۞ اَتَأْمُرُوْنَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَاَنْتُمْ تَتْلُوْنَ الْكِتٰبَ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
ata'murūnan-nāsa bil-birri wa tansauna anfusakum wa antum tatlūnal-kitāb(a), afalā ta‘qilūn(a).
Ни өсөн һин башҡаларға изгелек ҡылырға ҡушаһың, ә һин үҙеңде онотаһың, хатта Китапты (Тәүратты) уҡыһаң да? Аңламайһыңмы?
وَقَالَ الَّذِيْنَ لَا يَعْلَمُوْنَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللّٰهُ اَوْ تَأْتِيْنَآ اٰيَةٌ ۗ كَذٰلِكَ قَالَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِّثْلَ قَوْلِهِمْ ۗ تَشَابَهَتْ قُلُوْبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ
wa qālal-lażīna lā ya‘lamūna lau lā yukallimunallāhu au ta'tīnā āyah(tun), każālika qālal-lażīna min qablihim miṡla qaulihim, tasyābahat qulūbuhum, qad bayyannal-āyāti liqaumiy yūqinūn(a).
Ә белмәгәндәр: «Ни өсөн Аллаһ беҙгә һөйләшмәй һәм беҙгә ҡөҙрәтле аяттар күрһәтмәй?» Уларҙан алда булғандар ҙа улар әйткәнде әйткәндәр ине. Уларҙың да күңелдәре бер. Ысынлап та, Беҙ иман килтергән кешеләргә аяттарҙы аңлаттыҡ.
۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِۗ قُلْ فِيْهِمَآ اِثْمٌ كَبِيْرٌ وَّمَنَافِعُ لِلنَّاسِۖ وَاِثْمُهُمَآ اَكْبَرُ مِنْ نَّفْعِهِمَاۗ وَيَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ەۗ قُلِ الْعَفْوَۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَۙ
yas'alūnaka ‘anil-khamri wal-maisir(i), qul fīhimā iṡmun kabīrw wa manāfi‘u lin nās(i), wa iṡmuhumā akbaru min naf‘ihimā, wa yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qulil-‘afw(a), każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).
Һинән (Мөхәммәттән) араҡы һәм ҡомарлы уйындар тураһында һораштылар. Әйт: «Икеһендә лә ҙур гонаһ бар, кешеләр өсөн ниндәйҙер файҙа бар. Әммә гонаһ файҙанан ҙурыраҡ». Һәм улар һинән нимә сарыф итергә тейешлеген һорай. «(Кәрәкле нәмәләрҙән) артыҡлыҡ» тип әйтегеҙ. Аллаһы Тәғәлә һеҙгә аяттарын шулай аңлата, һеҙ уйларһығыҙ:
اَيَوَدُّ اَحَدُكُمْ اَنْ تَكُوْنَ لَهٗ جَنَّةٌ مِّنْ نَّخِيْلٍ وَّاَعْنَابٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُۙ لَهٗ فِيْهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِۙ وَاَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهٗ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاۤءُۚ فَاَصَابَهَآ اِعْصَارٌ فِيْهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُوْنَ ࣖ
ayawaddu aḥadukum an takūna lahū jannatum min nakhīliw wa a‘nābin tajrī min taḥtihal-anhār(u), lahū fīhā min kulliṡ-ṡamarāt(i), wa aṣābahul-kibaru wa lahū żurriyyatun ḍu‘afā'(u), fa'aṣābahā i‘ṣārun fīhi nārun faḥtaraqat, każālika yubayyinullāhu lakumul-āyāti la‘allakum tatafakkarūn(a).
Һеҙҙең арала берәйһенең аҫтында йылғалар аҡҡан, төрлө емеш-еләк үҫкән финик, йөҙөм ағастары баҡсаһы булыуын теләрме, ә һуңынан ҡартлыҡ килеп, уны бәләкәй балалар менән ҡалдырырға теләйме? Шунан утты үҙ эсенә алған көслө ел уны ҡолата һәм ул янып бөтә. Аллаһ һеҙгә аяттарын шулай аңлата, һеҙ уйланырһығыҙ.
يٰٓاَهْلَ الْكِتٰبِ لِمَ تُحَاۤجُّوْنَ فِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ وَمَآ اُنْزِلَتِ التَّوْرٰىةُ وَالْاِنْجِيْلُ اِلَّا مِنْۢ بَعْدِهٖۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
yā ahlal-kitābi lima tuḥājjūna fī ibrāhīma wa mā unzilatit-taurātu wal-injīlu illā mim ba‘dih(ī), afalā ta‘qilūn(a).
Эй, китап әһелдәре! Тәүрат һәм Инжил унан (Ибраһимдан) һуң индерелһә лә, ни өсөн һеҙ Ибраһим хаҡында бәхәсләшәһегеҙ? Аңламайһыңмы?
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوْا بِطَانَةً مِّنْ دُوْنِكُمْ لَا يَأْلُوْنَكُمْ خَبَالًاۗ وَدُّوْا مَا عَنِتُّمْۚ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاۤءُ مِنْ اَفْوَاهِهِمْۖ وَمَا تُخْفِيْ صُدُوْرُهُمْ اَكْبَرُ ۗ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْاٰيٰتِ اِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُوْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tattakhiżū biṭānatam min dūnikum lā ya'lūnakum khabālā(n), waddū mā ‘anittum, qad badatil-bagḍā'u min afwāhihim, wa mā tukhfī ṣudūruhum akbar(u), qad bayyannā lakumul-āyāti in kuntum ta‘qilūn(a).
Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Үҙ даирәңдән ситтә булғандарҙы (бер диндәгеләрҙе) ышаныслы дуҫтарың итеп дуҫлама, (сөнки) улар һиңә бәлә биреүҙән бер ҡасан да туҡтамаҫ. Улар һинең һәләк булыуыңа өмөт итәләр. Ысынлап та, уларҙың ауыҙҙарынан нәфрәт күренә, күңелдәрендә йәшеренгән нәмә яуызыраҡ. Ысынлап та, Беҙ һеҙгә (Беҙҙең) аяттарҙы аңлаттыҡ, әгәр һеҙ аңлаһағыҙ.
اَفَلَا يَتَدَبَّرُوْنَ الْقُرْاٰنَ ۗ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللّٰهِ لَوَجَدُوْا فِيْهِ اخْتِلَافًا كَثِيْرًا
afalā yatadabbarūnal-qur'ān(a), wa lau kāna min ‘indi gairillāhi lawajadū fīhikhtilāfan kaṡīrā(n).
Тимәк, улар Ҡөрьәндең ҡәҙерен белмәй (өйрәнмәй)? Әгәр (Ҡөрьән) Аллаһтан булмаһа, улар унда, һис шикһеҙ, ҡапма-ҡаршылыҡлы күп нәмәләр табыр ине.
وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَآ اِلَّا لَعِبٌ وَّلَهْوٌ ۗوَلَلدَّارُ الْاٰخِرَةُ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ يَتَّقُوْنَۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
wa mal-ḥayātud-dun-yā illā la‘ibuw wa lahw(un), wa lad-dārul-ākhiratu khairul lil-lażīna yattaqūn(a), afalā ta‘qilūn(a).
Ә был донъя тормошо – уйындар һәм күңел асыу ғына. Шул арала теге донъя, ысынлап та, тәҡүәлеләр өсөн яҡшыраҡ. Аңламайһыңмы?
قُلْ لَّآ اَقُوْلُ لَكُمْ عِنْدِيْ خَزَاۤىِٕنُ اللّٰهِ وَلَآ اَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَآ اَقُوْلُ لَكُمْ اِنِّيْ مَلَكٌۚ اِنْ اَتَّبِعُ اِلَّا مَا يُوْحٰٓى اِلَيَّۗ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الْاَعْمٰى وَالْبَصِيْرُۗ اَفَلَا تَتَفَكَّرُوْنَ ࣖ
qul lā aqūlu lakum ‘indī khazā'inullāhi wa lā a‘lamul-gaiba wa lā aqūlu lakum innī malak(un), in attabi‘u illā mā yūḥā ilayy(a), qul hal yastawil-a‘mā wal-baṣīr(u), afalā tatafakkarūn(a).
Әйт (Мөхәммәткә): «Мин һеҙгә Аллаһтың хазинаһы минең менән, тип әйтмәнем, йәшерен нәмәләрҙе белмәйем, мин һеҙгә фәрештә икәнемде әйтмәнем. Әйт: «Һуҡырҙар менән күргәндәр бер үкме?
وَحَاۤجَّهٗ قَوْمُهٗ ۗقَالَ اَتُحَاۤجُّوْۤنِّيْ فِى اللّٰهِ وَقَدْ هَدٰىنِۗ وَلَآ اَخَافُ مَا تُشْرِكُوْنَ بِهٖٓ اِلَّآ اَنْ يَّشَاۤءَ رَبِّيْ شَيْـًٔا ۗوَسِعَ رَبِّيْ كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا ۗ اَفَلَا تَتَذَكَّرُوْنَ
wa ḥājjahū qaumuh(ū), qāla atuḥājjūnnī fillāhi wa qad hadān(i), wa lā akhāfu mā tusyrikūna bihī illā ay yasyā'a rabbī syai'ā(n), wasi‘a rabbī kulla syai'in ‘ilmā(n), afalā tatażakkarūn(a).
Ә халҡы быны ялғанға сығарҙы. Ул (Ибраһим) әйтте: "Һеҙ минең менән Аллаһ тураһында бәхәсләшергә йыйынаһығыҙмы, хатта Ул мине ысынлап та тура юлға баҫтырған булһа ла? Мин һеҙҙең Аллаһҡа тиңләштергән нәмәләрҙән (бәләнән) ҡурҡмайым, әгәр ҙә Раббым нимәлер теләмәһә. Раббымдың белеме бөтә нәмәне ҡаплай. Т
۞ قُلْ تَعَالَوْا اَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ اَلَّا تُشْرِكُوْا بِهٖ شَيْـًٔا وَّبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًاۚ وَلَا تَقْتُلُوْٓا اَوْلَادَكُمْ مِّنْ اِمْلَاقٍۗ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَاِيَّاهُمْ ۚوَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَۚ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِيْ حَرَّمَ اللّٰهُ اِلَّا بِالْحَقِّۗ ذٰلِكُمْ وَصّٰىكُمْ بِهٖ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ
qul ta‘ālau atlu mā ḥarrama rabbukum ‘alaikum allā tusyrikū bihī syai'aw wa bil-wālidaini iḥsānā(n), wa lā taqtulū aulādakum min imlāq(in), naḥnu narzuqukum wa iyyāhum, wa lā taqrabul-fawāḥisya mā ẓahara minhā wa mā baṭan(a), wa lā taqtulun-nafsal-latī ḥarramallāhu illā bil-ḥaqq(i), żālikum waṣṣākum bihī la‘allakum ta‘qilūn(a).
Әйт (Мөхәммәткә): «Мин һеҙгә Алла тыйғанды уҡыйым, уға бер нәмәне лә тиңләштермәгеҙ.
اِتَّبِعُوْا مَآ اُنْزِلَ اِلَيْكُمْ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوْا مِنْ دُوْنِهٖٓ اَوْلِيَاۤءَۗ قَلِيْلًا مَّا تَذَكَّرُوْنَ
ittabi‘ū mā unzila ilaikum mir rabbikum wa lā tattabi‘ū min dūnihī auliyā'(a), qalīlam mā tażakkarūn(a).
Раббығыҙ тарафынан һеҙгә иңдерелгән нәмәләргә эйәрегеҙ һәм Унан башҡа бер кемгә лә юлбашсы итеп эйәрмәгеҙ. Дәрестәрҙе бик аҙ алаһың.
يٰبَنِيْٓ اٰدَمَ قَدْ اَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُّوَارِيْ سَوْءٰتِكُمْ وَرِيْشًاۗ وَلِبَاسُ التَّقْوٰى ذٰلِكَ خَيْرٌۗ ذٰلِكَ مِنْ اٰيٰتِ اللّٰهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُوْنَ
yā banī ādama qad anzalnā ‘alaikum libāsay yuwārī sau'ātikum wa rīsyā(n), wa libāsut-taqwā żālika khair(un), żālika min āyātillāhi la‘allahum yażżakkarūn(a).
Эй, Әҙәм тоҡомдары! Ысынлап та, Беҙ һеҙҙең ғәүрәтегеҙҙе ҡаплар өсөн һәм һеҙгә биҙәк өсөн кейем бирҙек. Әммә тәҡүәлек кейеме, шул яҡшыраҡ. Был Аллаһ Тәғәләнең ҡөҙрәтенең бер нисә билдәләре, иҫтәренә төшөрҙәр тип ышанам.
فَخَلَفَ مِنْۢ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَّرِثُوا الْكِتٰبَ يَأْخُذُوْنَ عَرَضَ هٰذَا الْاَدْنٰى وَيَقُوْلُوْنَ سَيُغْفَرُ لَنَاۚ وَاِنْ يَّأْتِهِمْ عَرَضٌ مِّثْلُهٗ يَأْخُذُوْهُۗ اَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِّيْثَاقُ الْكِتٰبِ اَنْ لَّا يَقُوْلُوْا عَلَى اللّٰهِ اِلَّا الْحَقَّ وَدَرَسُوْا مَا فِيْهِۗ وَالدَّارُ الْاٰخِرَةُ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ يَتَّقُوْنَۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
fa khalafa mim ba‘dihim khalfuw wariṡul-kitāba ya'khużūna ‘araḍa hāżal-adnā wa yaqūlūna sayugfaru lanā, wa iy ya'tihim ‘araḍum miṡluhū ya'khużūh(u), alam yu'khaż ‘alaihim mīṡāqul-kitābi allā yaqūlū ‘alallāhi illal-ḥaqqa wa darasū mā fīh(i), wad-dārul-ākhiratu khairul lil-lażīna yattaqūn(a), afalā ta‘qilūn(a).
Тимәк, уларҙан һуң Тәүратты мираҫ итеп алған, был түбән донъяның мөлкәтен үҙләштергән (яуыз) быуын килгән. Шунан улар: «Беҙ ярлыҡарбыҙ», — тинеләр. Ә киләсәктә, әгәр ҙә уларға ла шул тиклем донъяуи байлыҡ килһә, улар ҙа уны мотлаҡ аласаҡ. Улар Китапта (Тәүратта) килешеү менән бәйле түгелме, улар унда яҙылғандарҙы өйрәнһәләр ҙә, Аллаһ тураһында дөрөҫлөктән башҡа бер нәмә лә әйтмәйәсәктәр? Тәҡүәлеләр өсөн теге донъя ере хәйерлерәк. Шунан аңламайһыңмы?
وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنٰهُ بِهَا وَلٰكِنَّهٗٓ اَخْلَدَ اِلَى الْاَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوٰىهُۚ فَمَثَلُهٗ كَمَثَلِ الْكَلْبِۚ اِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ اَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْۗ ذٰلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَاۚ فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُوْنَ
wa lau syi'nā larafa‘nāhu bihā wa lākinnahū akhlada ilal-arḍi wattaba‘a hawāh(u), fa maṡaluhū kamaṡalil-kalb(i), in taḥmil ‘alaihi yalhaṡ au tatrukūhu yalhaṡ, żālika maṡalul-qaumil-lażīna każżabū bi'āyātinā, faqṣuṣil-qaṣaṣa la‘allahum yatafakkarūn(a).
Әгәр Беҙ теләһәк, Беҙ (уның кимәлен) шул (аят) менән күтәрер инек, әммә ул донъяға эйелгән һәм үҙенең (түбәнге) нәфселәренә эйәргән, тимәк, уның өлгөһө эт кеүек, әгәр ҙә һин уны ҡыуып ебәрһәң, һин уның телен сығараһың, әгәр ҙә рөхсәт итһәң, ул телен сығара (шулай уҡ). Беҙҙең аяттарыбыҙҙы ялғанға сығарыусылар хаҡындағы ҡисса шундай. Шуға күрә уйландырһын өсөн шул хикәйәләрҙе һөйләгеҙ.
وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيْرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِۖ لَهُمْ قُلُوْبٌ لَّا يَفْقَهُوْنَ بِهَاۖ وَلَهُمْ اَعْيُنٌ لَّا يُبْصِرُوْنَ بِهَاۖ وَلَهُمْ اٰذَانٌ لَّا يَسْمَعُوْنَ بِهَاۗ اُولٰۤىِٕكَ كَالْاَنْعَامِ بَلْ هُمْ اَضَلُّ ۗ اُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْغٰفِلُوْنَ
wa laqad żara'nā lijahannama kaṡīram minal-jinni wal-ins(i), lahum qulūbul lā yafqahūna bihā wa lahum a‘yunul lā yabṣirūna bihā wa lahum āżānul lā yasma‘ūna bihā, ulā'ika kal-an‘āmi bal hum aḍall(u), ulā'ika humul-gāfilūn(a).
Һәм, ысынлап та, Беҙ йәһәннәмде йәһәннәм менән тултырасаҡбыҙ, күп кенә ендәрҙе һәм кешеләрҙе язалаясаҡбыҙ. Уларҙың йөрәктәре бар, әммә улар (Аллаһтың аяттарын) аңлау өсөн ҡулланмай һәм күҙҙәре бар (әммә) күрер өсөн (Аллаһтың ҡөҙрәтенең аяттарын), ҡолаҡтары бар (әммә) ишетеү өсөн ҡулланмай (Аллаһтың аяттары). Улар мал кеүек, тағы ла боҙоҡлораҡ. Улар бит ғәмһеҙҙәр.
اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوْا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِّنْ جِنَّةٍۗ اِنْ هُوَ اِلَّا نَذِيْرٌ مُّبِيْنٌ
awalam yatafakkarū mā biṣāḥibihim min jinnah(tin), in huwa illā nażīrum mubīn(un).
Ә улар дуҫының (Мөхәммәттең) аҡылдан яҙмауын сағылдырмағанмы? Ул (Мөхәммәт) асыҡ киҫәтеүсенән башҡа бер нәмә лә түгел ине.
اَوَلَمْ يَنْظُرُوْا فِيْ مَلَكُوْتِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍ وَّاَنْ عَسٰٓى اَنْ يَّكُوْنَ قَدِ اقْتَرَبَ اَجَلُهُمْۖ فَبِاَيِّ حَدِيْثٍۢ بَعْدَهٗ يُؤْمِنُوْنَ
awalam yanẓurū fī malakūtis-samāwāti wal-arḍi wa mā khalaqallāhu min syai'iw wa an ‘asā ay yakūna qadiqtaraba ajaluhum, fa bi'ayyi ḥadīṡim ba‘dahū yu'minūn(a).
Күктәрҙең, Ерҙең һәм Аллаһ яралтҡан һәр нәмәнең батшалығын, уларҙың (һәләк булыу) ваҡытының яҡын булыуы ихтималлығын күрмәйҙәрме ни? Шунан был хәлдән һуң ҡайһы хәбәргә ышанырҙар?
فَاِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُوْنَ
fa immā taṡqafannahum fil-ḥarbi fa syarrid bihim man khalfahum la‘allahum yażżakkarūn(a).
Шулай итеп, әгәр һин (Мөхәммәт) уларҙы яуҙа еңһәң, артта ҡалғандарҙы (юҡ итеп) тарат, улар һабаҡ алһын өсөн.
اِنَّ رَبَّكُمُ اللّٰهُ الَّذِيْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ فِيْ سِتَّةِ اَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوٰى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْاَمْرَۗ مَا مِنْ شَفِيْعٍ اِلَّا مِنْۢ بَعْدِ اِذْنِهٖۗ ذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوْهُۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ
inna rabbakumullāhul -lażī khalaqas-samāwāti wal-arḍa fī sittati ayyāmin ṡummastawā ‘alal-‘arsyi yudabbirul-amr(a), mā min syafī‘in illā mim ba‘di iżnih(ī), żālikumullāhu rabbukum fa‘budūh(u), afalā tażakkarūn(a).
Ысынлап та, Раббығыҙ – күктәрҙе һәм Ерҙе алты осорҙа яралтҡан, унан һуң бөтә эштәрҙе тәртипкә килтерер өсөн тәхеткә ултырған Аллаһ. Уның рөхсәтенән башҡа бер кем дә шәфәғәт итә алмаҫ. Бына ул Аллаһ, һеҙҙең Раббығыҙ, Уға ғибәҙәт ҡылығыҙ. Дәрестәр алманыңмы?
هُوَ الَّذِيْ جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاۤءً وَّالْقَمَرَ نُوْرًا وَّقَدَّرَهٗ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوْا عَدَدَ السِّنِيْنَ وَالْحِسَابَۗ مَا خَلَقَ اللّٰهُ ذٰلِكَ اِلَّا بِالْحَقِّۗ يُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ
huwal-lażī ja‘alasy-syamsa ḍiyā'aw wal-qamara nūraw wa qaddarahū manāzila lita‘lamū ‘adadas-sinīna wal-ḥisāb(a), mā khalaqallāhu zālika illā bil-ḥaqq(i), yufaṣṣilul-āyāti liqaumiy ya‘lamūn(a).
Ҡояшты балҡып торған нур, айҙы нур иткән һәм уның әйләнештәрен билдәләгән, һеҙ йылдарҙың һанын һәм хисабын белерһегеҙ. Аллаһ быны бары тик хаҡлыҡ менән генә барлыҡҡа килтерҙе. Үҙенең аяттарын белгән халыҡҡа аңлата.
قُلْ لَّوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا تَلَوْتُهٗ عَلَيْكُمْ وَلَآ اَدْرٰىكُمْ بِهٖ ۖفَقَدْ لَبِثْتُ فِيْكُمْ عُمُرًا مِّنْ قَبْلِهٖۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
qul lau syā'allāhu mā talautuhū ‘alaikum wa lā adrākum bih(ī), faqad labiṡtu fīkum ‘umuram min qablih(ī), afalā ta‘qilūn(a).
Тимәк, Аллаһҡа ҡаршы ялған уйлап сығарған йәки Уның аяттарын ялғанға сығарған кешенән дә залимыраҡ кем бар? Ысынлап та, гонаһ ҡылғандар бәхетле булмаҫ.
قُلِ انْظُرُوْا مَاذَا فِى السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ ۗوَمَا تُغْنِى الْاٰيٰتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُوْنَ
qulinẓurū māżā fis-samāwāti wal-arḍ(i), wa mā tugnil-āyātu wan-nużuru ‘an qaumil lā yu'minūn(a).
«Күктәрҙә һәм ерҙә булғандарға иғтибар итегеҙ!» Иман килтермәгән кешеләргә иҫкәртеүсе аяттарға (Аллаһтың бөйөклөгөнә) һәм пәйғәмбәрҙәргә файҙа юҡ.
۞ مَثَلُ الْفَرِيْقَيْنِ كَالْاَعْمٰى وَالْاَصَمِّ وَالْبَصِيْرِ وَالسَّمِيْعِۗ هَلْ يَسْتَوِيٰنِ مَثَلًا ۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ ࣖ
maṡalul-farīqaini kal-a‘mā wal-aṣammi wal-baṣīri was-samī‘(i), hal yastawiyāni maṡalā(n), afalā tażakkarūn(a).
Ике төркөмдөң ҡиссаһы (иманһыҙҙар һәм иманлылар), һуҡыр һәм һаңғырау кешеләр һәм күрә һәм ишетә алған кешеләр кеүек. Ике төркөм бер үкме? Шунан дәрес алмайһыңмы?
وَيٰقَوْمِ مَنْ يَّنْصُرُنِيْ مِنَ اللّٰهِ اِنْ طَرَدْتُّهُمْ ۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ
wa yā qaumi may yanṣurunī minallāhi in ṭarattuhum, afalā tażakkarūn(a).
Ә эй, халҡым! Уларҙы ҡыуһам, миңә Аллаһтың (язаһынан) кем ярҙам итер? Дәрес алмайһыңмы?
يٰقَوْمِ لَآ اَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا ۗاِنْ اَجْرِيَ اِلَّا عَلَى الَّذِيْ فَطَرَنِيْ ۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
yā qaumi lā as'alukum ‘alaihi ajrā(n), in ajriya illā ‘alal-lażī faṭaranī, afalā ta‘qilūn(a).
Эй, халҡым! Мин һеҙҙән бының өсөн (минең шылтыратыуым) компенсация һорамайым. Минең әжерем бары тик мине бар иткән Аллаһтан ғына. Аңламайһыңмы ни?»
اِنَّآ اَنْزَلْنٰهُ قُرْاٰنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَ
innā anzalnāhu qur'ānan ‘arabiyyal la‘allakum ta‘qilūn(a).
Ысынлап та, Беҙ уны ғәрәп телендәге Ҡөрьән итеп иңдерҙек, һеҙ аңлаһын өсөн.
وَمَآ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ اِلَّا رِجَالًا نُّوْحِيْٓ اِلَيْهِمْ مِّنْ اَهْلِ الْقُرٰىۗ اَفَلَمْ يَسِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۗ وَلَدَارُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ اتَّقَوْاۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
wa mā arsalnā min qablika illā rijālan nūḥī ilaihim min ahlil-qurā, afalam yasīrū fil-arḍi fa yanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qablihim, wa ladārul-ākhirati khairul lil-lażīnattaqau, afalā ta‘qilūn(a).
Беҙ һинән алда (Мөхәммәтте) түгел, ә ер халҡы араһында үәхи биргән кешене ебәрҙек. Ер йөҙөндә сәйәхәт итеп, үҙҙәренән алда йәшәгәндәр менән (илсене ялғанға сығарғандар) нимә булғанын күрмәгәндәрме ни? Һәм, ысынлап та, теге донъя ере тәҡүәлеләр өсөн хәйерлерәк. Аңламайһыңмы?
۞ اَفَمَنْ يَّعْلَمُ اَنَّمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ اَعْمٰىۗ اِنَّمَا يَتَذَكَّرُ اُولُوا الْاَلْبَابِۙ
afamay ya‘lamu annamā unzila ilaika mir rabbikal-ḥaqqu kaman huwa a‘mā, innamā yatażakkaru ulul-albāb(i).
Тимәк, Аллаһы Тәғәлә һиңә иңдергәндең хәҡиҡәт икәнен белгән кеше һуҡыр кеше менән бер үкме? Аҡыллы кешеләр генә һабаҡ ала ала,
وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا مُوْسٰى بِاٰيٰتِنَآ اَنْ اَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوْرِ ەۙ وَذَكِّرْهُمْ بِاَيّٰىمِ اللّٰهِ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُوْرٍ
wa laqad arsalnā mūsā bi'āyātinā an akhrij qaumaka minaẓ-ẓulumāti ilan-nūr(i), wa żakkirhum bi'ayyāmillāh(i), inna fī żālika la'āyātil likulli ṣabbārin syakūr(in).
Ысынлап та, Беҙ Мусаны Үҙебеҙҙең аяттарыбыҙ менән ебәрҙек (һәм Беҙ уға: «Халҡыңды ҡараңғылыҡтан яҡты яҡтылыҡҡа алып сыҡ һәм уларға Аллаһтың көндәрен иҫкә төшөр», — тип бойорҙоҡ. Ысынлап та, сабыр итеүсе һәм шөкөр итеүсе һәр кем өсөн (Аллаһтың ҡөҙрәте) аяттар бар.
هٰذَا بَلٰغٌ لِّلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوْا بِهٖ وَلِيَعْلَمُوْٓا اَنَّمَا هُوَ اِلٰهٌ وَّاحِدٌ وَّلِيَذَّكَّرَ اُولُوا الْاَلْبَابِ ࣖ
hāżā balāgul lin-nāsi wa liyunżarū bihī wa liya‘lamū annamā huwa ilāhuw wāḥiduw wa liyażżakkara ulul-albāb(i).
Ә был (Ҡөрьән) кешеләр өсөн (камил) аңлатма, улар уның менән иҫкәртелһен өсөн, Уның Ҡөҙрәтле Аллаһ икәнен белһен өсөн һәм аҡыллы кешеләр һабаҡ алһын өсөн.
اَفَمَنْ يَّخْلُقُ كَمَنْ لَّا يَخْلُقُۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ
afamay yakhluqu kamal lā yakhluq(u), afalā tażakkarūn(a).
Тимәк, (Аллаһ) Барлыҡҡа килтереүсе (бер нәмәне лә) барлыҡҡа килтерә алмаған Зат кеүекме? Ниңә иғтибар итмәйһең?
بِالْبَيِّنٰتِ وَالزُّبُرِۗ وَاَنْزَلْنَآ اِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ اِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُوْنَ
bil-bayyināti waz-zubur(i), wa anzalnā ilaikaż-żikra litubayyina lin-nāsi mā nuzzila ilaihim wa la‘allahum yatafakkarūn(a).
(Беҙ уларҙы) мәғлүмәт (мөғжизәләр) һәм китаптар килтереп ебәрҙек. Беҙ һиңә Әд-Зикр (Ҡөрьән) иңдерҙек, һин кешеләргә үҙҙәренә иңдерелгәнде аңлатырһың һәм улар уйланһын өсөн.
اَوَلَمْ يَرَوْا اِلٰى مَا خَلَقَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍ يَّتَفَيَّؤُا ظِلٰلُهٗ عَنِ الْيَمِيْنِ وَالشَّمَاۤىِٕلِ سُجَّدًا لِّلّٰهِ وَهُمْ دَاخِرُوْنَ
awalam yarau ilā mā khalaqallāhu min syai'iy yatafayya'u ẓilāluhū ‘anil-yamīni wasy-syamā'ili sujjadal lillāhi wa hum dākhirūn(a).
Аллаһ Тәғәлә тарафынан барлыҡҡа килтерелгән, күләгәһе уңға-һулға боролоп, Аллаһҡа сәждә ҡылып торған әйберҙе һиҙмәйҙәрме икән, ә улар баҫалҡылыҡ күрһәтәме?
ثُمَّ كُلِيْ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ فَاسْلُكِيْ سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًاۗ يَخْرُجُ مِنْۢ بُطُوْنِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ اَلْوَانُهٗ ۖفِيْهِ شِفَاۤءٌ لِّلنَّاسِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
Ṡumma kulī min kulliṡ-ṡamarāti faslukī subula rabbiki żululā(n), yakhruju mim buṭūnihā syarābum mukhtalifun alwānuhū fīhi syifā'ul lin-nās(i), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yatafakkarūn(a).
Һуңынан бөтә (төрлө) емештәрҙе ашағыҙ һәм Раббығыҙҙың (һеҙгә) еңеләйтелгән юлынан барығыҙ». Бал ҡортоноң ашҡаҙанынан төрлө төҫтәге эсемлек (бал) сыға, унда кешене дауалаусы дарыу бар Ысынлап та, уйланыусылар өсөн ошонда ғәләмәт бар.
اَلَمْ يَرَوْا اِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرٰتٍ فِيْ جَوِّ السَّمَاۤءِ ۗمَا يُمْسِكُهُنَّ اِلَّا اللّٰهُ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ
alam yarau ilaṭ-ṭairi musakhkharātin fī jawwis-samā'(i), mā yumsikuhunna illallāh(u), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yu'minūn(a).
Улар күктә еңеллек менән осҡан ҡоштарҙы күрмәйҙәрме ни, уларҙы Аллаһтан башҡа тотҡарлаусы юҡ? Ысынлап та, иман килтергән халыҡ өсөн бында ғибрәттәр бар.
۞ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْاِحْسَانِ وَاِيْتَاۤئِ ذِى الْقُرْبٰى وَيَنْهٰى عَنِ الْفَحْشَاۤءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ
innallāha ya'muru bil-‘adli wal-iḥsāni wa ītā'i żil-qurbā wa yanhā ‘anil-faḥsyā'i wal-munkari wal-bagyi ya‘iẓukum la‘allakum tażakkarūn(a).
Ысынлап та, Аллаһ (һеҙгә) ғәҙел эш итергә һәм изге эштәр эшләргә, туғандарығыҙға ярҙам күрһәтергә ҡуша, һәм Ул ҡәһәрле эштәрҙән, яуызлыҡтан һәм дошманлыҡтан тыя. Һеҙ өйрәнһен өсөн өйрәтә.
لَقَدْ اَنْزَلْنَآ اِلَيْكُمْ كِتٰبًا فِيْهِ ذِكْرُكُمْۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ ࣖ
laqad anzalnā ilaikum kitāban fīhi żikrukum, afalā ta‘qilūn(a).
Ысынлап та, Беҙ һеҙгә бер китап (Ҡөрьән) иңдерҙек, унда һеҙҙең өсөн киҫәтеү яҙылған. Шунан аңламайһыңмы?
اَوَلَمْ يَرَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْٓا اَنَّ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنٰهُمَاۗ وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاۤءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّۗ اَفَلَا يُؤْمِنُوْنَ
awalam yaral-lażīna kafarū annas-samāwāti wal-arḍa kānatā ratqan fa fataqnāhumā, wa ja‘alnā minal-mā'i kulla syai'in ḥayy(in), afalā yu'minūn(a).
Кәферҙәр белмәйме ни, ҡасандыр күктәр менән Ер бергә ҡушылды, һуңынан Беҙ уларҙы айырҙыҡ; Беҙ һәр тереклекте һыуҙан яралттыҡ; шунан ни өсөн улар ышанмай?
اُفٍّ لَّكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ ۗاَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
uffil lakum wa limā ta‘budūna min dūnillāh(i), afalā ta‘qilūn(a).
Һеҙгә лә, Аллаһтан башҡа табынған нәмәләргә лә ҡайғы! Аңламайһыңмы ни?»
اَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ اَمْ جَاۤءَهُمْ مَّا لَمْ يَأْتِ اٰبَاۤءَهُمُ الْاَوَّلِيْنَ ۖ
afalam yaddabbarul-qaula am jā'ahum mā lam ya'ti ābā'ahumul-awwalīn(a).
Тимәк, улар (Аллаһтың) һүҙен йәшәмәйме, әллә ата-бабаларына быға тиклем килмәгән нәмә килдеме?
سَيَقُوْلُوْنَ لِلّٰهِ ۗقُلْ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ
sayaqūlūna lillāh(i), qul afalā tażakkarūn(a).
Улар: “Был Аллаһтыҡы”, – тип яуап бирерҙәр. “Улай булғас, иҫләмәйһеңме?”
اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يُزْجِيْ سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهٗ ثُمَّ يَجْعَلُهٗ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلٰلِهٖۚ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاۤءِ مِنْ جِبَالٍ فِيْهَا مِنْۢ بَرَدٍ فَيُصِيْبُ بِهٖ مَنْ يَّشَاۤءُ وَيَصْرِفُهٗ عَنْ مَّنْ يَّشَاۤءُۗ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهٖ يَذْهَبُ بِالْاَبْصَارِ ۗ
alam tara annallāha yuzjī saḥāban ṡumma yu'allifu bainahū ṡumma yaj‘aluhū rukāman fa taral-wadqa yakhruju min khilālih(ī), wa yunazzilu minas-samā'i min jibālin fīhā mim baradin fa yuṣību bihī may yasyā'u wa yaṣrifuhū ‘am may yasyā'(u), yakādu sanā barqihī yażhabu bil-abṣār(i).
Һеҙ күрмәйһегеҙме, Аллаһ болоттарҙы яйлап ҡына хәрәкәтләндерә, һуңынан уларҙы бергә йыя, һуңынан уларҙы өйөп ебәрә, һуңынан һеҙ күрәһегеҙ, ямғыр ямғыр сыға һәм Ул (шулай уҡ) күктән (бөртөктәр) боҙ ебәрә, (йәғни) (болот өйөмдәре кеүек) тауҙарҙан, Ул уларҙы һәм кемде һаҡлай. уларҙы Үҙе теләгән кешенән ситкә ебәрһен. Йәшен ялтырап торғас, күреп булмай тиерлек.
اَوَلَمْ يَرَوْا اِلَى الْاَرْضِ كَمْ اَنْۢبَتْنَا فِيْهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيْمٍ
awalam yarau ilal-arḍi kam ambatnā fīhā min kulli zaujin karīm(in).
Ә улар ерҙе күрмәнеләрме ни, күпме беҙ уның өҫтөндә төрлө яҡшы үҫемлектәр үҫтерҙек?
اَمَّنْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ وَاَنْزَلَ لَكُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَنْۢبَتْنَا بِهٖ حَدَاۤىِٕقَ ذَاتَ بَهْجَةٍۚ مَا كَانَ لَكُمْ اَنْ تُنْۢبِتُوْا شَجَرَهَاۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗبَلْ هُمْ قَوْمٌ يَّعْدِلُوْنَ ۗ
am man khalaqas-samāwāti wal-arḍa wa anzala minas-samā'i mā'an fa ambatnā bihī ḥadā'iqa żāta bahjah(tin), mā kāna lakum an tumbitū syajarahā, a'ilāhum ma‘allāh(i), bal hum qaumuy ya‘dilūn(a).
Ул (Аллаһ) күктәрҙе һәм Ерҙе яралтып, һеҙҙең өсөн Күктән һыу төшөрҙө, һуңынан беҙ уның менән гүзәл күренешле баҡсалар үҫтерҙек түгелме ни? Ағастарҙы үҫтерә алмаясаҡһың. Аллаһтан башҡа (башҡа) илаһ бармы? Асылда улар (хәҡиҡәттән) тайпылыусы кешеләр.
اَمَّنْ جَعَلَ الْاَرْضَ قَرَارًا وَّجَعَلَ خِلٰلَهَآ اَنْهٰرًا وَّجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًاۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗبَلْ اَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَ ۗ
am man ja‘alal-arḍa qarāraw wa ja‘ala khilālahā anhāraw wa ja‘ala lahā rawāsiya wa ja‘ala bainal-baḥraini ḥājizā(n), a'ilāhum ma‘allāh(i), bal akṡaruhum lā ya‘lamūn(a).
Ул (Аллаһ) Ерҙе йәшәү урыны иткән, уның ярыҡтарында йылғалар яһаған, уны (нығытыу өсөн) тауҙар яһаған һәм ике диңгеҙ араһында бүлгес яһаған Ул (Аллаһ) түгелме ни? Аллаһтан башҡа (башҡа) илаһ бармы? Ысынында, күбеһе белмәй.
اَمَّنْ يُّجِيْبُ الْمُضْطَرَّ اِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوْۤءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاۤءَ الْاَرْضِۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗقَلِيْلًا مَّا تَذَكَّرُوْنَۗ
am may yujībul-muḍṭarra iżā da‘āhu wa yaksyifus-sū'a wa yaj‘alukum khulafā'a fil-arḍ(i), a'ilāhum ma‘allāh(i), qalīlam mā tażakkarūn(a).
Ул (Аллаһ) Үҙенә доға ҡылғанда бәләгә тарыған кешеләрҙең (доғаһын ҡабул итә) һәм ҡайғы-хәсрәтте бөтөрөп, һеҙҙе (кешеләрҙе) ер йөҙөндә хәлфә (башлыҡ) итә түгелме ни? Аллаһтан башҡа (башҡа) илаһ бармы? Һеҙ (Аллаһтың ниғмәттәрен) бик аҙ иҫләйһегеҙ.
اَمَّنْ يَّهْدِيْكُمْ فِيْ ظُلُمٰتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ يُّرْسِلُ الرِّيٰحَ بُشْرًاۢ بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهٖۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗتَعٰلَى اللّٰهُ عَمَّا يُشْرِكُوْنَ
am may yahdīkum fī ẓulumātil-barri wal-baḥri wa may yursilur-riyāḥa busyram baina yadai raḥmatih(ī), a'ilāhum ma‘allāh(i), ta‘ālallāhu ‘ammā yusyrikūn(a).
Һеҙҙе ҡоро ерҙә һәм диңгеҙҙә ҡараңғылыҡта тура юл күрһәтеүсе һәм рәхмәте (килер) алдынан елде һөйөнөслө хәбәр итеп ебәреүсе Ул (Аллаһ) түгелме ни? Аллаһтан башҡа (башҡа) илаһ бармы? Уларҙың бер-береһенә тиңдәш тотҡандары өсөн Аллаһ бөйөк!
اَمَّنْ يَّبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيْدُهٗ وَمَنْ يَّرْزُقُكُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗقُلْ هَاتُوْا بُرْهَانَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ
am may yabda'ul-khalqa ṡumma yu‘īduhū wa may yarzuqukum minas-samā'i wal-arḍ(i), a'ilāhum ma‘allāh(i), qul hātū burhānakum in kuntum ṣādiqīn(a).
Ул (Аллаһ) баштан уҡ (мәхлүктәрҙе) яралтҡан, һуңынан уны (яңынан) ҡабатлаған һәм һеҙгә күктәрҙән һәм Ерҙән ризыҡ биреүсе түгелме ни? Аллаһтан башҡа (башҡа) илаһ бармы? «Әгәр дөрөҫ һөйләүсе булһағыҙ, үҙегеҙҙең дөрөҫлөгөгеҙгә дәлил килтерегеҙ», — тип әйт.
اَلَمْ يَرَوْا اَنَّا جَعَلْنَا الَّيْلَ لِيَسْكُنُوْا فِيْهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ
alam yarau annā ja‘alnal-laila liyaskunū fīhi wan-nahāra mubṣirā(n), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yu'minūn(a).
Күрмәйҙәрме ни, Беҙ уларға ял итеү өсөн төндө һәм көндө яҡтылыҡ бирерлек итеп яралттыҡ? Ысынлап та, иман килтергәндәр өсөн (Аллаһтың бөйөклөгө тураһында) ғибрәттәр бар.
وَمَآ اُوْتِيْتُمْ مِّنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَزِيْنَتُهَا ۚوَمَا عِنْدَ اللّٰهِ خَيْرٌ وَّاَبْقٰىۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ ࣖ
wa mā ūtītum min syai'in famatā‘ul-ḥayātid-dun-yā wa zīnatuhā, wa mā ‘indallāhi khairuw wa abqā, afalā ta‘qilūn(a).
Һәм һиңә нимә генә (байлыҡ, вазифа, нәҫел) бирелһә лә, ул донъя тормошоноң рәхәте һәм уның биҙәктәре; ә Аллаһ хозурындағылар яҡшыраҡ һәм мәңгелек. Аңламайһыңмы?
قُلْ اَرَءَيْتُمْ اِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَيْكُمُ الَّيْلَ سَرْمَدًا اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِ مَنْ اِلٰهٌ غَيْرُ اللّٰهِ يَأْتِيْكُمْ بِضِيَاۤءٍ ۗ اَفَلَا تَسْمَعُوْنَ
qul ara'aitum in ja‘alallāhu ‘alaikumul-laila sarmadan ilā yaumil-qiyāmati man ilāhun gairullāhi ya'tīkum biḍiyā'(in), afalā tasma‘ūn(a).
(Мөхәммәткә): «Әгәр ҙә Аллаһ һеҙгә ҡиәмәт көнөнә тиклем өҙлөкһөҙ төндө үткәрһә, һеҙ нисек уйлайһығыҙ.
قُلْ اَرَءَيْتُمْ اِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِ مَنْ اِلٰهٌ غَيْرُ اللّٰهِ يَأْتِيْكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُوْنَ فِيْهِ ۗ اَفَلَا تُبْصِرُوْنَ
qul ara'aitum in ja‘alallāhu ‘alaikumun-nahāra sarmadan ilā yaumil-qiyāmati man ilāhun gairullāhi ya'tīkum bilailin taskunūna fīh(i), afalā tubṣirūn(a).
Әйт (Мөхәммәткә): "Әгәр ҙә Аллаһ Тәғәлә һеҙҙең өсөн көндө Ҡиәмәт көнөнә тиклем өҙлөкһөҙ ҡылған булһа, һеҙ нисек уйлайһығыҙ. Аллаһтан башҡа кем илаһ бар, ул һеҙгә ял итеү ваҡыты итеп төндө килтерер ине? Һеҙ иғтибар итмәйһегеҙме?"
اَوَلَمْ يَرَوْا كَيْفَ يُبْدِئُ اللّٰهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيْدُهٗ ۗاِنَّ ذٰلِكَ عَلَى اللّٰهِ يَسِيْرٌ
awalam yarau kaifa yubdi'ullāhul-khalqa ṡumma yu‘īduh(ū), inna żālika ‘alallāhi yasīr(un).
Һәм улар Аллаһтың (мәхлүктәрҙе) нисек барлыҡҡа килтереүҙе башлауын, һуңынан уны (яңынан) ҡабатлауын һиҙмәйҙәрме? Ысынлап та, Аллаһ өсөн был еңел эш.
قُلْ سِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَانْظُرُوْا كَيْفَ بَدَاَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللّٰهُ يُنْشِئُ النَّشْاَةَ الْاٰخِرَةَ ۗاِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ ۚ
qul sīrū fil-arḍi fanẓurū kaifa bada'al-khalqa ṡummallāhu yunsyi'un-nasy'atal-ākhirah(ta), innallāha ‘alā kulli syai'in qadīr(un).
Әйт: "Ер йөҙөндә йөрөгөҙ, унан һуң (Аллаһтың) нисек барлыҡҡа килтереүҙе башлағанын күрегеҙ, шунан һуң Аллаһ һуңғы ваҡиғаны килтерә. Ысынлап та, Аллаһ бөтә нәмәгә ҡөҙрәтле".
اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوْا فِيْٓ اَنْفُسِهِمْ ۗ مَا خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَآ اِلَّا بِالْحَقِّ وَاَجَلٍ مُّسَمًّىۗ وَاِنَّ كَثِيْرًا مِّنَ النَّاسِ بِلِقَاۤئِ رَبِّهِمْ لَكٰفِرُوْنَ
awalam yatafakkarū fī anfusihim, mā khalaqallāhus-samāwāti wal-arḍa wa mā bainahumā illā bil-ḥaqqi wa ajalim musammā(n), wa inna kaṡīram minan-nāsi biliqā'i rabbihim lakāfirūn(a).
Ә ниңә улар (ваҡиға) тураһында үҙҙәре уйламай? Аллаһ күктәрҙе, Ерҙе һәм улар араһындағы нәмәләрҙе дөрөҫ (маҡсат менән) һәм билдәләнгән ваҡыт эсендә яралтҡан. Ә ысынында, күпселек кешеләр ысынында үҙҙәренең Аллаһы менән осрашыуҙы инҡар итә.
وَمِنْ اٰيٰتِهٖٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوْٓا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَّوَدَّةً وَّرَحْمَةً ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa min āyātihī an khalaqa lakum min anfusikum azwājal litaskunū ilaihā wa ja‘ala bainakum mawaddataw wa raḥmah(tan), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Һәм Уның (бөйөклөгөнең) билдәләренән шуныһы ла бар: Ул һеҙгә үҙегеҙҙең нәҫелегеҙҙән иптәштәр яралтты, һеҙ улар менән эйелһен һәм үҙегеҙҙе тыныс тойһон өсөн, һәм Ул һеҙҙең арала мөхәббәт һәм наҙ тойғоларын яралтты. Ысынлап та, фекер йөрөтөүсе халыҡ өсөн бында (Аллаһтың бөйөклөгө тураһында) ғибрәттәр бар.
ضَرَبَ لَكُمْ مَّثَلًا مِّنْ اَنْفُسِكُمْۗ هَلْ لَّكُمْ مِّنْ مَّا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ مِّنْ شُرَكَاۤءَ فِيْ مَا رَزَقْنٰكُمْ فَاَنْتُمْ فِيْهِ سَوَاۤءٌ تَخَافُوْنَهُمْ كَخِيْفَتِكُمْ اَنْفُسَكُمْۗ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
Ḍaraba lakum maṡalam min anfusikum, hal lakum mim mā malakat aimānukum min syurakā'a fī mā razaqnākum fa'antum fīhi sawā'un takhāfūnahum kakhīfatikum anfusakum, każālika nufaṣṣilul-āyāti liqaumiy ya‘qilūn(a).
Ул һеҙгә үҙегеҙҙән ҡиссалар килтерә. Һеҙгә булған ҡолдарығыҙҙан береһе лә Беҙ биргән ризыҡта һеҙҙең өсөн тиңдәш булһынмы, һеҙ был эштә улар менән тиң булһын өсөн, һеҙ уларҙан күршегеҙҙән ҡурҡҡан кеүек ҡурҡаһығыҙмы? Аңлаған халыҡ өсөн аяттарҙы шулай аңлатабыҙ.
قُلْ سِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَانْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلُۗ كَانَ اَكْثَرُهُمْ مُّشْرِكِيْنَ
qul sīrū fil-arḍi fanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qabl(u), kāna akṡaruhum musyrikīn(a).
Әйт (Әй, Мөхәммәт): «Ер йөҙөндә сәйәхәт итегеҙ һәм һеҙҙән алда йәшәгән кешеләрҙең аҙағы нисек булғанын күрегеҙ.
فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثٰرِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۗ اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتٰىۚ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ
fanẓur ilā āṡāri raḥmatillāhi kaifa yuḥyil-arḍa ba‘da mautihā, inna żālika lamuḥyil-mautā, wa huwa ‘alā kulli syai'in qadīr(un).
Шулай булғас, Аллаһ Тәғәләнең рәхмәте эҙҙәренә иғтибар итегеҙ, Аллаһ Тәғәлә ерҙе үлгәндән һуң (ҡороғандан һуң) нисек тергеҙҙе. Ысынлап та, был тигәнде аңлата, Ул һис шикһеҙ (ҡөҙрәткә эйә) үлеләрҙе терелтә. Һәм Ул һәр нәмәгә ҡөҙрәтле.
اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يُوْلِجُ الَّيْلَ فِى النَّهَارِ وَيُوْلِجُ النَّهَارَ فِى الَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَۖ كُلٌّ يَّجْرِيْٓ اِلٰٓى اَجَلٍ مُّسَمًّى وَّاَنَّ اللّٰهَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرٌ
alam tara annallāha yūlijul-laila fin-nahāri wa yūlijun-nahāra fil-laili wa sakhkharasy-syamsa wal-qamar(a), kulluy yajrī ilā ajalim musammaw wa annallāha bimā ta‘malūna khabīr(un).
Күрмәйһеңме ни, Аллаһ Төндө көнгә ҡуша, көндө төнгә ҡуша, Ҡояш менән Айҙы үҙенә буйһондорҙо, һәр береһе билдәләнгән ваҡытҡа тиклем үҙ юлын йөрөтә. Ысынлап та, Аллаһ һеҙҙең ҡылған эштәрегеҙҙе белеп тора.
اَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ اَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِّنَ الْقُرُوْنِ يَمْشُوْنَ فِيْ مَسٰكِنِهِمْ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍۗ اَفَلَا يَسْمَعُوْنَ
awalam yahdi lahum kam ahlaknā min qablihim minal-qurūni yamsyūna fī masākinihim, inna fī żālika la'āyāt(in), afalā yasma‘ūn(a).
Улар үҙҙәре йәшәгән урындарында йөрөгәндә, уларҙан элек күпме халыҡтарҙы һәләк итеүебеҙ уларға ишарат түгелме ни? Ысынлап та, был эштәрҙә (Аллаһтың ҡөҙрәтенең) ғәйәттәре бар. Тыңламайҙармы (иғтибар итмәйҙәрме)?
اَوَلَمْ يَرَوْا اَنَّا نَسُوْقُ الْمَاۤءَ اِلَى الْاَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهٖ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ اَنْعَامُهُمْ وَاَنْفُسُهُمْۗ اَفَلَا يُبْصِرُوْنَ
awalam yarau annā nasūqul-mā'a ilal-arḍil juruzi fanukhriju bihī zar‘an ta'kulu minhu an‘āmuhum wa anfushum, afalā yubṣirūn(a).
Һәм улар иғтибар итмәнеләрме, Беҙ һыуҙы ҡоро ергә йүнәлттек, һуңынан уларҙың малдары һәм үҙҙәре лә һыуҙан ашаһын өсөн (ямғыр һыуы менән) үҫемлектәр үҫтерҙек. Шулай булғас, ниңә иғтибар итмәйҙәр?
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اذْكُرُوْا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ اِذْ جَاۤءَتْكُمْ جُنُوْدٌ فَاَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيْحًا وَّجُنُوْدًا لَّمْ تَرَوْهَا ۗوَكَانَ اللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرًاۚ
yā ayyuhal-lażīna āmanużkurū ni‘matallāhi ‘alaikum iż jā'atkum junūdun fa'arsalnā ‘alaihim rīḥaw wa junūdal lam tarauhā, wa kānallāhu bimā ta‘malūna baṣīrā(n).
Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Һеҙгә ғәскәр килгәс, Аллаһтың һеҙгә биргән ниғмәтен иҫегеҙгә төшөрөгөҙ, унан һуң Беҙ уларға дауыл һәм һеҙ күрә алмаған ғәскәр ебәрҙек. Аллаһ һеҙҙең ҡылған эштәрегеҙҙе күреп тора.
اَفَلَمْ يَرَوْا اِلٰى مَا بَيْنَ اَيْدِيْهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِۗ اِنْ نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْاَرْضَ اَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِّنَ السَّمَاۤءِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيْبٍ ࣖ
afalam yarau ilā mā baina aidīhim wa mā khalfahum minas-samā'i wal-arḍ(i), in nasya' nakhsif bihimul-arḍa au nusqiṭ ‘alaihim kisafam minas-samā'(i), inna fī żālika la'āyatal likulli ‘abdim munīb(in).
Тимәк, улар алдында һәм артында булған күктәргә һәм Ергә иғтибар итмәйҙәрме ни? Әгәр Беҙ теләһәк, уларҙы ергә күмер инек йәки улар өҫтөнә күктән ярсыҡтар төшөрөр инек. Ысынлап та, әйләнеп ҡайтҡан һәр ҡол өсөн ысынлап та (Аллаһтың ҡөҙрәте) ғибрәт бар.
يٰٓاَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْۗ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللّٰهِ يَرْزُقُكُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِۗ لَآ اِلٰهَ اِلَّا هُوَۖ فَاَنّٰى تُؤْفَكُوْنَ
yā ayyuhan-nāsużkurū ni‘matallāhi ‘alaikum, hal min khāliqin gairullāhi yarzuqukum minas-samā'i wal-arḍ(i), lā ilāha illā huw(a), fa'annā tu'fakūn(a).
Эй кешеләр! Аллаһтың һеҙгә биргән ниғмәтен иҫкә төшөрөгөҙ. Һеҙгә күктәрҙән һәм Ерҙән ризыҡ бирерҙәй Аллаһтан башҡа барлыҡҡа килтереүсе бармы? Унан башҡа илаһ юҡ; шунан ни өсөн һин (тәүхидтән) йөҙ сөйөрҙөң?
اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءًۚ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ ثَمَرٰتٍ مُّخْتَلِفًا اَلْوَانُهَا ۗوَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ ۢبِيْضٌ وَّحُمْرٌ مُّخْتَلِفٌ اَلْوَانُهَا وَغَرَابِيْبُ سُوْدٌ
alam tara annallāha anzala minas-samā'i mā'ā(n), fa'akhrajnā bihī ṡamarātim mukhtalifan alwānuhā, wa minal-jibāli judadum bīḍuw wa khumrum mukhtalifun alwānuhā wa garābību sūd(un).
Күрмәнегеҙме ни, Аллаһ Күктән һыу төшөрҙө һәм шул һыу менән Беҙ төрлө емештәр бирҙек. Ә тауҙар араһында төрлө төҫтәге аҡ һәм ҡыҙыл һыҙаттар һәм (шулай уҡ) ҡара һыҙаттар бар.
اَوَلَمْ يَسِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَكَانُوْٓا اَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً ۗوَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُعْجِزَهٗ مِنْ شَيْءٍ فِى السَّمٰوٰتِ وَلَا فِى الْاَرْضِۗ اِنَّهٗ كَانَ عَلِيْمًا قَدِيْرًا
awalam yasīrū fil-arḍi fa yanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qablihim wa kānū asyadda minhum quwwah(tan), wa mā kānallāhu liyu‘jizahū min syai'in fis-samāwāti wa lā fil-arḍ(i), innahū kāna ‘alīman qadīrā(n).
Һәм улар ер йөҙөндә сәйәхәт итеп, үҙҙәренән алда булғандарҙың (рәсүлде инҡар иткәндәрҙең) нимә булғанын күрмәгәндәрме ни, хатта ул кешеләр үҙҙәренән көслөрәк булһалар ҙа? Һәм Аллаһты күктә лә, ерҙә лә бер нәмә лә көсһөҙләндерә алмай. Ысынлап та, Ул барыһын да белеүсе, ҡөҙрәтле.
وَلَقَدْ اَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيْرًا ۗاَفَلَمْ تَكُوْنُوْا تَعْقِلُوْنَ
wa laqad aḍalla minkum jibillan kaṡīrā(n), afalam takūnū ta‘qilūn(a).
Һәм, ысынлап та, ул (шайтан) һеҙҙең күбегеҙҙе аҙаштырҙы. Шунан аңламайһыңмы?
وَمَنْ نُّعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِى الْخَلْقِۗ اَفَلَا يَعْقِلُوْنَ
wa man nu‘ammirhu nunakkishu fil-khalq(i), afalā ya‘qilūn(a).
Кемдең ғүмерен оҙонайтһаҡ, уны тормошоноң башына ҡайтарырбыҙ. Шулай булғас, ниңә улар аңламай?
وَلَهُمْ فِيْهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُۗ اَفَلَا يَشْكُرُوْنَ
wa lahum fīhā manāfi‘u wa masyārib(u), afalā yasykurūn(a).
Һәм уларҙан файҙа алалар һәм эсәләр. Тимәк, улар рәхмәтле булмаҫмы?
اَوَلَمْ يَرَ الْاِنْسَانُ اَنَّا خَلَقْنٰهُ مِنْ نُّطْفَةٍ فَاِذَا هُوَ خَصِيْمٌ مُّبِيْنٌ
awalam yaral-insānu annā khalaqnāhu min nuṭfatin fa'iżā huwa khaṣīmum mubīn(un).
Әҙәм балаһы күрмәйме ни, Беҙ уны бер тамсы сперманан яралттыҡ, һәм ул асыҡтан-асыҡ дошман!
فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِيْنَۙ
fanẓur kaifa kāna ‘āqibatul-munżarīn(a).
Шулай булғас, иҫкәртелгәндәрҙең аҙағына иғтибар итегеҙ,
وَبِالَّيْلِۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ ࣖ
wa bil-lail(i), afalā ta‘qilūn(a).
һәм төндә. Шулай булғас, ниңә аңламайһың?
اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَسَلَكَهٗ يَنَابِيْعَ فِى الْاَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهٖ زَرْعًا مُّخْتَلِفًا اَلْوَانُهٗ ثُمَّ يَهِيْجُ فَتَرٰىهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهٗ حُطَامًا ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَذِكْرٰى لِاُولِى الْاَلْبَابِ ࣖ
alam tara annallāha anzala minas-samā'i mā'an fasalakahū yanābī‘a fil-arḍi ṡumma yaj‘aluhū ḥuṭāmā(n), ina fī żālika lażikrā li'ulil-albāb(i).
Күрмәйһеңме ни, Аллаһ күктән һыу төшөрә һәм уны ерҙә шишмә булып ағыҙа, унан һуң уның менән төрлө төҫтәге уңыштар үҫтерә; һуңынан улар кибә һәм һин уларҙы һарғайғанын күрәһең, һуңынан Ул уларҙы һибелгән сүп-сар итә. Ысынлап та, бында аҡыллы кешеләр өсөн ғибрәт бар.
اَللّٰهُ يَتَوَفَّى الْاَنْفُسَ حِيْنَ مَوْتِهَا وَالَّتِيْ لَمْ تَمُتْ فِيْ مَنَامِهَا ۚ فَيُمْسِكُ الَّتِيْ قَضٰى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْاُخْرٰىٓ اِلٰٓى اَجَلٍ مُّسَمًّىۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
allāhu yatawaffal-anfusa ḥīna mautihā wal-latī lam tamut fī manāmihā, fayumsikul-latī qaḍā ‘alaihal-mauta wa yursilul-ukhrā ilā ajalim musammā(n), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Аллаһ Тәғәлә (кешенең) үлем ваҡытында ғүмерен һәм әле үлмәгән (кешенең) ғүмерен йоҡлағанда тота; Шулай итеп, Ул үлемдәрен тәғәйенләгән (кешеләрҙең) ғүмерен һаҡлай һәм башҡаларҙың ғүмерен билдәләнгән ваҡытҡа тиклем азат итә. Ысынлап та, фекер йөрөтөүсе халыҡ өсөн Аллаһтың (бөйөклөгөнөң) аяттары ошонда бар.
اِنَّا جَعَلْنٰهُ قُرْاٰنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُوْنَۚ
innā ja‘alnāhu qur'ānan ‘arabiyyal la‘allakum ta‘qilūn(a).
Беҙ Ҡөрьәнде ғәрәп телендә эшләнек, һеҙ аңларһығыҙ.
وَفِيْ خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَاۤبَّةٍ اٰيٰتٌ لِّقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَۙ
wa fī khalqikum wa mā yabuṡṡu min dābbatin āyātul liqaumiy yūqinūn(a).
Һеҙҙе барлыҡҡа килтереүҙә лә, Ер йөҙөндә таралған хәрәкәт итеүсе йән эйәләрендә лә иман килтергән халыҡ өсөн (Аллаһтың бөйөклөгөн күрһәткән) ғибрәттәр бар.
هٰذَا بَصَاۤىِٕرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَّرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُّوْقِنُوْنَ
hāżā baṣā'iru lin-nāsi wa hudaw wa raḥmatul liqaumiy yūqinūn(a).
Был (Ҡөрьән) кешеләр өсөн тура юл күрһәтеүсе, иман килтергән кешеләр өсөн тура юл һәм рәхмәт.
اَفَرَءَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهٗ هَوٰىهُ وَاَضَلَّهُ اللّٰهُ عَلٰى عِلْمٍ وَّخَتَمَ عَلٰى سَمْعِهٖ وَقَلْبِهٖ وَجَعَلَ عَلٰى بَصَرِهٖ غِشٰوَةًۗ فَمَنْ يَّهْدِيْهِ مِنْۢ بَعْدِ اللّٰهِ ۗ اَفَلَا تَذَكَّرُوْنَ
afa ra'aita manittakhaża ilāhahū hawāhu wa aḍallahullāhu ‘alā ‘ilmiw wa khatama ‘alā sam‘ihī wa qalbihī wa ja‘ala ‘alā baṣarihī gisyāwah(tan), famay yahdīhi mim ba‘dillāh(i), afalā tażakkarūn(a).
Тимәк, һеҙ үҙегеҙҙең теләктәрен илаһ итеп ҡуйған һәм Аллаһ уны үҙенең белеме менән аҙаштырған, Аллаһ уның ишетеү һәләтен һәм күңелен мөһөрләгән, күрешенә ҡапҡас ҡуйған кешене күргәнегеҙ бармы? Шулай булғас, Аллаһтан һуң уға кем тура юл күрһәтергә һәләтле (яҙышырға рөхсәт иткән?) Ниңә һеҙ һабаҡ алмайһығыҙ?
اَفَلَا يَتَدَبَّرُوْنَ الْقُرْاٰنَ اَمْ عَلٰى قُلُوْبٍ اَقْفَالُهَا
afalā yatadabbarūnal-qur'āna am ‘alā qulūbin aqfāluhā.
Тимәк, улар Ҡөрьәндең ҡәҙерен белмәйме, әллә күңелдәре биклеме?
وَفِيْٓ اَنْفُسِكُمْ ۗ اَفَلَا تُبْصِرُوْنَ
wa fī anfusikum, afalā tubṣirūn(a).
һәм (шулай уҡ) үҙеңә. Шунан иғтибар итмәйһегеҙме?
اَمْ خَلَقُوا السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَۚ بَلْ لَّا يُوْقِنُوْنَۗ
am khalaqus-samāwāti wal-arḍ(a), bal lā yūqinūn(a).
Әллә күктәрҙе һәм Ерҙе улар яралтҡанмы? Ләкин улар (үҙ әйткәндәренә) ышанмайҙар.
وَلَقَدْ تَّرَكْنٰهَآ اٰيَةً فَهَلْ مِنْ مُّدَّكِرٍ
wa laqat taraknāhā āyatan fahal mim muddakir(in).
Һәм, ысынлап та, Беҙ ул кәмәне ғибрәт (ғибрәт) иттек. Тимәк, дәрес алырға теләүселәр бармы?
وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْاٰنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُّدَّكِرٍ
wa laqad yassarnal-qur'āna liż-żikri fahal mim muddakir(in).
Һәм, ысынлап та, Беҙ Ҡөрьәнде киҫәтеү өсөн еңел иттек, тимәк, ғибәҙәт алырға теләүсе бармы?
وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْاٰنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُّدَّكِرٍ ࣖ
wa laqad yassarnal-qur'āna liż-żikri fahal mim muddakir(in).
Һәм, ысынлап та, Беҙ Ҡөрьәнде киҫәтеү өсөн еңел иттек, тимәк, ғибәҙәт алырға теләүсе бармы?
وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْاٰنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُّدَّكِرٍ
wa laqad yassarnal-qur'āna liż-żikri fahal mim muddakir(in).
Һәм, ысынлап та, Беҙ Ҡөрьәнде киҫәтеү өсөн еңел иттек, тимәк, ғибәҙәт алырға теләүсе бармы?
وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْاٰنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُّدَّكِرٍ ࣖ
wa laqad yassarnal-qur'āna liż-żikri fahal mim muddakir(in).
Һәм, ысынлап та, Беҙ Ҡөрьәнде киҫәтеү өсөн еңел иттек, тимәк, ғибәҙәт алырға теләүсе бармы?
اَفَرَءَيْتُمْ مَّا تُمْنُوْنَۗ
afa ra'aitum mā tumnūn(a).
Тимәк, һеҙ үҙегеҙ сығарған (кеше орлоғона) иғтибар итәһегеҙме?
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْاَةَ الْاُوْلٰى فَلَوْلَا تَذَكَّرُوْنَ
wa laqad ‘alimtumun-nasy'atal-ūlā falau lā tażakkarūn(a).
Ә ысынлап та, тәүге ижадты беләһең инде, ниңә һабаҡ алмайһың?
اَفَرَءَيْتُمُ الْمَاۤءَ الَّذِيْ تَشْرَبُوْنَۗ
afa ra'aitumul-mā'al-lażī tasyrabūn(a).
Эскән һыуға иғтибар иткәнегеҙ бармы?
هُوَ الَّذِيْٓ اَخْرَجَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِاَوَّلِ الْحَشْرِۗ مَا ظَنَنْتُمْ اَنْ يَّخْرُجُوْا وَظَنُّوْٓا اَنَّهُمْ مَّانِعَتُهُمْ حُصُوْنُهُمْ مِّنَ اللّٰهِ فَاَتٰىهُمُ اللّٰهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوْا وَقَذَفَ فِيْ قُلُوْبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُوْنَ بُيُوْتَهُمْ بِاَيْدِيْهِمْ وَاَيْدِى الْمُؤْمِنِيْنَۙ فَاعْتَبِرُوْا يٰٓاُولِى الْاَبْصَارِ
huwal-lażī akhrajal-lażīna kafarū min ahlil-kitābi min diyārihim li'awwalil-ḥasyr(i), mā ẓanantum ay yakhrujū wa ẓannū annahum māni‘atuhum ḥuṣūnuhum minallāhi fa atāhumullāhu min ḥaiṡu lam yaḥtasibū wa qażafa fī qulūbihimur-ru‘ba yukhribūna buyūtahum bi'aidīhim wa aidil-mu'minīn(a), fa‘tabirū yā ulil-abṣār(i).
Китап әһелдәре араһындағы кафырҙарҙы беренсе ҡыуып сығарыу ваҡытында тыуған ҡалаларынан ҡыуып сығарыусы ла ул. Һин уларҙы сығыр тип уйламаның һәм улар үҙҙәренең ҡәлғәләре Аллаһтың ғазабынан һаҡлай алыуына ышанды; Шулай итеп, Аллаһ уларға үҙҙәре уйламаған яҡтан (ғазап) килтерҙе. Аллаһ уларҙың күңелдәренә ҡурҡыу һалды. шулай итеп, үҙ ҡулдары менән һәм мөьминдәрҙең ҡулдары менән уларҙың йорттарын емерҙе. Шулай булғас, (ул ваҡиғаны) һабаҡ итеп алығыҙ, эй, аҡыл эйәләре!
لَوْ اَنْزَلْنَا هٰذَا الْقُرْاٰنَ عَلٰى جَبَلٍ لَّرَاَيْتَهٗ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ ۗوَتِلْكَ الْاَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُوْنَ
lau anzalnā hāżal-qur'āna ‘alā jabalil lara'aitahū khāsyi‘am mutaṣaddi‘am min khasy-yatillāh(i), wa tilkal-amṡālu naḍribuhā lin-nāsi la‘allahum yatafakkarūn(a).
Әгәр ҙә Беҙ был Ҡөрьәнде тауға төшөрһәк, һис шикһеҙ, һин уның Аллаһтан ҡурҡып, баш эйеп, икегә бүленгәнен күрер инең. Беҙ был ҡиссаларҙы кешеләр фекер йөрөтһөн өсөн яралттыҡ.
الَّذِيْ خَلَقَ سَبْعَ سَمٰوٰتٍ طِبَاقًاۗ مَا تَرٰى فِيْ خَلْقِ الرَّحْمٰنِ مِنْ تَفٰوُتٍۗ فَارْجِعِ الْبَصَرَۙ هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُوْرٍ
allażī khalaqa sab‘a samāwātin ṭibāqā(n), mā tarā fī khalqir-raḥmāni min tafāwut(in), farji‘il-baṣara hal tarā min fuṭūr(in).
Ете күкте ҡат-ҡат яралтҡан. Мәрхәмәтле Аллаһы Тәғәләнең барлыҡҡа килтереүендә һин тигеҙһеҙлекте күрмәҫһең. Шулай итеп, тағы ла ҡарағыҙ, берәй етешһеҙлек күрәһегеҙме?
ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ اِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَّهُوَ حَسِيْرٌ
Ṡummarji‘il-baṣara karrataini yanqalib ilaikal-baṣaru khāsi'aw wa huwa ḥasīr(un).
Шунан һуң (һеҙҙең) ҡарашты тағы бер тапҡыр (һәм) тағы бер тапҡыр ҡабатлағыҙ, һис шикһеҙ, ҡарашығыҙ һеҙгә бер ниндәй ҙә етешһеҙлектәр тапмайынса ҡайтасаҡ һәм ул (ҡарашығыҙ) арыған хәлдә.
اَوَلَمْ يَرَوْا اِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صٰۤفّٰتٍ وَّيَقْبِضْنَۘ مَا يُمْسِكُهُنَّ اِلَّا الرَّحْمٰنُۗ اِنَّهٗ بِكُلِّ شَيْءٍۢ بَصِيْرٌ
awalam yarau ilaṭ-ṭairi fauqahum ṣāffātiw wa yaqbiḍn(a), mā yumsikuhunna illar-raḥmān(u), innahū bikulli syai'im baṣīr(un).
Өҫтәрендә ҡанаттарын йәйеп, бергә бөкләп торған ҡоштарҙы күрмәйҙәрме ни улар? Уларҙы (һауала) Рахмандан башҡа бер кем дә терәк итә алмаҫ. Ысынлап та, Ул һәр нәмәне күреп тора.
فَلْيَنْظُرِ الْاِنْسَانُ اِلٰى طَعَامِهٖٓ ۙ
falyanẓuril-insānu ilā ṭa‘āmih(ī).
Шуға күрә кешеләр үҙ ризыҡтарына иғтибарлы булһын.
فَلْيَنْظُرِ الْاِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ
falyanẓuril-insānu mimma khuliq(a).
Шуға күрә кеше үҙенең нимәнән яралғанына ҡарап ҡараһын.
اَفَلَا يَنْظُرُوْنَ اِلَى الْاِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْۗ
afalā yanẓurūna ilal-ibili kaifa khuliqat.
Тимәк, дөйәгә ҡарамайҙармы, нисек яралған?