اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِيْ تَجْرِيْ فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ مِنْ مَّاۤءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيْهَا مِنْ كُلِّ دَاۤبَّةٍ ۖ وَّتَصْرِيْفِ الرِّيٰحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
inna fī khalqis-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfil-laili wan-nahāri wal-fulkil-latī tajrī fil-baḥri bimā yanfa‘un-nāsa wa mā anzalallāhu minas-samā'i mim mā'in fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā wa baṡṡa fīhā min kulli dābbah(tin), wa taṣrīfir-riyāḥi was-saḥābil-musakhkhari bainas-samā'i wal-arḍi la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).
Yɛ anɔkwale mli lɛ, yɛ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ bɔɔ mli lɛ, gbɛkɛ kɛ shwane tsakemɔ lɛ, lɛlɛi ni nyiɛɔ ŋshɔ lɛ nɔ kɛ (jatsui) ni he yɔɔ sɛɛnamɔ kɛha adesai, nɔ ni Allah tsu kɛjɛ ŋwɛi yɛ nu mli lɛ, no sɛɛ lɛ E-tee shikpɔŋ lɛ shi beni egbo (egbi), ni Egbɛ kooloi kɛ atatui srɔtoi lɛ eshwã mli. ŋwɛi kɛ shikpɔŋ, (enɛɛmɛi fɛɛ) ji okadii diɛŋtsɛ (ni kɔɔ Allah agbojee he) kɛha mɛi ni nuɔ shishi lɛ.
اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَاٰيٰتٍ لِّاُولِى الْاَلْبَابِۙ
inna fī khalqis-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfil-laili wan-nahāri la'āyātil li'ulil-albāb(i).
Lɛlɛŋ, yɛ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ bɔɔ, kɛ gbɛkɛ kɛ shwane tsakemɔ lɛ mli lɛ, okadii yɛ kɛha gbɔmɛi ni yɔɔ jwɛŋmɔ.
الَّذِيْنَ يَذْكُرُوْنَ اللّٰهَ قِيَامًا وَّقُعُوْدًا وَّعَلٰى جُنُوْبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُوْنَ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۚ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًاۚ سُبْحٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
al-lażīna yażkurūnallāha qiyāmaw wa qu‘ūdaw wa ‘alā junūbihim wa yatafakkarūna fi khalqis-samāwāti wal-arḍ(i), rabbanā mā khalaqta hāżā bāṭilā(n), subḥānaka fa qinā ‘ażāban-nār(i).
(ni ji) mɛi ni kaiɔ Allah be mli ni amɛdamɔ shi, amɛtara shi loo amɛkã shi, ni amɛsusuɔ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ bɔɔ he (be mli ni amɛkɛɛɔ akɛ), "Wɔ-Nuŋtsɔ, Obɔɔɔ enɛɛmɛi fɛɛ efolo, Anunyam ahi Ohe, buu wɔhe kɛjɛ hɛl toigbalamɔ he."
قُلْ سِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِيْنَ
qul sīrū fil-arḍi ṡummanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-mukażżibīn(a).
Kɛɛmɔ (Muhammad), "Nyɛkwɛa shikpɔŋ lɛ nɔ, ni nyɛkwɛa nɔ ni ji mɛi ni maleɔ lɛ anaagbee."
وَكَذٰلِكَ نُرِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ مَلَكُوْتَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَلِيَكُوْنَ مِنَ الْمُوْقِنِيْنَ
wa każālika nurī ibrāhīma malakūtas-samāwāti wal-arḍi wa liyakūna minal-mūqinīn(a).
Ni nakai ji bɔ ni wɔjie Abraham (Wɔ hewalɛ) kpo yɛ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ nɔ, ni koni efata mɛi ni heɔ yeɔ lɛ ahe .
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَاٰ كَوْكَبًا ۗقَالَ هٰذَا رَبِّيْۚ فَلَمَّآ اَفَلَ قَالَ لَآ اُحِبُّ الْاٰفِلِيْنَ
falammā janna ‘alaihil-lailu ra'ā kaukabā(n), qāla hāżā rabbī, falammā afala qāla lā uḥibbul-āfilīn(a).
Beni gbɛkɛ lɛ wo duŋ lɛ, lɛ (Ibrahim) na ŋulami ko (no mli lɛ) ekɛɛ, "Mi-Nuŋtsɔ lɛ nɛ." No hewɔ lɛ beni ŋulami lɛ gbee shi lɛ ekɛɛ, "Misumɔɔɔ nɔ ni gbee shi lɛ."
فَلَمَّا رَاَ الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هٰذَا رَبِّيْ ۚفَلَمَّآ اَفَلَ قَالَ لَىِٕنْ لَّمْ يَهْدِنِيْ رَبِّيْ لَاَكُوْنَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّاۤلِّيْنَ
falammā ra'al-qamara bāzigan qāla hāżā rabbī, falammā afala qāla la'illam yahdinī rabbī la'akūnanna minal-qaumiḍ-ḍāllīn(a).
Kɛkɛ ni beni ena nyɔŋtsere lɛ ni miite shi lɛ ekɛɛ akɛ, “Mi-Nuŋtsɔ lɛ nɛ.” Shi beni nyɔŋtsere lɛ nyɔ shi lɛ ekɛɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, eji mi-Nuŋtsɔ lɛ etsɔɔɔ mi gbɛ kulɛ, miji mɛi ni etsɔ gbɛ ni ejaaa nɔ lɛ ateŋ mɔ kome.”
فَلَمَّا رَاَ الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هٰذَا رَبِّيْ هٰذَآ اَكْبَرُۚ فَلَمَّآ اَفَلَتْ قَالَ يٰقَوْمِ اِنِّيْ بَرِيْۤءٌ مِّمَّا تُشْرِكُوْنَ
falammā ra'asy-syamsa bāzigatan qāla hāżā rabbī hāżā akbar(u), falammā afalat qāla yā qaumi innī barī'um mimmā tusyrikūn(a).
Kɛkɛ ni beni ena hulu lɛ ni miite shi lɛ, ekɛɛ akɛ, “Mi-Nuŋtsɔ lɛ nɛ, enɛ ji nɔ ni fe fɛɛ.” Shi beni hulu lɛ nyɔ shi lɛ, ekɛɛ, "O mimaŋ! Anɔkwale, mitsiɔ mihe kɛjɛɔ nɔ ni nyɛkɛfataa he lɛ he."
وَهُوَ الَّذِيْٓ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءًۚ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَاَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُّخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُّتَرَاكِبًاۚ وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَّجَنّٰتٍ مِّنْ اَعْنَابٍ وَّالزَّيْتُوْنَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَّغَيْرَ مُتَشَابِهٍۗ اُنْظُرُوْٓا اِلٰى ثَمَرِهٖٓ اِذَٓا اَثْمَرَ وَيَنْعِهٖ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكُمْ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ
wa huwal-lażī anzala minas-samā'i mā'ā(n), fa akhrajnā bihī nabāta kulli syai'in fa akhrajnā minhu khaḍiran nukhriju minhu ḥabbam mutarākibā(n), wa minan nakhli min ṭal‘ihā qinwānun dāniyatuw wa jannātim min a‘nābiw waz-zaitūna war-rummāna musytabihaw wa gaira mutasyābih(in), unẓurū ilā ṡamarihī iżā aṡmara wa yan‘ih(ī), inna fī żālikum la'āyātil liqaumiy yu'minūn(a).
Ni Lɛ ji mɔ ni shwieɔ nu kɛjɛɔ ŋwɛi, no sɛɛ lɛ Wɔhaa tsei srɔtoi fɛɛ kɛ lɛ kwɛ̃ɔ, no hewɔ lɛ Wɔjieɔ tsei eŋɔli kɛjɛɔ nakai tsei lɛ amli, Wɔjieɔ ŋmaa babaoo kɛjɛɔ nakai tsei eŋɔli lɛ amli; ni kɛjɛ ŋmei tso lɛ mli lɛ, wɔfolɔ niji ni fĩ shi lɛ, kɛ wain ŋmɔji lɛ, kɛ (Wɔjie) mu kɛ pomegranate tsei ni tamɔ amɛhe kɛ nɔ ni tamɔɔɔ amɛhe hu. Gbalamɔ ojwɛŋmɔ kɛya aduawai lɛ anɔ beni ewoɔ yibii ni etsuɔ nii lɛ. Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah hewalɛ he) yɛ kɛha mɛi ni heɔ yeɔ lɛ.
وَهُوَ الَّذِيْ يُرْسِلُ الرِّيٰحَ بُشْرًاۢ بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهٖۗ حَتّٰٓى اِذَآ اَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنٰهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَاَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاۤءَ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۗ كَذٰلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتٰى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ
wa huwal-lażī yursilur-riyāḥa busyram baina yadai raḥmatih(ī), ḥattā iżā aqallat saḥāban ṡiqālan suqnāhu libaladim mayyitin fa anzalnā bihil-mā'a fa akhrajnā bihī min kulliṡ-ṡamarāt(i), każālika nukhrijul-mautā la‘allakum tażakkarūn(a).
Lɛ ji mɔ ni tswaa kɔɔyɔɔ akɛ sanekpakpa he nitsulɔ, ni tsɔɔ E-mɔbɔnalɛ (nugbɔ) lɛ baa lɛ hiɛ, koni kɛ́ kɔɔyɔɔ lɛ kɛ atatui ba lɛ, Wɔshwie amɛ kɛya he ko ni ŋmɔshi nibii bɛ, no sɛɛ lɛ Wɔha nugbɔ nɛ yɛ nakai he lɛ. Kɛkɛ ni Wɔkɛ nakai nugbɔ lɛ du aduawai srɔtoi. Nakai ji bɔ ni Wɔteɔ gbohii ashi, hiɛnɔkamɔ ji akɛ obaakase nii.
اِنَّ فِى اخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللّٰهُ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَّقُوْنَ
inna fikhtilāfil-laili wan-nahāri wa mā khalaqallāhu fis-samāwāti wal-arḍi la'āyātil liqaumiy yattaqūn(a).
Anɔkwale, yɛ gbɛkɛ kɛ shwane tsakemɔ mli, kɛ nɔ ni Allah bɔ yɛ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ nɔ lɛ mli lɛ, okadii yɛ kɛha mɛi ni sheɔ lɛ gbeyei lɛ.
اِنَّمَا مَثَلُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا كَمَاۤءٍ اَنْزَلْنٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ فَاخْتَلَطَ بِهٖ نَبَاتُ الْاَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْاَنْعَامُ ۗحَتّٰٓى اِذَآ اَخَذَتِ الْاَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ اَهْلُهَآ اَنَّهُمْ قٰدِرُوْنَ عَلَيْهَآ اَتٰىهَآ اَمْرُنَا لَيْلًا اَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنٰهَا حَصِيْدًا كَاَنْ لَّمْ تَغْنَ بِالْاَمْسِۗ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
innamā maṡalul-ḥayātid-dun-yā kamā'in anzalnāhu minas-samā'i fakhtalaṭa bihī nabātul-arḍi mimmā ya'kulun-nāsu wal-an‘ām(u), ḥattā iżā akhażatil-arḍu zukhrufahā wazzayyanat wa ẓanna ahluhā annahum qādirūna ‘alaihā, atāhā amrunā lailan au nahāran fa ja‘alnāhā ḥaṣīdan ka'allam tagna bil-ams(i), każālika nufaṣṣilul-āyāti liqaumiy yatafakkarūn(a).
Anɔkwale, je lɛŋ shihilɛ he abɛbua lɛ tamɔ nu (nugbɔ) ni Wɔjɛɔ ŋwɛi shwieɔ shi lɛ pɛpɛɛpɛ, no sɛɛ lɛ shikpɔŋ nɔ tsei lɛ kwɛ̃ɔ babaoo (yɛ nakai nu lɛ hewɔ), ni adesai kɛ kooloi yeɔ ekomɛi. Kɛyashi shikpɔŋ lɛ baaye ehefɛo lɛ nɔ emuu ni awula lɛ, ni enuŋtsɔmɛi lɛ baasusu akɛ amɛbaaye nɔ diɛŋtsɛ (amɛbaakpa ŋmaa lɛ), Wɔtoigbalamɔ lɛ baa amɛnɔ gbɛkɛ loo shwane mli, no sɛɛ lɛ Wɔfeɔ lɛ (tso lɛ) tamɔ tso ni atswa lɛ tsofa, tamɔ nɔ ni edako nyɛ pɛŋ. Nakai ji bɔ ni Wɔtsɔɔ okadii (Wɔ hewalɛ) lɛ mli wɔhaa gbɔmɛi ni susuɔ nii ahe lɛ.
هُوَ الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الَّيْلَ لِتَسْكُنُوْا فِيْهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ
huwal-lażī ja‘ala lakumul-laila litaskunū fīhi wan-nahāra mubṣirā(n), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yasma‘ūn(a).
Lɛ ji mɔ ni feɔ gbɛkɛ ehaa bo koni ojɔɔ ohe yɛ mli ni eha gbi lɛ mli atse. Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah hewalɛ he) yɛ kɛha mɛi ni nuɔ lɛ.
وَكَاَيِّنْ مِّنْ اٰيَةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ يَمُرُّوْنَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُوْنَ
wa ka'ayyim min āyatin fis-samāwāti wal-arḍi yamurrūna ‘alaihā wa hum ‘anhā mu‘rḍūn(a).
Ni okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) enyiɛ amɛho yɛ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ nɔ, shi amɛtsi amɛhe kɛjɛ he.
اَللّٰهُ الَّذِيْ رَفَعَ السَّمٰوٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوٰى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَۗ كُلٌّ يَّجْرِيْ لِاَجَلٍ مُّسَمًّىۗ يُدَبِّرُ الْاَمْرَ يُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاۤءِ رَبِّكُمْ تُوْقِنُوْنَ
allāhul-lażī rafa‘as-samāwāti bigairi ‘amadin taraunahā ṡummastawā ‘alal-‘arsyi wa sakhkharasy-syamsa wal-qamar(a), kulluy yajrī li'ajalim musammā(n), yudabbirul-amra yufaṣṣilul-āyāti la‘allakum biliqā'i rabbikum tūqinūn(a).
Allah wo ŋwɛi nɔ ni akulashiŋi bɛ mli (tamɔ bɔ ni) onaa lɛ, kɛkɛ ni E-ta Maŋtsɛ sɛi lɛ nɔ. Eye hulu kɛ nyɔŋtsere nɔ; eko fɛɛ eko bɔleɔ ehe yɛ be ni ato he gbɛjianɔ momo lɛ naa. Etoɔ (Ebɔɔ nii lɛ) asaji ahe gbɛjianɔ, ni etsɔɔ (E-agbojee lɛ) okadii lɛ amli, koni onyɛ oná nɔmimaa akɛ okɛ o-Nuŋtsɔ lɛ baakpe.
وَهُوَ الَّذِيْ مَدَّ الْاَرْضَ وَجَعَلَ فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْهٰرًا ۗوَمِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ جَعَلَ فِيْهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِى الَّيْلَ النَّهَارَۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa huwal-lażī maddal-arḍa wa ja‘ala fīhā rawāsiya wa anhārā(n), wa min kulliṡ-ṡamarāti ja‘ala fīhā zaujainiṡnaini yugsyil-lailan-nahār(a), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Ni Egbɛ shikpɔŋ lɛ eshwã ni efee gɔji kɛ faai yɛ nɔ. Ni E-fee aduawai lɛ fɛɛ enyɔ enyɔ yɛ emli; Ehãa nyɔɔŋ lɛ feɔ jetsɛremɔ. Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) yɛ kɛha mɛi ni susuɔ nii ahe lɛ.
وَفِى الْاَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجٰوِرٰتٌ وَّجَنّٰتٌ مِّنْ اَعْنَابٍ وَّزَرْعٌ وَّنَخِيْلٌ صِنْوَانٌ وَّغَيْرُ صِنْوَانٍ يُّسْقٰى بِمَاۤءٍ وَّاحِدٍۙ وَّنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلٰى بَعْضٍ فِى الْاُكُلِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
wa fil-arḍi qiṭa‘um mutajāwirātuw wa jannātum min a‘nābiw wa zar‘uw wa nakhīlun ṣinwānuw wa gairu ṣinwāniy yusqā bimā'iw wāḥid(in), wa nufaḍḍilu ba‘ḍahā ‘alā ba‘ḍin fil-ukul(i), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).
Ni shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ, shikpɔji ni bɛŋkɛ amɛhe, wein ŋmɔji, tsei, tɛŋ tsei ni yɔɔ niji, kɛ nɔ ni bɛ niji yɛ; akɛ nu kome too lɛ nɔŋŋ woɔ mli, shi Wɔsumɔɔ tso kome fe ekroko yɛ bɔ ni eyɔɔ fɛo ha lɛ he. Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) yɛ kɛha mɛi ni nuɔ shishi lɛ.
وَالْاَرْضَ مَدَدْنٰهَا وَاَلْقَيْنَا فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْۢبَتْنَا فِيْهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَّوْزُوْنٍ
wal-arḍa madadnāhā wa alqainā fīhā rawāsiya wa ambatnā fīhā min kulli syai'im mauzūn(in).
Ni Wɔgbɛ shikpɔŋ lɛ wɔshwã ni wɔdu gɔji yɛ nɔ ni Wɔdu nɔ fɛɛ nɔ yɛ jɛmɛ bɔ ni elɛɛmɔ ji.
وَاَرْسَلْنَا الرِّيٰحَ لَوَاقِحَ فَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَسْقَيْنٰكُمُوْهُۚ وَمَآ اَنْتُمْ لَهٗ بِخٰزِنِيْنَ
wa arsalnar-riyāḥa lawāqiha fa anzalnā minas-samā'i mā'an fa asqainākumūh(u), wa mā antum lahū bikhāzinīn(a).
Ni Wɔtsu kɔɔyɔɔ kɛha gbalashihilɛ ni Wɔha nugbɔ nɛ kɛjɛ ŋwɛi, no sɛɛ lɛ Wɔha nyɛ nu kɛjɛ mli (nu), ni jeee nyɛ ji nyɛkwɛ nɔ.
يُنْۢبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُوْنَ وَالنَّخِيْلَ وَالْاَعْنَابَ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
yumbitu lakum bihiz-zar‘a waz-zaitūna wan-nakhīla wal-a‘nāba wa min kulliṡ-ṡamarāt(i), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yatafakkarūn(a).
Ekɛhaa ŋmɔshi nibii, oliv tsei, date tsei, wain tsei, kɛ aduawai srɔtoi fɛɛ kwɛ̃ɔ ehaa bo. Lɛlɛŋ, okadii yɛ mli kɛha gbɔmɛi ni susuɔ nii ahe lɛ.
وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَۙ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ۗوَالنُّجُوْمُ مُسَخَّرٰتٌۢ بِاَمْرِهٖ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَۙ
wa sakhkhara lakumul-laila wan-nahār(a), wasy-syamsa wal-qamar(a), wan-nujūmu musakhkharātum bi'amrih(ī), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).
Ekɛ gbɛkɛ kɛ shwane, hulu kɛ nyɔŋtsere ewo bo shishi, ni ŋulamii lɛ hu ewo E-famɔ shishi. Lɛɛlɛŋ, okadii yɛ mli kɛha mɛi ni nuɔ nii ashishi lɛ, .
وَمَا ذَرَاَ لَكُمْ فِى الْاَرْضِ مُخْتَلِفًا اَلْوَانُهٗ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّذَّكَّرُوْنَ
wa mā żara'a lakum fil-arḍi mukhtalifan alwānuh(ū), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yażżakkarūn(a).
ni (Ekudɔɔ hu) nɔ ni Ebɔ eha bo yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ yɛ ehenɔi kɛ ekɔlai srɔtoi amli lɛ. Anɔkwale, okadii yɛ mli kɛha gbɔmɛi ni kaiɔ.
وَهُوَ الَّذِيْ سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوْا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَّتَسْتَخْرِجُوْا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُوْنَهَاۚ وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيْهِ وَلِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ
wa huwal-lażī sakhkharal-baḥra lita'kulū minhu laḥman ṭariyyaw wa tastakhrijū minhu ḥilyatan talbasūnahā, wa taral-fulka mawākhira fīhi wa litabtagū min faḍlihī wa la‘allakum tasykurūn(a).
Ni Lɛ ji mɔ ni kɛ ŋshɔ lɛ wo (oshishi) koni nyɛye loo hee (loo) kɛjɛ mli, ni nyɛjie awulamɔi kɛjɛ mli ni nyɛwo. O (hu) naa lɛlɛhi nɛ ngɛ mi ɔ mi, nɛ o ma nyɛ maa hla E-dumi ní peepee ɔ, nɛ o na lɛ si.
وَاَلْقٰى فِى الْاَرْضِ رَوَاسِيَ اَنْ تَمِيْدَ بِكُمْ وَاَنْهٰرًا وَّسُبُلًا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَۙ
wa alqā fil-arḍi rawāsiya an tamīda bikum wa anhāraw wa subulal la‘allakum tahtadūn(a).
Ni Ekɛ gɔji ema shikpɔŋ lɛ nɔ shiŋŋ koni ekɛ bo akakpokpo, ni (Efee) faai kɛ gbɛjegbɛi koni atsɔɔ nyɛ gbɛ.
وَاللّٰهُ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ ࣖ
wallāhu anzala minas-samā'i mā'an fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā, inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yasma‘ūn(a).
Ni Allah ha nu (nugbɔ) ba shi kɛjɛ ŋwɛi ni ekɛ nakai nu lɛ ha shikpɔŋ ni egbo tsutsu lɛ wala. Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) yɛ diɛŋtsɛ kɛha mɛi ni boɔ (nikasemɔi lɛ) toi lɛ.
وَاِنَّ لَكُمْ فِى الْاَنْعَامِ لَعِبْرَةً ۚ نُسْقِيْكُمْ مِّمَّا فِيْ بُطُوْنِهٖ مِنْۢ بَيْنِ فَرْثٍ وَّدَمٍ لَّبَنًا خَالِصًا سَاۤىِٕغًا لِّلشّٰرِبِيْنَ
wa inna lakum fil-an‘āmi la‘ibrah(tan), nusqīkum mimmā fī buṭūnihī mim baini farṡiw wa damil labanan khāliṣan sā'igal lisy-syāribīn(a).
Ni lɛɛlɛŋ, yɛ kooloi akwɛmɔ mli lɛ, nikasemɔ ko yɛ diɛŋtsɛ kɛha bo. Wɔhaa bo ni onu nɔ ni yɔɔ emusuŋ (ni ji) mliki krɔŋŋ ni yɔɔ muji kɛ lá teŋ, ni mɛi ni nuɔ lɛ baanyɛ ami lɛ mlɛo.
وَمِنْ ثَمَرٰتِ النَّخِيْلِ وَالْاَعْنَابِ تَتَّخِذُوْنَ مِنْهُ سَكَرًا وَّرِزْقًا حَسَنًاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
wa min ṡamarātin nakhīli wal-a‘nābi tattakhiżūna minhu sakaraw wa rizqan ḥasanā(n), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy ya‘qilūn(a).
Ni okɛ date kɛ wain yibii feɔ dãai ni wa kɛ shweremɔ. Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) yɛ diɛŋtsɛ kɛha mɛi ni nuɔ shishi lɛ.
وَاَوْحٰى رَبُّكَ اِلَى النَّحْلِ اَنِ اتَّخِذِيْ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوْتًا وَّمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُوْنَۙ
wa auḥā rabbuka ilan-naḥli anittakhiżī minal-jibāli buyūtaw wa minasy-syajari wa mimmā ya‘risyūn(a).
Ni o-Nuŋtsɔ lɛ tsirɛ wuobii lɛ akɛ, "Nyɛfea amɛtsui yɛ gɔji lɛ anɔ, tsei lɛ anɔ, kɛ hei ni adesai fee lɛ, .
ثُمَّ كُلِيْ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ فَاسْلُكِيْ سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًاۗ يَخْرُجُ مِنْۢ بُطُوْنِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ اَلْوَانُهٗ ۖفِيْهِ شِفَاۤءٌ لِّلنَّاسِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
Ṡumma kulī min kulliṡ-ṡamarāti faslukī subula rabbiki żululā(n), yakhruju mim buṭūnihā syarābum mukhtalifun alwānuhū fīhi syifā'ul lin-nās(i), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yatafakkarūn(a).
no sɛɛ lɛ nyɛyea aduawai (srɔtoi) fɛɛ ni nyɛnyiɛ nyɛ-Nuŋtsɔ lɛ gbɛ ni afee lɛ mlɛo (aha nyɛ) lɛ nɔ.” Nɔ ko ni anuɔ (wuo) ni yɔɔ sui srɔtoi, ni tsofa ko ni tsaa adesai yɔɔ mli lɛ jɛɔ ŋmei lɛ musu mli Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadi ko yɛ kɛha mɛi ni susuɔ nii ahe lɛ.
وَاللّٰهُ اَخْرَجَكُمْ مِّنْۢ بُطُوْنِ اُمَّهٰتِكُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ شَيْـًٔاۙ وَّجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْاَبْصَارَ وَالْاَفْـِٕدَةَ ۙ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ
wallāhu akhrajakum mim buṭūni ummahātikum lā ta‘lamūna syai'ā(n), wa ja‘ala lakumus-sam‘a wal-abṣāra wal-af'idah(ta), la‘allakum tasykurūn(a).
Ni Allah jie nyɛ kɛjɛ nyɛnyɛmɛi afɔfɔ mli ni nyɛleee nɔ ko nɔ ko, ni eha nyɛ toiboo, hiŋmɛi, kɛ tsuii, koni nyɛda shi.
وَجَعَلْنَا الَّيْلَ وَالنَّهَارَ اٰيَتَيْنِ فَمَحَوْنَآ اٰيَةَ الَّيْلِ وَجَعَلْنَآ اٰيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِّتَبْتَغُوْا فَضْلًا مِّنْ رَّبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوْا عَدَدَ السِّنِيْنَ وَالْحِسَابَۗ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنٰهُ تَفْصِيْلًا
wa ja‘alnal-laila wan-nahāra āyataini fa maḥaunā āyatal-laili wa ja‘alnā āyatan-nahāri mubṣiratal litabtagū faḍlam mir rabbikum wa lita‘lamū ‘adadas-sinīna wal-ḥisāb(a), wa kulla syai'in faṣṣalnāhu tafṣīlā(n).
Ni Wɔfee gbɛkɛ kɛ shwane okadii enyɔ (Wɔ agbojee lɛ), no sɛɛ lɛ Wɔjie gbɛkɛ okadi lɛ ni Wɔha shwane okadi lɛ fee faŋŋ, koni nyɛtao duromɔ kɛjɛ nyɛ-Nuŋtsɔ lɛ ŋɔɔ, ni nyɛle afii ayibɔ kɛ (be) he akɔntaabuu. Ni Wɔha nibii fɛɛ efee faŋŋ.
كُلُوْا وَارْعَوْا اَنْعَامَكُمْ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّاُولِى النُّهٰى ࣖ
kulū war‘au an‘āmakum, inna fī żālika la'āyātil li'ulin-nuhā.
Ye ni oye okooloi lɛ. Anɔkwale, yɛ nakai mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) yɛ kɛha gbɔmɛi ni nuɔ shishi.
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاۤءَ وَالْاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لٰعِبِيْنَ
wa mā khalaqnas-samā'a wal-arḍa wa mā bainahumā lā‘ibīn(a).
Ni wɔbɔɔɔ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ kɛ nɔ fɛɛ nɔ ni yɔɔ amɛteŋ lɛ kɛha hiɛtserɛjiemɔ kɛkɛ.
وَجَعَلْنَا فِى الْاَرْضِ رَوَاسِيَ اَنْ تَمِيْدَ بِهِمْۖ وَجَعَلْنَا فِيْهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَّعَلَّهُمْ يَهْتَدُوْنَ
wa ja‘alnā fil-arḍi rawāsiya an tamīda bihim, wa ja‘anā fīhā fijājan subulal la‘allahum yahtadūn(a).
Ni Wɔfee gɔji ni ma shi shiŋŋ yɛ shikpɔŋ nɛɛ nɔ koni ekɛ amɛ akakpokpo, ni Wɔfee gbɛjegbɛi ni mli kwɔ hu yɛ jɛmɛ, koni atsɔɔ amɛ gbɛ.
وَجَعَلْنَا السَّمَاۤءَ سَقْفًا مَّحْفُوْظًاۚ وَهُمْ عَنْ اٰيٰتِهَا مُعْرِضُوْنَ
wa ja‘alnas-samā'a saqfam maḥfūẓā(n), wa hum ‘an āyātihā mu‘riḍūn(a).
Ni Wɔfee ŋwɛi ŋwɛitsu ni abuɔ he, shi amɛtsiɔ amɛhe kɛjɛɔ okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) lɛ ahe lolo (hulu, nyɔŋtsere, kɔɔyɔɔ, atatui, kɛ ekrokomɛi).
وَهُوَ الَّذِيْ خَلَقَ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَۗ كُلٌّ فِيْ فَلَكٍ يَّسْبَحُوْنَ
wa huwal-lażī khalaqal-laila wan-nahāra wasy-syamsa wal-qamar(a), kullun fī falakiy yasbaḥūn(a).
Ni Lɛ ji mɔ ni bɔ gbɛkɛ kɛ shwane, hulu kɛ nyɔŋtsere. Eko fɛɛ eko bɔleɔ ehe yɛ egbɛhe lɛ mli.
قُلْ لِّمَنِ الْاَرْضُ وَمَنْ فِيْهَآ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
qul limanil-arḍu wa man fīhā in kuntum ta‘lamūn(a).
Kɛɛmɔ (O Muhammad) akɛ: “Namɔ ji shikpɔŋ lɛ kɛ nɔ fɛɛ nɔ ni yɔɔ mli lɛ nɔ, kɛji ole?”
قُلْ مَنْ رَّبُّ السَّمٰوٰتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيْمِ
qul mar rabbus-samāwātis-sab‘i wa rabbul-‘arsyil-‘aẓīm(i).
Kɛɛmɔ akɛ: “Namɔ ji ŋwɛii kpawo lɛ Nuŋtsɔ kɛ Maŋtsɛsɛi Kpeteŋkpele lɛ Nuŋtsɔ?”
قُلْ مَنْۢ بِيَدِهٖ مَلَكُوْتُ كُلِّ شَيْءٍ وَّهُوَ يُجِيْرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
qul mam biyadihī malakūtu kulli syai'iw wa huwa yujīru wa lā yujāru ‘alaihi in kuntum ta‘lamūn(a).
Kɛɛmɔ akɛ, "Namɔ dɛŋ nibii fɛɛ ahewalɛ yɔɔ. Ebuɔ he, ni nɔ ko nɔ ko bɛ ni abaanyɛ abu he kɛjɛ (Etoigbalamɔ lɛ he), kɛji ole pɛ?"
يُقَلِّبُ اللّٰهُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَعِبْرَةً لِّاُولِى الْاَبْصَارِ
yuqallibullāhul-laila wan-nahār(a), inna fī żālika la‘ibratal li'ulil-abṣār(i).
Allah yeɔ gbɛkɛ kɛ shwane najiaŋ. Lɛlɛŋ, yɛ nakai mli lɛ, esa akɛ nikasemɔ ko ahi aha mɛi ni yɔɔ (sharp) ninaa lɛ.
تَبٰرَكَ الَّذِيْ جَعَلَ فِى السَّمَاۤءِ بُرُوْجًا وَّجَعَلَ فِيْهَا سِرٰجًا وَّقَمَرًا مُّنِيْرًا
tabārakal-lażī ja‘ala fis-samā'i burūjaw wa ja‘ala fīhā sirājaw wa qamaram munīrā(n).
Anunyam aha Allah ni fee ŋulamii ni yɔɔ ŋwɛi lɛ ni E-ha hulu kɛ nyɔŋtsere hu kpɛ.
وَهُوَ الَّذِيْ جَعَلَ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً لِّمَنْ اَرَادَ اَنْ يَّذَّكَّرَ اَوْ اَرَادَ شُكُوْرًا
wa huwal-lażī ja‘alal-laila wan-nahāra khilfatal liman arāda ay yażżakkara au arāda syukūrā(n).
Ni E (hu) haa gbɛkɛ kɛ shwane tsakeɔ amɛhe kɛhaa gbɔmɛi ni miisumɔ ni amɛkase nikasemɔi loo ni miisumɔ ni amɛjie shidaa kpo lɛ.
قَالَ رَبُّ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَاۗ اِنْ كُنْتُمْ مُّوْقِنِيْنَ
qāla rabbus-samāwāti wal-arḍi wa mā bainahumā, in kuntum mūqinīn(a).
Lɛ (Mose) ha hetoo akɛ, "Nyɔŋmɔ ni bɔ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ kɛ nɔ ni yɔɔ amɛteŋ lɛ (no ji o-Nyɔŋmɔ lɛ), kɛji ohe lɛ oye."
قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَاۗ اِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُوْنَ
qāla rabbul-masyriqi wal-magribi wa mā bainahumā, in kuntum ta‘qilūn(a).
Lɛ (Mose) kɛɛ, "(Lɛ ji) Nuŋtsɔ (ni yeɔ) bokagbɛ kɛ anaigbɛ kɛ nɔ ni yɔɔ amɛteŋ lɛ nɔ; kɛji onu shishi."
وَمِنْ رَّحْمَتِهٖ جَعَلَ لَكُمُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوْا فِيْهِ وَلِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ
wa mir raḥmatihī ja‘ala lakumul-laila wan-nahāra litaskunū fīhi wa litabtagū min faḍlihī wa la‘allakum tasykurūn(a).
Ni E-mɔbɔnalɛ hewɔ ni efee eha bo gbɛkɛ kɛ shwane, koni nyɛjɔɔ nyɛhe gbɛkɛ ni nyɛtao E-jurɔfeemɔ lɛ eko (yɛ gbi lɛ mli) ni nyɛda lɛ shi.
خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ بِالْحَقِّۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّلْمُؤْمِنِيْنَ ࣖ ۔
khalaqallāhus-samāwāti wal-arḍa bil-ḥaqq(i), inna fī żālika la'āyatal lil-mu'minīn(a).
Allah bɔ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ kɛ jalɛ. Anɔkwale, yɛ enɛ mli lɛ, okadii (ni kɔɔ Allah agbojee he) yɛ diɛŋtsɛ kɛha mɛi ni heɔ yeɔ lɛ.
وَلَىِٕنْ سَاَلْتَهُمْ مَّنْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَيَقُوْلُنَّ اللّٰهُ ۗفَاَنّٰى يُؤْفَكُوْنَ
wa la'in sa'altahum man khalaqas-samāwāti wal-arḍa wa sakhkharasy-syamsa wal-qamara layaqūlunnallāh(u), fa'annā yu'fakūn(a).
Ni kɛji obi amɛ akɛ, "Namɔ bɔ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ ni eye hulu kɛ nyɔŋtsere lɛ nɔ?" Eji anɔkwale akɛ amɛbaaha hetoo akɛ, "Allah." No hewɔ lɛ mɛni hewɔ abaanyɛ ajie amɛ (kɛjɛ anɔkwale lɛ he).
وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوْٓا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَّوَدَّةً وَّرَحْمَةً ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa min āyātihī an khalaqa lakum min anfusikum azwājal litaskunū ilaihā wa ja‘ala bainakum mawaddataw wa raḥmah(tan), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Ni E-okadii (ni kɔɔ E-agbojee lɛ he) lɛ ateŋ ekome ji akɛ, Ebɔ hefatalɔi eha bo kɛjɛ bo diɛŋtsɛ ohenɔi lɛ amli, koni okɛ amɛ atsu nii ni onu he akɛ oyɛ hejɔɔmɔ, ni Ebɔ suɔmɔ kɛ suɔmɔ henumɔi yɛ nyɛteŋ. Lɛɛlɛŋ, okadii yɛ no mli kɛha gbɔmɛi ni susuɔ nii ahe.
وَمِنْ اٰيٰتِهٖ خَلْقُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّلْعٰلِمِيْنَ
wa min āyātihī khalqus-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfu alsinatikum wa alwānikum, inna fī żālika la'āyātil lil-‘ālimīn(a).
Ni E-okadii lɛ ateŋ nɔ ni fata he ji ŋwɛi kɛ shikpɔŋ bɔɔ, kɛ srɔtofeemɔ ni yɔɔ nyɛwiemɔi kɛ nyɛsui amli lɛ. Anɔkwale, okadii yɛ no mli kɛha gbɔmɛi ni le nii.
وَمِنْ اٰيٰتِهٖ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاۤؤُكُمْ مِّنْ فَضْلِهٖۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ
wa min āyātihī manāmukum bil-laili wan-nahāri wabtigā'ukum min faḍlih(ī), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yasma‘ūn(a).
Ni E-okadii lɛ ateŋ nɔ ni fata he ji owɔ gbɛkɛ kɛ shwane, kɛ E-jurɔfeemɔ ni otaoɔ lɛ. Lɛɛlɛŋ, okadii yɛ mli kɛha gbɔmɛi ni boɔ toi.