۞ كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِّبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اِلَّا مَا حَرَّمَ اِسْرَاۤءِيْلُ عَلٰى نَفْسِهٖ مِنْ قَبْلِ اَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰىةُ ۗ قُلْ فَأْتُوْا بِالتَّوْرٰىةِ فَاتْلُوْهَآ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ
kulluṭ-ṭa‘āmi kāna ḥillal libanī isrā'īla illā mā ḥarrama isrā'īlu ‘alā nafsihī min qabli an tunazzalat-taurāh(tu), qul fa'tū bit-taurāti fatlūhā in kuntum ṣādiqīn(a).
Niyenii fɛɛ ji halal kɛha Israel Bii lɛ, ja niyenii ni Israel (Yakob) gu dani ajie Torah lɛ kpo lɛ pɛ. Kɛɛmɔ (Muhammad), "No hewɔ lɛ, nyɛŋɔa Torah lɛ ni nyɛkanea, kɛji nyɛji anɔkwafoi."
وَاٰتُوا الْيَتٰمٰىٓ اَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيْثَ بِالطَّيِّبِ ۖ وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَهُمْ اِلٰٓى اَمْوَالِكُمْ ۗ اِنَّهٗ كَانَ حُوْبًا كَبِيْرًا
wa ātul-yatāmā amwālahum wa lā tatabaddalul-khabīṡa biṭ-ṭayyib(i), wa lā ta'kulū amwālahum ilā amwālikum, innahū kāna ḥūban kabīrā(n).
Ni nyɛhaa ohiafoi (ni ji onukpai lɛ) amɛnii, nyɛkatsakea ekpakpa kɛ efɔŋ, ni nyɛkayea amɛnii kɛ nyɛ nɔ lɛ. Anɔkwale, (nifeemɔ ni ji tsakemɔ kɛ niyenii) ji esha kpele.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحَرِّمُوْا طَيِّبٰتِ مَآ اَحَلَّ اللّٰهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوْا ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥarrimū ṭayyibāti mā aḥallallāhu lakum wa lā ta‘tadū, innallāha lā yuḥibbul-mu‘tadīn(a).
Nyɛ mɛi ni heɔ nyɛyeɔ lɛ! Kaatsi nɔ ni hi ni Allah eha efee mla eha bo lɛ naa, ni kaatsɔ husui lɛ anɔ. Anɔkwale, Allah sumɔɔɔ gbɔmɛi ni foɔ husui amli lɛ.
مَا جَعَلَ اللّٰهُ مِنْۢ بَحِيْرَةٍ وَّلَا سَاۤىِٕبَةٍ وَّلَا وَصِيْلَةٍ وَّلَا حَامٍ ۙوَّلٰكِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يَفْتَرُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَۗ وَاَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ
mā ja‘alallāhu mim baḥīratiw wa lā sā'ibatiw wa lā waṣīlatiw wa lā ḥām(in), wa lākinnal-lażīna kafarū yaftarūna ‘alallāhil-każib(a), wa akṡaruhum lā ya‘qilūn(a).
Allah etsɔɔɔ Bahirah, Sa’ibah, Wasilah kɛ haam shihilɛ mli kɔkɔɔkɔ. Shi mɛi ni heee yeee lɛ feɔ amalei amɛshiɔ Allah, ni amɛteŋ mɛi babaoo nuuu shishi.
وَقَالُوْا هٰذِهٖٓ اَنْعَامٌ وَّحَرْثٌ حِجْرٌ لَّا يَطْعَمُهَآ اِلَّا مَنْ نَّشَاۤءُ بِزَعْمِهِمْ وَاَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُوْرُهَا وَاَنْعَامٌ لَّا يَذْكُرُوْنَ اسْمَ اللّٰهِ عَلَيْهَا افْتِرَاۤءً عَلَيْهِۗ سَيَجْزِيْهِمْ بِمَا كَانُوْا يَفْتَرُوْنَ
wa qālū hāżihī an‘āmuw wa ḥarṡun ḥijrul lā yaṭ‘amuhā illā man nasyā'u biza‘mihim wa an‘āmun ḥurrimat ẓuhūruhā wa an‘āmul lā yażkurūnasmallāhi ‘alaihaftirā'an ‘alaih(i), sayajzīhim bimā kānū yaftarūn(a).
Ni amɛkɛɛ (yɛ amɛsusumɔ naa), "Enɛɛmɛi ji kooloi kɛ okwaayeli nibii ni agu, esaaa akɛ ayeɔ, ja mɛi ni wɔsumɔɔ." Ni kooloi komɛi hu yɛ ni agu (aŋmɛɛɛ gbɛ) akɛ amɛtara nɔ, ni kooloi komɛi hu yɛ ni (kɛ agbe amɛ) ekolɛ amɛtsĩii Allah gbɛi tã, enɛ ji amale ni akɛteɔ shi awoɔ Allah. Wɔsɛɛ lɛ, Allah baawo amɛ nyɔmɔ yɛ nɔ fɛɛ nɔ ni amɛfee lɛ hewɔ.
وَقَالُوْا مَا فِيْ بُطُوْنِ هٰذِهِ الْاَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِّذُكُوْرِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلٰٓى اَزْوَاجِنَاۚ وَاِنْ يَّكُنْ مَّيْتَةً فَهُمْ فِيْهِ شُرَكَاۤءُ ۗسَيَجْزِيْهِمْ وَصْفَهُمْۗ اِنَّهٗ حَكِيْمٌ عَلِيْمٌ
wa qālū mā fī buṭūni hāżihil-an‘āmi khāliṣatul liżukūrinā wa muḥarramun ‘alā azwājinā, wa iy yakum maitatan fahum fīhi syurakā'(u), sayajzīhim waṣfahum, innahū ḥakīmun ‘alīm(un).
Ni amɛkɛɛ (agbɛnɛ hu), "Nɔ ni yɔɔ kooloi nɛɛ amli lɛ ji wɔhii lɛ pɛ nɔ, eji haram kɛha wɔŋamɛi lɛ." Ni kɛji nɔ ni yɔɔ musu lɛ mli (afɔ) lɛ gbo lɛ, no lɛ mɛi fɛɛ baanyɛ (aye) lɛ. Wɔsɛɛ lɛ, Allah baawo amɛ nyɔmɔ yɛ amɛyiŋkpɛɛi lɛ ahewɔ. Anɔkwale, Allah ji Nilelɔ, Nilelɔ.
قَدْ خَسِرَ الَّذِيْنَ قَتَلُوْٓا اَوْلَادَهُمْ سَفَهًاۢ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَّحَرَّمُوْا مَا رَزَقَهُمُ اللّٰهُ افْتِرَاۤءً عَلَى اللّٰهِ ۗقَدْ ضَلُّوْا وَمَا كَانُوْا مُهْتَدِيْنَ ࣖ
qad khasiral-lażīna qatalū aulādahum safaham bigairi ‘ilmiw wa ḥarramū mā razaqahumullāhuftirā'an ‘alallāh(i), qad ḍallū wa mā kānū muhtadīn(a).
Eji laajemɔ diɛŋtsɛ kɛha mɛi ni gbeɔ amɛbii kɛjɛɔ nilee ni bɛ mli ni amɛleee, ni amɛguɔ niyenii ni Allah kɛha amɛ lɛ kɛtsɔ amalei ni amɛfeɔ amɛshiɔ Allah kɛkɛ lɛ nɔ. Lɛɛlɛŋ, amɛdu gbɛ ni atsɔɔɔ amɛ gbɛ.
ثَمٰنِيَةَ اَزْوَاجٍۚ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِۗ قُلْ ءٰۤالذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَيَيْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَيَيْنِۗ نَبِّـُٔوْنِيْ بِعِلْمٍ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ
Ṡamāniya azwāj(in), minaḍ-ḍa'niṡnaini wa minal-ma‘ziṡnain(i), qul āżżakaraini ḥarrama amil-unṡayaini ammasytamalat ‘alaihi arḥāmul-unṡayain(i), nabbi'ūnī bi‘ilmin in kuntum ṣādiqīn(a).
ŋmɔ mli kooloi ekpaa yɛ ni amɛfee enyɔ enyɔ (enyɔ ejwɛ); tooi enyɔ kɛ abotiai enyɔ. Kɛɛmɔ akɛ, "Mɛni ji nɔ ni Allah gu yɛ hii enyɔ loo yei enyɔ ateŋ loo nɔ ni yɔɔ yei enyɔ lɛ fɛɛ musu mli? Tsɔɔmɔ mi yɛ nilee nɔ kɛji anɔkwale ji bo."
وَمِنَ الْاِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِۗ قُلْ ءٰۤالذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَيَيْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَيَيْنِۗ اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاۤءَ اِذْ وَصّٰىكُمُ اللّٰهُ بِهٰذَاۚ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا لِّيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَ ࣖ
wa minal-ibiliṡnaini wa minal-baqariṡnain(i), qul āżżakaraini ḥarrama amil-unṡayaini ammasytamalat ‘alaihi arḥāmul-unṡayain(i), am kuntum syuhadā'a iż waṣṣākumullāhu bihāżā, faman aẓlamu mimmaniftarā ‘alallāhi każibal liyuḍillan-nāsa bigairi ‘ilm(in), innallāha lā yahdil-qaumaẓ-ẓālimīn(a).
Ni afukpɔŋɔ nɔ hu, enyɔnyɔ kɛ tsina hu hu, enyɔnyɔ. Kɛɛmɔ akɛ, "Mɛni ji nɔ ni agu yɛ hii enyɔ loo yei enyɔ ateŋ, loo nɔ ni yɔɔ yei enyɔ lɛ fɛɛ musu mli? Ani nyɛji odasefoi beni Allah to enɛ he gbɛjianɔ eha nyɛ lɛ? Namɔ ejaaa fe mɛi ni feɔ amalei amɛshiɔ Allah koni amɛkɛkudɔ gbɔmɛi ni amɛleee nɔ ko lɛ?" Anɔkwale, Allah kudɔɔɔ gbɔmɛi ni ejaaa lɛ gbɛ.
قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاۤءَكُمُ الَّذِيْنَ يَشْهَدُوْنَ اَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذَاۚ فَاِنْ شَهِدُوْا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْۚ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَالَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُوْنَ ࣖ
qul halumma syuhadā'akumul-lażīna yasyhadūna annallāha ḥarrama hāżā, fa in syahidū falā tasyhad ma‘ahum, wa lā tattabi‘ ahwā'al-lażīna każżabū bi'āyātinā wal-lażīna lā yu'minūna bil-ākhirati wa hum birabbihim ya‘dilūn(a).
Kɛɛmɔ (Muhammad), "Okɛ odasefoi ni baanyɛ ama nɔ mi akɛ Allah egu enɛ aba." Kɛ amɛye odase lɛ, esaaa akɛ okɛ amɛ (hu) yeɔ odase. Kaanyiɛ mɛi ni kpooɔ Wɔ kukuji lɛ kɛ mɛi ni heee gbele sɛɛ shihilɛ amɛyeee lɛ akɔnɔi asɛɛ, ni amɛkɛ Nyɔŋmɔ feɔ hefatalɔi.
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِيْنَةَ اللّٰهِ الَّتِيْٓ اَخْرَجَ لِعِبَادِهٖ وَالطَّيِّبٰتِ مِنَ الرِّزْقِۗ قُلْ هِيَ لِلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَّوْمَ الْقِيٰمَةِۗ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ
qul man ḥarrama zīnatallāhil-latī akhraja li‘ibādihī waṭ-ṭayyibāti minar-rizq(i), qul hiya lil-lażīna āmanū fil-ḥayātid-dun-yā khāliṣatay yaumal-qiyāmah(ti), każālika nufaṣṣilul-āyāti liqaumiy ya‘lamūn(a).
Kɛɛmɔ (Muhammad), "Namɔ gu jwetrii ni Allah kɛha E-tsuji kɛ niyenii kpakpa? Kɛɛmɔ akɛ, "Enɛ fɛɛ ji mɛi ni heɔ je nɛɛ shihilɛ amɛyeɔ lɛ anɔ̃, ni titri lɛ (amɛ pɛ) yɛ Gbohiiashitee Gbi lɛ nɔ." Nakai ji bɔ ni Wɔtsɔɔ kukuji lɛ amli wɔhaa mɛi ni le lɛ.
اِنَّكُمْ لَتَأْتُوْنَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِّنْ دُوْنِ النِّسَاۤءِۗ بَلْ اَنْتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُوْنَ
innakum lata'tūnar-rijāla syahwatam min dūnin-nisā'(i), bal antum qaumum musrifūn(a).
Lɛlɛŋ, ojie okɔnɔ ni oyɔɔ kɛha hii lɛ kpo, shi jeee yei. Nyɛji gbɔmɛi ni fe nine diɛŋtsɛ.”
اِنَّمَا النَّسِيْۤءُ زِيَادَةٌ فِى الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُحِلُّوْنَهٗ عَامًا وَّيُحَرِّمُوْنَهٗ عَامًا لِّيُوَاطِـُٔوْا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّٰهُ فَيُحِلُّوْا مَا حَرَّمَ اللّٰهُ ۗزُيِّنَ لَهُمْ سُوْۤءُ اَعْمَالِهِمْۗ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ ࣖ
innaman-nasī'u ziyādatun fil-kufri yuḍallu bihil-lażīna kafarū yuḥillūnahū ‘āmaw wa yuḥarrimūnahū ‘āmal liyuwāṭi'ū ‘iddata mā ḥarramallāhu fa yuḥillū mā ḥarramallāh(u), zuyyina lahum sū'u a‘mālihim, wallāhu lā yahdil-qaumal-kāfirīn(a).
Yɛ anɔkwale mli lɛ, sɛɛkuu (haram nyɔŋ lɛ) haa hemɔkɛyeli ni bɛ lɛ yaa hiɛ kɛkɛ. Enɛ (ni akɛtoɔ sɛɛ) lɛ lakaa mɛi ni heee yeee lɛ, amɛfeɔ lɛ mla yɛ afi kome mli ni amɛfeɔ lɛ mla yɛ afi kroko mli, koni amɛnyɛ amɛkɛ nibii ni Allah egu lɛ ayibɔ lɛ akpã gbee, ni yɛ nakai beaŋ nɔŋŋ lɛ amɛhaa nɔ ni Allah egu lɛ feɔ mla. (Satan) ha amɛnifeemɔi fɔji lɛ fee fɛo yɛ amɛhiɛ. Ni Allah tsɔɔɔ mɛi ni heee yeee lɛ gbɛ.
قُلْ اَرَءَيْتُمْ مَّآ اَنْزَلَ اللّٰهُ لَكُمْ مِّنْ رِّزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِّنْهُ حَرَامًا وَّحَلٰلًا ۗ قُلْ ءٰۤاللّٰهُ اَذِنَ لَكُمْ اَمْ عَلَى اللّٰهِ تَفْتَرُوْنَ
qul ara'aitum mā anzalallāhu lakum mir rizqin fa ja‘altum minhu ḥarāmaw wa ḥalālā(n), qul āllāhu ażina lakum am ‘alallāhi taftarūn(a).
Kɛɛmɔ (Muhammad), "Tsɔɔmɔ mi niyenii ni Allah kɛba onɔ lɛ he, no sɛɛ lɛ okɛ ekomɛi afee haram ni ekomɛi hu afee halal." Kɛɛmɔ akɛ, "Ani Allah eha bo gbɛ (yɛ enɛ he) loo nyɛmiifee yɛ Allah gbɛi mli?"
وَقَالَ الَّذِيْنَ اَشْرَكُوْا لَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُوْنِهٖ مِنْ شَيْءٍ نَّحْنُ وَلَآ اٰبَاۤؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُوْنِهٖ مِنْ شَيْءٍ ۗ كَذٰلِكَ فَعَلَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ ۚفَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ اِلَّا الْبَلٰغُ الْمُبِيْنُ
wa qālal-lażīna asyrakū lau syā'allāhu mā ‘abadnā min dūnihī min syai'in naḥnu wa lā ābā'unā wa lā ḥarramnā min dūnihī min syai'(in), każālika fa‘alal-lażīna min qablihim, fahal ‘alar-rusuli illal-balāgul-mubīn(u).
Ni nyɔŋmɔi babaoo lɛ kɛɛ, "Kɛji Allah sumɔɔ lɛ, wɔjáŋ nɔ kroko fe lɛ, wɔ loo wɔtsɛmɛi, loo (loo) wɔbaagu nɔ ko nɔ ko kɛji E-(gbɛŋmɛɛ) bɛ." Nakai ji bɔ ni mɛi ni tsɔ amɛhiɛ lɛ fee. Ani jeee bɔfoi lɛ anitsumɔ pɛ ji ni amɛtsɔɔ (Nyɔŋmɔ sane lɛ) yɛ faŋŋ mli?
وَلَا تَقُوْلُوْا لِمَا تَصِفُ اَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هٰذَا حَلٰلٌ وَّهٰذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُوْا عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَۗ اِنَّ الَّذِيْنَ يَفْتَرُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُوْنَۗ
wa lā taqūlū limā taṣifu alsinatukumul-każiba hāżā ḥalāluw wa hāżā ḥarāmul litaftarū ‘alallāhil-każib(a), innal-lażīna yaftarūna ‘alallāhil-każiba lā yufliḥūn(a).
Ni kaawie nɔ ni olilɛi tsɛɔ lɛ yɛ amale mli akɛ "Enɛ ji halal ni enɛ ji haram" lɛ he, koni okɛ amalei ashi Allah. Anɔkwale, gbɔmɛi ni wieɔ amalei amɛshiɔ Allah lɛ yeŋ omanye.
يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَآ اَحَلَّ اللّٰهُ لَكَۚ تَبْتَغِيْ مَرْضَاتَ اَزْوَاجِكَۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ
yā ayyuhan-nabiyyu lima tuḥarrimu mā aḥallallāhu lak(a), tabtagī marḍāta azwājik(a), wallāhu gafūrur raḥīm(un).
O Gbalɔ! Mɛni hewɔ nyɛguɔ nɔ ni Allah eha nyɛfee mla lɛ? Ani nyɛmiisumɔ ni nyɛsa nyɛŋamɛi lɛ ahiɛ? Ni Allah ji mɔ ni kɛ eshai keɔ, ni enaa mɔbɔ fe fɛɛ.
مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ اَثِيْمٍۙ
mannā‘il lil-khairi mu‘tadin aṡīm(in).
mɔ ni tsiɔ nɔ fɛɛ nɔ kpakpa naa, mɔ ni fe husu ni eji eshai babaoo, .