اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِيْ تَجْرِيْ فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ مِنْ مَّاۤءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيْهَا مِنْ كُلِّ دَاۤبَّةٍ ۖ وَّتَصْرِيْفِ الرِّيٰحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
inna fī khalqis-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfil-laili wan-nahāri wal-fulkil-latī tajrī fil-baḥri bimā yanfa‘un-nāsa wa mā anzalallāhu minas-samā'i mim mā'in fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā wa baṡṡa fīhā min kulli dābbah(tin), wa taṣrīfir-riyāḥi was-saḥābil-musakhkhari bainas-samā'i wal-arḍi la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).
Relik chi yaal, sa’ xyo’ob’tesinkil li choxa ut li ruchich’och’, li xjalb’al ru li q’ojyin ut li kutan, eb’ li jukub’ li neke’b’eek sa’ xb’een li palaw rik’in (li k’a’aq re ru) li nak’anjelak choq’ reheb’ li winq, li k’a’ru kixtaqla chaq li Allah chalen chaq sa’ choxa sa’ xjalam-uuch li ha’, toja’ naq kixwaklesi wi’chik li ruchich’och’ chirix naq kikam (chaqi), ut kixjek’iheb’ chi sa’ wi li animals ut li jar paay chi controlle . li choxa ut li ch’och’, (chixjunil a’an) a’aneb’ tz’aqal reetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’xtaw ru.
اِنَّ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَاٰيٰتٍ لِّاُولِى الْاَلْبَابِۙ
inna fī khalqis-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfil-laili wan-nahāri la'āyātil li'ulil-albāb(i).
Relik chi yaal, sa’ xyo’ob’tesinkil li choxa ut li ch’och’, ut li xjalb’al ru li q’ojyin ut li kutan wankeb’ reetalil (xnimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’xtaw ru,
الَّذِيْنَ يَذْكُرُوْنَ اللّٰهَ قِيَامًا وَّقُعُوْدًا وَّعَلٰى جُنُوْبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُوْنَ فِيْ خَلْقِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۚ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًاۚ سُبْحٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
al-lażīna yażkurūnallāha qiyāmaw wa qu‘ūdaw wa ‘alā junūbihim wa yatafakkarūna fi khalqis-samāwāti wal-arḍ(i), rabbanā mā khalaqta hāżā bāṭilā(n), subḥānaka fa qinā ‘ażāban-nār(i).
(a’an a’in) li ani neke’xjultika li Allah naq xaqxookeb’, chunchuukeb’ malaj chi wark, ut neke’xk’oxla lix yo’ob’tesinkil li choxa ut li ch’och’ (naq yookeb’ chixyeeb’al), “At Qaawa’, ink’a’ xayiib’ chixjunil a’in chi maak’a’ rajb’al, Loq’alil chawu, chookol chiru li tojb’a-maak re xb’alb’a.”
قُلْ سِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِيْنَ
qul sīrū fil-arḍi ṡummanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-mukażżibīn(a).
Ye (Muhammad), “Tz’il rix li ruchich’och’, toja’ naq taawil k’a’ru xraqikeb’ li neke’tik’ti’ik.”
وَكَذٰلِكَ نُرِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ مَلَكُوْتَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَلِيَكُوْنَ مِنَ الْمُوْقِنِيْنَ
wa każālika nurī ibrāhīma malakūtas-samāwāti wal-arḍi wa liyakūna minal-mūqinīn(a).
Ut chi jo’kan xqak’ut chiru laj Abraham (Li qawankil) sa’ choxa ut sa’ ch’och’, ut re naq taawanq sa’ xyanqeb’ li neke’paab’an .
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَاٰ كَوْكَبًا ۗقَالَ هٰذَا رَبِّيْۚ فَلَمَّآ اَفَلَ قَالَ لَآ اُحِبُّ الْاٰفِلِيْنَ
falammā janna ‘alaihil-lailu ra'ā kaukabā(n), qāla hāżā rabbī, falammā afala qāla lā uḥibbul-āfilīn(a).
Naq ak x’ok chi q’ojyino’k li q’ojyin, a’an (laj Abraham) kiril jun li chahim (toja’ naq) kixye, “A’an a’in lin Qaawa’.” Jo’kan naq naq ki’ok li chahim kixye, “Ink’a’ nawulak chiwu li k’a’ru na’ok chi kub’eek.”
فَلَمَّا رَاَ الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هٰذَا رَبِّيْ ۚفَلَمَّآ اَفَلَ قَالَ لَىِٕنْ لَّمْ يَهْدِنِيْ رَبِّيْ لَاَكُوْنَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّاۤلِّيْنَ
falammā ra'al-qamara bāzigan qāla hāżā rabbī, falammā afala qāla la'illam yahdinī rabbī la'akūnanna minal-qaumiḍ-ḍāllīn(a).
Toja’ naq naq kiril li po chi elk chaq kixye, “A’an a’in lin Qaawa’.” A’b’an naq ki’ok li po kixye, “Relik chi yaal, wi ta ink’a’ kinxb’eresi lin Qaawa’, laa’in raj jun reheb’ li xe’sachk.”
فَلَمَّا رَاَ الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هٰذَا رَبِّيْ هٰذَآ اَكْبَرُۚ فَلَمَّآ اَفَلَتْ قَالَ يٰقَوْمِ اِنِّيْ بَرِيْۤءٌ مِّمَّا تُشْرِكُوْنَ
falammā ra'asy-syamsa bāzigatan qāla hāżā rabbī hāżā akbar(u), falammā afalat qāla yā qaumi innī barī'um mimmā tusyrikūn(a).
Toja’ naq naq kiril li saq’e chi elk chaq, kixye, “A’an a’in lin Qaawa’, a’in q’axal nim wi’chik xwankil.” A’b’an naq ki’ok li saq’e, kixye, “At intenamit! Relik chi yaal, nintz’eqtaana li k’a’ru nekexjunaji wib’ rik’in.”
وَهُوَ الَّذِيْٓ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءًۚ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَاَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُّخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُّتَرَاكِبًاۚ وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَّجَنّٰتٍ مِّنْ اَعْنَابٍ وَّالزَّيْتُوْنَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَّغَيْرَ مُتَشَابِهٍۗ اُنْظُرُوْٓا اِلٰى ثَمَرِهٖٓ اِذَٓا اَثْمَرَ وَيَنْعِهٖ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكُمْ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ
wa huwal-lażī anzala minas-samā'i mā'ā(n), fa akhrajnā bihī nabāta kulli syai'in fa akhrajnā minhu khaḍiran nukhriju minhu ḥabbam mutarākibā(n), wa minan nakhli min ṭal‘ihā qinwānun dāniyatuw wa jannātim min a‘nābiw waz-zaitūna war-rummāna musytabihaw wa gaira mutasyābih(in), unẓurū ilā ṡamarihī iżā aṡmara wa yan‘ih(ī), inna fī żālikum la'āyātil liqaumiy yu'minūn(a).
Ut a’an li naxtaqla chaq li ha’ chalen chaq sa’ choxa, toja’ naq naqak’e chi k’iik li jar paay chi pim rik’in, jo’kan naq naqak’am chaq sa’eb’ li pim a’an li q’unal pim, Naqak’am chaq sa’eb’ li q’unal pim a’an naab’al li iyaj; ut rik’in li che’ palmera, xqak’eheb’ li ruq’ che’ li t’uyub’anb’ileb’, ut li awimq, ut (Xqak’e ajwi’ chaq) li olivo ut li granada li juntaq’eeteb’ ut li ink’a’ juntaq’eeteb’. K'e aach'ool chi rilb'al li ru naq na'uuchink ut nak'ano'k. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ li eetalil (re lix wankil li Allah) choq’ reheb’ li neke’paab’an.
وَهُوَ الَّذِيْ يُرْسِلُ الرِّيٰحَ بُشْرًاۢ بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهٖۗ حَتّٰٓى اِذَآ اَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنٰهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَاَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاۤءَ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۗ كَذٰلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتٰى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ
wa huwal-lażī yursilur-riyāḥa busyram baina yadai raḥmatih(ī), ḥattā iżā aqallat saḥāban ṡiqālan suqnāhu libaladim mayyitin fa anzalnā bihil-mā'a fa akhrajnā bihī min kulliṡ-ṡamarāt(i), każālika nukhrijul-mautā la‘allakum tażakkarūn(a).
A’an li naxb’eresi li iq’ jo’ aj k’amol re li chaab’il esilal, rub’elaj lix k’ulunik lix toq’ob’ahom ru (li hab’), re naq naq li iq’ naxk’am chaq li choql, Naqak’ameb’ sa’ jun li na’ajej b’ar wi’ maak’a’ li awimq, toja’ naq naqataqla li hab’ sa’ li na’ajej a’an. Toja’ naq Xqak’i rik’in li hab’ a’an jalan jalanq paay chi ru che’. Jo’kan naq Naqawaklesiheb’ li kamenaq, yo’oninb’il naq teetzol li tzolok.
اِنَّ فِى اخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللّٰهُ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَّقُوْنَ
inna fikhtilāfil-laili wan-nahāri wa mā khalaqallāhu fis-samāwāti wal-arḍi la'āyātil liqaumiy yattaqūn(a).
Relik chi yaal, sa’ xjalb’al li q’ojyin ut li kutan ut sa’ li k’a’ru kixyo’ob’tesi li Allah sa’ choxa ut sa’ li ch’och’, wankeb’ tz’aqal li eetalil (re lix nimal ru) choq’ reheb’ li neke’paab’an.
اِنَّمَا مَثَلُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا كَمَاۤءٍ اَنْزَلْنٰهُ مِنَ السَّمَاۤءِ فَاخْتَلَطَ بِهٖ نَبَاتُ الْاَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْاَنْعَامُ ۗحَتّٰٓى اِذَآ اَخَذَتِ الْاَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ اَهْلُهَآ اَنَّهُمْ قٰدِرُوْنَ عَلَيْهَآ اَتٰىهَآ اَمْرُنَا لَيْلًا اَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنٰهَا حَصِيْدًا كَاَنْ لَّمْ تَغْنَ بِالْاَمْسِۗ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
innamā maṡalul-ḥayātid-dun-yā kamā'in anzalnāhu minas-samā'i fakhtalaṭa bihī nabātul-arḍi mimmā ya'kulun-nāsu wal-an‘ām(u), ḥattā iżā akhażatil-arḍu zukhrufahā wazzayyanat wa ẓanna ahluhā annahum qādirūna ‘alaihā, atāhā amrunā lailan au nahāran fa ja‘alnāhā ḥaṣīdan ka'allam tagna bil-ams(i), każālika nufaṣṣilul-āyāti liqaumiy yatafakkarūn(a).
Li eetalil re li ruchich’och’il yu’am a’in ka’ajwi’ chanchan li ha’ (li hab’) li naqataqla chaq sa’ choxa, toja’ naq li pim re li ruchich’och’ naniman chi naab’al, wankeb’ li neke’xk’ux li poyanam ut li xul. Toj reetal naq li ch’och’ tz’aqal re ru sa’ lix ch’ina-usil ut lix ch’ina-usil, ut eb’ li wankeb’ chi sa’ te’xk’oxla naq te’reechani chi yaal (te’xq’ol li ru), li qatojb’a-maak taachalq rik’in chi q’eq malaj chi kutan, ut Naqak’e (li awimq) jo’ jun li b’atz’uul, chanchan naq ink’a’ ki’el chaq ewer. Chi jo’kan naqach’olob’ li reetalil (li Qawankil) chiru jun tenamit li neke’k’ehok k’oxlak.
هُوَ الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الَّيْلَ لِتَسْكُنُوْا فِيْهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ
huwal-lażī ja‘ala lakumul-laila litaskunū fīhi wan-nahāra mubṣirā(n), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yasma‘ūn(a).
A’an li naxyiib’ li q’ojyin choq’ aawe re naq tathilanq chi sa’ ut naxk’e chi saqenk ru li kutan. Relik chi yaal, sa’ a’in wankeb’ li eetalil (re lix wankil li Allah) choq’ reheb’ li neke’ab’ink.
وَكَاَيِّنْ مِّنْ اٰيَةٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ يَمُرُّوْنَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُوْنَ
wa ka'ayyim min āyatin fis-samāwāti wal-arḍi yamurrūna ‘alaihā wa hum ‘anhā mu‘rḍūn(a).
Ut jarub’ li eetalil (re lix nimal ru li Allah) sa’ choxa ut sa’ ruchich’och’ ke’nume’ wi’, a’b’an ke’xsutq’isi rib’ chiruheb’.
اَللّٰهُ الَّذِيْ رَفَعَ السَّمٰوٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوٰى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَۗ كُلٌّ يَّجْرِيْ لِاَجَلٍ مُّسَمًّىۗ يُدَبِّرُ الْاَمْرَ يُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاۤءِ رَبِّكُمْ تُوْقِنُوْنَ
allāhul-lażī rafa‘as-samāwāti bigairi ‘amadin taraunahā ṡummastawā ‘alal-‘arsyi wa sakhkharasy-syamsa wal-qamar(a), kulluy yajrī li'ajalim musammā(n), yudabbirul-amra yufaṣṣilul-āyāti la‘allakum biliqā'i rabbikum tūqinūn(a).
Li Allah kixwaklesi li choxa chi maak’a’eb’ li xaqxookil pek (jo’ nekeril), toja’ naq kichunla sa’ xb’een li K’ojarib’aal. Kixq'ax ru li saq'e ut li po; li junjunq naxsuti ribʼ joʼ chanru li hoonal ak xaqabʼanbʼil. A’an naxk’uub’ lix k’anjeleb’ (lix yo’ob’tesihom), ut naxch’olob’ li eetalil (re lix nimal ru), re naq ch’olch’ooq chawu naq taak’ul laa Qaawa’.
وَهُوَ الَّذِيْ مَدَّ الْاَرْضَ وَجَعَلَ فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْهٰرًا ۗوَمِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ جَعَلَ فِيْهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِى الَّيْلَ النَّهَارَۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa huwal-lażī maddal-arḍa wa ja‘ala fīhā rawāsiya wa anhārā(n), wa min kulliṡ-ṡamarāti ja‘ala fīhā zaujainiṡnaini yugsyil-lailan-nahār(a), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Ut kixjek’i li ch’och’ ut kixyiib’eb’ li tzuul ut li nima’ sa’ xb’een. Ut sa’ a’an kixyiib’ chixjunileb’ li ru che’ chi ka’kab’il; Aßan naxjal li kßojyîn chokß cutan. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’k’oxlak.
وَفِى الْاَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجٰوِرٰتٌ وَّجَنّٰتٌ مِّنْ اَعْنَابٍ وَّزَرْعٌ وَّنَخِيْلٌ صِنْوَانٌ وَّغَيْرُ صِنْوَانٍ يُّسْقٰى بِمَاۤءٍ وَّاحِدٍۙ وَّنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلٰى بَعْضٍ فِى الْاُكُلِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
wa fil-arḍi qiṭa‘um mutajāwirātuw wa jannātum min a‘nābiw wa zar‘uw wa nakhīlun ṣinwānuw wa gairu ṣinwāniy yusqā bimā'iw wāḥid(in), wa nufaḍḍilu ba‘ḍahā ‘alā ba‘ḍin fil-ukul(i), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).
Ut sa’ xb’een li ch’och’ wankeb’ li jar ch’och’ chixk’atqeb’ rib’, li awimq uva, li pim, li che’ palmera rik’in ruq’, ut li maak’a’eb’ ruq’; ha’ rik’in li ha’ ajwi’ a’an, a’b’an Q’axal nawulak chiqu jun li pim chiru li jun chik sa’ li xsahil. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’xtaw ru.
وَالْاَرْضَ مَدَدْنٰهَا وَاَلْقَيْنَا فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْۢبَتْنَا فِيْهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَّوْزُوْنٍ
wal-arḍa madadnāhā wa alqainā fīhā rawāsiya wa ambatnā fīhā min kulli syai'im mauzūn(in).
Ut xqajek’i li ch’och’ ut xqaw sa’ xb’een li tzuul ut xqak’iresi aran chixjunil jo’ chanru xnimal.
وَاَرْسَلْنَا الرِّيٰحَ لَوَاقِحَ فَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَسْقَيْنٰكُمُوْهُۚ وَمَآ اَنْتُمْ لَهٗ بِخٰزِنِيْنَ
wa arsalnar-riyāḥa lawāqiha fa anzalnā minas-samā'i mā'an fa asqainākumūh(u), wa mā antum lahū bikhāzinīn(a).
Ut xqataqla li iq’ re sumlaak ut xqataqla chaq li hab’ chalen chaq sa’ choxa, toja’ naq xqak’e eere uk’ak rik’in (li ha’), ut moko laa’ex ta xek’uula.
يُنْۢبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُوْنَ وَالنَّخِيْلَ وَالْاَعْنَابَ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
yumbitu lakum bihiz-zar‘a waz-zaitūna wan-nakhīla wal-a‘nāba wa min kulliṡ-ṡamarāt(i), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yatafakkarūn(a).
Rik’in a’an naxk’e chi k’iik choq’ aawe li awimq, li olivo, li datil, li uva, ut li jar paay chi ru che’. Relik chi yaal, sa’ a’in wankeb’ li eetalil choq’ reheb’ li kristiaan li neke’k’oxlak.
وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَۙ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ۗوَالنُّجُوْمُ مُسَخَّرٰتٌۢ بِاَمْرِهٖ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَۙ
wa sakhkhara lakumul-laila wan-nahār(a), wasy-syamsa wal-qamar(a), wan-nujūmu musakhkharātum bi'amrih(ī), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).
A'an kixk'e rub'el xwankil li q'oqyink ut li kutan, li saq'e ut li po, ut eb' li chahim wankeb' rub'el xwankil li xtaqlahom. Relik chi yaal, sa’ a’in wankeb’ li eetalil choq’ reheb’ li ani neke’xtaw ru, .
وَمَا ذَرَاَ لَكُمْ فِى الْاَرْضِ مُخْتَلِفًا اَلْوَانُهٗ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّذَّكَّرُوْنَ
wa mā żara'a lakum fil-arḍi mukhtalifan alwānuh(ū), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yażżakkarūn(a).
ut (A’an naxb’eresi ajwi’) li k’a’ru kixyo’ob’tesi choq’ aawe sa’ xb’een li ruchich’och’ sa’ jalan jalanq paay ut xb’onol. Relik chi yaal, sa’ a’in wankeb’ li eetalil choq’ re jun tenamit li jultik re.
وَهُوَ الَّذِيْ سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوْا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَّتَسْتَخْرِجُوْا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُوْنَهَاۚ وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيْهِ وَلِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ
wa huwal-lażī sakhkharal-baḥra lita'kulū minhu laḥman ṭariyyaw wa tastakhrijū minhu ḥilyatan talbasūnahā, wa taral-fulka mawākhira fīhi wa litabtagū min faḍlihī wa la‘allakum tasykurūn(a).
Ut a’an li kixk’e li palaw (chawu), re naq tatruuq chi wa’ak rik’in li ak’ tib’ (kar) chi sa’, ut (chiru a’an) taawisiheb’ li k’a’aq re ru re b’onleb’ re roksinkil. Laa’ex (jo’kan ajwi’) nekeril li jukub’ chi nume’k chiru, ut re naq texruuq chixsik’b’al lix b’aanuhom, ut re naq texruuq chi b’antioxink.
وَاَلْقٰى فِى الْاَرْضِ رَوَاسِيَ اَنْ تَمِيْدَ بِكُمْ وَاَنْهٰرًا وَّسُبُلًا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَۙ
wa alqā fil-arḍi rawāsiya an tamīda bikum wa anhāraw wa subulal la‘allakum tahtadūn(a).
Ut kixk’ojob’ chi kaw sa’ li ch’och’ li tzuul re naq ink’a’ taa’eek’anq eerik’in, ut li nima’ ut li b’e re naq texruuq chi b’eresiik,
وَاللّٰهُ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ ࣖ
wallāhu anzala minas-samā'i mā'an fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā, inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yasma‘ūn(a).
Ut li Allah kixtaqla chaq li ha’ (li hab’) chalen chaq sa’ choxa ut rik’in li ha’ a’an kixk’e xyu’am li ch’och’ li kamenaq chaq junxil. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ tz’aqal li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’ab’ink (re li tzolok).
وَاِنَّ لَكُمْ فِى الْاَنْعَامِ لَعِبْرَةً ۚ نُسْقِيْكُمْ مِّمَّا فِيْ بُطُوْنِهٖ مِنْۢ بَيْنِ فَرْثٍ وَّدَمٍ لَّبَنًا خَالِصًا سَاۤىِٕغًا لِّلشّٰرِبِيْنَ
wa inna lakum fil-an‘āmi la‘ibrah(tan), nusqīkum mimmā fī buṭūnihī mim baini farṡiw wa damil labanan khāliṣan sā'igal lisy-syāribīn(a).
Ut relik chi yaal, sa’ li k’aleb’aal wan tz’aqal jun li tzolok choq’ aawe. Naqak’e aawe chi uk’ak rik’in li k’a’ru wan sa’ xsa’ (sa’ xjalam-uuch) li saq ruhil leche sa’ xyanq li tz’ajnil ut li kik’, li moko ch’a’aj ta xmuxb’al choq’ reheb’ li neke’uk’ak re.
وَمِنْ ثَمَرٰتِ النَّخِيْلِ وَالْاَعْنَابِ تَتَّخِذُوْنَ مِنْهُ سَكَرًا وَّرِزْقًا حَسَنًاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
wa min ṡamarātin nakhīli wal-a‘nābi tattakhiżūna minhu sakaraw wa rizqan ḥasanā(n), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy ya‘qilūn(a).
Ut rikʼin li datil ut li uva nekeyiibʼ li ukʼaʼ li naxkʼe chi qʼetqʼetoʼk ut li chaabʼil suerte. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ tz’aqal li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’xtaw ru.
وَاَوْحٰى رَبُّكَ اِلَى النَّحْلِ اَنِ اتَّخِذِيْ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوْتًا وَّمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُوْنَۙ
wa auḥā rabbuka ilan-naḥli anittakhiżī minal-jibāli buyūtaw wa minasy-syajari wa mimmā ya‘risyūn(a).
Ut laaQaawa' kixmusiq'aheb' li xaqab': “Yiib'omaq xsuk'eb' sa'eb' li tzuul, sa'eb' li che' ut sa'eb' li na'ajej yiib'anb'ileb' xb'aaneb' li winq;
ثُمَّ كُلِيْ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ فَاسْلُكِيْ سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًاۗ يَخْرُجُ مِنْۢ بُطُوْنِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ اَلْوَانُهٗ ۖفِيْهِ شِفَاۤءٌ لِّلنَّاسِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
Ṡumma kulī min kulliṡ-ṡamarāti faslukī subula rabbiki żululā(n), yakhruju mim buṭūnihā syarābum mukhtalifun alwānuhū fīhi syifā'ul lin-nās(i), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yatafakkarūn(a).
toja’ naq teetzeka li jar paay chi ru che’ ut texb’eeq sa’ lix b’e lee Qaawa’ li k’uub’anb’il chi ch’a’aj (choq’ eere).” Sa’ xsa’ li b’atz’unk na’el chaq jun li uk’a’ (li q’een) jalan jalanq xb’onol, b’ar wi’ wan jun li b’an li naxk’irtesiheb’ li poyanam Relik chi yaal, sa’ a’in wan jun reetalil choq’ reheb’ li neke’k’oxlak.
وَاللّٰهُ اَخْرَجَكُمْ مِّنْۢ بُطُوْنِ اُمَّهٰتِكُمْ لَا تَعْلَمُوْنَ شَيْـًٔاۙ وَّجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْاَبْصَارَ وَالْاَفْـِٕدَةَ ۙ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ
wallāhu akhrajakum mim buṭūni ummahātikum lā ta‘lamūna syai'ā(n), wa ja‘ala lakumus-sam‘a wal-abṣāra wal-af'idah(ta), la‘allakum tasykurūn(a).
Ut li Allah kixk’am chaq eere sa’ xsa’ lee na’ chi maak’a’ nekenaw, ut kixk’e eere li ab’ink, li ilok, ut li ch’oolej, re naq texb’antioxinq.
وَجَعَلْنَا الَّيْلَ وَالنَّهَارَ اٰيَتَيْنِ فَمَحَوْنَآ اٰيَةَ الَّيْلِ وَجَعَلْنَآ اٰيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِّتَبْتَغُوْا فَضْلًا مِّنْ رَّبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوْا عَدَدَ السِّنِيْنَ وَالْحِسَابَۗ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنٰهُ تَفْصِيْلًا
wa ja‘alnal-laila wan-nahāra āyataini fa maḥaunā āyatal-laili wa ja‘alnā āyatan-nahāri mubṣiratal litabtagū faḍlam mir rabbikum wa lita‘lamū ‘adadas-sinīna wal-ḥisāb(a), wa kulla syai'in faṣṣalnāhu tafṣīlā(n).
Ut xqak’e li q’ojyin ut li kutan choq’ wiib’ reetalil (re li Qanimal ru), toja’ naq xqasach li reetalil li q’ojyin ut xqak’e chi saqen ru li reetalil li kutan, re naq teesik’ li usilal rik’in lee Qaawa’, ut re naq teenaw li rajlankileb’ li chihab’ ut li rajlankileb’ (li hoonal). Ut chixjunil li k’a’aq re ru Xqach’olob’ chi saqen ru.
كُلُوْا وَارْعَوْا اَنْعَامَكُمْ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّاُولِى النُّهٰى ࣖ
kulū war‘au an‘āmakum, inna fī żālika la'āyātil li'ulin-nuhā.
Chewa’aq ut chek’e chi wa’ak lee ketomq. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an, wankeb’ li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li tenamit li neke’xtaw ru.
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاۤءَ وَالْاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لٰعِبِيْنَ
wa mā khalaqnas-samā'a wal-arḍa wa mā bainahumā lā‘ibīn(a).
Ut ink’a’ xqayiib’ li choxa ut li ch’och’ ut chixjunil li k’a’aq re ru wan sa’ xyanqeb’ yal re xsahob’resinkil qach’ool.
وَجَعَلْنَا فِى الْاَرْضِ رَوَاسِيَ اَنْ تَمِيْدَ بِهِمْۖ وَجَعَلْنَا فِيْهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَّعَلَّهُمْ يَهْتَدُوْنَ
wa ja‘alnā fil-arḍi rawāsiya an tamīda bihim, wa ja‘anā fīhā fijājan subulal la‘allahum yahtadūn(a).
Ut xqab’aanu sa’ xb’een li ruchich’och’ a’in li tzuul kaw rib’ re naq (ink’a’) taa’eek’asiiq rik’ineb’, ut xqab’aanu (jo’kan ajwi’) aran li ninqi b’e, re naq te’b’eresiiq.
وَجَعَلْنَا السَّمَاۤءَ سَقْفًا مَّحْفُوْظًاۚ وَهُمْ عَنْ اٰيٰتِهَا مُعْرِضُوْنَ
wa ja‘alnas-samā'a saqfam maḥfūẓā(n), wa hum ‘an āyātihā mu‘riḍūn(a).
Ut xqab’aanu li choxa choq’ jun li roq kab’l li kolb’il rix, a’b’an toj neke’xsutq’isi rib’ chiruheb’ li eetalil (re lix nimal ru li Allah) (li saq’e, li po, li iq’, li choql, ut xkomon chik).
وَهُوَ الَّذِيْ خَلَقَ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَۗ كُلٌّ فِيْ فَلَكٍ يَّسْبَحُوْنَ
wa huwal-lażī khalaqal-laila wan-nahāra wasy-syamsa wal-qamar(a), kullun fī falakiy yasbaḥūn(a).
Ut a’an li kiyiib’ank re li q’ojyin ut li kutan, li saq’e ut li po. Li junjunq naxsuti rib’ sa’ lix b’e.
قُلْ لِّمَنِ الْاَرْضُ وَمَنْ فِيْهَآ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
qul limanil-arḍu wa man fīhā in kuntum ta‘lamūn(a).
Ye (Muhammad): “Ani re li ruchich’och’, ut chixjunil li k’a’ru wan chi sa’, wi laa’at nakanaw?”
قُلْ مَنْ رَّبُّ السَّمٰوٰتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيْمِ
qul mar rabbus-samāwātis-sab‘i wa rabbul-‘arsyil-‘aẓīm(i).
Ye: «Ani li Qaawa' aj eechal re li wuqub' chi choxa ut ani aj eechal re li nimla K'ojarib'aal?».
قُلْ مَنْۢ بِيَدِهٖ مَلَكُوْتُ كُلِّ شَيْءٍ وَّهُوَ يُجِيْرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
qul mam biyadihī malakūtu kulli syai'iw wa huwa yujīru wa lā yujāru ‘alaihi in kuntum ta‘lamūn(a).
Ye, "Sa' ruq' ani wan xwankil chixjunil li k'a'aq re ru. A'an naxkol rix, ut maak'a' naru xkolb'al rix chiru (lix tojb'a-maak), wi ta yal nakanaw?"
يُقَلِّبُ اللّٰهُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَعِبْرَةً لِّاُولِى الْاَبْصَارِ
yuqallibullāhul-laila wan-nahār(a), inna fī żālika la‘ibratal li'ulil-abṣār(i).
Li Allah naxk’e xna’aj li q’ojyin ut li kutan. Relik chi yaal, sa’ a’in wan jun li tzolok choq’ reheb’ li wankeb’ (q’un) xnaq’ ru.
تَبٰرَكَ الَّذِيْ جَعَلَ فِى السَّمَاۤءِ بُرُوْجًا وَّجَعَلَ فِيْهَا سِرٰجًا وَّقَمَرًا مُّنِيْرًا
tabārakal-lażī ja‘ala fis-samā'i burūjaw wa ja‘ala fīhā sirājaw wa qamaram munīrā(n).
Loq’laj xloq’al li Allah li kixyiib’eb’ li chahim sa’ choxa ut a’an ajwi’ kixyiib’ chi lemtz’unk li saq’e ut li po.
وَهُوَ الَّذِيْ جَعَلَ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً لِّمَنْ اَرَادَ اَنْ يَّذَّكَّرَ اَوْ اَرَادَ شُكُوْرًا
wa huwal-lażī ja‘alal-laila wan-nahāra khilfatal liman arāda ay yażżakkara au arāda syukūrā(n).
Ut A’an (jo’kan ajwi’) naxk’e li q’ojyin ut li kutan chi jalaak choq’ reheb’ li ani neke’raj xtzolb’al li tzolok malaj li neke’raj b’antioxink.
قَالَ رَبُّ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَاۗ اِنْ كُنْتُمْ مُّوْقِنِيْنَ
qāla rabbus-samāwāti wal-arḍi wa mā bainahumā, in kuntum mūqinīn(a).
A’an (laj Moises) kixsume, “Li Dios li kiyiib’ank re li choxa ut li ch’och’ ut li k’a’ru wan sa’ xyanqeb’ (a’an laa Dios), wi nakapaab’ a’an”.
قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَاۗ اِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُوْنَ
qāla rabbul-masyriqi wal-magribi wa mā bainahumā, in kuntum ta‘qilūn(a).
A’an (laj Moises) kixye, “(A’an) li Qaawa’ (li nataqlan) sa’ rokeb’aal li saq’e ut sa’ rokeb’aal li saq’e ut li k’a’ru wan sa’ xyanqeb’; wi neketaw ru.”
وَمِنْ رَّحْمَتِهٖ جَعَلَ لَكُمُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوْا فِيْهِ وَلِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ
wa mir raḥmatihī ja‘ala lakumul-laila wan-nahāra litaskunū fīhi wa litabtagū min faḍlihī wa la‘allakum tasykurūn(a).
Ut a’an xb’aan lix toq’ob’ahom ru naq kixyiib’ choq’ aawe q’ojyin ut kutan, re naq tatruuq chi hilank chi q’eq ut re naq taasik’ b’ayaq lix chaab’ilal (chiru li kutan) ut re naq tatb’antioxinq chiru.
خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ بِالْحَقِّۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّلْمُؤْمِنِيْنَ ࣖ ۔
khalaqallāhus-samāwāti wal-arḍa bil-ḥaqq(i), inna fī żālika la'āyatal lil-mu'minīn(a).
Li Allah kixyiib’ li choxa ut li ruchich’och’ rik’in tiikilal. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ tz’aqal li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ reheb’ li neke’paab’an.
وَلَىِٕنْ سَاَلْتَهُمْ مَّنْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَيَقُوْلُنَّ اللّٰهُ ۗفَاَنّٰى يُؤْفَكُوْنَ
wa la'in sa'altahum man khalaqas-samāwāti wal-arḍa wa sakhkharasy-syamsa wal-qamara layaqūlunnallāh(u), fa'annā yu'fakūn(a).
Ut wi taapatz' reheb': «Ani kiyiib'ank re li choxa ut li ruuchich'och' ut kixk'e rub'el xwankil li saq'e ut li po?». Relik chi yaal naq te’xsume, “Allah.” Jo’kan ut, k’a’ut naq naru neke’isiik chaq (rik’in li yaal).
وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوْٓا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَّوَدَّةً وَّرَحْمَةً ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa min āyātihī an khalaqa lakum min anfusikum azwājal litaskunū ilaihā wa ja‘ala bainakum mawaddataw wa raḥmah(tan), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Ut sa’ xyanqeb’ lix reetalil (re lix nimal ru) wan naq kixyo’ob’tesiheb’ li sum aatin choq’ aawe chalen chaq sa’ laa junkab’al, re naq tatwanq chi q’un ut taaweek’a naq sa aach’ool rik’ineb’, ut kixyo’ob’tesi sa’ eeyanq li eek’ahom re rahok ut q’unal ch’oolej. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ tz’aqal li eetalil (re lix nimal ru li Allah) choq’ re jun tenamit li neke’k’oxlak.
وَمِنْ اٰيٰتِهٖ خَلْقُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّلْعٰلِمِيْنَ
wa min āyātihī khalqus-samāwāti wal-arḍi wakhtilāfu alsinatikum wa alwānikum, inna fī żālika la'āyātil lil-‘ālimīn(a).
Ut sa’ xyanqeb’ lix eetalil (xnimal ru) wan lix yo’ob’tesinkil li choxa ut li ruchich’och’, li jalanil sa’ lee raatinob’aal ut lix b’onol lee tz’ejwalej. Relik chi yaal, sa’ li na’leb’ a’an wankeb’ tz’aqal li eetalil choq’ reheb’ li neke’xnaw.
وَمِنْ اٰيٰتِهٖ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاۤؤُكُمْ مِّنْ فَضْلِهٖۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ
wa min āyātihī manāmukum bil-laili wan-nahāri wabtigā'ukum min faḍlih(ī), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yasma‘ūn(a).
Ut sa’ xyanqeb’ li eetalil (re lix nimal ru) wan laa wark chiru q’ojyin ut chiru kutan ut laa yalb’al aaq’e chixsik’b’al junjunq lix b’aanuhom. Relik chi yaal, sa’ a’in wankeb’ tz’aqal li eetalil choq’ re jun tenamit li neke’ab’ink.