۞ كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِّبَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ اِلَّا مَا حَرَّمَ اِسْرَاۤءِيْلُ عَلٰى نَفْسِهٖ مِنْ قَبْلِ اَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰىةُ ۗ قُلْ فَأْتُوْا بِالتَّوْرٰىةِ فَاتْلُوْهَآ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

kulluṭ-ṭa‘āmi kāna ḥillal libanī isrā'īla illā mā ḥarrama isrā'īlu ‘alā nafsihī min qabli an tunazzalat-taurāh(tu), qul fa'tū bit-taurāti fatlūhā in kuntum ṣādiqīn(a).

אלע עסן איז חלאל פאר די קינדער פון ישראל, אחוץ עסן וואס איז געווען פארבאטן דורך ישראל (יעקב) פאר די תורה איז געווארן גילוי. זאגט (מוחמד), "נעמט די תורה און ליינט זי, אויב איר זענט אמת'ע מענטשן."

وَاٰتُوا الْيَتٰمٰىٓ اَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيْثَ بِالطَّيِّبِ ۖ وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَهُمْ اِلٰٓى اَمْوَالِكُمْ ۗ اِنَّهٗ كَانَ حُوْبًا كَبِيْرًا

wa ātul-yatāmā amwālahum wa lā tatabaddalul-khabīṡa biṭ-ṭayyib(i), wa lā ta'kulū amwālahum ilā amwālikum, innahū kāna ḥūban kabīrā(n).

און גיב די יתומים (וואָס זענען דערוואַקסענע) זייער עשירות, טויש נישט אויס דאָס גוטע פֿאַר דאָס שלעכטע, און עסט נישט זייער עשירות צוזאַמען מיט אייערס. טאַקע, (דער אַקט פון אויסטוישן און עסן) איז אַ גרויסע זינד.

يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحَرِّمُوْا طَيِّبٰتِ مَآ اَحَلَّ اللّٰهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوْا ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ

yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥarrimū ṭayyibāti mā aḥallallāhu lakum wa lā ta‘tadū, innallāha lā yuḥibbul-mu‘tadīn(a).

איר וואָס גלייבט! פֿאַרווערט נישט דאָס גוטס וואָס אַלאַה האָט אייך ערלויבט, און גייט נישט איבער די גרענעצן. טאַקע, אַלאַה האָט נישט ליב מענטשן וואָס איבערטרעטן די גרענעצן.

مَا جَعَلَ اللّٰهُ مِنْۢ بَحِيْرَةٍ وَّلَا سَاۤىِٕبَةٍ وَّلَا وَصِيْلَةٍ وَّلَا حَامٍ ۙوَّلٰكِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يَفْتَرُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَۗ وَاَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ

mā ja‘alallāhu mim baḥīratiw wa lā sā'ibatiw wa lā waṣīlatiw wa lā ḥām(in), wa lākinnal-lażīna kafarū yaftarūna ‘alallāhil-każib(a), wa akṡaruhum lā ya‘qilūn(a).

אַלאַה באַשטימט קיינמאָל נישט די עקזיסטענץ פון בהירה, סאַיבאַ, וואַסילה און האַם. אָבער די וואָס נישט גלויבן, דערפינדן ליגנס קעגן אַלאַה, און רובֿ פון זיי פֿאַרשטייען נישט.

وَقَالُوْا هٰذِهٖٓ اَنْعَامٌ وَّحَرْثٌ حِجْرٌ لَّا يَطْعَمُهَآ اِلَّا مَنْ نَّشَاۤءُ بِزَعْمِهِمْ وَاَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُوْرُهَا وَاَنْعَامٌ لَّا يَذْكُرُوْنَ اسْمَ اللّٰهِ عَلَيْهَا افْتِرَاۤءً عَلَيْهِۗ سَيَجْزِيْهِمْ بِمَا كَانُوْا يَفْتَرُوْنَ

wa qālū hāżihī an‘āmuw wa ḥarṡun ḥijrul lā yaṭ‘amuhā illā man nasyā'u biza‘mihim wa an‘āmun ḥurrimat ẓuhūruhā wa an‘āmul lā yażkurūnasmallāhi ‘alaihaftirā'an ‘alaih(i), sayajzīhim bimā kānū yaftarūn(a).

און זיי האבן געזאגט (לויט זייער מיינונג), "דאס זענען פארבאטן בהמות און לאנדווירטשאפטלעכע פראדוקטן, זיי טארן נישט געגעסן ווערן, אחוץ דורך די וואס מיר ווילן." און עס זענען אויך דא בהמות אויף וועלכע עס איז פארבאטן (נישט ערלויבט) צו רייטן, און עס זענען דא בהמות אויף וועלכע (ווען זיי ווערן געשאכטן) מעגן נישט דערמאָנען דעם נאמען פון אללא, דאס איז א ליגן קעגן אללא. אין דער צוקונפט וועט אללא זיי באלוינען פאר אלעס וואס זיי האבן געטאן.

وَقَالُوْا مَا فِيْ بُطُوْنِ هٰذِهِ الْاَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِّذُكُوْرِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلٰٓى اَزْوَاجِنَاۚ وَاِنْ يَّكُنْ مَّيْتَةً فَهُمْ فِيْهِ شُرَكَاۤءُ ۗسَيَجْزِيْهِمْ وَصْفَهُمْۗ اِنَّهٗ حَكِيْمٌ عَلِيْمٌ

wa qālū mā fī buṭūni hāżihil-an‘āmi khāliṣatul liżukūrinā wa muḥarramun ‘alā azwājinā, wa iy yakum maitatan fahum fīhi syurakā'(u), sayajzīhim waṣfahum, innahū ḥakīmun ‘alīm(un).

און זיי האָבן געזאָגט (אויך), "וואָס איז אין די מאָגן פון די בהמות איז ספּעציעל פֿאַר אונדזערע מענער, עס איז חראַם פֿאַר אונדזערע ווייבער." און אויב וואָס איז אין מאָגן (ווערט געבוירן) שטאַרבט, דאַן קענען אַלע (עסן) עס. אין דער צוקונפֿט וועט אַלאַה זיי באַלוינען פֿאַר זייערע באַשלוסן. טאַקע, אַלאַה איז אַל-קלוג, אַל-וויסנדיק.

قَدْ خَسِرَ الَّذِيْنَ قَتَلُوْٓا اَوْلَادَهُمْ سَفَهًاۢ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَّحَرَّمُوْا مَا رَزَقَهُمُ اللّٰهُ افْتِرَاۤءً عَلَى اللّٰهِ ۗقَدْ ضَلُّوْا وَمَا كَانُوْا مُهْتَدِيْنَ ࣖ

qad khasiral-lażīna qatalū aulādahum safaham bigairi ‘ilmiw wa ḥarramū mā razaqahumullāhuftirā'an ‘alallāh(i), qad ḍallū wa mā kānū muhtadīn(a).

טאקע, זיי זענען די פארלירער וואָס טייטן זייערע קינדער אויס אומוויסנדיקייט אָן וויסן, און וואָס פאַרווערן די פרנסה וואָס אַלאַה האָט זיי געגעבן דורך בלויז אויסטראַכטן ליגנס קעגן אַלאַה. טאקע, זיי זענען פאַרפירט געוואָרן און ווערן נישט געפירט.

ثَمٰنِيَةَ اَزْوَاجٍۚ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِۗ قُلْ ءٰۤالذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَيَيْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَيَيْنِۗ نَبِّـُٔوْنِيْ بِعِلْمٍ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

Ṡamāniya azwāj(in), minaḍ-ḍa'niṡnaini wa minal-ma‘ziṡnain(i), qul āżżakaraini ḥarrama amil-unṡayaini ammasytamalat ‘alaihi arḥāmul-unṡayain(i), nabbi'ūnī bi‘ilmin in kuntum ṣādiqīn(a).

עס זענען דא אכט פארם בהמות אין פּאָרן (פיר פּאָרן); א פּאָר שעפּס און א פּאָר ציגן. זאָגט, "וואָס איז פֿאַרווערט דורך אַלאַה צווישן צוויי זכרים אָדער צוויי נקבות אָדער וואָס איז אין דער רחם פֿון ביידע נקבות? דערקלער מיר באַזירט אויף וויסן אויב איר זענט אמת."

وَمِنَ الْاِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِۗ قُلْ ءٰۤالذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ اَمِ الْاُنْثَيَيْنِ اَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ اَرْحَامُ الْاُنْثَيَيْنِۗ اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاۤءَ اِذْ وَصّٰىكُمُ اللّٰهُ بِهٰذَاۚ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا لِّيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَ ࣖ

wa minal-ibiliṡnaini wa minal-baqariṡnain(i), qul āżżakaraini ḥarrama amil-unṡayaini ammasytamalat ‘alaihi arḥāmul-unṡayain(i), am kuntum syuhadā'a iż waṣṣākumullāhu bihāżā, faman aẓlamu mimmaniftarā ‘alallāhi każibal liyuḍillan-nāsa bigairi ‘ilm(in), innallāha lā yahdil-qaumaẓ-ẓālimīn(a).

און פֿון אַ קעמל אַ פּאָר און פֿון אַ קו אַ פּאָר. זאָגט, "וואָס איז פֿאַרווערט צווישן צוויי זכרים אָדער צוויי נקבות, אָדער וואָס איז אין דער רחם פֿון ביידע נקבות? זענט איר געווען עדות ווען אַלאַה האָט דאָס פֿאַר אײַך באַשטימט? ווער איז מער אומגערעכט ווי די וואָס דערפֿינען ליגנס קעגן אַלאַה צו פֿאַרפֿירן מענטשן אָן וויסן?" טאַקע, אַלאַה וועט נישט פֿירן די אומגערעכטע מענטשן.

قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاۤءَكُمُ الَّذِيْنَ يَشْهَدُوْنَ اَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذَاۚ فَاِنْ شَهِدُوْا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْۚ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَاۤءَ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَالَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِالْاٰخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُوْنَ ࣖ

qul halumma syuhadā'akumul-lażīna yasyhadūna annallāha ḥarrama hāżā, fa in syahidū falā tasyhad ma‘ahum, wa lā tattabi‘ ahwā'al-lażīna każżabū bi'āyātinā wal-lażīna lā yu'minūna bil-ākhirati wa hum birabbihim ya‘dilūn(a).

זאָג (מוחמד), "ברענגט אייערע עדות וואָס קענען באַווייַזן אַז אַלאַה האָט דאָס פאַרבאָטן." אויב זיי געבן עדות, זאָלט איר (אויך) נישט געבן עדות מיט זיי. גייט נישט נאָך די תאוות פון די וואָס לייקענען אונדזערע פסוקים און די וואָס גלויבן נישט אין יענער וועלט, און זיי פֿאַרבינדן שותפים מיט גאָט.

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِيْنَةَ اللّٰهِ الَّتِيْٓ اَخْرَجَ لِعِبَادِهٖ وَالطَّيِّبٰتِ مِنَ الرِّزْقِۗ قُلْ هِيَ لِلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فِى الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَّوْمَ الْقِيٰمَةِۗ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ

qul man ḥarrama zīnatallāhil-latī akhraja li‘ibādihī waṭ-ṭayyibāti minar-rizq(i), qul hiya lil-lażīna āmanū fil-ḥayātid-dun-yā khāliṣatay yaumal-qiyāmah(ti), każālika nufaṣṣilul-āyāti liqaumiy ya‘lamūn(a).

זאָג (מוחמד), "ווער האָט פֿאַרווערט די אָרנאַמענטן וואָס אַלאַ האָט צוגעשטעלט פֿאַר זיינע קנעכט און גוטע דערהאַלטונג? זאָג, "אַלץ דאָס איז פֿאַר די וואָס גלויבן אין דעם לעבן פֿון דער וועלט, און ספּעציעל (נאָר פֿאַר זיי) אין טאָג פֿון תחיית המתים." אַזוי דערקלערן מיר די פסוקים פֿאַר די וואָס ווייסן.

اِنَّكُمْ لَتَأْتُوْنَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِّنْ دُوْنِ النِّسَاۤءِۗ بَلْ اَنْتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُوْنَ

innakum lata'tūnar-rijāla syahwatam min dūnin-nisā'(i), bal antum qaumum musrifūn(a).

טאַקע, איר האָט אויסגעלאָזט אייער תאווה צו מענער, נישט צו פרויען. איר זענט באמת אַן איבערגעטריבענע פאָלק.

اِنَّمَا النَّسِيْۤءُ زِيَادَةٌ فِى الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُحِلُّوْنَهٗ عَامًا وَّيُحَرِّمُوْنَهٗ عَامًا لِّيُوَاطِـُٔوْا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّٰهُ فَيُحِلُّوْا مَا حَرَّمَ اللّٰهُ ۗزُيِّنَ لَهُمْ سُوْۤءُ اَعْمَالِهِمْۗ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ ࣖ

innaman-nasī'u ziyādatun fil-kufri yuḍallu bihil-lażīna kafarū yuḥillūnahū ‘āmaw wa yuḥarrimūnahū ‘āmal liyuwāṭi'ū ‘iddata mā ḥarramallāhu fa yuḥillū mā ḥarramallāh(u), zuyyina lahum sū'u a‘mālihim, wallāhu lā yahdil-qaumal-kāfirīn(a).

אין פאַקט, אָפּלייגן (דעם חראַם חודש) פֿאַרגרעסערט נאָר אומגלויבן. די אומגלייביקע ווערן פֿאַרפֿירט דורך דעם (אָפּלייגן), זיי מאַכן עס לעגאַל אין איין יאָר און מאַכן עס אומלעגאַל אין אַן אַנדער יאָר, כּדי זיי זאָלן קענען זיך צופּאַסן צו דער צאָל זאַכן וואָס אַלאַה האָט פֿאַרבאָטן, און אין דער זעלבער צייט מאַכן זיי לעגאַל וואָס אַלאַה האָט פֿאַרבאָטן. (דער שטן האָט געמאַכט זייערע שלעכטע מעשים אויסזען שיין פֿאַר זיי. און אַלאַה פֿירט נישט די וואָס גלויבן נישט.

قُلْ اَرَءَيْتُمْ مَّآ اَنْزَلَ اللّٰهُ لَكُمْ مِّنْ رِّزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِّنْهُ حَرَامًا وَّحَلٰلًا ۗ قُلْ ءٰۤاللّٰهُ اَذِنَ لَكُمْ اَمْ عَلَى اللّٰهِ تَفْتَرُوْنَ

qul ara'aitum mā anzalallāhu lakum mir rizqin fa ja‘altum minhu ḥarāmaw wa ḥalālā(n), qul āllāhu ażina lakum am ‘alallāhi taftarūn(a).

זאָג (אָ מוכאַמאַד), "לאָז מיך וויסן וועגן דעם וואָס אַלאַה האָט אַראָפּגעשיקט צו דיר, און דו האָסט אַ טייל דערפון געמאַכט אומלעגאַל און אַ טייל דערפון לעגאַל." זאָג, "האָט אַלאַה דיר געגעבן דערלויבעניש (דערפֿאַר) אָדער דו דערפינסט זאַכן קעגן אַלאַה?"

وَقَالَ الَّذِيْنَ اَشْرَكُوْا لَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُوْنِهٖ مِنْ شَيْءٍ نَّحْنُ وَلَآ اٰبَاۤؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُوْنِهٖ مِنْ شَيْءٍ ۗ كَذٰلِكَ فَعَلَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ ۚفَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ اِلَّا الْبَلٰغُ الْمُبِيْنُ

wa qālal-lażīna asyrakū lau syā'allāhu mā ‘abadnā min dūnihī min syai'in naḥnu wa lā ābā'unā wa lā ḥarramnā min dūnihī min syai'(in), każālika fa‘alal-lażīna min qablihim, fahal ‘alar-rusuli illal-balāgul-mubīn(u).

און די פאליטעאיסטן האבן געזאגט, "אויב אללא וואלט געוואלט, וואלטן מיר נישט געדינט גארנישט אנדערש ווי אים, נישט מיר און נישט אונזערע אבות, און נישט (און נישט) וואלטן מיר גארנישט פארבאטן אן זיין (ערלויבעניש)." דאס איז וואס מענטשן פאר זיי האבן געטאן. איז עס נישט די פליכט פון די שליחים נאר צו איבערגעבן (גאט'ס בשורה) קלאר?

وَلَا تَقُوْلُوْا لِمَا تَصِفُ اَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هٰذَا حَلٰلٌ وَّهٰذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُوْا عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَۗ اِنَّ الَّذِيْنَ يَفْتَرُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُوْنَۗ

wa lā taqūlū limā taṣifu alsinatukumul-każiba hāżā ḥalāluw wa hāżā ḥarāmul litaftarū ‘alallāhil-każib(a), innal-lażīna yaftarūna ‘alallāhil-każiba lā yufliḥūn(a).

און זאָג נישט וועגן וואָס דיין צונג רופט פאַלש "דאָס איז חלאל און דאָס איז חראַם," צו דערפינדן ליגנס קעגן אַלאַה. טאַקע, מענטשן וואָס זאָגן ליגנס קעגן אַלאַה וועלן נישט זיין מצליח.

يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَآ اَحَلَّ اللّٰهُ لَكَۚ تَبْتَغِيْ مَرْضَاتَ اَزْوَاجِكَۗ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

yā ayyuhan-nabiyyu lima tuḥarrimu mā aḥallallāhu lak(a), tabtagī marḍāta azwājik(a), wallāhu gafūrur raḥīm(un).

אָ נביא! פאַרוואָס פֿאַרווערסטו וואָס אַלאַה האָט דיר ערלויבט? ווילסטו באַפרידיקן דיינע ווייבער? און אַלאַה איז מוחל, דערבאַרמענדיק.

مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ اَثِيْمٍۙ

mannā‘il lil-khairi mu‘tadin aṡīm(in).

וואָס שטערט אַלץ גוטס, וואָס גייט איבער די גרענעצן און איז פול מיט זינד,