قَالُوْا سُبْحٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۗاِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ
qālū subḥānaka lā ‘ilma lanā illā mā ‘allamtanā, innaka antal-‘alīmul-ḥakīm(u).
Isaanis deebisaniif, "Ulfinni siif haa ta'u, nuti waan ati nu barsiifte malee homaa hin beeknu. Dhugumatti ati hundumaa kan beeku, ogeessa hundumaati" jedhanii deebisaniif.
۞ لَيْسَ الْبِرَّاَنْ تُوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالْكِتٰبِ وَالنَّبِيّٖنَ ۚ وَاٰتَى الْمَالَ عَلٰى حُبِّهٖ ذَوِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنَ وَابْنَ السَّبِيْلِۙ وَالسَّاۤىِٕلِيْنَ وَفىِ الرِّقَابِۚ وَاَقَامَ الصَّلٰوةَ وَاٰتَى الزَّكٰوةَ ۚ وَالْمُوْفُوْنَ بِعَهْدِهِمْ اِذَا عَاهَدُوْا ۚ وَالصّٰبِرِيْنَ فِى الْبَأْسَاۤءِ وَالضَّرَّاۤءِ وَحِيْنَ الْبَأْسِۗ اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ صَدَقُوْا ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ
laisal-birra an tuwallū wujūhakum qibalal-masyriqi wal-magribi wa lākinnal-birra man āmana billāhi wal-yaumil ākhiri wal-malā'ikati wal-kitābi wan-nabiyyīn(a), wa ātal-māla ‘alā ḥubbihī żawil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīna wabnas-sabīl(i), was-sā'ilīna wa fir-riqāb(i), wa aqāmaṣ-ṣalāta wa ātaz-zakāh(ta), wal mūfūna bi‘ahdihim iżā ‘āhadū, waṣ-ṣābirīna fil-ba'sā'i waḍ-ḍarrā'i wa ḥīnal-ba's(i), ulā'ikal-lażīna ṣadaqū, wa ulā'ika humul-muttaqūn(a).
Safuu jechuun fuula kee gara bahaa fi dhihaatti garagalchuu osoo hin taane, safuu jechuun (safuu) warra Rabbiin, Guyyaa Qiyaamaa, Malaaykota, Kitaaba, fi Nabiyyoota amanuun qabeenya jaallatan fira, yatiima, hiyyeeyyii, namoota imala irra jiraniif (musafir), kadhataaf, akkasumas gabroota isaanii bilisa baasuuf, kanneen salaata raawwatanii fi zakaa kaffalan, namoota yeroo waadaa isaanii eegan waadaa, akkasumas namoota hiyyummaa, gidiraa fi yeroo waraanaa obsan. Isaan namoota dhugaa dubbatu, warra Waaqayyoon sodaatanis.
وَاَنْفِقُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا تُلْقُوْا بِاَيْدِيْكُمْ اِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَاَحْسِنُوْا ۛ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ
wa anfiqū fī sabīlillāhi wa lā tulqū bi'aidīkum ilat-tahlukah(ti), wa aḥsinū, innallāha yuḥibbul-muḥsinīn(a).
Karaa Rabbii irrattis (qabeenya keessan) baasaa, harka keessaniin (of) badiisaatti hin gatin, waan gaarii hojjadhaa. Dhugumatti Rabbiin warra waan gaarii hojjatan ni jaalata.
اَلطَّلَاقُ مَرَّتٰنِ ۖ فَاِمْسَاكٌۢ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ تَسْرِيْحٌۢ بِاِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَأْخُذُوْا مِمَّآ اٰتَيْتُمُوْهُنَّ شَيْـًٔا اِلَّآ اَنْ يَّخَافَآ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۙ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيْمَا افْتَدَتْ بِهٖ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوْهَا ۚوَمَنْ يَّتَعَدَّ حُدُوْدَ اللّٰهِ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ
aṭ-ṭalāqu marratān(i), fa imsākum bima‘rūfin au tasrīḥum bi'iḥsān(in), wa lā yaḥillu lakum an ta'khużū mimmā ātaitumūhunna syai'an illā ay yakhāfā allā yuqīmā ḥudūdullāh(i), fa in khiftum allā yuqīmā ḥudūdullāh(i) falā junāḥa ‘alaihimā fīmaftadat bih(ī), tilka ḥudūdullāhi falā ta‘tadūhā, wa may yata‘adda ḥudūdullāhi fa'ulā'ika humuẓ-ẓālimūn(a).
Hiikuun (kan waamamuu danda’u) yeroo lama. (Sana booda abbaan manaa ni danda’a) gaarummaadhaan dhorkuu, ykn gaarummaadhaan gadhiisuu. Waan isaaniif kennite kamiyyuu deebifachuun siif halaala hin ta’u, yoo lamaan isaanii iyyuu (jaarsa fi haati manaa) daangaa Rabbii raawwachuu hin danda’an jedhanii sodaatan malee. Yoo isin (eegdonni) daangaa Rabbii raawwachuu hin danda’an jettanii sodaattan, gatii (kan haadha manaatiin) of furuuf kennamuuf (kan dirqama) isaan lamaan irratti dilii hin jiru. Isaan kun daangaa Rabbiiti, kanaaf isaan hin dabarsin. Namni daangaa Rabbii dabre, isaan jallitoota.
۞ وَاِنْ كُنْتُمْ عَلٰى سَفَرٍ وَّلَمْ تَجِدُوْا كَاتِبًا فَرِهٰنٌ مَّقْبُوْضَةٌ ۗفَاِنْ اَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِى اؤْتُمِنَ اَمَانَتَهٗ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَۗ وَمَنْ يَّكْتُمْهَا فَاِنَّهٗٓ اٰثِمٌ قَلْبُهٗ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ عَلِيْمٌ ࣖ
wa in kuntum ‘alā safariw wa lam tajidū kātiban fa riḥānum maqbūḍah(tun), fa'in amina ba‘ḍukum ba‘ḍan falyu'addil-lażi'tumina amānatahū walyattaqillāha rabbah(ū), wa lā taktumusy syahādah(ta), wa may yaktumhā fa'innahū āṡimun qalbuh(ū), wallāhu bimā ta‘malūna ‘alīm(un).
Imala kee irratti barreessaa yoo hin arganne immoo wabii qabaachuu qabda. Haa ta’u malee, gariin keessan nama kaan yoo amanattan, warri amanaman ajaja (liqaa) isaanii haa guutan, Rabbiin Gooftaa isaanii haa sodaatan. Dhugaa ba’umsa kees hin dhoksiin, namni dhokse dhugumatti qalbiin isaa xuraa’aa (cubbamaadha) waan ta’eef. Rabbiin waan isin hojjattan hunda Beeka.
۞ وَمِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ مَنْ اِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُّؤَدِّهٖٓ اِلَيْكَۚ وَمِنْهُمْ مَّنْ اِنْ تَأْمَنْهُ بِدِيْنَارٍ لَّا يُؤَدِّهٖٓ اِلَيْكَ اِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَاۤىِٕمًا ۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ قَالُوْا لَيْسَ عَلَيْنَا فِى الْاُمِّيّٖنَ سَبِيْلٌۚ وَيَقُوْلُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ
wa min ahlil-kitābi man in ta'manhu bi qinṭārin yu'addīhi ilaik(a), wa minhum man in ta'manhu bidīnāril lā yu'addīhi ilaika illā mā dumta ‘alaihi qā'imā(n), żālika bi'annahum qālū laisa ‘alainā fil-ummiyyīna sabīl(un), wa yaqūlūna ‘alallāhil-każiba wa hum ya‘lamūn(a).
Namoota Kitaaba keessaa immoo qabeenya hedduu yoo itti imaanaa kennite dhugumatti sitti deebisuutu jira. Garuu isaan keessaa (akkasumas) kan yoo diinaara itti imaanaa itti kennite, yeroo hunda yoo walitti qabdu malee, siif hin deebisne jiru. Kunis "namoota dubbisuu fi barreessuu hin dandeenye irratti cubbuu hin qabnu" waan jedhaniif. Osoo beekaniis Rabbiin irratti kijiba ni dubbatu.
الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ فِى السَّرَّۤاءِ وَالضَّرَّۤاءِ وَالْكٰظِمِيْنَ الْغَيْظَ وَالْعَافِيْنَ عَنِ النَّاسِۗ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَۚ
al-lażīna yunfiqūna fis-sarrā'i waḍ-ḍarrā'i wal-kāẓimīnal gaiẓa wal-‘āfīna ‘anin-nās(i), wallāhu yuḥibbul-muḥsinīn(a).
(Jechuun) warra sadaqaan, yeroo salphaa fi rakkinaatti, akkasumas warra dheekkamsa isaanii to’atanii fi namootaaf dhiifama godhan. Rabbiin immoo warra waan gaarii hojjatan ni jaallata, .
فَاٰتٰىهُمُ اللّٰهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْاٰخِرَةِ ۗ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ ࣖ
fa ātāhumullāhu ṡawābad-dun-yā wa ḥusna ṡawābil-ākhirah(ti), wallāhu yuḥibbul-muḥsinīn(a).
Kanaafu Rabbiin mindaa adunyaa keessatti, jireenya boodaatti mindaa gaarii isaaniif kenne. Rabbiin immoo warra waan gaarii hojjatan ni jaalata.
اَلَّذِيْنَ اسْتَجَابُوْا لِلّٰهِ وَالرَّسُوْلِ مِنْۢ بَعْدِ مَآ اَصَابَهُمُ الْقَرْحُ ۖ لِلَّذِيْنَ اَحْسَنُوْا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا اَجْرٌ عَظِيْمٌۚ
al-lażīnastajābū lillāhi war-rasūli mim ba‘di mā aṣābahumul-qarḥ(u), lil-lażīna aḥsanū minhum wattaqau ajrun ‘aẓīm(un).
(Jechuun) warra erga madaa’anii booda (lola Uhud keessatti) Rabbii fi Ergamaaf ajajaman. Isaan keessaa warri waan gaarii hojjetanii fi Waaqayyoon sodaatan mindaa guddaa ni argatu.
وَاٰتُوا الْيَتٰمٰىٓ اَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيْثَ بِالطَّيِّبِ ۖ وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَهُمْ اِلٰٓى اَمْوَالِكُمْ ۗ اِنَّهٗ كَانَ حُوْبًا كَبِيْرًا
wa ātul-yatāmā amwālahum wa lā tatabaddalul-khabīṡa biṭ-ṭayyib(i), wa lā ta'kulū amwālahum ilā amwālikum, innahū kāna ḥūban kabīrā(n).
Yatiimotaaf (kan ga’eessota ta’aniif) qabeenya isaanii kenniif, waan gaarii badaatti hin jijjiirinaa, qabeenya isaaniis kan keessan waliin hin nyaatinaa. Dhugumatti, (gocha wal jijjiiruu fi nyaachuu) cubbuu guddaadha.
۞ وَاعْبُدُوا اللّٰهَ وَلَا تُشْرِكُوْا بِهٖ شَيْـًٔا وَّبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا وَّبِذِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَالْجَارِ ذِى الْقُرْبٰى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْۢبِ وَابْنِ السَّبِيْلِۙ وَمَا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُوْرًاۙ
wa‘budullāha wa lā tusyrikū bihī syai'aw wa bil-wālidaini iḥsānaw wa biżil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīni wal-jāri żil-qurbā wal-jāril-junubi waṣ-ṣāḥibi bil-jambi wabnis-sabīl(i), wa mā malakat aimānukum, innallāha lā yuḥibbu man kāna mukhtālan fakhūrā(n).
Rabbiin gabbaraas homaa Isatti hin sharikaa. Akkasumas warra, fira dhiyoo, yatiima, hiyyeeyyii, ollaa dhiyoo fi fagoo, miiltoowwan hojii, Ibnu Sabil fi tajaajiltoota qabdan kamiifuu gara laafessa. Dhugumatti Rabbiin namoota of tuulanii fi of boonan hin jaalatu, .
۞ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُكُمْ اَنْ تُؤَدُّوا الْاَمٰنٰتِ اِلٰٓى اَهْلِهَاۙ وَاِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ اَنْ تَحْكُمُوْا بِالْعَدْلِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهٖ ۗ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ سَمِيْعًاۢ بَصِيْرًا
innallāha ya'murukum an tu'addul-amānāti ilā ahlihā, wa iżā ḥakamtum bainan-nāsi an taḥkumū bil-‘adl(i), innallāha ni‘immā ya‘iẓukum bih(ī), innallāha kāna samī‘am baṣīrā(n).
Dhugumatti, Rabbiin ergaa warra mirga argataniif akka dabarsitu si ajaja, yeroo namoota jidduutti seera diriirsite immoo haqaan diriirsuu qabda. Dhugumatti Rabbiin hunda caalu kan isin barsiisudha. Dhugumatti Rabbiin waan hunda dhaga’u, waan hunda arguudha.
وَمَنْ اَحْسَنُ دِيْنًا مِّمَّنْ اَسْلَمَ وَجْهَهٗ لِلّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَّاتَّبَعَ مِلَّةَ اِبْرٰهِيْمَ حَنِيْفًا ۗوَاتَّخَذَ اللّٰهُ اِبْرٰهِيْمَ خَلِيْلًا
wa man aḥsanu dīnam mimman aslama wajhahū lillāhi wa huwa muḥsinuw wattaba‘a millata ibrāhīma ḥanīfā(n), wattakhażallāhu ibrāhīma khalīlā(n).
Nama ikhlaasaan Rabbiif of gadi qabuu, osoo hojii gaarii hojjatuu, amantii qajeelaa Ibrahaam hordofu caalaa eenyutu amantii caaltuu qaba? Rabbiin immoo jaalatamtuu (Isaa) akka ta’uuf Ibrahaam filateera.
وَاِنِ امْرَاَةٌ خَافَتْ مِنْۢ بَعْلِهَا نُشُوْزًا اَوْ اِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ اَنْ يُّصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا ۗوَالصُّلْحُ خَيْرٌ ۗوَاُحْضِرَتِ الْاَنْفُسُ الشُّحَّۗ وَاِنْ تُحْسِنُوْا وَتَتَّقُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرًا
wa inimra'atun khāfat mim ba‘lihā nusyūzan au i‘rāḍan falā junāḥa ‘alaihimā ay yuṣliḥā bainahumā ṣulḥā(n), waṣ-ṣulḥu khair(un), wa uḥḍiratil-anfususy-syuḥḥ(a), wa in tuḥsinū wa tattaqū fa innallāha kāna bimā ta‘malūna khabīrā(n).
Akkasumas dubartiin tokko abbaan manaa ishee naasisaa ykn dhimma hin qabne ta’a jettee yoo yaaddofte, lamaan isaanii nagaa dhugaa fiduu danda’u, dhiirri sun uumamaan quuqama ta’us nageenyi sun (isaaniif) wayya. Yoo ati (hariiroo haadha manaa kee wajjin qabdu) fooyyessitee fi of eegde (nusyuz fi dhimma hin qabne irraa) yoo ta’e, dhugumatti Rabbiin waan ati hojjettu irratti of eeggata.
فَاَثَابَهُمُ اللّٰهُ بِمَا قَالُوْا جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَاۗ وَذٰلِكَ جَزَاۤءُ الْمُحْسِنِيْنَ
fa aṡābahumullāhu bimā qālū jannātin tajrī min taḥtihal-anhāru khālidīna fīhā, wa żālika jazā'ul-muḥsinīn(a).
Kanaafu Rabbiin jecha isaan dubbataniif mindaa isaaniif kenne, (jechuun) jannata lageen jala yaa’u, bara baraan keessa jiraatu. Sunis mindaan warra waan gaarii hojjetaniif (kan).
لَيْسَ عَلَى الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ جُنَاحٌ فِيْمَا طَعِمُوْٓا اِذَا مَا اتَّقَوْا وَّاٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَّاٰمَنُوْا ثُمَّ اتَّقَوْا وَّاَحْسَنُوْا ۗوَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ ࣖ
laisa ‘alal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti ṡummattaqau wa āmanū ṡummattaqau wa aḥsanū, wallāhu yuḥibbul-muḥsinīn(a).
Warra waan nyaatan (yeroo darbe) ilaalchisee amananii fi hojii gaarii hojjetaniif cubbuun hin jiru, yoo Rabbiin sodaatanii fi amanan, hojii gaarii hojjatan, sana booda Waaqayyoon sodaachuu fi amanuu isaanii itti fufan, sana booda (ammallee) taqwaa qabaatanii hojii gaarii hojjetan. Rabbiin immoo warra hojii gaarii hojjetan ni jaallata.
وَلَا تُفْسِدُوْا فِى الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلَاحِهَا وَادْعُوْهُ خَوْفًا وَّطَمَعًاۗ اِنَّ رَحْمَتَ اللّٰهِ قَرِيْبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِيْنَ
wa lā tufsidū fil-arḍi ba‘da iṣlāḥihā wad‘ūhu khaufaw wa ṭama‘ā(n), inna raḥmatallāhi qarībum minal-muḥsinīn(a).
Akkasumas dachii akka gaariitti (uumamtee) booda miidhaa hin geessinaa. Sodaa fi abdiin Isa kadhadhu. Dhugumatti rahmata Rabbii warra waan gaarii hojjatanitti baay’ee dhihoo dha.
وَلَمَّا جَاۤءَ مُوْسٰى لِمِيْقَاتِنَا وَكَلَّمَهٗ رَبُّهٗۙ قَالَ رَبِّ اَرِنِيْٓ اَنْظُرْ اِلَيْكَۗ قَالَ لَنْ تَرٰىنِيْ وَلٰكِنِ انْظُرْ اِلَى الْجَبَلِ فَاِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهٗ فَسَوْفَ تَرٰىنِيْۚ فَلَمَّا تَجَلّٰى رَبُّهٗ لِلْجَبَلِ جَعَلَهٗ دَكًّا وَّخَرَّ مُوْسٰى صَعِقًاۚ فَلَمَّآ اَفَاقَ قَالَ سُبْحٰنَكَ تُبْتُ اِلَيْكَ وَاَنَا۠ اَوَّلُ الْمُؤْمِنِيْنَ
wa lammā jā'a mūsā limīqātinā wa kallamahū rabbuh(ū), qāla rabbi arinī anẓur ilaik(a), qāla lan tarānī wa lākininẓur ilal-jabali fa inistaqarra makānahū fa saufa tarānī, falammā tajallā rabbuhū lil-jabali ja‘alahū dakkaw wa kharra mūsā ṣa‘iqā(n), falammā afāqa qāla subḥānaka tubtu ilaika wa ana awwalul-mu'minīn(a).
Yeroo Museen yeroo Nuti beellamne sanatti gara (munajat) dhufuu fi Waaqayyo (kallattiin) itti dubbate, (Museen) "Yaa Gooftaa koo, akkan Si arguuf (Ofii kee) natti mul'i" jedhe. (Rabbiin) akkana jedhe, "Isin (hin (hin) argitan, garuu gaara ilaalaa, yoo bakka isaa (akkuma barame) hafe dhugumatti na arguu dandeessu." Kanaaf Gooftaan isaa gaara irratti (ulfina Isaa) yommuu buuse gaarri sun diigamee Muusaan of wallaalee kufe. Museen erga of wallaalee booda "Ulfinni siif haa ta'u, ani siif tawbadheen jalqaba kan amanu ana" jedhe.
وَاِذْ قِيْلَ لَهُمُ اسْكُنُوْا هٰذِهِ الْقَرْيَةَ وَكُلُوْا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُوْلُوْا حِطَّةٌ وَّادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطِيْۤـٰٔتِكُمْۗ سَنَزِيْدُ الْمُحْسِنِيْنَ
wa iżā qīla lahumuskunū hāżihil-qaryata wa kulū minhā ḥaiṡu syi'tum wa qūlū ḥiṭṭatuw wadkhulul-bāba sujjadan nagfir lakum khaṭī'ātikum, sanazīdul-muḥsinīn(a).
Akkasumas (yaadadhaa), yeroo isaanitti (Ijoollee Israa’el) "Biyya kana (Baitulmaqdis) keessa jiraadhaa, bakka barbaaddanitti (oomisha ishee) irraa nyaadhaa" jedhamee yeroo dubbatame. Akkasumas "Cubbuu keenya irraa nu baasi osoo sagadee karra seena, dogoggora kee ni dhiifama" jedhi. Booda Warra waan gaarii hojjataniif (mindhaa) ni daballa.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَخُوْنُوا اللّٰهَ وَالرَّسُوْلَ وَتَخُوْنُوْٓا اَمٰنٰتِكُمْ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā takhūnullāha war-rasūla wa takhūnū amānātikum wa antum ta‘lamūn(a).
Yaa warra amantan! Rabbii fi Ergamaa hin gantuu (akkasumas) imaanaa sitti kenname hin dabarsin, osoo beektuu.
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاۤءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضٰى وَلَا عَلَى الَّذِيْنَ لَا يَجِدُوْنَ مَا يُنْفِقُوْنَ حَرَجٌ اِذَا نَصَحُوْا لِلّٰهِ وَرَسُوْلِهٖۗ مَا عَلَى الْمُحْسِنِيْنَ مِنْ سَبِيْلٍ ۗوَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌۙ
laisa ‘alaḍ-ḍu‘afā'i wa lā ‘alal-marḍā wa lā ‘alal-lażīna lā yajidūna mā yunfiqūna ḥarajun iżā naṣaḥū lillāhi wa rasūlih(ī), mā ‘alal-muḥsinīna min sabīl(in), wallāhu gafūrur raḥīm(un).
Warra dadhabaa, dhukkubsataa fi warra wanta baasan hin arganneef, yoo Rabbii fi Ergamaa Isaatiif ikhlaasa qabaatan dilii (waraana seenuu dhabuu) hin jiru. Namoota waan gaarii hojjetan komachuuf sababni tokkollee hin jiru. Rabbiin immoo Araarama, Rahmata, .
وَالسّٰبِقُوْنَ الْاَوَّلُوْنَ مِنَ الْمُهٰجِرِيْنَ وَالْاَنْصَارِ وَالَّذِيْنَ اتَّبَعُوْهُمْ بِاِحْسَانٍۙ رَّضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوْا عَنْهُ وَاَعَدَّ لَهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ تَحْتَهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَآ اَبَدًا ۗذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ
was-sābiqūnal-awwalūna minal-muhājirīna wal-anṣāri wal-lażīnattaba‘ūhum bi'iḥsān(in), raḍiyallāhu ‘anhum wa raḍū ‘anhu wa a‘adda lahum jannātin tajrī taḥtahal-anhāru khālidīna fīhā abadā(n), żālikal-fauzul-‘aẓīm(u).
Warri Muhaajirii fi Ansaar keessaa warra jalqaba (Islaamummaa) ta’anii fi warra akka gaariitti isaan hordofan Rabbiin isaan irraa gammade isaanis Rabbiin jaallatan. Rabbiin iddoowwan biqiltuu laggeen jala yaa’an isaaniif qopheessee jira. Bara baraan keessa ni jiraatu. Sun injifannoo guddaadha.
مَا كَانَ لِاَهْلِ الْمَدِيْنَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِّنَ الْاَعْرَابِ اَنْ يَّتَخَلَّفُوْا عَنْ رَّسُوْلِ اللّٰهِ وَلَا يَرْغَبُوْا بِاَنْفُسِهِمْ عَنْ نَّفْسِهٖۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ لَا يُصِيْبُهُمْ ظَمَاٌ وَّلَا نَصَبٌ وَّلَا مَخْمَصَةٌ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا يَطَـُٔوْنَ مَوْطِئًا يَّغِيْظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُوْنَ مِنْ عَدُوٍّ نَّيْلًا اِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهٖ عَمَلٌ صَالِحٌۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
mā kāna li'ahlil-madīnati wa man ḥaulahum minal-a‘rābi ay yatakhallafū ‘ar rasūlillāhi wa lā yargabū bi'anfusihim ‘an nafsih(ī), żālika bi'annahum lā yuṣībuhum ẓama'uw wa lā naṣabuw wa lā makhmaṣatun fī sabīlillāhi wa lā yaṭa'ūna mauṭi'ay yagīẓul-kuffāra wa lā yanālūna min ‘aduwwin nailan illā kutiba lahum bihī ‘amalun ṣāliḥ(un), innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
Ummanni Madiinaa fi Beduwoonni naannoo isaanii jiraatan Ergamaa Rabbii (dirree lolaa irratti) waliin deemuu dhiisuun isaaniif hin malu, Ergamaa Rabbii caalaas of jaallachuun isaaniif hin malu. Sababni isaas karaa Rabbii keessatti dheebuu, dadhabbiin, beelaan waan hin dhiphatneef, bakka kaafiroota dallansiisu waan hin tarkaanfanneef, diina irrattis miidhaa tokkollee hin geessisan, hojii gaarii ta’ee isaaniif galmaa’a jechuu malee. Dhugumatti Rabbiin mindaa warra waan gaarii hojjatan hin qisaasessu.
۞ لِلَّذِيْنَ اَحْسَنُوا الْحُسْنٰى وَزِيَادَةٌ ۗوَلَا يَرْهَقُ وُجُوْهَهُمْ قَتَرٌ وَّلَا ذِلَّةٌ ۗاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ
lil-lażīna aḥsanul-ḥusnā wa ziyādah(tun), wa lā yarhaqu wujūhahum qataruw wa lā żillah(tun), ulā'ika aṣḥābul-jannati hum fīhā khālidūn(a).
Namoota waan gaarii hojjetaniif mindaan (samiin) fi mindaa dabalataa (gammachuu Rabbiin arguu) ni jira. Fuulli isaaniis biyyee gurraachaan kan hin haguugamnee fi salphina keessa hin jiran (ykn) hin jiran. Isaan jiraattota samiiti, bara baraan achi keessa jiraatu.
وَنَادٰى نُوْحٌ رَّبَّهٗ فَقَالَ رَبِّ اِنَّ ابْنِيْ مِنْ اَهْلِيْۚ وَاِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَاَنْتَ اَحْكَمُ الْحٰكِمِيْنَ
wa nādā nūḥur rabbahū fa qāla rabbi innabnī min ahlī, wa inna wa‘dakal-ḥaqqu wa anta aḥkamul-ḥākimīn(a).
Nohi immoo "Yaa Gooftaa koo, dhuguma ilmi koo maatii koo keessaa tokko, abdiin kee dhugaadha. Ati abbaa murtii hunda caalaa qajeelaa dha" jedhee Gooftaa isaa kadhate.
قَالَ رَبِّ اِنِّيْٓ اَعُوْذُ بِكَ اَنْ اَسْـَٔلَكَ مَا لَيْسَ لِيْ بِهٖ عِلْمٌ ۗوَاِلَّا تَغْفِرْ لِيْ وَتَرْحَمْنِيْٓ اَكُنْ مِّنَ الْخٰسِرِيْنَ
qāla rabbi innī a‘ūżu bika an as'alaka mā laisa lī bihī ‘ilm(un), wa illā tagfir lī wa tarḥamnī akum minal-khāsirīn(a).
Innis (Nuh) akkana jedhe, "Yaa Gooftaa koo, dhugumatti waan ani hin beekne (hundee isaa) si kadhachuuf sitti maganfadha. Yoo ati naaf hin dhiisne, fi (hin) araaramiin, ani warra mo'aman keessaa tokko ta'uun koo hin oolu."
وَاصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
waṣbir fa innallāha lā yaḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
Obsi, dhugumatti Rabbiin mindaa warra waan gaarii hojjatan hin qisaasu.
وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًا ۗوَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
wa lammā balaga asyuddahū ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).
Gaafa umriin isaa gahu immoo humnaa fi beekumsa isaaf kennine. Akkasitti warra waan gaarii hojjetaniif mindaa kennina.
قَالُوْا يٰٓاَيُّهَا الْعَزِيْزُ اِنَّ لَهٗٓ اَبًا شَيْخًا كَبِيْرًا فَخُذْ اَحَدَنَا مَكَانَهٗ ۚاِنَّا نَرٰىكَ مِنَ الْمُحْسِنِيْنَ
qālū yā ayyuhal-‘azīzu inna lahū aban syaikhan kabīran fa khuż aḥadanā makānah(ū), innā narāka minal-muḥsinīn(a).
Isaanis "yaa Al-Aziiz! Abbaa maanguddoo qaba, kanaaf bakka nu keessaa tokko fudhadhu, dhugumatti ati warra waan gaarii hojjetan keessaa tokko ta'uu kee argina."
قَالُوْٓا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوْسُفُۗ قَالَ اَنَا۠ يُوْسُفُ وَهٰذَآ اَخِيْ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۗ اِنَّهٗ مَنْ يَّتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
qālū a'innaka la'anta yūsuf(u), qāla ana yūsufu wa hāżā akhī qad mannallāhu ‘alainā, innahū may yataqqi wa yaṣbir fa innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
Isaanis, "Ati dhuguma Yooseef?" Innis (Yusuf) akkana jedhee deebiseef, "Ani Yuusuf dha kun obboleessa kooti. Dhugumatti Rabbiin tola isaa nuuf kenneera. Dhugumatti namni of kenne fi obsa qabu, egaa dhugumatti Rabbiin mindaa warra waan gaarii hojjetaniif hin qisaasessu."
۞ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْاِحْسَانِ وَاِيْتَاۤئِ ذِى الْقُرْبٰى وَيَنْهٰى عَنِ الْفَحْشَاۤءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ
innallāha ya'muru bil-‘adli wal-iḥsāni wa ītā'i żil-qurbā wa yanhā ‘anil-faḥsyā'i wal-munkari wal-bagyi ya‘iẓukum la‘allakum tażakkarūn(a).
Dhugumatti, Rabbiin haqaan hojjachuu fi hojii gaggaarii akka hojjattan, firaaf gargaarsa akka gootan (isin) ajaja, hojii fokkisaa, badii fi diinummaa (hojjechuu) dhoowwa. Akka ati barattuuf si barsiisa.
اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِيْنَ اتَّقَوْا وَّالَّذِيْنَ هُمْ مُّحْسِنُوْنَ ࣖ ۔
innallāha ma‘al-lażīnattaqau wal-lażīna hum muḥsinūn(a).
Dhugumatti Rabbiin warra sodaachisaa fi warra gaarii hojjatan wajjiin jira.
اِنْ اَحْسَنْتُمْ اَحْسَنْتُمْ لِاَنْفُسِكُمْ ۗوَاِنْ اَسَأْتُمْ فَلَهَاۗ فَاِذَا جَاۤءَ وَعْدُ الْاٰخِرَةِ لِيَسٗۤـُٔوْا وُجُوْهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوْهُ اَوَّلَ مَرَّةٍ وَّلِيُتَبِّرُوْا مَا عَلَوْا تَتْبِيْرًا
in aḥsantum aḥsantum li'anfusikum, wa in asa'tum fa lahā, fa iżā jā'a wa‘dul-ākhirati liyasū'ū wujūhakum wa liyadkhulal-masjida kamā dakhalūhu awwala marratiw wa liyutabbirū mā ‘alau tatbīrā(n).
Yoo gaarii hojjettan ofii keessaniif waan gaarii hojjettan. Badii yoo hojjattan immoo ofii keessaniif. Yeroo adabbiin lammataa dhufu, (Diina keessan kaafna) fuula keessan salphisuuf, isaanis akkuma yeroo duraa masjiida (Masjiida Al-Aqsaa) seenan ni seenu, waan danda’anis ni balleessu.
اِلَّآ اَنْ يَّشَاۤءَ اللّٰهُ ۖوَاذْكُرْ رَّبَّكَ اِذَا نَسِيْتَ وَقُلْ عَسٰٓى اَنْ يَّهْدِيَنِ رَبِّيْ لِاَقْرَبَ مِنْ هٰذَا رَشَدًا
illā ay yasyā'allāh(u), ważkur rabbaka iżā nasīta wa qul ‘asā ay yahdiyani rabbī li'aqraba min hāżā rasyadā(n).
(yoo Waaqayyo fedhe" jechuu malee. Akkasumas yoo dagattee, "Abdii guddaan Gooftaan koo akkan kana caalaa (dhugaatti) dhihaadhutti na qajeelcha" jette Gooftaa kee yaadadhu.
اِنِّيْٓ اَنَا۠ رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَۚ اِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى ۗ
innī ana rabbuka fakhla‘ na‘laika innaka bil-wādil-muqaddasi ṭuwā(n).
Dhugumatti, ani Waaqa keeti, kanaaf abaarsa kee lamaan gadi dhiisi. Sababni isaas dhuguma gammoojjii qulqulluu keessa jirta, Tuwaa.
قَالَ هُمْ اُولَاۤءِ عَلٰٓى اَثَرِيْ وَعَجِلْتُ اِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضٰى
qāla hum ulā'i ‘alā aṡarī wa ‘ajiltu ilaika rabbi litarḍā.
Innis (Musee) "Isaan na duukaa bu'aa jiru, akka ati (anaatti) gammaddutti yaa Gooftaa koo gara keetti ariifadha" jedhe.
لَنْ يَّنَالَ اللّٰهَ لُحُوْمُهَا وَلَا دِمَاۤؤُهَا وَلٰكِنْ يَّنَالُهُ التَّقْوٰى مِنْكُمْۗ كَذٰلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰىكُمْ ۗ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِيْنَ
lay yanālallāha luḥūmuhā wa lā dimā'uhā wa lākiy yanāluhut-taqwā minkum, każālika sakhkharahā lakum litukabbirullāha ‘alā mā hadākum, wa basysyiril-muḥsinīn(a).
Foon (kan horii aarsaa) fi dhiigni isaa gonkumaa Rabbiin bira hin gahu, garuu wanti Isa bira gahu quuqama keeti. Akkasitti qajeelfama inni isiniif kenneef Rabbiin ulfina akka gootan isin jala galche. Warra waan gaarii hojjetaniif immoo oduu gammachiisaa dabarsuu.
وَالَّذِيْنَ هُمْ لِاَمٰنٰتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُوْنَ ۙ
wal-lażīna hum li'amānātihim wa ‘ahdihim rā‘ūn(a).
Akkasumas (dhuguma carraa kan qabu) nama aangoo fi waadaa isaa eegudha, .
اِنَّا نَطْمَعُ اَنْ يَّغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطٰيٰنَآ اَنْ كُنَّآ اَوَّلَ الْمُؤْمِنِيْنَ ۗ ࣖ
innā naṭma‘u ay yagfira lanā rabbunā khaṭāyānā an kunnā awwalal-mu'minīn(a).
Dhugumatti, dhugumaan Gooftaan keenya dogoggora keenya akka nuuf dhiisu barbaanna, sababni isaas nuti jalqaba amanne.”
فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِّنْ قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ اَوْزِعْنِيْٓ اَنْ اَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلٰى وَالِدَيَّ وَاَنْ اَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضٰىهُ وَاَدْخِلْنِيْ بِرَحْمَتِكَ فِيْ عِبَادِكَ الصّٰلِحِيْنَ
fatabassama ḍāḥikam min qaulihā wa qāla rabbi auzi‘nī an asykura ni‘matakal-latī an‘amta ‘alayya wa ‘alā wālidayya wa an a‘mala ṣāliḥan tarḍāhu wa adkhilnī biraḥmatika fī ‘ibādikaṣ-ṣāliḥīn(a).
Kanaaf inni (Suleeymaan) dubbii saree (dhageesse) jedhee kolfee kolfe. Akkasumas, "Yaa Gooftaa koo, eebba kee kan ati anaafi warra kootiif kenniteef galateeffadhee akkan turuu fi hojii gaarii ati tole jedhee akkan hojjedhu kaka'umsa naaf kenni; ayyaana keetiinis tarree gabroota kee warra sodaachisoo ta'anitti na galchi" jedhee kadhate.
وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗ وَاسْتَوٰىٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًاۗ وَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
wa lammā balaga asyuddahū wastawā ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).
Erga inni (Musee) bilchaatee sammuu isaa fiixaan baasee booda ogummaa (raajii) fi beekumsa isaaf kennine. Akkasitti immoo warra waan gaarii hojjetan mindaa kennina.
وَابْتَغِ فِيْمَآ اٰتٰىكَ اللّٰهُ الدَّارَ الْاٰخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيْبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَاَحْسِنْ كَمَآ اَحْسَنَ اللّٰهُ اِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِى الْاَرْضِ ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِيْنَ
wabtagi fīmā ātākallāhud-dāral-ākhirata wa lā tansa naṣībaka minad-dun-yā wa aḥsin kama aḥsanallāhu ilaika wa lā tabgil-fasāda fil-arḍ(i), innallāha lā yuḥibbul-mufsidīn(a).
Akkasumas waan Rabbiin siif kenneen lafa jireenya boodaa (mindaa) barbaadi, garuu qooda kee addunyaa irraa hin dagatin akkuma Rabbiin tola siif godhe waan gaarii (namoota biroof) hojjedhu, dachii irrattis miidhaa hin geessisin. Dhugumatti Rabbiin namoota miidhaa geessisan hin jaalatu.
وَالَّذِيْنَ جَاهَدُوْا فِيْنَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَاۗ وَاِنَّ اللّٰهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِيْنَ ࣖ
wal-lażīna jāhadū fīnā lanahdiyannahum subulanā, wa innallāha lama‘al-muḥsinīn(a).
Warra Nuuf (ramatamummaa barbaadan) carraaqan immoo, Karaa Keenya isaanitti agarsiifna. Dhugumatti Rabbiin warra waan gaarii hojjetan waliin jira.
هُدًى وَّرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِيْنَۙ
hudaw wa raḥmatal lil-muḥsinīn(a).
akka qajeelfamaa fi araara warra waan gaarii hojjetaniif, .
۞ وَمَنْ يُّسْلِمْ وَجْهَهٗٓ اِلَى اللّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰىۗ وَاِلَى اللّٰهِ عَاقِبَةُ الْاُمُوْرِ
wa may yuslim wajhahū ilallāhi wa huwa muḥsinun faqadistamsaka bil-‘urwatil-wuṡqā, wa ilallāhi ‘āqibatul-umūr(i).
Namni Rabbiif of gadi qabu, osoo inni nama waan gaarii hojjatu ta’ee, dhugumatti gussee (funyoo) jabaa qabatee jira. Dubbiin hundi xumura Rabbii qofaaf.
اِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
Dhugumatti, akkasitti warra waan gaarii hojjetaniif mindaa kennina.
قَدْ صَدَّقْتَ الرُّءْيَا ۚاِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
qad ṣaddaqtar-ru'yā, innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
dhuguma abjuu sana qajeelchiteetta.” Dhugumatti, akkasitti warra waan gaarii hojjetaniif mindaa kennina.
كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
każālika najzil-muḥsinīn(a).
Akkasitti warra waan gaarii hojjetaniif mindaa kennina.
اِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
Akkasitti warra waan gaarii hojjetaniif mindaa kennina.
اِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
Akkasitti warra waan gaarii hojjetaniif mindaa kennina.