۞ وَاِذِ ابْتَلٰٓى اِبْرٰهٖمَ رَبُّهٗ بِكَلِمٰتٍ فَاَتَمَّهُنَّ ۗ قَالَ اِنِّيْ جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ اِمَامًا ۗ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِيْ ۗ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى الظّٰلِمِيْنَ
wa iżibtalā ibrāhīma rabbuhū bikalimātin fa atammahunn(a), qāla innī jā‘iluka lin-nāsi imāmā(n), qāla wa min żurriyyatī, qāla lā yanālu ‘ahdiẓ-ẓālimīn(a).
و هنگامی که پروردگار ابراهیم او را با کلماتی آزمود و او آن‌ها را به کمال رساند، (خدا) فرمود: «من تو را برای مردم پیشوا قرار می‌دهم.» گفت: «و از فرزندانم؟» فرمود: «پیمان من به ظالمان نمی‌رسد.»
وَمَنْ يَّرْغَبُ عَنْ مِّلَّةِ اِبْرٰهٖمَ اِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهٗ ۗوَلَقَدِ اصْطَفَيْنٰهُ فِى الدُّنْيَا ۚوَاِنَّهٗ فِى الْاٰخِرَةِ لَمِنَ الصّٰلِحِيْنَ
wa may yargabu ‘an millati ibrāhīma illā man safiha nafsah(ū), wa laqad-iṣṭafaināhu fid-dun-yā, wa innahū fil-ākhirati laminaṣ-ṣāliḥīn(a).
و جز کسی که خود را نادان کند، چه کسی از آیین ابراهیم روی می‌گرداند؟ ما او را در دنیا برگزیدیم و در آخرت از صالحان است.
اِذْ قَالَ لَهٗ رَبُّهٗٓ اَسْلِمْۙ قَالَ اَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعٰلَمِيْنَ
iż qāla lahū rabbuhū aslim, qāla aslamtu lirabbil-‘ālamīn(a).
هنگامی که پروردگارش به او فرمود: «تسلیم شو»، گفت: «به پروردگار جهانیان تسلیم شدم.»
وَوَصّٰى بِهَآ اِبْرٰهٖمُ بَنِيْهِ وَيَعْقُوْبُۗ يٰبَنِيَّ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰى لَكُمُ الدِّيْنَ فَلَا تَمُوْتُنَّ اِلَّا وَاَنْتُمْ مُّسْلِمُوْنَ ۗ
wa waṣṣā bihā ibrāhīmu banīhi wa ya‘qūb(u), yā baniyya innallāhaṣṭafā lakumud-dīna falā tamūtunna illā wa antum muslimūn(a).
و ابراهیم آن را به فرزندانش وصیت کرد و همچنین یعقوب: «ای فرزندانم! خدا این دین را برایتان برگزید، پس جز در حال تسلیم (به خدا) نمیرید.»
۞ وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهِيْمُ لِاَبِيْهِ اٰزَرَ اَتَتَّخِذُ اَصْنَامًا اٰلِهَةً ۚاِنِّيْٓ اَرٰىكَ وَقَوْمَكَ فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ
wa iż qāla ibrāhīmu li'abīhi āzara atattakhiżu aṣnāman ālihah(tan), innī arāka wa qaumaka fī ḍalālim mubīn(in).
و (یاد کن) وقتی ابراهیم به پدرش آزر گفت: «آیا بت‌هایی را خدا می‌گیری؟ من تو و قومت را در گمراهی آشکار می‌بینم.»
۞ وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهِيْمُ لِاَبِيْهِ اٰزَرَ اَتَتَّخِذُ اَصْنَامًا اٰلِهَةً ۚاِنِّيْٓ اَرٰىكَ وَقَوْمَكَ فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ
wa iż qāla ibrāhīmu li'abīhi āzara atattakhiżu aṣnāman ālihah(tan), innī arāka wa qaumaka fī ḍalālim mubīn(in).
و (یاد کن) وقتی ابراهیم به پدرش آزر گفت: «آیا بت‌هایی را خدا می‌گیری؟ من تو و قومت را در گمراهی آشکار می‌بینم.»
وَكَذٰلِكَ نُرِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ مَلَكُوْتَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَلِيَكُوْنَ مِنَ الْمُوْقِنِيْنَ
wa każālika nurī ibrāhīma malakūtas-samāwāti wal-arḍi wa liyakūna minal-mūqinīn(a).
و این‌گونه به ابراهیم پادشاهی (قدرت ما) در آسمان‌ها و زمین را نشان دادیم تا از یقین‌کنندگان باشد.
وَكَذٰلِكَ نُرِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ مَلَكُوْتَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَلِيَكُوْنَ مِنَ الْمُوْقِنِيْنَ
wa każālika nurī ibrāhīma malakūtas-samāwāti wal-arḍi wa liyakūna minal-mūqinīn(a).
و این‌گونه به ابراهیم پادشاهی (قدرت ما) در آسمان‌ها و زمین را نشان دادیم تا از یقین‌کنندگان باشد.
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَاٰ كَوْكَبًا ۗقَالَ هٰذَا رَبِّيْۚ فَلَمَّآ اَفَلَ قَالَ لَآ اُحِبُّ الْاٰفِلِيْنَ
falammā janna ‘alaihil-lailu ra'ā kaukabā(n), qāla hāżā rabbī, falammā afala qāla lā uḥibbul-āfilīn(a).
وقتی شب تاریک شد، ستاره‌ای دید و گفت: «این پروردگار من است.» اما وقتی غروب کرد، گفت: «من غروب‌کنندگان را دوست ندارم.»
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَاٰ كَوْكَبًا ۗقَالَ هٰذَا رَبِّيْۚ فَلَمَّآ اَفَلَ قَالَ لَآ اُحِبُّ الْاٰفِلِيْنَ
falammā janna ‘alaihil-lailu ra'ā kaukabā(n), qāla hāżā rabbī, falammā afala qāla lā uḥibbul-āfilīn(a).
وقتی شب تاریک شد، ستاره‌ای دید و گفت: «این پروردگار من است.» اما وقتی غروب کرد، گفت: «من غروب‌کنندگان را دوست ندارم.»
فَلَمَّا رَاَ الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هٰذَا رَبِّيْ ۚفَلَمَّآ اَفَلَ قَالَ لَىِٕنْ لَّمْ يَهْدِنِيْ رَبِّيْ لَاَكُوْنَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّاۤلِّيْنَ
falammā ra'al-qamara bāzigan qāla hāżā rabbī, falammā afala qāla la'illam yahdinī rabbī la'akūnanna minal-qaumiḍ-ḍāllīn(a).
و وقتی ماه را درخشان دید، گفت: «این پروردگار من است.» اما وقتی غروب کرد، گفت: «اگر پروردگارم مرا هدایت نکند، از گمراهان خواهم بود.»
فَلَمَّا رَاَ الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هٰذَا رَبِّيْ هٰذَآ اَكْبَرُۚ فَلَمَّآ اَفَلَتْ قَالَ يٰقَوْمِ اِنِّيْ بَرِيْۤءٌ مِّمَّا تُشْرِكُوْنَ
falammā ra'asy-syamsa bāzigatan qāla hāżā rabbī hāżā akbar(u), falammā afalat qāla yā qaumi innī barī'um mimmā tusyrikūn(a).
و وقتی خورشید را درخشان دید، گفت: «این پروردگار من است، این بزرگ‌تر است.» اما وقتی غروب کرد، گفت: «ای قوم من! من از آنچه شریک (خداوند) می‌کنید بیزارم.»
فَلَمَّا رَاَ الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هٰذَا رَبِّيْ هٰذَآ اَكْبَرُۚ فَلَمَّآ اَفَلَتْ قَالَ يٰقَوْمِ اِنِّيْ بَرِيْۤءٌ مِّمَّا تُشْرِكُوْنَ
falammā ra'asy-syamsa bāzigatan qāla hāżā rabbī hāżā akbar(u), falammā afalat qāla yā qaumi innī barī'um mimmā tusyrikūn(a).
و وقتی خورشید را درخشان دید، گفت: «این پروردگار من است، این بزرگ‌تر است.» اما وقتی غروب کرد، گفت: «ای قوم من! من از آنچه شریک (خداوند) می‌کنید بیزارم.»
اِنِّيْ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِيْ فَطَرَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ حَنِيْفًا وَّمَآ اَنَا۠ مِنَ الْمُشْرِكِيْنَۚ
innī wajjahtu wajhiya lil-lażī faṭaras-samāwāti wal-arḍa ḥanīfaw wa mā ana minal-musyrikīn(a).
من روی خود را به سوی آنکه آسمان‌ها و زمین را آفرید، با اخلاص و بر دین راستین نهاده‌ام و از مشرکان نیستم.
اِنِّيْ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِيْ فَطَرَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ حَنِيْفًا وَّمَآ اَنَا۠ مِنَ الْمُشْرِكِيْنَۚ
innī wajjahtu wajhiya lil-lażī faṭaras-samāwāti wal-arḍa ḥanīfaw wa mā ana minal-musyrikīn(a).
من روی خود را به سوی آنکه آسمان‌ها و زمین را آفرید، با اخلاص و بر دین راستین نهاده‌ام و از مشرکان نیستم.
۞ وَلَقَدْ اٰتَيْنَآ اِبْرٰهِيْمَ رُشْدَهٗ مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا بِهٖ عٰلِمِيْنَ
wa laqad ātainā ibrāhīma rusydahū min qablu wa kunnā bihī ‘ālimīn(a).
و پیش‌تر به ابراهیم رشد (هدایت) او را دادیم و ما به او دانا بودیم.
اِذْ قَالَ لِاَبِيْهِ وَقَوْمِهٖ مَا هٰذِهِ التَّمَاثِيْلُ الَّتِيْٓ اَنْتُمْ لَهَا عٰكِفُوْنَ
iż qāla li'abīhi wa qaumihī mā hāżihit-tamāṡīlul-latī antum lahā ‘ākifūn(a).
هنگامی که به پدرش و قومش گفت: «این تندیس‌هایی که شما به آن‌ها پایبندید چیست؟»
قَالُوْا وَجَدْنَآ اٰبَاۤءَنَا لَهَا عٰبِدِيْنَ
qālū wajadnā ābā'anā lahā ‘ābidīn(a).
گفتند: «ما پدرانمان را دیدیم که آن‌ها را می‌پرستیدند.»
قَالَ لَقَدْ كُنْتُمْ اَنْتُمْ وَاٰبَاۤؤُكُمْ فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ
qāla laqad kuntum antum wa ābā'ukum fī ḍalālim mubīn(in).
گفت: «به‌راستی شما و پدرانتان در گمراهی آشکاری بوده‌اید.»
قَالُوْٓا اَجِئْتَنَا بِالْحَقِّ اَمْ اَنْتَ مِنَ اللّٰعِبِيْنَ
qālū aji'tanā bil-ḥaqqi am anta minal-lā‘ibīn(a).
گفتند: «آیا حقیقت را برای ما آورده‌ای یا بازی می‌کنی؟»
قَالَ بَلْ رَّبُّكُمْ رَبُّ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ الَّذِيْ فَطَرَهُنَّۖ وَاَنَا۠ عَلٰى ذٰلِكُمْ مِّنَ الشّٰهِدِيْنَ
qāla bar rabbukum rabbus-samāwāti wal-arḍil-lażī faṭarahunn(a), wa ana ‘alā żālikum minasy-syāhidīn(a).
گفت: «بلکه پروردگارتان، پروردگار آسمان‌ها و زمین است که آن‌ها را آفریده، و من از گواهان این (حقیقت) هستم.»
وَتَاللّٰهِ لَاَكِيْدَنَّ اَصْنَامَكُمْ بَعْدَ اَنْ تُوَلُّوْا مُدْبِرِيْنَ
wa tallāhi la'akīdanna aṣnāmakum ba‘da an tuwallū mudbirīn(a).
«و به خدا سوگند، پس از آنکه پشت کردید، برای بت‌هایتان نقشه‌ای می‌کشم.»
فَجَعَلَهُمْ جُذٰذًا اِلَّا كَبِيْرًا لَّهُمْ لَعَلَّهُمْ اِلَيْهِ يَرْجِعُوْنَ
fa ja‘alahum jużāżan illā kabīral lahum la‘allahum ilaihi yarji‘ūn(a).
پس آن‌ها (بت‌ها) را جز بزرگ‌ترینشان تکه‌تکه کرد، تا شاید به سوی آن بازگردند.
قَالُوْا مَنْ فَعَلَ هٰذَا بِاٰلِهَتِنَآ اِنَّهٗ لَمِنَ الظّٰلِمِيْنَ
qālū man fa‘ala hāżā bi'ālihatinā innahū laminaẓ-ẓālimīn(a).
گفتند: «چه کسی این کار را با خدایان ما کرده است؟ به‌راستی او از ستمگران است.»
قَالُوْا سَمِعْنَا فَتًى يَّذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهٗٓ اِبْرٰهِيْمُ ۗ
qālū sami‘nā fatay yażkuruhum yuqālu lahū ibrāhīm(u).
گفتند: «شنیدیم جوانی به نام ابراهیم آن‌ها را (نقد) می‌کند.»
قَالُوْا فَأْتُوْا بِهٖ عَلٰٓى اَعْيُنِ النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَشْهَدُوْنَ
qālū fa'tū bihī ‘alā a‘yunin-nāsi la‘allahum yasyhadūn(a).
گفتند: «پس او را در برابر دیدگان مردم بیاورید تا شاهد باشند.»
قَالُوْٓا ءَاَنْتَ فَعَلْتَ هٰذَا بِاٰلِهَتِنَا يٰٓاِبْرٰهِيْمُ ۗ
qālū a'anta fa‘alta hāżā bi'ālihatinā yā ibrāhīm(u).
گفتند: «آیا تو این کار را با خدایان ما کرده‌ای، ای ابراهیم؟»
قَالَ بَلْ فَعَلَهٗ كَبِيْرُهُمْ هٰذَا فَسْـَٔلُوْهُمْ اِنْ كَانُوْا يَنْطِقُوْنَ
qāla bal fa‘alahū kabīruhum hāżā fas'alūhum in kānū yanṭiqūn(a).
گفت: «بلکه این بزرگ‌ترینشان آن را کرده است! از آن‌ها بپرسید، اگر سخن می‌گویند.»
فَرَجَعُوْٓا اِلٰٓى اَنْفُسِهِمْ فَقَالُوْٓا اِنَّكُمْ اَنْتُمُ الظّٰلِمُوْنَ ۙ
fa raja‘ū ilā anfusihim fa qālū innakum antumuẓ-ẓālimūn(a).
پس به خود بازگشتند و گفتند: «به‌راستی شما خود ستمگرید.»
ثُمَّ نُكِسُوْا عَلٰى رُءُوْسِهِمْۚ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هٰٓؤُلَاۤءِ يَنْطِقُوْنَ
Ṡumma nukisū ‘alā ru'ūsihim, laqad ‘alimta mā hā'ulā'i yanṭiqūn(a).
سپس (از شرم) سرهایشان را پایین انداختند (و گفتند): «تو (ابراهیم) می‌دانی که این‌ها سخن نمی‌گویند.»
قَالَ اَفَتَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ مَا لَا يَنْفَعُكُمْ شَيْـًٔا وَّلَا يَضُرُّكُمْ ۗ
qāla afata‘budūna min dūnillāhi mā lā yanfa‘ukum syai'aw wa lā yaḍurrukum.
گفت: «آیا جز الله چیزی را می‌پرستید که نه سودی به شما می‌رساند و نه زیانی؟»
اُفٍّ لَّكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ ۗاَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
uffil lakum wa limā ta‘budūna min dūnillāh(i), afalā ta‘qilūn(a).
«وای بر شما و آنچه جز الله می‌پرستید! آیا عقل ندارید؟»
قَالُوْا حَرِّقُوْهُ وَانْصُرُوْٓا اٰلِهَتَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ فٰعِلِيْنَ
qālū ḥarriqūhu wanṣurū ālihatakum in kuntum fā‘ilīn(a).
گفتند: «او را بسوزانید و خدایانتان را یاری کنید، اگر می‌خواهید کاری کنید.»
قُلْنَا يٰنَارُ كُوْنِيْ بَرْدًا وَّسَلٰمًا عَلٰٓى اِبْرٰهِيْمَ ۙ
qulnā yā nāru kūnī bardaw wa salāman ‘alā ibrāhīm(a).
ما (الله) گفتیم: «ای آتش! سرد و ایمن برای ابراهیم باش!»
وَاَرَادُوْا بِهٖ كَيْدًا فَجَعَلْنٰهُمُ الْاَخْسَرِيْنَ ۚ
wa arādū bihī kaidan fa ja‘alnāhumul-akhsarīn(a).
و آن‌ها خواستند علیه ابراهیم نیرنگی کنند، اما ما آن‌ها را زیان‌کارترین‌ها کردیم.
رَبِّ هَبْ لِيْ مِنَ الصّٰلِحِيْنَ
rabbi hab lī minaṣ-ṣāliḥīn(a).
پروردگارا! به من فرزندی از صالحان عطا کن.»
فَبَشَّرْنٰهُ بِغُلٰمٍ حَلِيْمٍ
fa basysyarnāhu bigulāmin ḥalīm(in).
پس به او مژده فرزندی بسیار صبور (اسماعیل) دادیم.
فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يٰبُنَيَّ اِنِّيْٓ اَرٰى فِى الْمَنَامِ اَنِّيْٓ اَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرٰىۗ قَالَ يٰٓاَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُۖ سَتَجِدُنِيْٓ اِنْ شَاۤءَ اللّٰهُ مِنَ الصّٰبِرِيْنَ
falammā balaga ma‘ahus-sa‘ya qāla yā bunayya innī arā fil-manāmi annī ażbaḥuka fanẓur māżā tarā, qāla yā abatif‘al mā tu'mar(u), satajidunī in syā'allāhu minaṣ-ṣābirīn(a).
وقتی او (فرزندش) به سنی رسید که با او تلاش کند، (ابراهیم) گفت: «ای پسرم! من در خواب دیدم که تو را ذبح می‌کنم. نظرت چیست؟» او پاسخ داد: «ای پدرم! آنچه به تو فرمان داده شده انجام بده؛ به خواست خدا مرا از صابران خواهی یافت.»
فَلَمَّآ اَسْلَمَا وَتَلَّهٗ لِلْجَبِيْنِۚ
falammā aslamā wa tallahū lil-jabīn(i).
وقتی هر دو تسلیم (فرمان خدا) شدند و او (ابراهیم) فرزندش را بر پیشانی (به زمین) خواباند،
وَنَادَيْنٰهُ اَنْ يّٰٓاِبْرٰهِيْمُ ۙ
wa nādaināhu ay yā ibrāhīm(u).
ما او را ندا دادیم: «ای ابراهیم!
قَدْ صَدَّقْتَ الرُّءْيَا ۚاِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
qad ṣaddaqtar-ru'yā, innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
تو خواب (فرمان) را تصدیق کردی.» ما این‌گونه به نیکوکاران پاداش می‌دهیم.
اِنَّ هٰذَا لَهُوَ الْبَلٰۤؤُا الْمُبِيْنُ
inna hāżā lahuwal-balā'ul-mubīn(u).
به‌راستی این آزمونی آشکار بود.
وَفَدَيْنٰهُ بِذِبْحٍ عَظِيْمٍ
wa fadaināhu biżibḥin ‘aẓīm(in).
و ما آن (فرزند) را با قربانی بزرگی بازخرید کردیم.
وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِى الْاٰخِرِيْنَ ۖ
wa taraknā ‘alaihi fil-ākhirīn(a).
و برای ابراهیم در میان آیندگان (نام نیک) به جا گذاشتیم،
كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
każālika najzil-muḥsinīn(a).
ما این‌گونه به نیکوکاران پاداش می‌دهیم.
اِنَّهٗ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِيْنَ
innahū min ‘ibādinal-mu'minīn(a).
به‌راستی او از بندگان مؤمن ما بود.
قَدْ كَانَتْ لَكُمْ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ وَالَّذِيْنَ مَعَهٗۚ اِذْ قَالُوْا لِقَوْمِهِمْ اِنَّا بُرَءٰۤؤُا مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ ۖ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاۤءُ اَبَدًا حَتّٰى تُؤْمِنُوْا بِاللّٰهِ وَحْدَهٗٓ اِلَّا قَوْلَ اِبْرٰهِيْمَ لِاَبِيْهِ لَاَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَآ اَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۗ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَاِلَيْكَ اَنَبْنَا وَاِلَيْكَ الْمَصِيْرُ
qad kānat lakum uswatun ḥasanatun fī ibrāhīma wal-lażīna ma‘ah(ū), iż qālū liqaumihim innā bura'ā'u minkum wa mimmā ta‘budūna min dūnillāh(i), kafarnā bikum wa badā bainanā wa bainakumul-‘adāwatu wal-bagḍā'u abadan ḥattā tu'minū billāhi waḥdahū illā qaula ibrāhīma li'abīhi la'astagfiranna laka wa mā amliku laka minallāhi min syai'(in), rabbanā ‘alaika tawakkalnā wa ilaika anabnā wa ilaikal-maṣīr(u).
برای شما در ابراهیم و همراهانش الگویی نیکو است، هنگامی که به قومشان گفتند: «ما از شما و آنچه غیر از خدا می‌پرستید بیزاریم، شما را انکار می‌کنیم و بین ما و شما دشمنی و کینه‌ای همیشگی پدید آمده تا زمانی که به خدای یگانه ایمان بیاورید»، جز سخن ابراهیم به پدرش که گفت: «برای تو آمرزش می‌طلبم، اما نمی‌توانم چیزی از (عذاب) خدا برایت دفع کنم.» (ابراهیم گفت): «پروردگارا، تنها بر تو توکل می‌کنیم و تنها به سوی تو توبه می‌کنیم و بازگشت به سوی توست.