ اَخْذَهٗٓ اَلِيْمٌ شَدِيْدٌ

wa każālika akhżu rabbika iżā akhażal-qurā wa hiya ẓālimah(tun), inna akhżahū alīmun syadīd(un).

Kandi ico ni co gihano c’Umukama wawe iyo ababaza (abantu bo) mu bihugu bikora akarenganyo. Nkako, igihano ciwe kirababaje cane, kiraremereye cane.

اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ الْاٰخِرَةِ ۗذٰلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوْعٌۙ لَّهُ النَّاسُ وَذٰلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُوْدٌ

inna fī żālika la'āyatal liman khāfa ‘ażābal-ākhirah(ti), żālika yaumum majmū‘(un), lahun-nāsu wa żālika yaumum masyhūd(un).

Nkako, muri ivyo hategerezwa kubamwo icigwa ku batinya igihano co mu nyuma y’urupfu. Uwo niwo musi abantu bose bakoranirizwamwo (kugira ngo baharurwe), kandi uwo niwo musi ushingirwa intahe (n’ibiremwa vyose).

وَمَا نُؤَخِّرُهٗٓ اِلَّا لِاَجَلٍ مَّعْدُوْدٍۗ

wa mā nu'akhkhiruhū illā li'ajalim ma‘dūd(in).

Kandi ntituzocenda, kiretse gushika igihe cashinzwe.

يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ اِلَّا بِاِذْنِهٖۚ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَّسَعِيْدٌ

yauma ya'ti lā takallamu nafsun illā bi'iżnih(ī), fa minhum syaqiyyuw wa sa‘īd(un).

Uwo musi niwashika, nta n’umwe azovuga, kiretse afise uruhusha rwayo; Rero muri bo harimwo abagowe hakaba n’abanezerewe.

فَاَمَّا الَّذِيْنَ شَقُوْا فَفِى النَّارِ لَهُمْ فِيْهَا زَفِيْرٌ وَّشَهِيْقٌۙ

fa ammal-lażīna syaqū fa fin-nāri lahum fīhā zafīruw wa syahīq(un).

Nayo rero abakene, rero (ikibanza cabo ni) mu muriro udahera, ni ho bahumekera, bagahema baboroga, .

خٰلِدِيْنَ فِيْهَا مَا دَامَتِ السَّمٰوٰتُ وَالْاَرْضُ اِلَّا مَا شَاۤءَ رَبُّكَۗ اِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيْدُ

khālidīna fīhā mā dāmatis-samāwātu wal-arḍu illā mā syā'a rabbuk(a), inna rabbaka fa‘‘ālul limā yurīd(u).

bazogumamwo igihe cose ijuru n’isi bizoba bikiriho, kiretse Umukama wawe abishatse (ahandi). Nkako, Umukama wawe ni we ashitsa ivyo agomba.

۞ وَاَمَّا الَّذِيْنَ سُعِدُوْا فَفِى الْجَنَّةِ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا مَا دَامَتِ السَّمٰوٰتُ وَالْاَرْضُ اِلَّا مَا شَاۤءَ رَبُّكَۗ عَطَاۤءً غَيْرَ مَجْذُوْذٍ

wa ammal-lażīna su‘idū fa fil-jannati khālidīna fīhā mā dāmatis-samāwātu wal-arḍu illā mā syā'a rabbuk(a), ‘aṭā'an gaira majżūż(in).

Kandi abahimbawe, rero (ikibanza cabo) kiri mw’ijuru; bazogumamwo igihe cose ijuru n’isi bikiriho, kiretse Umukama wawe abishatse (ahandi); nk’ingabire idahera.

فَلَا تَكُ فِيْ مِرْيَةٍ مِّمَّا يَعْبُدُ هٰٓؤُلَاۤءِ ۗمَا يَعْبُدُوْنَ اِلَّا كَمَا يَعْبُدُ اٰبَاۤؤُهُمْ مِّنْ قَبْلُ ۗوَاِنَّا لَمُوَفُّوْهُمْ نَصِيْبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوْصٍ ࣖ

falā taku fī miryatim mimmā ya‘budu hā'ulā'(i), mā ya‘budūna illā kamā ya‘budu ābā'uhum min qabl(u), wa innā lamuwaffūhum naṣībahum gaira manqūṣ(in).

Rero wewe (Muhammad) ntukekeranye kuvyo basenga. Basenga nk’uko ba sekuruza babo basenga. Nta gukeka ko tuzoheza kwihora kwacu (ku bo) tutagabanyije na gato.

وَلَقَدْ اٰتَيْنَا مُوْسَى الْكِتٰبَ فَاخْتُلِفَ فِيْهِ ۗوَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ۗوَاِنَّهُمْ لَفِيْ شَكٍّ مِّنْهُ مُرِيْبٍ

wa laqad ātainā mūsal-kitāba fakhtulifa fīh(i), wa lau lā kalimatun sabaqat mir rabbika laquḍiya bainahum, wa innahum lafī syakkim minhu murīb(in).

Kandi vy’ukuri, twahaye Musa igitabu (Torah), aragiharirako. Kandi iyo hataba itegeko ry’imbere y’aho rivuye ku Mukama wawe, igihano cari gukorwa hagati yabo. Nkako, bo (abahakanyi b’i Maka) bari mu vy’ukuri mu gukekeranya no mu gukekeranya kuri vyo (Korowani).

وَاِنَّ كُلًّا لَّمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ اَعْمَالَهُمْ ۗاِنَّهٗ بِمَا يَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ

wa inna kullan lammā layuwaffiyannahum rabbuka a‘mālahum, innahū bimā ya‘malūna khabīr(un).

Kandi vy’ukuri, kuri umwe wese (mu bari mu ntambara) Umukama wawe azobahemba ata kabuza kubera ivyo bakoze. Nkako, ivyo bakora aravyitondera cane.

فَاسْتَقِمْ كَمَآ اُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْاۗ اِنَّهٗ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ

fastaqim kamā umirta wa man tāba ma‘aka wa lā taṭgau, innahū bimā ta‘malūna baṣīr(un).

Guma rero wewe (Muhammad) (mu nzira igororotse), nk’uko wategetswe wewe na (na) abo bihana kumwe nawe, kandi nturenge ku rugero. Nkako, ni we abona vyose mu vyo ukora.

وَلَا تَرْكَنُوْٓا اِلَى الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُۙ وَمَا لَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ مِنْ اَوْلِيَاۤءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُوْنَ

wa lā tarkanū ilal-lażīna ẓalamū fa tamassakumun-nār(u), wa mā lakum min dūnillāhi min auliyā'a ṡumma lā tunṣarūn(a).

Kandi ntimuhebe ku bantu b’abanyaruyeri batuma mukorwa n’umuriro w’iteka, mu gihe ata mufasha mufise atari Allah, kugira ngo ntimufashwe.

وَاَقِمِ الصَّلٰوةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ الَّيْلِ ۗاِنَّ الْحَسَنٰتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّاٰتِۗ ذٰلِكَ ذِكْرٰى لِلذّٰكِرِيْنَ

wa aqimiṣ-ṣalāta ṭarafayin-nahāri wa zulafam minal-lail(i), innal-ḥasanāti yużhibnas-sayyi'āt(i), żālika żikrā liż-żākirīn(a).

Kandi ukore amasengesho ku mpera zompi z’umusi (mu gitondo no ku mugoroba) no mu ntango z’ijoro. Ibikorwa vyiza birafuta amakosa. Ivyo ni imburi ku bama bibuka (Allah).

وَاصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ

waṣbir fa innallāha lā yaḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).

Kandi mwihangane, kuko vy’ukuri Allah ntatakaza impembo y’abakora ivyiza.

فَلَوْلَا كَانَ مِنَ الْقُرُوْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ اُولُوْا بَقِيَّةٍ يَّنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِى الْاَرْضِ اِلَّا قَلِيْلًا مِّمَّنْ اَنْجَيْنَا مِنْهُمْ ۚوَاتَّبَعَ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مَآ اُتْرِفُوْا فِيْهِ وَكَانُوْا مُجْرِمِيْنَ

fa lau lā kāna minal-qurūni min qablikum ulū baqiyyatiy yanhauna ‘anil-fasādi fil-arḍi illā qalīlam mimman anjainā minhum, wattaba‘al-lażīna ẓalamū mā utrifū fīhi wa kānū mujrimīn(a).

None ni kuki ata n’umwe mu bantu imbere yawe yari afise ingeso nziza yo kubuza (gukora) ububisha kw’isi, kiretse umubare mutoyi w’abo twakijije? Kandi abantu b’akarenganyo bitwararika gusa umunezero n’ubutunzi. Kandi ni abanyavyaha.

وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرٰى بِظُلْمٍ وَّاَهْلُهَا مُصْلِحُوْنَ

wa mā kāna rabbuka liyuhlikal-qurā biẓulmiw wa ahluhā muṣliḥūn(a).

Kandi Umukama wawe ntazosambura ibihugu ataco bimaze, igihe cose ababibamwo ari abantu bakora ivyiza.

وَلَوْ شَاۤءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ اُمَّةً وَّاحِدَةً وَّلَا يَزَالُوْنَ مُخْتَلِفِيْنَۙ

wa lau syā'a rabbuka laja‘alan-nāsa ummataw wāḥidataw wa lā yazālūna mukhtalifīn(a).

Kandi iyo Umukama wawe abishaka, yari guhindura abantu ubwoko bumwe, ariko bama batandukanye (mu vyiyumviro), .

اِلَّا مَنْ رَّحِمَ رَبُّكَ ۗوَلِذٰلِكَ خَلَقَهُمْ ۗوَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَاَمْلَـَٔنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ اَجْمَعِيْنَ

illā mar raḥima rabbuk(a), wa liżālika khalaqahum, wa tammat kalimatu rabbika la'amla'anna jahannama minal-jinnati wan-nāsi ajma‘īn(a).

kiretse abo Umukama wawe yagiriye ikigongwe. Kandi ivyo nivyo Allah yabaremye. Itegeko (ingingo) y'Umukama wawe ryagumyeho, "Nzokwuzuza ata kabuza umuriro udahera amajini yose n'abantu (abatumvira)."

وَكُلًّا نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ اَنْۢبَاۤءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهٖ فُؤَادَكَ وَجَاۤءَكَ فِيْ هٰذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَّذِكْرٰى لِلْمُؤْمِنِيْنَ

wa kullan naquṣṣu ‘alaika min ambā'ir-rusuli mā nuṡabbitu bihī fu'ādaka wa jā'aka fī hāżihil-ḥaqqu wa mau‘iẓatuw wa żikrā lil-mu'minīn(a).

Kandi inkuru zose z’intumwa, Turazibabwira (Muhamadi), kugira ngo n’izo nkuru tubakomeze imitima; kandi muri ryo mwahawe (vyose) ukuri, impanuro n’imburi ku bemera.

وَقُلْ لِّلَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ اعْمَلُوْا عَلٰى مَكَانَتِكُمْۗ اِنَّا عٰمِلُوْنَۙ

wa qul lil-lażīna lā yu'minūna‘malū ‘alā makānatikum, innā ‘āmilūn(a).

Kandi ubwire (Muhamadi) abatemera uti: «Mukore nk’uko muhagaze;

وَانْتَظِرُوْاۚ اِنَّا مُنْتَظِرُوْنَ

wantaẓirū innā muntaẓirūn(a).

kandi murindire, vy’ukuri natwe turi mu barindiriye.”

وَلِلّٰهِ غَيْبُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاِلَيْهِ يُرْجَعُ الْاَمْرُ كُلُّهٗ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِۗ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُوْنَ ࣖ

wa lillāhi gaibus-samāwāti wal-arḍi wa ilaihi yurja‘ul-amru kulluhū fa‘budhu wa tawakkal ‘alaih(i), wa mā rabbuka bigāfilin ‘ammā ta‘malūn(a).

Kandi amabanga y’ijuru n’isi ni aya Allah kandi niwe vyose bisubirwamwo. Nuko rero umusenge kandi umushireko ivyizigiro vyawe. Kandi Umukama wanyu ntazoba atazi ivyo mukora.