هُوَ الَّذِيْ خَلَقَ لَكُمْ مَّا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَاۤءِ فَسَوّٰىهُنَّ سَبْعَ سَمٰوٰتٍ ۗ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ ࣖ
huwal-lażī khalaqa lakum mā fil-arḍi jamī‘ā(n), ṡummastawā ilas-samā'i fasawwāhunna sab‘a samāwāt(in), wa huwa bikulli syai'in ‘alīm(un).
Yandi (Allah) muntu salaka bima yonso ya ntoto sambu na beno, na nima yandi kwendaka na zulu, na nima yandi kumisaka yo kukuka na zulu nsambwadi. Mpi Yandi mezaba mambu yonso.
اَلَمْ يَرَوْا كَمْ اَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِّنْ قَرْنٍ مَّكَّنّٰهُمْ فِى الْاَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَّكُمْ وَاَرْسَلْنَا السَّمَاۤءَ عَلَيْهِمْ مِّدْرَارًا ۖوَّجَعَلْنَا الْاَنْهٰرَ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهِمْ فَاَهْلَكْنٰهُمْ بِذُنُوْبِهِمْ وَاَنْشَأْنَا مِنْۢ بَعْدِهِمْ قَرْنًا اٰخَرِيْنَ
alam yarau kam ahlaknā min qablihim min qarnim makkanāhum fil-arḍi mā lam numakkil lakum wa arsalnas-samā'a ‘alaihim midrārā(n), wa ja‘alnal-anhāra tajrī min taḥtihim fa ahlaknāhum biżunūbihim wa ansya'nā mim ba‘dihim qarnan ākharīn(a).
Keti bo me mona ve mutindu beto me fwa bandonga mingi ya bantu yina vandaka na ntwala na bo, ata (bandonga yina) Beto me tula kisika na bo na ntoto, disongidila, kukangama yina Beto me pesa beno ve ata fioti. Beto tiamunaka mvula ya ngolo na zulu na bo mpi beto salaka nde banzadi kuluta na nsi na bo, na nima beto fwaka bo sambu na masumu na bo mosi, mpi beto salaka ndonga ya nkaka na nima ya ndonga na bo.
وَمِنَ الْاَنْعَامِ حَمُوْلَةً وَّفَرْشًا ۗ كُلُوْا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ وَلَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّيْطٰنِۗ اِنَّهٗ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌۙ
wa minal-an‘āmi ḥamūlataw wa farsyā(n), kulū mimmā razaqakumullāhu wa lā tattabi‘ū khuṭuwātisy-syaiṭān(i), innahū lakum ‘aduwwum mubīn(un).
mpi na kati ya bibulu kele ti yina bo ke sadilaka sambu na kunata bizitu mpi kele ti (mpi) yina bo fwete fwa. Beno dia bima yina Allah me pesa beno, beno landa ve bitambi ya Satana. Ya kieleka, Satana kele mbeni ya kieleka sambu na nge, .
وَاذْكُرُوْٓا اِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاۤءَ مِنْۢ بَعْدِ عَادٍ وَّبَوَّاَكُمْ فِى الْاَرْضِ تَتَّخِذُوْنَ مِنْ سُهُوْلِهَا قُصُوْرًا وَّتَنْحِتُوْنَ الْجِبَالَ بُيُوْتًا ۚفَاذْكُرُوْٓا اٰلَاۤءَ اللّٰهِ وَلَا تَعْثَوْا فِى الْاَرْضِ مُفْسِدِيْنَ
ważkurū iż ja‘alakum khulafā'a mim ba‘di ‘ādiw wa bawwa'akum fil-arḍi tattakhiżūna min suhūlihā quṣūraw wa tanḥitūnal-jibāla buyūtā(n), fażkurū ālā'allāhi wa lā ta‘ṡau fil-arḍi mufsidīn(a).
Mpi beno yibuka ntangu Yandi kumisaka beno bakalifa na nima ya bantu ya Ad mpi yandi tulaka beno na ntoto. Nge ke tungaka banzo ya kimfumu na bisika ya patatalu mpi nge ke salaka banzo na zulu ya bangumba. Yo yina beno yibuka balusakumunu ya Allah mpi beno sala ve mambu ya mbi na ntoto.
وَهُوَ الَّذِيْ مَدَّ الْاَرْضَ وَجَعَلَ فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْهٰرًا ۗوَمِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ جَعَلَ فِيْهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِى الَّيْلَ النَّهَارَۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa huwal-lażī maddal-arḍa wa ja‘ala fīhā rawāsiya wa anhārā(n), wa min kulliṡ-ṡamarāti ja‘ala fīhā zaujainiṡnaini yugsyil-lailan-nahār(a), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Yandi panzaka ntoto mpi salaka bangumba ti banzadi na zulu na yo. Na kati na yandi Yandi salaka bambuma yonso zole-zole; Yandi ke kumisaka mpimpa mwini. Ya kieleka, na yina kele ti bidimbu (ya bunene ya Allah) sambu na bantu yina ke yindulaka.
وَفِى الْاَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجٰوِرٰتٌ وَّجَنّٰتٌ مِّنْ اَعْنَابٍ وَّزَرْعٌ وَّنَخِيْلٌ صِنْوَانٌ وَّغَيْرُ صِنْوَانٍ يُّسْقٰى بِمَاۤءٍ وَّاحِدٍۙ وَّنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلٰى بَعْضٍ فِى الْاُكُلِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
wa fil-arḍi qiṭa‘um mutajāwirātuw wa jannātum min a‘nābiw wa zar‘uw wa nakhīlun ṣinwānuw wa gairu ṣinwāniy yusqā bimā'iw wāḥid(in), wa nufaḍḍilu ba‘ḍahā ‘alā ba‘ḍin fil-ukul(i), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy ya‘qilūn(a).
Mpi na ntoto kele ti bitini ya ke talana ti yo, bilanga ya vinu, banti, banti ya ba palme yina kele ti balutangu, mpi yina kele ve ti balutangu; bo ke losaka yo masa ya mutindu mosi, kansi Beto ke zolaka nti mosi kuluta nti ya nkaka na yina me tala ntomo na yo. Ya kieleka, na yina kele ti bidimbu (ya bunene ya Allah) sambu na bantu yina ke bakisaka.
اَللّٰهُ الَّذِيْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ وَاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَخْرَجَ بِهٖ مِنَ الثَّمَرٰتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۚوَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِى الْبَحْرِ بِاَمْرِهٖ ۚوَسَخَّرَ لَكُمُ الْاَنْهٰرَ
allāhul-lażī khalaqas-samāwāti wal-arḍa wa anzala minas-samā'i mā'an fa akhraja bihī minaṡ-ṡamarāti rizqal lakum, wa sakhkhara lakumul-fulka litajriya fil-baḥri bi'amrih(ī), wa sakhkhara lakumul-anhār(a).
Yau kele Allah yina salaka zulu ti ntoto ye yandi tindaka masa (mvula) katuka na zulu, na nima ti (masa yina ya mvula) yandi basisaka bambuma ya mutindu na mutindu bonso madia sambu na beno; mpi yandi me tula bamaswa na nsi ya kiyeka na beno sambu beno tambula na nzadi-mungwa mutindu yandi me zola, mpi yandi me tula banzadi na nsi ya kiyeka na beno.
وَالْاَرْضَ مَدَدْنٰهَا وَاَلْقَيْنَا فِيْهَا رَوَاسِيَ وَاَنْۢبَتْنَا فِيْهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَّوْزُوْنٍ
wal-arḍa madadnāhā wa alqainā fīhā rawāsiya wa ambatnā fīhā min kulli syai'im mauzūn(in).
Beto panzaka ntoto mpi beto kunaka bangumba na zulu na yo mpi beto kunaka kuna bima yonso na kutadila nene na yo.
وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيْهَا مَعَايِشَ وَمَنْ لَّسْتُمْ لَهٗ بِرٰزِقِيْنَ
wa ja‘alnā lakum fīhā ma‘āyisya wa mal lastum lahū birāziqīn(a).
Mpi Beto me sala na kati na yo banto ya luzingu sambu na bampusa na beno, mpi (Beto me sala mpi) bigangwa yina beno kele ve madia na yo.
وَاَرْسَلْنَا الرِّيٰحَ لَوَاقِحَ فَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَسْقَيْنٰكُمُوْهُۚ وَمَآ اَنْتُمْ لَهٗ بِخٰزِنِيْنَ
wa arsalnar-riyāḥa lawāqiha fa anzalnā minas-samā'i mā'an fa asqainākumūh(u), wa mā antum lahū bikhāzinīn(a).
Beto tindaka mupepe sambu na makwela mpi beto tindaka mvula katuka na zulu, na nima beto pesaka beno masa na yo (masa), mpi beno ve muntu vandaka kutanina yo.
وَمَا ذَرَاَ لَكُمْ فِى الْاَرْضِ مُخْتَلِفًا اَلْوَانُهٗ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّذَّكَّرُوْنَ
wa mā żara'a lakum fil-arḍi mukhtalifan alwānuh(ū), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yażżakkarūn(a).
mpi (Yandi ke yalaka mpi) mambu yina Yandi me gangaka sambu na beno na ntoto na mitindu mpi na mikubu na yo ya kuswaswana. Ya kieleka, na mambu yai kele bidimbu sambu na bantu yina ke kebaka.
وَاَلْقٰى فِى الْاَرْضِ رَوَاسِيَ اَنْ تَمِيْدَ بِكُمْ وَاَنْهٰرًا وَّسُبُلًا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَۙ
wa alqā fil-arḍi rawāsiya an tamīda bikum wa anhāraw wa subulal la‘allakum tahtadūn(a).
Yandi me tula ngolo na ntoto bangumba sambu yo nikana ve ti beno, (mpi yandi me sala) banzadi ti banzila sambu beno twadisama, .
وَاللّٰهُ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّسْمَعُوْنَ ࣖ
wallāhu anzala minas-samā'i mā'an fa aḥyā bihil-arḍa ba‘da mautihā, inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yasma‘ūn(a).
Mpi Allah tindaka masa (mvula) katuka na zulu ye na masa yina yandi pesaka luzingu na ntoto yina vandaka ntete ya kufwa. Ya kieleka, na yina kele kibeni bidimbu (ya bunene ya Allah) sambu na bantu yina ke widikila (malongi).
وَمِنْ ثَمَرٰتِ النَّخِيْلِ وَالْاَعْنَابِ تَتَّخِذُوْنَ مِنْهُ سَكَرًا وَّرِزْقًا حَسَنًاۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّعْقِلُوْنَ
wa min ṡamarātin nakhīli wal-a‘nābi tattakhiżūna minhu sakaraw wa rizqan ḥasanā(n), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy ya‘qilūn(a).
Mpi na badati mpi na bambuma ya vinu nge ke salaka malafu ya ke lawusaka mpi kimvwama. Ya kieleka, na yina me tala kibeni bidimbu (ya bunene ya Allah) sambu na bantu yina ke bakisaka.
وَاَوْحٰى رَبُّكَ اِلَى النَّحْلِ اَنِ اتَّخِذِيْ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوْتًا وَّمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُوْنَۙ
wa auḥā rabbuka ilan-naḥli anittakhiżī minal-jibāli buyūtaw wa minasy-syajari wa mimmā ya‘risyūn(a).
Mpi Mfumu na nge pesaka mpeve na mamvumvu nde, "Beno sala banzo na bangumba, na banti, ti na bisika yina bantu me salaka, .
ثُمَّ كُلِيْ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ فَاسْلُكِيْ سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًاۗ يَخْرُجُ مِنْۢ بُطُوْنِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ اَلْوَانُهٗ ۖفِيْهِ شِفَاۤءٌ لِّلنَّاسِۗ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
Ṡumma kulī min kulliṡ-ṡamarāti faslukī subula rabbiki żululā(n), yakhruju mim buṭūnihā syarābum mukhtalifun alwānuhū fīhi syifā'ul lin-nās(i), inna fī żālika la'āyatal liqaumiy yatafakkarūn(a).
na nima beno dia (mingi) bambuma yonso mpi beno tambula na nzila ya Mfumu na beno yina bo me kumisaka pete (sambu na beno).” Na divumu ya mamvumvu ke basikaka malafu (mafuta ya bwiki) ya mikubu ya kuswaswana, na kati na yo kele ti nkisi yina ke belulaka bantu Ya kieleka, na kati na yo kele kibeni kidimbu (ya bunene ya Allah) sambu na bantu yina ke yindulaka.
الَّذِيْ جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ مَهْدًا وَّسَلَكَ لَكُمْ فِيْهَا سُبُلًا وَّاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءًۗ فَاَخْرَجْنَا بِهٖٓ اَزْوَاجًا مِّنْ نَّبَاتٍ شَتّٰى
al-lażī ja‘ala lakumul-arḍa mahdaw wa salaka lakum fīhā subulaw wa anzala minas-samā'i mā'ā(n), fa akhrajnā bihī azwājam min nabātin syattā.
(Nzambi) yina salaka ntoto ya kupanzana sambu na beno, ye salaka sambu na beno banzila na kati na yo, ye tindaka masa (mvula) katuka na zulu." Na nima Beto ke yedisaka ti yo (mvula) mitindu yonso ya matiti.
لَنْ يَّنَالَ اللّٰهَ لُحُوْمُهَا وَلَا دِمَاۤؤُهَا وَلٰكِنْ يَّنَالُهُ التَّقْوٰى مِنْكُمْۗ كَذٰلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰىكُمْ ۗ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِيْنَ
lay yanālallāha luḥūmuhā wa lā dimā'uhā wa lākiy yanāluhut-taqwā minkum, każālika sakhkharahā lakum litukabbirullāha ‘alā mā hadākum, wa basysyiril-muḥsinīn(a).
Nsuni (ya mbisi ya kimenga) ti menga na yo ta kuma ve ata fioti na Allah, kansi kima ya ke kuma na Yandi kele luzitu na nge. Mpila yina yandi tulaka yo na nsi na beno sambu beno pesa lukumu na Allah sambu na lutwadisu yina yandi me pesa beno. Mpi pesa nsangu ya mbote na bantu yina ke salaka mambu ya mbote.
اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَّا فِى الْاَرْضِ وَالْفُلْكَ تَجْرِيْ فِى الْبَحْرِ بِاَمْرِهٖۗ وَيُمْسِكُ السَّمَاۤءَ اَنْ تَقَعَ عَلَى الْاَرْضِ اِلَّا بِاِذْنِهٖۗ اِنَّ اللّٰهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوْفٌ رَّحِيْمٌ
alam tara annallāha sakhkhara lakum mā fil-arḍi wal-fulka tajrī fil-baḥri bi'amrih(ī), wa yumsikus-samā'a an taqa‘a ‘alal-arḍi illā bi'iżnih(ī), innallāha bin-nāsi lara'ūfur raḥīm(un).
Keti beno me mona ve nde Allah me tula na nsi ya kiyeka na beno (bantu) mambu yina kele na ntoto ti bamaswa yina ke tambulaka na nzadi-mungwa na nsiku na yandi. Mpi Yandi ke kangaka (bima ya) zulu na kubwa na ntoto, katula kaka kana Yandi me pesa nswa? Ya kieleka, Allah kele Muntu ya ke wilaka bantu mawa mingi, yandi ke wilaka bantu mawa mingi.
وَهُوَ الَّذِيْ ذَرَاَكُمْ فِى الْاَرْضِ وَاِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ
bal qālū miṡla mā qālal-awwalūn(a).
Mpi yandi muntu salaka beno mpi panzaka beno na ntoto, mpi beno ta vukana na yandi.
وَهُوَ الَّذِيْ يُحْيٖ وَيُمِيْتُ وَلَهُ اخْتِلَافُ الَّيْلِ وَالنَّهَارِۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
qālū a'iżā mitnā wa kunnā turābaw wa ‘iẓāman a'innā lamab‘ūṡūn(a).
Mpi yandi muntu ke pesaka luzingu mpi ke nataka lufwa, mpi yandi muntu ke twadisaka mutindu mpimpa ti mwini ke sobaka. Keti beno ke bakisa ve?
اَمَدَّكُمْ بِاَنْعَامٍ وَّبَنِيْنَۙ
amaddakum bi'an‘āmiw wa banīn(a).
Keti nge ke tungaka banzo ya kimfumu na konso kisika ya nda sambu na lukumu ya mpamba, .
قَالُوْا سَوَاۤءٌ عَلَيْنَآ اَوَعَظْتَ اَمْ لَمْ تَكُنْ مِّنَ الْوٰعِظِيْنَ ۙ
qālū sawā'un ‘alainā awa‘aẓta am lam takum minal-wā‘iẓīn(a).
Yo yina, beno wa Allah boma mpi beno lemfukila mono, .
اَلَمْ تَرَوْا اَنَّ اللّٰهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَّا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ وَاَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهٗ ظَاهِرَةً وَّبَاطِنَةً ۗوَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُّجَادِلُ فِى اللّٰهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَّلَا هُدًى وَّلَا كِتٰبٍ مُّنِيْرٍ
alam tarau annallāha sakhkhara lakum mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍi wa asbaga ‘alaikum ni‘amahū ẓāhirataw wa bāṭinah(tan), wa minan-nāsi may yujādilu fillāhi bigairi ‘ilmiw wa lā hudaw wa lā kitābim munīr(in).
Mpi kana bo zole ke pusa nge na ngolo na kuvukisa banduku ti Mono na kima ya nge kele na nzayilu ve, pana lemfukila bo ve, mpi vukisa bo mbote na inza, mpi landa nzila ya bantu yina ke vutuka na Mono. Ebuna na Mono kele kuvutuka na nge, ebuna Mono ta songa nge mambu ya nge me sala.
وَمَا يَسْتَوِى الْبَحْرٰنِۖ هٰذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَاۤىِٕغٌ شَرَابُهٗ وَهٰذَا مِلْحٌ اُجَاجٌۗ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُوْنَ لَحْمًا طَرِيًّا وَّتَسْتَخْرِجُوْنَ حِلْيَةً تَلْبَسُوْنَهَا ۚوَتَرَى الْفُلْكَ فِيْهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوْا مِنْ فَضْلِهٖ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُوْنَ
wa mā yastawil-baḥrān(i), hāżā ‘ażbun furātun sā'igun syarābuhū wa hāżā milḥun ujāj(un), wa min kullin ta'kulūna laḥman ṭariyyaw wa tastakhrijūna ḥilyatan talbasūnahā, wa taral-fulka fīhi mawākhira litabtagū min faḍlihī wa la‘allakum tasykurūn(a).
Bantu yina ta kwikila ve, bo ta baka ndola ya ngolo kibeni. Mpi bantu yina ke kwikilaka mpi ke salaka bisalu ya mbote, bo ke bakaka ndolula mpi lufutu ya nene.
وَذَلَّلْنٰهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَكُوْبُهُمْ وَمِنْهَا يَأْكُلُوْنَ
wa żallalnāhā lahum fa minhā rakūbuhum wa minhā ya'kulūn(a).
Mpi kana Beto zolaka, Beto zolaka kusoba kifwani na bo kisika bo vandaka; na mpila nde bo ke kuka diaka ve kutambula mpi bo ke kuka mpi ve kuvutuka.
ۨالَّذِيْ جَعَلَ لَكُمْ مِّنَ الشَّجَرِ الْاَخْضَرِ نَارًاۙ فَاِذَآ اَنْتُمْ مِّنْهُ تُوْقِدُوْنَ
allażī ja‘ala lakum minasy-syajaril-akhḍari nārā(n), fa'iżā antum minhu tūqidūn(a).
Bo lenda sadisa bo ve, na ntangu bo kele basoda yina me vukana sambu na kukengila bo.
وَسَخَّرَ لَكُمْ مَّا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ جَمِيْعًا مِّنْهُ ۗاِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ
wa sakhkhara lakum mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍi jamī‘am minh(u), inna fī żālika la'āyātil liqaumiy yatafakkarūn(a).
Mpi na lugangu na beno ti na bigangwa ya ketambulaka ya kezingaka yina mepanzanaka (na ntoto) kele ti bidimbu (ya bunene ya Allah) sambu na bantu yina kekwikilaka, .
وَالَّذِيْٓ اَخْرَجَ الْمَرْعٰىۖ
wal-lażī akhrajal-mar‘ā.
mpi ntoto yina ke basisaka matiti, .