اَلشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمٰتُ قِصَاصٌۗ فَمَنِ اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوْا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدٰى عَلَيْكُمْ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِيْنَ
asy-syahrul-ḥarāmu bisy-syahril-ḥarāmi wal-ḥurumātu qiṣāṣ(un), famani‘tadā ‘alaikum fa‘tadū ‘alaihi bimiṡli ma‘tadā ‘alaikum, wattaqullāha wa‘lamū annallāha ma‘al-muttaqīn(a).
Haram kalow ni haram kalow, ani (ka ɲɛsin) fɛɛn dɔ ma min be bonya la a kan (sariya) qisas. O ra, ni mɔgɔ o mɔgɔ bɛ ben aw kan, aw ye ben a kan ka kɛɲɛ n’a ye. Aw ye siran Ala ɲɛ, aw k’a lɔn ko Ala be ni Ala ɲɛsiranbagaw ye.
يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيْهِۗ قُلْ قِتَالٌ فِيْهِ كَبِيْرٌ ۗ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَكُفْرٌۢ بِهٖ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاِخْرَاجُ اَهْلِهٖ مِنْهُ اَكْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ ۚ وَالْفِتْنَةُ اَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ۗ وَلَا يَزَالُوْنَ يُقَاتِلُوْنَكُمْ حَتّٰى يَرُدُّوْكُمْ عَنْ دِيْنِكُمْ اِنِ اسْتَطَاعُوْا ۗ وَمَنْ يَّرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِيْنِهٖ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَاُولٰۤىِٕكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ ۚ وَاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ النَّارِۚ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ
yas'alūnaka ‘anisy-syahril-ḥarāmi qitālin fīh(i), qul qitālun fīhi kabīr(un), wa ṣaddun ‘an sabīlillāhi wa kufrum bihī wal-masjidil-ḥarām(i), wa ikhrāju ahlihī minhu akbaru ‘indallāh(i), wal-fitnatu akbaru minal-qatl(i), wa lā yazālūna yuqātilūnakum ḥattā yaruddūkum ‘an dīnikum inistaṭā‘ū, wa may yartadid minkum ‘an dīnihī fa yamut wa huwa kāfirun fa ulā'ika ḥabiṭat a‘māluhum fid-dun-yā wal-ākhirah(ti), wa ulā'ika aṣḥābun-nār(i), hum fīhā khālidūn(a).
U y’i ɲininga (Muhamadu) kɛlɛ koo la kalo haramunin kɔnɔ. A fɔ ko: "Ka kɛlɛ kɛ o kalo la, o ye (jurumuba) ye. Nka ka (mɔgɔw) bali ka bɔ Ala ka sira kan, ka ban a la, ka (mɔgɔw bali ka don) misiriba kɔnɔ, ani ka mɔgɔw gwɛn ka bɔ a lamini na, o ye (jurumu) ye Ala ɲɛɛ kɔrɔ. Hali ni tɔgɔjugu ka jugu ka tɛmɛ mɔgɔfaga kan. diinɛ, n'u be se. Ni mɔgɔ o mɔgɔ y'aw cɛma, n'a y'a yɛrɛ bila a ka diinan na, k'a sɔrɔ a ma la a la, o tuma na, u ka kɛwalew ye gwansan ye diɲɛ ni lahara, ani u ye jahanama sigibagaw ye, u bena to yen abada."
فِيْهِ اٰيٰتٌۢ بَيِّنٰتٌ مَّقَامُ اِبْرٰهِيْمَ ەۚ وَمَنْ دَخَلَهٗ كَانَ اٰمِنًا ۗ وَلِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ اِلَيْهِ سَبِيْلًا ۗ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰلَمِيْنَ
fīhi āyātum bayyinātum maqāmu ibrāhīm(a), wa man dakhalahū kāna āminā(n), wa lillāhi ‘alan-nāsi ḥijjul-baiti manistaṭā‘a ilaihi sabīlā(n), wa man kafara fa innallāha ganiyyun ‘anil-‘ālamīn(a).
Tagamasiɲɛ gwɛninw be yen, (o cɛma) Ibrayima lɔyɔrɔ. Mɔgɔ o mɔgɔ donna a kɔnɔ (Baitullah), o tigi bena lafiya sɔrɔ. Ani (adamadenw ka wajibiw cɛma) ka ɲɛsin Ala ma, o ye ka hiji kɛ Baitullah fɛ, o ye minw be se ka taga yen. Ni mɔgɔ o mɔgɔ banna hiji la, o tigi k’a lɔn ko Ala ye nafolotigiba ye (a mako tɛ foyi la) ka bɔ diɲɛ bɛɛ la.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اَوْفُوْا بِالْعُقُوْدِۗ اُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيْمَةُ الْاَنْعَامِ اِلَّا مَا يُتْلٰى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّى الصَّيْدِ وَاَنْتُمْ حُرُمٌۗ اِنَّ اللّٰهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيْدُ
yā ayyuhal-lażīna āmanū aufū bil-‘uqūd(i), uḥillat lakum bahīmatul-an‘āmi illā mā yutlā ‘alaikum gaira muḥilliṣ-ṣaidi wa antum ḥurum(un), innallāha yaḥkumu mā yurīd(u).
Aw larabagaw! Layidu minw ta, i k’u dafa. Baganw daganin lo i ye, fo n’a fɔra i ye, ani donsoya daganin tɛ n’i be ihram (hajj walima umrah) la. Tiɲɛ na, Ala be sariya dantigɛ ka kɛɲɛ n’a sago ye.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحِلُّوْا شَعَاۤىِٕرَ اللّٰهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَاۤىِٕدَ وَلَآ اٰۤمِّيْنَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُوْنَ فَضْلًا مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرِضْوَانًا ۗوَاِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوْا ۗوَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ اَنْ صَدُّوْكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اَنْ تَعْتَدُوْاۘ وَتَعَاوَنُوْا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۖ وَلَا تَعَاوَنُوْا عَلَى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥillū sya‘ā'irallāhi wa lasy-syahral-ḥarāma wa lal-hadya wa lal-qalā'ida wa lā āmmīnal-baital-ḥarāma yabtagūna faḍlam mir rabbihim wa riḍwānā(n), wa iżā ḥalaltum faṣṭādū, wa lā yajrimannakum syana'ānu qaumin an ṣaddūkum ‘anil- asjidil-ḥarāmi an ta‘tadū, wa ta‘āwanū ‘alal-birri wat-taqwā, wa lā ta‘āwanū ‘alal-iṡmi wal-‘udwān(i), wattaqullāh(a), innallāha syadīdul-‘iqāb(i).
Aw larabagaw! Aw kana Ala ka sariya senumanw tiɲɛ, ani aw kana (haram kalow ka bonya tiɲɛ), aw kana hadyu (saraka bɛgɛnw) ni qala’id (saraka bɛgɛnw minw be tagamasiɲɛw kɛ) (tiɲɛ), ani aw kana (fana) mɔgɔw tiɲɛ minw be taga bɔ Baitulharam la; o bɛ o Matigi ta nɛɛma ni a ta diyanya le ɲini. Nka n’i ye ihram dafa, o tuma na, i be se ka donsoya kɛ. Kana a to (i ka) kɔniya min be jama dɔ kan sabu u b’i bali ka bɔ misiriba la, k’i jija ka tɛmɛ i ka dan na (u fan fɛ). Ani k’aw dɛmɛ tilenninya ni Alaɲasiran (kɛli) la, ka aw dɛmɛ jurumunw ni juguya kɛli la. Aw ye siran Ala ɲa, tiɲɛ na, Ala ka ɲangili ka gwɛlɛ kosɛbɛ.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَاَنْتُمْ حُرُمٌ ۗوَمَنْ قَتَلَهٗ مِنْكُمْ مُّتَعَمِّدًا فَجَزَۤاءٌ مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهٖ ذَوَا عَدْلٍ مِّنْكُمْ هَدْيًاۢ بٰلِغَ الْكَعْبَةِ اَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسٰكِيْنَ اَوْ عَدْلُ ذٰلِكَ صِيَامًا لِّيَذُوْقَ وَبَالَ اَمْرِهٖ ۗعَفَا اللّٰهُ عَمَّا سَلَفَ ۗوَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللّٰهُ مِنْهُ ۗوَاللّٰهُ عَزِيْزٌ ذُو انْتِقَامٍ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā taqtuluṣ-ṣaida wa antum ḥurum(un), wa man qatalahū minkum muta‘ammidan fa jazā'um miṡlu mā qatala minan-na‘ami yaḥkumu bihī żawā ‘adlim minkum hadyam bāligal-ka‘bati au kaffāratun ṭa‘āmu masākīna au ‘adlu żālika ṣiyāmal liyażūqa wabāla amrih(ī), ‘afallāhu ‘ammā salaf(a), wa man ‘āda fa yantaqimullāhu minh(u), wallāhu ‘azīzun żuntiqām(in).
Aw larabagaw! Kana kongosogow faga k’i to Ihram (Hajji walima Umrah) la. Aw la mɔgɔ o mɔgɔ y’a faga ni ŋaniya ye, o tuma na, sara ye k’a nɔnabila ni bɛgɛnw ye minw be bɛn ni sogo min fagara, ka kɛɲɛ ni mɔgɔ tilennin fila ka latigɛli ye aw cɛma k’a kɛ hadyu ye ka taga n’a ye Kaaba la, walima kafarat (ka kunmabɔsara sara ni) fantanw baloli ye, walima ka sunɔgɔ, ka kɛɲɛ n’a ka dumuni kɔlɔlɔ jugu ye. Min kɛra ka tɛmɛ, Ala ye yafa o ma. Ni mɔgɔ o mɔgɔ segira ka taga o kɛli la, siga t’a la, Ala bena o tigi ɲangi. Ala, Sebagayabɛɛtigi, be ni tɔɔrɔ ye.
اُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهٗ مَتَاعًا لَّكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ ۚوَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا ۗوَاتَّقُوا اللّٰهَ الَّذِيْٓ اِلَيْهِ تُحْشَرُوْنَ
uḥilla lakum ṣaidul-baḥri wa ṭa‘āmuhū matā‘al lakum wa lis-sayyārah(ti), wa ḥurrima ‘alaikum ṣaidul-barri mā dumtum ḥurumā(n), wattaqullāhal-lażī ilaihi tuḥsyarūn(a).
A daganin lo aw ka baji kɔnɔfɛnw ni dumuni (minw bɔra) baji kɔnɔ k’u kɛ dumuni diiman ye aw fɛ, ani tagamakɛlaw fɛ; ani a haramunin lo aw ye (ka dugukolo kan bɛgɛnw minɛ), n’aw be ihram kɔnɔ. Aw ye siran Ala ɲa, aw bɛna lajɛn min fɛ.
فَاِذَا انْسَلَخَ الْاَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِيْنَ حَيْثُ وَجَدْتُّمُوْهُمْ وَخُذُوْهُمْ وَاحْصُرُوْهُمْ وَاقْعُدُوْا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍۚ فَاِنْ تَابُوْا وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتَوُا الزَّكٰوةَ فَخَلُّوْا سَبِيْلَهُمْۗ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ
fa iżansalakhal-asyhurul-ḥurumu faqtulul-musyrikīna ḥaiṡu wajattumūhum wa khużūhum waḥṣurūhum waq‘udū lahum kulla marṣad(in), fa in tābū wa aqāmuṣ-ṣalāta wa ātawuz-zakāta fa khallū sabīlahum, innallāha gafūrur raḥīm(un).
Ni haram kalow banna, o tuma na, aw ye musiriw kɛlɛ yɔrɔ o yɔrɔ, aw k’u minɛ k’u lamini, k’u kɔrɔsi kɔlɔsiliyɔrɔw la. N’u nimisara ka delili kɛ ka zaka sara, o tuma na, i ka hɔɔrɔnya di u ma. Tiɲɛ na, Ala ye yafalikɛla ye, hinɛbaga lo.