۞ اِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَاۤىِٕرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ اَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ اَنْ يَّطَّوَّفَ بِهِمَا ۗ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًاۙ فَاِنَّ اللّٰهَ شَاكِرٌ عَلِيْمٌ
innaṣ-ṣafā wal-marwata min sya‘ā'irillāh(i), faman ḥajjal-baita awi‘tamara falā junāḥa ‘alaihi ay yaṭṭawwafa bihimā, wa man taṭawwa‘a khairan fa innallāha syākirun ‘alīm(un).
Tiɲɛ na, Safa ni Marwah ye Ala ka syi’ar (diinɛ) dɔ ye. O la, mɔgɔ o mɔgɔ ye hiji kɛ Ala ka soo la, walima ka umra kɛ, jurumun t’a la ka Sa’i kɛ u fila cɛ. Ni mɔgɔ o mɔgɔ sɔnna ka koɲuman kɛ, o tigi ye ɲumanlɔnbaga ye, Ala ye fɛn bɛɛ lɔnbaga ye.
۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ ۗ قُلْ هِيَ مَوَاقِيْتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِاَنْ تَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ ظُهُوْرِهَا وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقٰىۚ وَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ اَبْوَابِهَا ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ
yas'alūnaka ‘anil-ahillah(ti), qul hiya mawāqītu lin-nāsi wal-ḥajj(i), wa laisal-birru bi'an ta'tul-buyūta min ẓuhūrihā wa lākinnal-birra manittaqā, wa'tul-buyūta min abwābihā, wattaqullāha la‘allakum tufliḥūn(a).
U b’i ɲininga (Muhamadu) kalo tilancɛ koo la. A fɔ ko: «O ye adamadenw ka wagati yiracogo ye ani hiji wagati ye.» Ka don bon kɔnɔ ka bɔ a sanfɛ, o tɛ ɲuman ye, nka ɲumanya ye Alaɲasiranbagaw ta ye. Aw ye don boonw kɔnɔ ka bɔ u daa la, ka siran Ala ɲɛ, janko aw ka se ka ɲɛtaga sɔrɔ.
وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۗ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ وَلَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهٗ ۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ بِهٖٓ اَذًى مِّنْ رَّأْسِهٖ فَفِدْيَةٌ مِّنْ صِيَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ ۗ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ يَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ
wa atimmul-ḥajja wal-‘umrata lillāh(i), fa'in uḥṣirtum famastaisara minal-hady(i), wa lā taḥliqū ru'ūsakum ḥattā yablugal-hadyu maḥillah(ū), faman kāna minkum marīḍan au bihī ażam mir ra'sihī fafidyatum min ṣiyāmin au ṣadaqatin au nusuk(in), fa'iżā amintum, faman tamatta‘a bil-‘umrati ilal-ḥajji famastaisara minal-hady(i), famal lam yajid faṣiyāmu ṡalāṡati ayyāmin fil-ḥajji wa sab‘atin iżā raja‘tum, tilka ‘asyaratun kāmilah(tun), żālika limal lam yakun ahluhū ḥāḍiril-masjidil-ḥarām(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).
Ani ka hiji ni umra dafa Ala kosɔn. Nka n’i lamininin lo (juguw fɛ), o tuma na, hadyu min be sɔrɔ nɔgɔya la, i k’o (faga), ani i kana i kuun tigɛ, sanni hadyu ka se fagayɔrɔ la. Ni aw dɔ banana, walima ni gɛlɛya dɔ b’a kuun na (ani a be kunsigi tigɛ), o tuma na, a ka kan ka fidiya kɛ, o ye ka sunɔgɔ, ka saraka bɔ walima ka saraka bɔ. N’i lafiyanin lo, o tuma na, mɔgɔ o mɔgɔ ye umra kɛ ka kɔn hiji ɲɛ, o tigi (ka kan ka) hadyu faga min be sɔrɔ nɔgɔya la. Nka n’a m’a sɔrɔ, o tuma na, a (ka kan ka) sunɔgɔ tile saba hiji (waati) kɔnɔ ani tile wolonfila (tile wolonfila) i kɔseginin kɔ. O ye (tile) tan ye. O cogo kelen na, mɔgɔw kama minw ka denbaya tɛ misiriba gɛrɛfɛ. Aw ye siran Ala ɲɛ, k’a lɔn ko Ala ka ɲangili ka gwɛlɛ kosɛbɛ.
وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۗ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ وَلَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهٗ ۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ بِهٖٓ اَذًى مِّنْ رَّأْسِهٖ فَفِدْيَةٌ مِّنْ صِيَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ ۗ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ يَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ
wa atimmul-ḥajja wal-‘umrata lillāh(i), fa'in uḥṣirtum famastaisara minal-hady(i), wa lā taḥliqū ru'ūsakum ḥattā yablugal-hadyu maḥillah(ū), faman kāna minkum marīḍan au bihī ażam mir ra'sihī fafidyatum min ṣiyāmin au ṣadaqatin au nusuk(in), fa'iżā amintum, faman tamatta‘a bil-‘umrati ilal-ḥajji famastaisara minal-hady(i), famal lam yajid faṣiyāmu ṡalāṡati ayyāmin fil-ḥajji wa sab‘atin iżā raja‘tum, tilka ‘asyaratun kāmilah(tun), żālika limal lam yakun ahluhū ḥāḍiril-masjidil-ḥarām(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).
Ani ka hiji ni umra dafa Ala kosɔn. Nka n’i lamininin lo (juguw fɛ), o tuma na, hadyu min be sɔrɔ nɔgɔya la, i k’o (faga), ani i kana i kuun tigɛ, sanni hadyu ka se fagayɔrɔ la. Ni aw dɔ banana, walima ni gɛlɛya dɔ b’a kuun na (ani a be kunsigi tigɛ), o tuma na, a ka kan ka fidiya kɛ, o ye ka sunɔgɔ, ka saraka bɔ walima ka saraka bɔ. N’i lafiyanin lo, o tuma na, mɔgɔ o mɔgɔ ye umra kɛ ka kɔn hiji ɲɛ, o tigi (ka kan ka) hadyu faga min be sɔrɔ nɔgɔya la. Nka n’a m’a sɔrɔ, o tuma na, a (ka kan ka) sunɔgɔ tile saba hiji (waati) kɔnɔ ani tile wolonfila (tile wolonfila) i kɔseginin kɔ. O ye (tile) tan ye. O cogo kelen na, mɔgɔw kama minw ka denbaya tɛ misiriba gɛrɛfɛ. Aw ye siran Ala ɲɛ, k’a lɔn ko Ala ka ɲangili ka gwɛlɛ kosɛbɛ.
اَلْحَجُّ اَشْهُرٌ مَّعْلُوْمٰتٌ ۚ فَمَنْ فَرَضَ فِيْهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوْقَ وَلَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ يَّعْلَمْهُ اللّٰهُ ۗ وَتَزَوَّدُوْا فَاِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوٰىۖ وَاتَّقُوْنِ يٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ
al-ḥajju asyhurum ma‘lūmāt(un), faman faraḍa fīhinnal-ḥajja falā rafaṡa wa lā fusūqa wa lā jidāla fil-ḥajj(i), wa mā taf‘alū min khairiy ya‘lamhullāh(u), wa tazawwadū fa'inna khairaz-zādit-taqwā, wattaqūni yā ulil-albāb(i).
Hiji (waati) ye (kalo minw kɔnɔ) minw daganin lo. Mɔgɔ o mɔgɔ mana hiji kɛ o (kalo nunu) kɔnɔ, a kana kuma nɔgɔninw fɔ (rafats), ka kakalaya kɛ, ka kɛlɛ kɛ hiji wagati la. Aw mana koɲuman o ɲuman kɛ, Ala b’o lɔn. Aw ka na ni balo ye, bari tiɲɛn na, balo ɲuman ye Alako ye. Aw ye siran ne ɲa, aw hakiritigiw!
فِيْهِ اٰيٰتٌۢ بَيِّنٰتٌ مَّقَامُ اِبْرٰهِيْمَ ەۚ وَمَنْ دَخَلَهٗ كَانَ اٰمِنًا ۗ وَلِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ اِلَيْهِ سَبِيْلًا ۗ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰلَمِيْنَ
fīhi āyātum bayyinātum maqāmu ibrāhīm(a), wa man dakhalahū kāna āminā(n), wa lillāhi ‘alan-nāsi ḥijjul-baiti manistaṭā‘a ilaihi sabīlā(n), wa man kafara fa innallāha ganiyyun ‘anil-‘ālamīn(a).
Tagamasiɲɛ gwɛninw be yen, (o cɛma) Ibrayima lɔyɔrɔ. Mɔgɔ o mɔgɔ donna a kɔnɔ (Baitullah), o tigi bena lafiya sɔrɔ. Ani (adamadenw ka wajibiw cɛma) ka ɲɛsin Ala ma, o ye ka hiji kɛ Baitullah fɛ, o ye minw be se ka taga yen. Ni mɔgɔ o mɔgɔ banna hiji la, o tigi k’a lɔn ko Ala ye nafolotigiba ye (a mako tɛ foyi la) ka bɔ diɲɛ bɛɛ la.
فِيْهِ اٰيٰتٌۢ بَيِّنٰتٌ مَّقَامُ اِبْرٰهِيْمَ ەۚ وَمَنْ دَخَلَهٗ كَانَ اٰمِنًا ۗ وَلِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ اِلَيْهِ سَبِيْلًا ۗ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰلَمِيْنَ
fīhi āyātum bayyinātum maqāmu ibrāhīm(a), wa man dakhalahū kāna āminā(n), wa lillāhi ‘alan-nāsi ḥijjul-baiti manistaṭā‘a ilaihi sabīlā(n), wa man kafara fa innallāha ganiyyun ‘anil-‘ālamīn(a).
Tagamasiɲɛ gwɛninw be yen, (o cɛma) Ibrayima lɔyɔrɔ. Mɔgɔ o mɔgɔ donna a kɔnɔ (Baitullah), o tigi bena lafiya sɔrɔ. Ani (adamadenw ka wajibiw cɛma) ka ɲɛsin Ala ma, o ye ka hiji kɛ Baitullah fɛ, o ye minw be se ka taga yen. Ni mɔgɔ o mɔgɔ banna hiji la, o tigi k’a lɔn ko Ala ye nafolotigiba ye (a mako tɛ foyi la) ka bɔ diɲɛ bɛɛ la.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحِلُّوْا شَعَاۤىِٕرَ اللّٰهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَاۤىِٕدَ وَلَآ اٰۤمِّيْنَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُوْنَ فَضْلًا مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرِضْوَانًا ۗوَاِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوْا ۗوَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ اَنْ صَدُّوْكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اَنْ تَعْتَدُوْاۘ وَتَعَاوَنُوْا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۖ وَلَا تَعَاوَنُوْا عَلَى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥillū sya‘ā'irallāhi wa lasy-syahral-ḥarāma wa lal-hadya wa lal-qalā'ida wa lā āmmīnal-baital-ḥarāma yabtagūna faḍlam mir rabbihim wa riḍwānā(n), wa iżā ḥalaltum faṣṭādū, wa lā yajrimannakum syana'ānu qaumin an ṣaddūkum ‘anil- asjidil-ḥarāmi an ta‘tadū, wa ta‘āwanū ‘alal-birri wat-taqwā, wa lā ta‘āwanū ‘alal-iṡmi wal-‘udwān(i), wattaqullāh(a), innallāha syadīdul-‘iqāb(i).
Aw larabagaw! Aw kana Ala ka sariya senumanw tiɲɛ, ani aw kana (haram kalow ka bonya tiɲɛ), aw kana hadyu (saraka bɛgɛnw) ni qala’id (saraka bɛgɛnw minw be tagamasiɲɛw kɛ) (tiɲɛ), ani aw kana (fana) mɔgɔw tiɲɛ minw be taga bɔ Baitulharam la; o bɛ o Matigi ta nɛɛma ni a ta diyanya le ɲini. Nka n’i ye ihram dafa, o tuma na, i be se ka donsoya kɛ. Kana a to (i ka) kɔniya min be jama dɔ kan sabu u b’i bali ka bɔ misiriba la, k’i jija ka tɛmɛ i ka dan na (u fan fɛ). Ani k’aw dɛmɛ tilenninya ni Alaɲasiran (kɛli) la, ka aw dɛmɛ jurumunw ni juguya kɛli la. Aw ye siran Ala ɲa, tiɲɛ na, Ala ka ɲangili ka gwɛlɛ kosɛbɛ.
۞ جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيٰمًا لِّلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَاۤىِٕدَ ۗذٰلِكَ لِتَعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۙ وَاَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ
ja‘alallāhul-ka‘batal-baital-ḥarāma qiyāmal lin-nāsi wasy-syahral-ḥarāma wal-hadya wal-qalā'id(a), żālika lita‘lamū annallāha ya‘lamu mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), wa annallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).
Ala ye Kaaba kɛ boon senuman ye adamadenw be lajɛn yɔrɔ min na. O cogo kelen na, haram kalow, hadyu ni qala’id. O kɛra janko aw k’a lɔn ko min bɛ sankolow ni dugukolo kan, Ala b’o lɔn, ko Ala le ye fɛn bɛɛ lɔnbaga ye.
وَاَذَانٌ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖٓ اِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْاَكْبَرِ اَنَّ اللّٰهَ بَرِيْۤءٌ مِّنَ الْمُشْرِكِيْنَ ەۙ وَرَسُوْلُهٗ ۗفَاِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْۚ وَاِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى اللّٰهِ ۗوَبَشِّرِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِعَذَابٍ اَلِيْمٍۙ
wa ażānum minallāhi wa rasūlihī ilan-nāsi yaumal-ḥajjil akbari annallāha barī'um minal-musyrikīn(a), wa rasūluh(ū), fa in tubtum fa huwa khairul lakum, wa in tawallaitum fa‘lamū annakum gairu mu‘jizillāh(i), wa basysyiril-lażīna kafarū bi‘ażābin alīm(in).
Ani cikan (laseli) min bɔra Ala n'a ka ciden fɛ ka ɲɛsin adamadenw ma hijiba loon na, ko tiɲɛ na, Ala n'a ka ciden hɔɔrɔnyanin lo mushirikiw la. O tuma na, n’aw (mushiriw) nimisara, o tuma na, o ka fisa aw ma, n’aw y’aw yɛrɛ mabɔ, o tuma na, aw k’a lɔn ko aw tɛ se ka Ala barika dɔgɔya. Aw ye kibaru diman fɔ kafiriw ye, ko o ɲangili bɛna tɔɔrɔ;
وَاَذِّنْ فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوْكَ رِجَالًا وَّعَلٰى كُلِّ ضَامِرٍ يَّأْتِيْنَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيْقٍ ۙ
wa ażżin fin-nāsi bil-ḥajji ya'tūka rijālaw wa ‘alā kulli ḍāmiriy ya'tīna min kulli fajjin ‘amīq(in).
Ani ka mɔgɔw weele ka na hiji kɛ, u bena na i fɛ senna, walima ka yɛlɛ ɲɔgɔmɛ misɛn bɛɛ kan, u bena bɔ yɔrɔjanw bɛɛ la.
وَاَذِّنْ فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوْكَ رِجَالًا وَّعَلٰى كُلِّ ضَامِرٍ يَّأْتِيْنَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيْقٍ ۙ
wa ażżin fin-nāsi bil-ḥajji ya'tūka rijālaw wa ‘alā kulli ḍāmiriy ya'tīna min kulli fajjin ‘amīq(in).
Ani ka mɔgɔw weele ka na hiji kɛ, u bena na i fɛ senna, walima ka yɛlɛ ɲɔgɔmɛ misɛn bɛɛ kan, u bena bɔ yɔrɔjanw bɛɛ la.