اَللّٰهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِيْ طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُوْنَ
allāhu yastahzi'u bihim wa yamudduhum fī ṭugyānihim ya‘mahūn(a).
Ala bena u lɔgɔbɔ k’u to u ka fili.
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوْقَدَ نَارًا ۚ فَلَمَّآ اَضَاۤءَتْ مَا حَوْلَهٗ ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُوْرِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِيْ ظُلُمٰتٍ لَّا يُبْصِرُوْنَ
maṡaluhum kamaṡalil-lażistauqada nārā(n), falammā aḍā'at mā ḥaulahūū żahaballāhu binūrihim wa tarakahum fī ẓulumātil lā yubṣirūn(a).
U ka misaliya be i n’a fɔ minw be tasuma mɛnɛ, nka a kɛnin kɔ ka yeelen bɔ u lamini na, Ala b’u ka yeelen bɔ u la k’u to dibi la, u tɛ se ka yeli kɛ.
اَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاۤءِ فِيْهِ ظُلُمٰتٌ وَّرَعْدٌ وَّبَرْقٌۚ يَجْعَلُوْنَ اَصَابِعَهُمْ فِيْٓ اٰذَانِهِمْ مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِۗ وَاللّٰهُ مُحِيْطٌۢ بِالْكٰفِرِيْنَ
au kaṣayyibim minas-samā'i fīhi ẓulumātuw wa ra‘duw wa barq(un), yaj‘alūna aṣābi‘ahum fī āżānihim minaṣ-ṣawā‘iqi ḥażaral-maut(i), wallāhu muḥīṭum bil- kāfirīn(a).
Walima i n’a fɔ (mɔgɔ min be gosi) sanjiba min be bɔ sankolo la, dibi, sanpɛrɛ ani sanpɛrɛ be taga n’a ye. U b’u tulo datugu n’u bolokunnadenw ye, (u b’u yɛrɛ tanga) sanpɛrɛn mankan ma sabu u be siran ka sa. Ala be kafiriw fana ladon.
يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ اَبْصَارَهُمْ ۗ كُلَّمَآ اَضَاۤءَ لَهُمْ مَّشَوْا فِيْهِ ۙ وَاِذَآ اَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوْا ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَاَبْصَارِهِمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ ࣖ
yakādul-barqu yakhṭafu abṣārahum, kullamā aḍā'a lahum masyau fīh(i), wa iżā aẓlama ‘alaihim qāmū, wa lau syā'allāhu lażahaba bisam‘ihim wa abṣārihim, innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).
Sanpɛrɛ tun be ɲini ka u ɲɛɛ minɛ. Tuma o tuma ni (sanpɛrɛ) yeelen bɔ, u be tagama a jukɔrɔ, ni dibi benna u kan, u be lɔ. Ni Ala tun b’a fɛ, a tun bɛna o tulo ni o yeri bɔ o ra. Tiɲɛ na, Ala ye fɛɛn bɛɛ sebaga ye.
الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ فِرَاشًا وَّالسَّمَاۤءَ بِنَاۤءً ۖوَّاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَخْرَجَ بِهٖ مِنَ الثَّمَرٰتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۚ فَلَا تَجْعَلُوْا لِلّٰهِ اَنْدَادًا وَّاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
allażī ja‘ala lakumul-arḍa firāsyaw was-samā'a binā'ā(n), wa anzala minas-samā'i mā'an fa akhraja bihī minaṡ-ṡamarāti rizqal lakum, falā taj‘alū lillāhi andādaw wa antum ta‘lamūn(a).
(Ale le ye dugukolo kɛ aw ka layɔrɔ ye, ka sankolo kɛ sanbon ye, ale lo be jii (sanji) jigi ka bɔ sankolo la, o kɔ, a be yiridenw bɔ n’a ye k’u kɛ balo ye aw ye. O la, aw kana kɛlɛkɛɲɔgɔnw di Ala ma k’a sɔrɔ aw b’a lɔn.
۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ ۗ قُلْ هِيَ مَوَاقِيْتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِاَنْ تَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ ظُهُوْرِهَا وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقٰىۚ وَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ اَبْوَابِهَا ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ
yas'alūnaka ‘anil-ahillah(ti), qul hiya mawāqītu lin-nāsi wal-ḥajj(i), wa laisal-birru bi'an ta'tul-buyūta min ẓuhūrihā wa lākinnal-birra manittaqā, wa'tul-buyūta min abwābihā, wattaqullāha la‘allakum tufliḥūn(a).
U b’i ɲininga (Muhamadu) kalo tilancɛ koo la. A fɔ ko: «O ye adamadenw ka wagati yiracogo ye ani hiji wagati ye.» Ka don bon kɔnɔ ka bɔ a sanfɛ, o tɛ ɲuman ye, nka ɲumanya ye Alaɲasiranbagaw ta ye. Aw ye don boonw kɔnɔ ka bɔ u daa la, ka siran Ala ɲɛ, janko aw ka se ka ɲɛtaga sɔrɔ.
يَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ۗ قُلْ مَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَابْنِ السَّبِيْلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ
yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qul mā anfaqtum min khairin falil-wālidaini wal-aqrabīna wal-yatāmā wal-masākīni wabnis-sabīl(i), wa mā taf‘alū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).
U b’i ɲininga (Muhamadu) u ka kan ka min sara. A fɔ ko: «Aw bɛ nafolo o nafolo di, o ka kan ka kɛ bangebagaw, somɔgɔw, denmisɛnw, fantanw ani mɔgɔw ye minw bɛ tagama ra.» Ni aw ka koɲuman o ɲuman kɛ, tiɲɛ na, Ala le ye fɛn bɛɛ lɔnbaga ye.
۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِۗ قُلْ فِيْهِمَآ اِثْمٌ كَبِيْرٌ وَّمَنَافِعُ لِلنَّاسِۖ وَاِثْمُهُمَآ اَكْبَرُ مِنْ نَّفْعِهِمَاۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ەۗ قُلِ الْعَفْوَۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَۙ
yas'alūnaka ‘anil-khamri wal-maisir(i), qul fīhimā iṡmun kabīrw wa manāfi‘u lin nās(i), wa iṡmuhumā akbaru min naf‘ihimā, wa yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qulil-‘afw(a), każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).
U y’i ɲininga (Muhamadu) dɔrɔ ni tulonkɛ koo la. A fɔ ko: "Jurumuba be yen o fila bɛɛ la, nafa dɔ be adamadenw na. Nga jurumu ka bon ni nafa ye." Ani u b’i ɲininga (o) u ka kan ka min sara. A fɔ ko: “Dɛmɛ (min ka kan ka kɛ).” Ala b’a ka ayataw ɲɛfɔ aw ye ten, janko aw ka miiri,
فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْيَتٰمٰىۗ قُلْ اِصْلَاحٌ لَّهُمْ خَيْرٌ ۗ وَاِنْ تُخَالِطُوْهُمْ فَاِخْوَانُكُمْ ۗ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَاَعْنَتَكُمْ اِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ
fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa yas'alūnaka ‘anil-yatāmā, qul iṣlāḥul lahum khair(un), wa in tukhāliṭūhum fa'ikhwānukum, wallāhu ya‘lamul-mufsida minal-muṣliḥ(i), wa lau syā'allāhu la'a‘natakum innallāha ‘azizun ḥakīm(un).
Duniɲa ni lahara koo la. U b’i ɲininga (Muhamadu) denmisɛnw koo la. A fɔ ko: “K’u ka koow cogoya fisaya, o ka ɲi!” Ani, n’i be jɛn n’u ye, o b’a yira ko u y’i balimaw ye. Mɔgɔ minw be kojugu kɛ, ani minw be koɲuman kɛ, Ala b’olu lɔn. Ni Ala sɔnna, siga t’a ra, a bɛna gɛlɛyaw lase aw ma. Tiɲɛ na, Ala ye sebagayatigi ye, hakilitigi ye.
وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْمَحِيْضِ ۗ قُلْ هُوَ اَذًىۙ فَاعْتَزِلُوا النِّسَاۤءَ فِى الْمَحِيْضِۙ وَلَا تَقْرَبُوْهُنَّ حَتّٰى يَطْهُرْنَ ۚ فَاِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوْهُنَّ مِنْ حَيْثُ اَمَرَكُمُ اللّٰهُ ۗ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ التَّوَّابِيْنَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِيْنَ
wa yas'alūnaka ‘anil-maḥīḍ(i), qul huwa ażā(n), fa‘tazilun-nisā'a fil-maḥīḍ(i), wa lā taqrabūhunna ḥattā yaṭhurn(a), fa'iżā taṭahharna fa'tūhunna min ḥaiṡu amarakumullāh(u), innallāha yuḥibbut-tawwābīna wa yuḥibbul-mutaṭahhirīn(a).
Ani u b’i ɲininga (Muhamadu) kalolabɔ koo la. A fɔ ko: «O ye fɛn nɔgɔnin ye.» O kosɔn i yɛrɛ mabɔ i muso ra kalasara wagati ra; aw kana gwɛrɛ o ra fɔ o saninyara ka ban. Ni u saniyanin lo, i ka don u la ka kɛɲɛ ni Ala ye min ci i ma. Tiɲɛ na, mɔgɔ minw nimisara, Ala b’olu kanu, minw b’u yɛrɛ saniya, a b’olu kanu.
يَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَآ اُحِلَّ لَهُمْۗ قُلْ اُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبٰتُۙ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِّنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِيْنَ تُعَلِّمُوْنَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللّٰهُ فَكُلُوْا مِمَّآ اَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَيْهِ ۖوَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ سَرِيْعُ الْحِسَابِ
yas'alūnaka māżā uḥilla lahum, qul uḥilla lakumuṭ-ṭayyibāt(u), wa mā ‘allamtum minal-jawāriḥi mukallibīna tu‘allimūnahunna mimmā ‘allamakumullāhu fa kulū mimmā amsakna ‘alaikum ważkurusmallāhi ‘alaih(i), wattaqullāh(a), innallāha sarī‘ul-ḥisāb(i).
U b’i ɲininga (Muhamadu) ko: “Mun lo daganin lo u ye?” A fɔ ko: "Min daganin lo aw ye, o ye dumuni ɲuman ye ani (kongosogo minw minɛna) ni bɛgɛnw ye, aw ye minw dege donsoya la, aw ye minw dege ka kɛɲɛ ni Ala ye min kalan aw ye. O la, a ye min minɛ aw ye, aw k'o dumu, ka Ala tɔgɔ fɔ (n'aw y'a labila). Ani aw ka siran Ala ɲɛ, tiɲɛ na, Hi recko is very
يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ السَّاعَةِ اَيَّانَ مُرْسٰىهَاۗ قُلْ اِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّيْۚ لَا يُجَلِّيْهَا لِوَقْتِهَآ اِلَّا هُوَۘ ثَقُلَتْ فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِۗ لَا تَأْتِيْكُمْ اِلَّا بَغْتَةً ۗيَسْـَٔلُوْنَكَ كَاَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَاۗ قُلْ اِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللّٰهِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ
yas'alūnaka ‘anis-sā‘ati ayyāna mursāhā, qul innamā ‘ilmuhā ‘inda rabbī, lā yujallīhā liwaqtihā illā huw(a), ṡaqulat fis-samāwāti wal-arḍ(i), lā ta'tīkum illā bagtah(tan), yas'alūnaka ka'annaka ḥafiyyun ‘anhā, qul innamā ‘ilmuhā ‘indallāhi wa lākinna akṡaran nāsi lā ya‘lamūn(a).
U b'i ɲininga (Muhamadu) lɛrɛ koo la ko: «A bena kɛ tuma jumɛn?» A fɔ ko: "Tiɲɛ na, Apokalipisi lɔnniya be ne Matigi fɛ; mɔgɔ si (mɔgɔ si) tɛ se k'a kɛwagati ɲɛfɔ fɔɔ ale. (Apokalipisi) ka jugu kosɛbɛ (a ka yɛlɛma danfɛnw kama) min be sankolow ni dugukolo kan, o tɛna na i fɛ fɔɔ yɔrɔnin kelen." U b’i ɲininga i n’a fɔ i b’a lɔn. A fɔ (Muhamadu) ko: «Tiɲɛ na, (kiiri loon) lɔnniya be Ala fɛ, nka mɔgɔ fanba t’o lɔn.»
يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَنْفَالِۗ قُلِ الْاَنْفَالُ لِلّٰهِ وَالرَّسُوْلِۚ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاَصْلِحُوْا ذَاتَ بَيْنِكُمْ ۖوَاَطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗٓ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ
yas'alūnaka ‘anil-anfāl(i), qulil-anfālu lillāhi war-rasūl(i), fattaqullāha wa aṣliḥū żāta bainikum, wa aṭī‘ullāha wa rasūlahū in kuntum mu'minīn(a).
U b’i ɲininga (Muhamadu) kɛlɛ bolofɛnw (tilanni) koo la. A fɔ ko: «Kɛlɛ bolofɛnw ye Ala ni ciden ta ye (ka kɛɲɛ ni Ala n’a ka ciden ka sariyaw ye), o la, aw ka siran Ala ɲɛ, ka jɛɲɔgɔnya fisaya aw sigiɲɔgɔnw cɛ, ka Ala n’a ka ciden mɛn n’aw ye lanabagaw ye.»
وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الرُّوْحِۗ قُلِ الرُّوْحُ مِنْ اَمْرِ رَبِّيْ وَمَآ اُوْتِيْتُمْ مِّنَ الْعِلْمِ اِلَّا قَلِيْلًا
wa yas'alūnaka ‘anir-rūḥ(i), qulir-rūḥu min amri rabbī wa mā ūtītum minal-‘ilmi illā qalīlā(n).
Ani u b’i ɲininga (Muhamadu) niin koo la. A fɔ ko: «Niin ye ne Matigi ta ko ye, k’a sɔrɔ lɔnniya dɔɔni dɔrɔn lo dira i ma.»
وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنْ ذِى الْقَرْنَيْنِۗ قُلْ سَاَتْلُوْا عَلَيْكُمْ مِّنْهُ ذِكْرًا ۗ
wa yas'alūnaka ‘an żil qarnain(i), qul sa'atlū ‘alaikum minhu żikrā(n).
U b’i ɲininga (Muhamadu) Zulqarnain koo la. A fɔ ko: “Ne bena o maana kalan i ye.”
وَيَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْجِبَالِ فَقُلْ يَنْسِفُهَا رَبِّيْ نَسْفًا ۙ
wa yas'alūnaka ‘anil-jibāli fa qul yansifuhā rabbī nasfā(n).
U b'i ɲininga (Muhamadu) kuluw koo la, o la, i k'a fɔ ko: «Ne Matigi bena u halaki (lakunbalon na) pewu i n'a fɔ a be se ka kɛ cogo min na, .