۞ كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِّبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اِلَّا مَا حَرَّمَ اِسْرَاۤءِيْلُ عَلٰى نَفْسِهٖ مِنْ قَبْلِ اَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰىةُ ۗ قُلْ فَأْتُوْا بِالتَّوْرٰىةِ فَاتْلُوْهَآ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

kulluṭ-ṭa‘āmi kāna ḥillal libanī isrā'īla illā mā ḥarrama isrā'īlu ‘alā nafsihī min qabli an tunazzalat-taurāh(tu), qul fa'tū bit-taurāti fatlūhā in kuntum ṣādiqīn(a).

Kuïn ëbɛ̈n ee halal tënë mïth ke Yithrael, ee mïïth cï keek pëën në Yithrael (Jakop) ke Torah këc bɛ̈n. Luel (Muhammad), "Ku löm Torah ku kuen, të ye yïn kɔc ë yic."

وَاٰتُوا الْيَتٰمٰىٓ اَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيْثَ بِالطَّيِّبِ ۖ وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَهُمْ اِلٰٓى اَمْوَالِكُمْ ۗ اِنَّهٗ كَانَ حُوْبًا كَبِيْرًا

wa ātul-yatāmā amwālahum wa lā tatabaddalul-khabīṡa biṭ-ṭayyib(i), wa lā ta'kulū amwālahum ilā amwālikum, innahū kāna ḥūban kabīrā(n).

Ku gämkë mïth cïn nhïïm mïth (kɔc dït) käken, ku duɔ̈kkë käpath ye waar në kärac, ku duɔ̈kkë käken cam kek käku. Ee yic, (luɔɔi de gɛ̈r ku cäm) ee awuɔ̈c dït apɛi.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحَرِّمُوْا طَيِّبٰتِ مَآ اَحَلَّ اللّٰهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوْا ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥarrimū ṭayyibāti mā aḥallallāhu lakum wa lā ta‘tadū, innallāha lā yuḥibbul-mu‘tadīn(a).

Wek kɔc cï gam! Duk këpath cï Nhialic looi ë löŋ tënë yïïn gël, ku duk thök ë thök thöl. Ee yic, Allah acïï kɔc ye lööŋ dhoŋkɔ̈ɔ̈th nhiaar.

مَا جَعَلَ اللّٰهُ مِنْۢ بَحِيْرَةٍ وَّلَا سَاۤىِٕبَةٍ وَّلَا وَصِيْلَةٍ وَّلَا حَامٍ ۙوَّلٰكِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يَفْتَرُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَۗ وَاَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ

mā ja‘alallāhu mim baḥīratiw wa lā sā'ibatiw wa lā waṣīlatiw wa lā ḥām(in), wa lākinnal-lażīna kafarū yaftarūna ‘alallāhil-każib(a), wa akṡaruhum lā ya‘qilūn(a).

Allah acie tɔ̈ de Bahïrah, Saïba, Wasilah ku Haam ëbɛ̈n lueel. Ku kɔc këc gam aacï lueth cak tënë Allah, ku kɔc juëc ke keek aacïï ye deetic.

وَقَالُوْا هٰذِهٖٓ اَنْعَامٌ وَّحَرْثٌ حِجْرٌ لَّا يَطْعَمُهَآ اِلَّا مَنْ نَّشَاۤءُ بِزَعْمِهِمْ وَاَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُوْرُهَا وَاَنْعَامٌ لَّا يَذْكُرُوْنَ اسْمَ اللّٰهِ عَلَيْهَا افْتِرَاۤءً عَلَيْهِۗ سَيَجْزِيْهِمْ بِمَا كَانُوْا يَفْتَرُوْنَ

wa qālū hāżihī an‘āmuw wa ḥarṡun ḥijrul lā yaṭ‘amuhā illā man nasyā'u biza‘mihim wa an‘āmun ḥurrimat ẓuhūruhā wa an‘āmul lā yażkurūnasmallāhi ‘alaihaftirā'an ‘alaih(i), sayajzīhim bimā kānū yaftarūn(a).

Ku luelkë (cït man cenë ye tak), "Kë käkë aacï keek gël në läi ku kä ye puɔ̈ɔ̈r, acïï lëu bï keek cam, ee kɔc wïcku keek." Ku anɔŋ läi ëya dɛ̈t cï keek pëën (acïï keek puɔ̈l) bïk cath, ku anɔŋ läi (na cï keek nɔ̈k) lëu bïk rin ke Allah cïï lueel, kën ee lueth tënë Allah. Në akälciɛ̈ɛ̈n, ke Allah abï keek gäm ariöp në këriëëc ëbën cïk looi.

وَقَالُوْا مَا فِيْ بُطُوْنِ هٰذِهِ الْاَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِّذُكُوْرِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلٰٓى اَزْوَاجِنَاۚ وَاِنْ يَّكُنْ مَّيْتَةً فَهُمْ فِيْهِ شُرَكَاۤءُ ۗسَيَجْزِيْهِمْ وَصْفَهُمْۗ اِنَّهٗ حَكِيْمٌ عَلِيْمٌ

wa qālū mā fī buṭūni hāżihil-an‘āmi khāliṣatul liżukūrinā wa muḥarramun ‘alā azwājinā, wa iy yakum maitatan fahum fīhi syurakā'(u), sayajzīhim waṣfahum, innahū ḥakīmun ‘alīm(un).

Ku luelkë (aya), "Kë tɔ̈ në yäny de läi käkë yic ee këde röörkuɔ, ee kë rac tënë diäärkuɔ." Ku na cï kë tɔ̈ në yäny yic (acï dhiëëth) thou, ke kɔc kedhiɛ aalëu bïk (cam) yeen. Në akälciɛ̈ɛ̈n, ke Allah abï keek gäm ariööp në kë cïk tak. Ee yic, Allah ee raan ŋic käŋ, ku ŋic käŋ.

قَدْ خَسِرَ الَّذِيْنَ قَتَلُوْٓا اَوْلَادَهُمْ سَفَهًاۢ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَّحَرَّمُوْا مَا رَزَقَهُمُ اللّٰهُ افْتِرَاۤءً عَلَى اللّٰهِ ۗقَدْ ضَلُّوْا وَمَا كَانُوْا مُهْتَدِيْنَ ࣖ

qad khasiral-lażīna qatalū aulādahum safaham bigairi ‘ilmiw wa ḥarramū mā razaqahumullāhuftirā'an ‘alallāh(i), qad ḍallū wa mā kānū muhtadīn(a).

Ee yic ë määr tënë kɔc ye mïthken nɔ̈k në kuɔ̈c käŋ ke cïn kë ŋickë, ku gëlkë mïïth cï Nhialic ke gäm keek në lueth ë thööŋ ë Nhialic. Ee yic, keek aacï määr ku acïï keek ye nyuɔ̈ɔ̈th.

ثَمٰنِيَةَ اَزْوَاجٍۚ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِۗ قُلْ ءٰۤالذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَيَيْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَيَيْنِۗ نَبِّـُٔوْنِيْ بِعِلْمٍ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

Ṡamāniya azwāj(in), minaḍ-ḍa'niṡnaini wa minal-ma‘ziṡnain(i), qul āżżakaraini ḥarrama amil-unṡayaini ammasytamalat ‘alaihi arḥāmul-unṡayain(i), nabbi'ūnī bi‘ilmin in kuntum ṣādiqīn(a).

anɔŋ läi ë dom bɛ̈t ë rou (rou kaŋuan); amɛ̈l kaarou ku thɔ̈k kaarou. Luel, "Yeŋö cï Nhialic pëën në kaam de röör kaa rou ka diäär kaa rou ka yeŋö tɔ̈ në yäny de diäär kedhiɛ? Luel ɣɛn në ŋïc të nɔŋ yïn yic."

وَمِنَ الْاِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِۗ قُلْ ءٰۤالذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَيَيْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَيَيْنِۗ اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاۤءَ اِذْ وَصّٰىكُمُ اللّٰهُ بِهٰذَاۚ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا لِّيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَ ࣖ

wa minal-ibiliṡnaini wa minal-baqariṡnain(i), qul āżżakaraini ḥarrama amil-unṡayaini ammasytamalat ‘alaihi arḥāmul-unṡayain(i), am kuntum syuhadā'a iż waṣṣākumullāhu bihāżā, faman aẓlamu mimmaniftarā ‘alallāhi każibal liyuḍillan-nāsa bigairi ‘ilm(in), innallāha lā yahdil-qaumaẓ-ẓālimīn(a).

Ku tënë thɔ̈rɔ̈l ë rou, ku tënë ɣɔ̈k ë rou. Ku lueel, "Yeŋö ye kë cï thiaan në kaam de röör kaarou ka diäär kaarou, ka yeeŋö ye tɔ̈ në yïc de diäär kaarou? Ye wek kɔc cï käŋ tïŋ ɣɔn cï Nhialic ye kënë tääu tënë we? Yeŋa ye raan rac apɛi awär kɔc ye lueth cak tënë Nhialic bïk kɔc ya thɛl wei ke cïn kë ŋickë?" Ee yic, Allah acïï kɔc rac bï ya nyuɔ̈ɔ̈th.

قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاۤءَكُمُ الَّذِيْنَ يَشْهَدُوْنَ اَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذَاۚ فَاِنْ شَهِدُوْا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْۚ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَالَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُوْنَ ࣖ

qul halumma syuhadā'akumul-lażīna yasyhadūna annallāha ḥarrama hāżā, fa in syahidū falā tasyhad ma‘ahum, wa lā tattabi‘ ahwā'al-lażīna każżabū bi'āyātinā wal-lażīna lā yu'minūna bil-ākhirati wa hum birabbihim ya‘dilūn(a).

Luel (Muhammad), "Bɛ̈i kɔckuun bïk nyuɔɔth lɔn cï Nhialic kën gël." Na yekë käŋ nyuɔɔth, ke yïn acïï lëu ba (ayä) käŋ nyuɔɔth ke keek. Duk kä wïc kɔc ye wëlkuɔ jäi ku kɔc këc gam lɔn bï pïïr ciëën gam, ku keek aa röt mat ke Nhialic.

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِيْنَةَ اللّٰهِ الَّتِيْٓ اَخْرَجَ لِعِبَادِهٖ وَالطَّيِّبٰتِ مِنَ الرِّزْقِۗ قُلْ هِيَ لِلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَّوْمَ الْقِيٰمَةِۗ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ

qul man ḥarrama zīnatallāhil-latī akhraja li‘ibādihī waṭ-ṭayyibāti minar-rizq(i), qul hiya lil-lażīna āmanū fil-ḥayātid-dun-yā khāliṣatay yaumal-qiyāmah(ti), każālika nufaṣṣilul-āyāti liqaumiy ya‘lamūn(a).

Luel (Muhammad), "Yeŋa cï kä ke dhëëŋ cï Allah ke gäm kɔcke ku käpath ke pïïr gël? Luel, "Kë ëbɛ̈n ee këde kɔc cï gam në pïïr de pinynhom, ku ëya dɛ̈t (keek ë ke pɛ̈c) në kööl de pïïr de kɔc cï thou." Këya, ɣok aacï wël cï keek lueel lueel tënë kɔc ŋic käŋ.

اِنَّكُمْ لَتَأْتُوْنَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِّنْ دُوْنِ النِّسَاۤءِۗ بَلْ اَنْتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُوْنَ

innakum lata'tūnar-rijāla syahwatam min dūnin-nisā'(i), bal antum qaumum musrifūn(a).

Ee yic, yïn acï nhiɛ̈ɛ̈rdu puɔ̈l tënë röör, acie diäär. Yïn ee kɔc ë yic.”

اِنَّمَا النَّسِيْۤءُ زِيَادَةٌ فِى الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُحِلُّوْنَهٗ عَامًا وَّيُحَرِّمُوْنَهٗ عَامًا لِّيُوَاطِـُٔوْا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّٰهُ فَيُحِلُّوْا مَا حَرَّمَ اللّٰهُ ۗزُيِّنَ لَهُمْ سُوْۤءُ اَعْمَالِهِمْۗ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ ࣖ

innaman-nasī'u ziyādatun fil-kufri yuḍallu bihil-lażīna kafarū yuḥillūnahū ‘āmaw wa yuḥarrimūnahū ‘āmal liyuwāṭi'ū ‘iddata mā ḥarramallāhu fa yuḥillū mā ḥarramallāh(u), zuyyina lahum sū'u a‘mālihim, wallāhu lā yahdil-qaumal-kāfirīn(a).

Në yic, gääu (pɛ̈i de haram) ee kë cïï gam juak abac. Kɔc cï gam aye kɔc thɔ̈ɔ̈r në kën (gɛ̈tpiny), aye looi bï ya löŋ në ruɔ̈ɔ̈n tökic ku looikë bï ya kë cïï tɔ̈ në löŋic në ruɔ̈ɔ̈n dɛ̈t yic, agokë röt ya thɔ̈ɔ̈ŋ ke ciin de kä cï Nhialic ke pëën, ku në ye thaa kënë yic aye kë cï Nhialic ke pëën looi bï ya löŋ. (Cɛtan) acï kärɛc yekë ke looi looi bïk tïŋ ke path. Ku Allah acie kɔc cï gam ye gël.

قُلْ اَرَءَيْتُمْ مَّآ اَنْزَلَ اللّٰهُ لَكُمْ مِّنْ رِّزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِّنْهُ حَرَامًا وَّحَلٰلًا ۗ قُلْ ءٰۤاللّٰهُ اَذِنَ لَكُمْ اَمْ عَلَى اللّٰهِ تَفْتَرُوْنَ

qul ara'aitum mā anzalallāhu lakum mir rizqin fa ja‘altum minhu ḥarāmaw wa ḥalālā(n), qul āllāhu ażina lakum am ‘alallāhi taftarūn(a).

Luel (Muhammad), "Lɛ̈k ɣɛn ë mïïth cï Nhialic tuɔɔc tënë yïn, ku yïn abï kɔ̈k looi bïk ya haram ku kɔ̈k bïk ya halal." Luel, "Cï Nhialic yïn gäm puɔ̈l (në këde) ka ye yïn looi në rin ke Allah?"

وَقَالَ الَّذِيْنَ اَشْرَكُوْا لَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُوْنِهٖ مِنْ شَيْءٍ نَّحْنُ وَلَآ اٰبَاۤؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُوْنِهٖ مِنْ شَيْءٍ ۗ كَذٰلِكَ فَعَلَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ ۚفَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ اِلَّا الْبَلٰغُ الْمُبِيْنُ

wa qālal-lażīna asyrakū lau syā'allāhu mā ‘abadnā min dūnihī min syai'in naḥnu wa lā ābā'unā wa lā ḥarramnā min dūnihī min syai'(in), każālika fa‘alal-lażīna min qablihim, fahal ‘alar-rusuli illal-balāgul-mubīn(u).

Ku kɔc cï Nhialic gam aacï lueel, "Na wïc Nhialic, ke ɣok aacïï këdɛ̈t bï door ke cie Yeen, ɣok ku wärkuɔ, ku (ku) ɣok aacïï këdäŋ bï pëën ke cïn (puɔl) de." Yen ë kë cï kɔc thɛɛr ke looi looi. Cie luɔi atuuc Jethu ë rot bïk (wɛ̈t Nhialic) lueel apath?

وَلَا تَقُوْلُوْا لِمَا تَصِفُ اَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هٰذَا حَلٰلٌ وَّهٰذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُوْا عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَۗ اِنَّ الَّذِيْنَ يَفْتَرُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُوْنَۗ

wa lā taqūlū limā taṣifu alsinatukumul-każiba hāżā ḥalāluw wa hāżā ḥarāmul litaftarū ‘alallāhil-każib(a), innal-lażīna yaftarūna ‘alallāhil-każiba lā yufliḥūn(a).

Ku duɔ̈në jam në kë ye thokdu cɔl ë lueth "Kënë ee halal ku kën ee haram," ba lueth cak tënë Allah. Ee yic, kɔc ye lueth lueel tënë Allah acïï bï ya tiam.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَآ اَحَلَّ اللّٰهُ لَكَۚ تَبْتَغِيْ مَرْضَاتَ اَزْوَاجِكَۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

yā ayyuhan-nabiyyu lima tuḥarrimu mā aḥallallāhu lak(a), tabtagī marḍāta azwājik(a), wallāhu gafūrur raḥīm(un).

O raan käk Nhialic tïŋ! Yeŋö ye wek kë cï Nhialic looi ë löŋ tënë we gël? Na wiɛ̈ckë bäk diäärkun cɔl amit puɔ̈th? Ku Allah ee raan ye kɔc päl awɛ̈ɛ̈c, ee raan ye kɔc piɔ̈ɔ̈th käc.

مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ اَثِيْمٍۙ

mannā‘il lil-khairi mu‘tadin aṡīm(in).

yen ee këpath ëbën gël, yen acï thök ë thök ku yen ee adumuɔ̈ɔ̈m juëc apɛi,