۞ سَيَقُوْلُ السُّفَهَاۤءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلّٰىهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِيْ كَانُوْا عَلَيْهَا ۗ قُلْ لِّلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُۗ يَهْدِيْ مَنْ يَّشَاۤءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ
sayāqūlus-sufahā'u minan-nāsi mā wallāhum ‘an qiblatihimul-latī kānū ‘alaihā, qul lillāhil-masyriqu wal-magrib(u), yahdī may yasyā'u ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).
Bantu yina ke konda mayele na kati ya bantu ta tuba nde: « Inki me katula bo (Bamizilma) na qibla yina bo vandaka (kuditudila) ntete ? Tuba (Muhammad) nde: "Esti ti westi kele ya Allah, yandi ke twadisaka muntu ya yandi me zola na nzila ya kusungama."
وَدَّتْ طَّاۤىِٕفَةٌ مِّنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ لَوْ يُضِلُّوْنَكُمْۗ وَمَا يُضِلُّوْنَ اِلَّآ اَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُوْنَ
waddaṭ-ṭā'ifatum min ahlil-kitābi lau yuḍillūnakum, wa mā yuḍillūna illā anfusahum wa mā yasy‘urūn(a).
Kimvuka mosi ya Bantu ya Mukanda ke zola kukusa nge. Na kutuba ya mbote (na kutuba ya mbote), bo ke kusa ve kansi bo mosi, kansi bo ke zaba ve.
وَقَالَتْ طَّاۤىِٕفَةٌ مِّنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ اٰمِنُوْا بِالَّذِيْٓ اُنْزِلَ عَلَى الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوْٓا اٰخِرَهٗ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَۚ
wa qālaṭ-ṭā'ifatum min ahlil-kitābi āminū bil-lażī unzila ‘alal-lażīna āmanū wajhan-nahāri wakfurū ākhirahū la‘allahum yarji‘ūn(a).
Mpi kimvuka mosi ya Bantu ya Mukanda tubaka (na kati na bo) nde: “Beno kwikila mambu yina bo songaka bantu ya lukwikilu na luyantiku ya kilumbu mpi beno buya yo na nsuka, na mpila nde bo vutuka (na kukonda kundima).
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِنْ تُطِيْعُوْا فَرِيْقًا مِّنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ يَرُدُّوْكُمْ بَعْدَ اِيْمَانِكُمْ كٰفِرِيْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū in tuṭī‘ū farīqam minal-lażīna ūtul-kitāba yaruddūkum ba‘da īmānikum kāfirīn(a).
O beno bantu ya ke kwikilaka! Kana beno lemfuka na kimvuka mosi ya bantu yina bo pesaka Mukanda, bo ta vutula beno bantu ya ke kwikilaka ve na nima ya kukwikila.
لَنْ يَّضُرُّوْكُمْ اِلَّآ اَذًىۗ وَاِنْ يُّقَاتِلُوْكُمْ يُوَلُّوْكُمُ الْاَدْبَارَۗ ثُمَّ لَا يُنْصَرُوْنَ
lay yaḍurrūkum illā ażā(n), wa iy yuqātilūkum yuwallūkumul-adbār(a), ṡumma lā yunṣarūn(a).
Bo ta sala nge mbi ve, katula kaka sambu na mambu ya fioti-fioti yina ke yangisa nge, mpi kana bo nwana ti nge, bo ta vutuka kibeni na nima (kuvidisa). Diaka, bo bakaka ve lusadisu.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوْا بِطَانَةً مِّنْ دُوْنِكُمْ لَا يَأْلُوْنَكُمْ خَبَالًاۗ وَدُّوْا مَا عَنِتُّمْۚ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاۤءُ مِنْ اَفْوَاهِهِمْۖ وَمَا تُخْفِيْ صُدُوْرُهُمْ اَكْبَرُ ۗ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْاٰيٰتِ اِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُوْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tattakhiżū biṭānatam min dūnikum lā ya'lūnakum khabālā(n), waddū mā ‘anittum, qad badatil-bagḍā'u min afwāhihim, wa mā tukhfī ṣudūruhum akbar(u), qad bayyannā lakumul-āyāti in kuntum ta‘qilūn(a).
O beno bantu ya ke kwikilaka! Kusala ve banduku yina kele na nganda ya kimvuka na nge (ya dibundu mosi) bonso banduku ya nge ke tudilaka ntima, (sambu) bo ta yambula ve kupesa nge mpasi ata fioti. Bo ke tula kivuvu nde nge ta fwa. Ya kieleka, kimbeni ke monana na munoko na bo, mpi mambu yina me bumbana na ntima na bo kele mbi kuluta. Ya kieleka, Beto me tendudila nge (Na Beto) baverse, kana nge me bakisa.
۞ لَتُبْلَوُنَّ فِيْٓ اَمْوَالِكُمْ وَاَنْفُسِكُمْۗ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِيْنَ اَشْرَكُوْٓا اَذًى كَثِيْرًا ۗ وَاِنْ تَصْبِرُوْا وَتَتَّقُوْا فَاِنَّ ذٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْاُمُوْرِ
latublawunna fī amwālikum wa anfusikum, wa latasma‘unna minal-lażīna ūtul-kitāba min qablikum wa minal-lażīna asyrakū ażan kaṡīrā(n), wa in taṣbirū wa tattaqū fa inna żālika min ‘azmil-umūr(i).
Nge ta mekama kibeni na kimvwama na nge mpi na nge mosi. Mpi kieleka beno ta wa mambu mingi ya ke lwadisa kibeni na bantu yina bo pesaka Mukanda na ntwala na beno mpi na bantu yina ke kwikilaka na banzambi mingi. Kana nge kele ntima-nda mpi muntu ya lusambu, pana kibeni mambu yina kele mambu yina (fwete) vanda na kisika ya ntete.
اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ اُوْتُوْا نَصِيْبًا مِّنَ الْكِتٰبِ يَشْتَرُوْنَ الضَّلٰلَةَ وَيُرِيْدُوْنَ اَنْ تَضِلُّوا السَّبِيْلَۗ
alam tara ilal-lażīna ūtū naṣībam minal-kitābi yasytarūnaḍ-ḍalālata wa yurīdūna an taḍillus-sabīl(a).
Keti beno ke tulaka ve dikebi na bantu yina bo me pesa kitini ya Mukanda (Torah)? Bo sumbaka kifu mpi bo ke zola nde nge vila (kukatuka) na nzila (ya mbote).
مِنَ الَّذِيْنَ هَادُوْا يُحَرِّفُوْنَ الْكَلِمَ عَنْ مَّوَاضِعِهٖ وَيَقُوْلُوْنَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَّرَاعِنَا لَيًّاۢ بِاَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِى الدِّيْنِۗ وَلَوْ اَنَّهُمْ قَالُوْا سَمِعْنَا وَاَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَاَقْوَمَۙ وَلٰكِنْ لَّعَنَهُمُ اللّٰهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوْنَ اِلَّا قَلِيْلًا
minal-lażīna hādū yuḥarrifūnal-kalima ‘am mawāḍi‘ihī wa yaqūlūna sami‘nā wa ‘aṣainā wasma‘ gaira musmi‘iw wa rā‘inā layyam bi'alsinatihim wa ṭa‘nan fid-dīn(i), wa lau annahum qālū sami‘nā wa aṭa‘nā wasma‘ wanẓurnā lakāna khairal lahum wa aqwam(a), wa lākil la‘anahumullāhu bikufrihim falā yu'minūna illā qalīlā(n).
(Disongidila) na kati ya Bayuda, yina ke sobaka bangogo katuka na kisika na yo. Ebuna bo tubaka nde: “Beto me wa, kansi beto ke lemfuka ve.” Na (bo tubaka mpi nde), “Wila,” na ntangu (nge Muhammad kibeni) kuwaka kima ve. Mpi (bo ke tuba nde), “Raa’ina” ke balula ludimi na yandi mpi ke tonga dibundu. Kana bo tubaka nde: “Beto ke wa mpi ke lemfuka, mpi ke widikila, mpi ke tula dikebi na beto,” yo zolaka kuvanda mbote sambu na bo mpi ya kusungama, kansi Allah singaka bo, sambu na kukonda kukwikila na bo. Bo ke kwikilaka ve katula kaka bantu fioti kibeni.
اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ اُوْتُوْا نَصِيْبًا مِّنَ الْكِتٰبِ يُؤْمِنُوْنَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوْتِ وَيَقُوْلُوْنَ لِلَّذِيْنَ كَفَرُوْا هٰٓؤُلَاۤءِ اَهْدٰى مِنَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا سَبِيْلًا
alam tara ilal-lażīna ūtū naṣībam minal-kitābi yu'minūna bil-jibti waṭ-ṭāgūti wa yaqūlūna lil-lażīna kafarū hā'ulā'i ahdā minal-lażīna āmanū sabīlā(n).
Keti beno vandaka kutula ve dikebi na bantu yina bo pesaka kitini ya Mukanda (Torah)? Bo vandaka kukwikila na Jibt ti taghut, mpi bo vandaka kusonga bantu ya ke kwikilaka ve (bantu ya ke kwikilaka na banzambi mingi ya Mecque), nde bo vandaka ya kusungama na nzila na bo kuluta bantu ya ke kwikilaka.
۞ يٰٓاَيُّهَا الرَّسُوْلُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِيْنَ يُسَارِعُوْنَ فِى الْكُفْرِ مِنَ الَّذِيْنَ قَالُوْٓا اٰمَنَّا بِاَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوْبُهُمْ ۛ وَمِنَ الَّذِيْنَ هَادُوْا ۛ سَمّٰعُوْنَ لِلْكَذِبِ سَمّٰعُوْنَ لِقَوْمٍ اٰخَرِيْنَۙ لَمْ يَأْتُوْكَ ۗ يُحَرِّفُوْنَ الْكَلِمَ مِنْۢ بَعْدِ مَوَاضِعِهٖۚ يَقُوْلُوْنَ اِنْ اُوْتِيْتُمْ هٰذَا فَخُذُوْهُ وَاِنْ لَّمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوْا ۗوَمَنْ يُّرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهٗ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهٗ مِنَ اللّٰهِ شَيْـًٔا ۗ اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ لَمْ يُرِدِ اللّٰهُ اَنْ يُّطَهِّرَ قُلُوْبَهُمْ ۗ لَهُمْ فِى الدُّنْيَا خِزْيٌ ۖوَّلَهُمْ فِى الْاٰخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيْمٌ
yā ayyuhar-rasūlu lā yaḥzunkal-lażīna yusāri‘ūna fil-kufri minal-lażīna qālū āmannā bi'afwāhihim wa lam tu'min qulūbuhum - wa minal-lażīna hādū - sammā‘ūna lil-każibi sammā‘ūna liqaumin ākharīna lam ya'tūk(a), yuḥarrifūnal-kalima mim ba‘di mawāḍi‘ih(ī), yaqūlūna in ūtītum hāżā fa khużhu wa illam tu'tauhu faḥżarū, wa may yuridillāhu fitnatahū falan tamlika lahū minallāhi syai'ā(n), ulā'ikal-lażīna lam yuridillāhu ay yuṭahhira qulūbahum, lahum fid-dun-yā khizyuw wa lahum fil-ākhirati ‘ażābun ‘aẓīm(un).
O Mfumu (Muhamadi)! Kuwa ve mawa sambu bo ke sala nsaka ya kutesana na kukonda kundima na bo. Na kutuba ya mbote, bayina (bantu ya luvunu) ke tubaka na munoko na bo nde: “Beto me kwikila,” ata ntima na bo me kwikila ntete ve, mpi mpi Bayuda yina ke zolaka kibeni kuwa (nsangu) ya luvunu mpi ke zolaka kibeni kuwa (bangogo ya) bantu ya nkaka yina me kwisaka ntete ve na beno. Bo sobaka bangogo (Torah) na ntendula na yo ya kieleka. Bo tubaka nde: "Kana yai kele yina bo me pesa nge (yina bo me soba) ndima yo, mpi kana bo me pesa nge kima mosi ya kele ve yai, pana keba." Konso muntu yina Allah zola kupesa yandi nzila ya kuvila nzila, nge ta kuka ve kubuya kima mosi na Allah (kusadisa yandi) ata fioti. Bo kele bantu yina Nzambi kezolaka dyaka ve kusukula ntima na bo. Na inza yai bo ta wa nsoni mpi na luzingu ya nima ya lufwa bo ta baka ndola ya nene.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِيْنَ اتَّخَذُوْا دِيْنَكُمْ هُزُوًا وَّلَعِبًا مِّنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ اَوْلِيَاۤءَۚ وَاتَّقُوا اللّٰهَ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tattakhiżul-lażīnattakhażū dīnakum huzuwaw wa la‘ibam minal-lażīna ūtul-kitāba min qablikum wal-kuffāra auliyā'(a), wattaqullāha in kuntum mu'minīn(a).
O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno kumisa ve bamfumu na beno bantu ya ke kumisaka dibundu na beno kima ya kuseka ti ya bansaka, (disongidila) na kati ya bantu yina bo pesaka mukanda na ntwala na beno ti bantu ya ke kwikilaka ve (ba-polytheiste). Mpi beno wa Allah boma kana beno kele bakwikidi.
وَاِذَا نَادَيْتُمْ اِلَى الصَّلٰوةِ اتَّخَذُوْهَا هُزُوًا وَّلَعِبًا ۗذٰلِكَ بِاَ نَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُوْنَ
wa iżā nādaitum ilaṣ-ṣalātittakhażūhā huzuwaw wa la‘ibā(n), żālika bi'annahum qaumul lā ya‘qilūn(a).
Mpi kana nge binga (bo) na (kusala) kisambu, bo ke kumisaka yo kima ya kuseka mpi ya kusakana. Yau kele mutindu yina sambu bau kele bantu ya ke bakisaka ve.
وَقَالَتِ الْيَهُوْدُ يَدُ اللّٰهِ مَغْلُوْلَةٌ ۗغُلَّتْ اَيْدِيْهِمْ وَلُعِنُوْا بِمَا قَالُوْا ۘ بَلْ يَدٰهُ مَبْسُوْطَتٰنِۙ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاۤءُۗ وَلَيَزِيْدَنَّ كَثِيْرًا مِّنْهُمْ مَّآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَّكُفْرًاۗ وَاَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاۤءَ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِۗ كُلَّمَآ اَوْقَدُوْا نَارًا لِّلْحَرْبِ اَطْفَاَهَا اللّٰهُ ۙوَيَسْعَوْنَ فِى الْاَرْضِ فَسَادًاۗ وَاللّٰهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِيْنَ
wa qālatil-yahūdu yadullāhi maglūlah(tun), gullat aidīhim wa lu‘inū bimā qālū, bal yadāhu mabsūṭatān(i), yunfiqu kaifa yasyā'(u), wa layazīdanna kaṡīram minhum mā unzila ilaika mir rabbika ṭugyānaw wa kufrā(n), wa alqainā bainahumul-‘adāwata wal-bagḍā'a ilā yaumil-qiyāmah(ti), kullamā auqadū nāral lil-ḥarbi aṭfa'ahallāh(u), wa yas‘auna fil-arḍi fasādā(n), wallāhu lā yuḥibbul-mufsidīn(a).
Ebuna Bayuda tubaka nde, “Maboko ya Nzambi me kangama.” Ya kieleka, maboko na bo kele ya kukangama mpi bo kele bantu ya bo me singa sambu na mambu ya bo me tuba, ata maboko yonso zole ya Allah me kanguka; Yandi ke pesaka madia mutindu Yandi me zola. Mpi (Quran) yina bo tindaka na beno na Mfumu na beno ta yika kibeni kukonda bulemfu ti kukonda kundima ya bantu mingi na kati na bo. Mpi beto tulaka kimbeni ti kimbeni na kati na bo tii na kilumbu ya lufutumuku. Konso ntangu ya bo vandaka kuyoka tiya ya bitumba, Allah vandaka kufwa yo. Mpi bo ke sosaka (kusala) lufwa na ntoto. Mpi Allah ke zolaka ve bantu yina ke salaka mambu ya mbi.
اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِيْنَ نُهُوْا عَنِ النَّجْوٰى ثُمَّ يَعُوْدُوْنَ لِمَا نُهُوْا عَنْهُ وَيَتَنٰجَوْنَ بِالْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُوْلِۖ وَاِذَا جَاۤءُوْكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللّٰهُ ۙوَيَقُوْلُوْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِمْ لَوْلَا يُعَذِّبُنَا اللّٰهُ بِمَا نَقُوْلُۗ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُۚ يَصْلَوْنَهَاۚ فَبِئْسَ الْمَصِيْرُ
alam tara ilal-lażīna nuhū ‘anin-najwā ṡummā ya‘ūdūna limā nuhū ‘anhu wa yatanājauna bil-iṡmi wal-‘udwāni wa ma‘ṣiyatir-rasūl(i), wa iżā jā'ūka ḥayyauka bimā lam yuḥayyika bihillāh(u), wa yaqūlūna fī anfusihim lau lā yu‘ażżibunallāhu bimā naqūl(u), ḥasbuhum jahannam(u), yaṣlaunahā, fa bi'sal-maṣīr(u).
O beno bantu ya ke kwikilaka! Beno wa Allah boma ye beno kwikila na Ntumwa na yandi (Muhammad), Allah ta pesa beno mawa na yandi na bitini zole, ye yandi ta sala beno nsemo yina beno lenda tambula na nzila na yo ye yandi ta lolula beno. Mpi Allah kele Muntu ya ke lolulaka, Muntu ya ke wilaka bantu mawa mingi, .