۞ تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلٰى بَعْضٍۘ مِنْهُمْ مَّنْ كَلَّمَ اللّٰهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجٰتٍۗ وَاٰتَيْنَا عِيْسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنٰتِ وَاَيَّدْنٰهُ بِرُوْحِ الْقُدُسِۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِيْنَ مِنْۢ بَعْدِهِمْ مِّنْۢ بَعْدِ مَا جَاۤءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ وَلٰكِنِ اخْتَلَفُوْا فَمِنْهُمْ مَّنْ اٰمَنَ وَمِنْهُمْ مَّنْ كَفَرَ ۗوَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ مَا اقْتَتَلُوْاۗ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيْدُ ࣖ
tilkar-rusulu faḍḍalnā ba‘ḍahum ‘alā ba‘ḍ(in), minhum man kallamallāhu wa rafa‘a ba‘ḍahum darajāt(in), wa ātainā ‘īsabna maryamal-bayyināti wa ayyadnāhu birūḥil-qudus(i), wa lau syā'allāhu maqtatalal-lażīna mim ba‘dihim mim ba‘di mā jā'athumul-bayyinātu wa lākinikhtalafū fa minhum man āmana wa minhum man kafar(a), wa lau syā'allāhu maqtatalū, wa lākinnallāha yaf‘alu mā yurīd(u).
Пәйғәмбәрҙәрҙең ҡайһы берҙәрен башҡаларынан өҫтөнлөк бирҙек. Улар араһында Аллаһ Тәғәлә (туранан-тура) һөйләшкән кешеләр ҙә, бер нисә дәрәжәгә күтәргән кешеләр ҙә бар. Беҙ Мәрйәм улы Ғайсаға бер нисә мөғжизә бирҙек һәм уны Изге Рух менән нығыттыҡ. Әгәр Аллаһ теләһә, уларҙан һуң да кешеләр үлтермәҫ ине, уларға дәлилдәр килеп еткәс. Ләкин улар айырылып торҙо, шуға күрә уларҙың ҡайһы берҙәре иман килтерҙе, ҡайһылары инҡар итте. Аллаһ бирһә, кеше үлтермәҫтәр. Әммә Аллаһы Тәғәлә үҙенең ихтыяры буйынса эшләй.
وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنٰهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَرُسُلًا لَّمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ ۗوَكَلَّمَ اللّٰهُ مُوْسٰى تَكْلِيْمًاۚ
wa rusulan qad qaṣaṣnāhum ‘alaika wa rusulal lam naqṣuṣhum ‘alaik(a), wa kallamallāhu mūsā taklīmā(n).
Ҡайһы бер пәйғәмбәрҙәр бар, улар тураһында Беҙ һеҙгә элек тә әйткәнбеҙ, ә ҡайһы бер пәйғәмбәрҙәр (башҡалар) бар, улар тураһында Беҙ һеҙгә һөйләмәнек. Ә Мусаға Алла туранан-тура һөйләшкән.
وَلَمَّا جَاۤءَ مُوْسٰى لِمِيْقَاتِنَا وَكَلَّمَهٗ رَبُّهٗۙ قَالَ رَبِّ اَرِنِيْٓ اَنْظُرْ اِلَيْكَۗ قَالَ لَنْ تَرٰىنِيْ وَلٰكِنِ انْظُرْ اِلَى الْجَبَلِ فَاِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهٗ فَسَوْفَ تَرٰىنِيْۚ فَلَمَّا تَجَلّٰى رَبُّهٗ لِلْجَبَلِ جَعَلَهٗ دَكًّا وَّخَرَّ مُوْسٰى صَعِقًاۚ فَلَمَّآ اَفَاقَ قَالَ سُبْحٰنَكَ تُبْتُ اِلَيْكَ وَاَنَا۠ اَوَّلُ الْمُؤْمِنِيْنَ
wa lammā jā'a mūsā limīqātinā wa kallamahū rabbuh(ū), qāla rabbi arinī anẓur ilaik(a), qāla lan tarānī wa lākininẓur ilal-jabali fa inistaqarra makānahū fa saufa tarānī, falammā tajallā rabbuhū lil-jabali ja‘alahū dakkaw wa kharra mūsā ṣa‘iqā(n), falammā afāqa qāla subḥānaka tubtu ilaika wa ana awwalul-mu'minīn(a).
Беҙ билдәләгән ваҡытта Муса мөнәжәткә килгәс, Алла уға туранан-тура һөйләшкәс, (Муса): «Эй, Раббым, миңә күрен, Һине күрә алам», — тине. (Аллаһ) әйтә: «Һеҙ Мине күрә алмаҫһығыҙ, әммә ҡарағыҙ
قَالَ يٰمُوْسٰٓى اِنِّى اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسٰلٰتِيْ وَبِكَلَامِيْ ۖفَخُذْ مَآ اٰتَيْتُكَ وَكُنْ مِّنَ الشّٰكِرِيْنَ
qāla yā mūsā inniṣṭafaituka ‘alan-nāsi birisālātī wa bikalāmī, fa khuż mā ātaituka wa kum minasy-syākirīn(a).
(Аллаһ) әйтте: «Эй, Муса! Ысынлап та, Мин һине башҡа кешеләрҙән һайланым (өҫтөнлөк бирәм) (өҫтөнлөк бирҙем) (өҫтөнлөк бирәм) Минең хәбәремде һәм Минең һүҙҙәремде еткерер өсөн, шуға күрә Мин һиңә биргән нәмәләрҙе ныҡ тот һәм шөкөр итеүселәрҙән бул!»
وَنَادَيْنٰهُ مِنْ جَانِبِ الطُّوْرِ الْاَيْمَنِ وَقَرَّبْنٰهُ نَجِيًّا
wa nādaināhu min jānibiṭ-ṭūril-aimani wa qarrabnāhu najiyyā(n).
Беҙ уны тауҙың уң яғынан (Синай) саҡырҙыҡ һәм һөйләшеү өсөн уны яҡынлаштырҙыҡ.
فَلَمَّآ اَتٰىهَا نُوْدِيَ يٰمُوْسٰٓى ۙ
falammā atāhā nūdiya yā mūsā.
Шулай итеп, уның янына (ут урынына) килгәс, уға: «Эй, Муса!
اِنِّيْٓ اَنَا۠ رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَۚ اِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى ۗ
innī ana rabbuka fakhla‘ na‘laika innaka bil-wādil-muqaddasi ṭuwā(n).
Ысынлап та, мин һинең Аллаң, шуға күрә ике ҡарғышыңды ебәр. Сөнки ысынлап та һин изге үҙәндә, Тыуа.
وَاَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوْحٰى
wa anakhtartuka fastami‘ limā yūḥā.
Һәм Мин һеҙҙе һайланым, шуға күрә (һеҙгә) вәхи ителәсәк нәмәләрҙе тыңлағыҙ.
اِنَّنِيْٓ اَنَا اللّٰهُ لَآ اِلٰهَ اِلَّآ اَنَا۠ فَاعْبُدْنِيْۙ وَاَقِمِ الصَّلٰوةَ لِذِكْرِيْ
innanī anallāhu lā ilāha illā ana fa‘budnī, wa aqimiṣ-ṣalāta liżikrī.
Ысынлап та, Мин – Аллаһ, Минән башҡа илаһ юҡ, шуға күрә Миңә ғибәҙәт ҡылығыҙ һәм Мине иҫкә алыу өсөн намаҙҙар уҡығыҙ.
اِنَّ السَّاعَةَ اٰتِيَةٌ اَكَادُ اُخْفِيْهَا لِتُجْزٰى كُلُّ نَفْسٍۢ بِمَا تَسْعٰى
innas-sā‘ata ātiyatun akādu ukhfīhā litujzā kullu nafsim bimā tas‘ā.
Ысынлап та, Ҡиәмәт көнө килер, һәр кем эшләгән эшенә ҡарап әжер-сауап алһын өсөн (ваҡытты) сер итеп һаҡлармын.
فَلَا يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لَّا يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوٰىهُ فَتَرْدٰى
falā yaṣuddannaka ‘anhā mal lā yu'minu bihā wattaba‘a hawāhu fa tardā.
Шуға күрә Ҡиәмәт көнөнә ышанмаған кешеләр һәм улар нәфсеһенә эйәргән кешеләр һеҙҙе (Ҡиәмәт көнөнән) йөҙ бормағыҙ, был һеҙҙе һәләк итә».
وَمَا تِلْكَ بِيَمِيْنِكَ يٰمُوْسٰى
wa mā tilka biyamīnika yā mūsā.
— Ә уң ҡулыңда нимә бар, эй, Муса?
قَالَ هِيَ عَصَايَۚ اَتَوَكَّؤُا عَلَيْهَا وَاَهُشُّ بِهَا عَلٰى غَنَمِيْ وَلِيَ فِيْهَا مَاٰرِبُ اُخْرٰى
qāla hiya ‘aṣāy(a), atwakka'u ‘alaihā wa ahusysyu bihā ‘alā ganamī wa liya fīhā ma'āribu ukhrā.
Ул (Муса): «Был минең таяғым, мин уға таянам, һәм мин уның менән кәзәләремде ризыҡ өсөн (япраҡтарҙы) ҡырҡып ташлайым, һәм минең өсөн тағы ла башҡа файҙалар бар», — тигән.
قَالَ خُذْهَا وَلَا تَخَفْۗ سَنُعِيْدُهَا سِيْرَتَهَا الْاُوْلٰى
qāla khużhā wa lā takhaf, sanu‘īduhā sīratahal-ūlā.
Ул (Аллаһ): «Уны тотоғоҙ һәм ҡурҡмағыҙ, Беҙ уны элекке хәленә ҡайтарырбыҙ, — тине.
وَاضْمُمْ يَدَكَ اِلٰى جَنَاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاۤءَ مِنْ غَيْرِ سُوْۤءٍ اٰيَةً اُخْرٰىۙ
waḍmum yadaka ilā janāḥika takhruj baiḍā'a min gairi sū'in āyatan ukhrā.
һәм ҡулды ҡултыҡ аҫтына һалһаң, бер ниндәй ҙә етешһеҙлектәрһеҙ аҡ (нурлы) сығасаҡ, тағы бер мөғжизә кеүек,
لِنُرِيَكَ مِنْ اٰيٰتِنَا الْكُبْرٰى ۚ
linuriyaka min āyātinal-kubrā.
бөйөклөгөбөҙҙөң аяттарын һиңә күрһәтер өсөн.
اِذْهَبْ اِلٰى فِرْعَوْنَ اِنَّهٗ طَغٰى ࣖ
iżhab ilā fir‘auna innahū ṭagā.
Фирғәүенгә бар; ул ысынлап та һыҙыҡты үтте».
۞ وَمَآ اَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يٰمُوْسٰى
wa mā a‘jalaka ‘an qaumika yā mūsā.
— Ә ниңә һин халҡыңдан тиҙерәк килдең, эй Муса?
قَالَ هُمْ اُولَاۤءِ عَلٰٓى اَثَرِيْ وَعَجِلْتُ اِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضٰى
qāla hum ulā'i ‘alā aṡarī wa ‘ajiltu ilaika rabbi litarḍā.
Ул (Муса): «Улар минең артымдан килә, һәм мин Һиңә ашығам, эй Раббым, Һин риза булһын өсөн», — тине.
وَاِذْ نَادٰى رَبُّكَ مُوْسٰٓى اَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَ ۙ
wa iż nādā rabbuka mūsā ani'til-qaumaẓ-ẓālimīn(a).
Раббыңдың Мусаға (үҙенең һүҙҙәре менән): «Золомдарға кил!
قَوْمَ فِرْعَوْنَ ۗ اَلَا يَتَّقُوْنَ
qauma fir‘aun(a), alā yattaqūn(a).
(атап әйткәндә) фирғәүендәр. Ниңә улар диндар түгел?»
قَالَ رَبِّ اِنِّيْٓ اَخَافُ اَنْ يُّكَذِّبُوْنِ ۗ
qāla rabbi innī akhāfu ay yukażżibūn(i).
Ул (Муса) әйтте: «Эй, Раббым, ысынлап та, мин уларҙың миңә ялған һөйләүҙәренән ҡурҡам.
وَيَضِيْقُ صَدْرِيْ وَلَا يَنْطَلِقُ لِسَانِيْ فَاَرْسِلْ اِلٰى هٰرُوْنَ
wa yaḍīqu ṣadrī wa lā yanṭaliqu lisānī fa arsil ilā hārūn(a).
шулай итеп, күкрәгем тар булып, телем иркен йөрөмәне, шуға күрә Һарунды (минең менән) ебәрҙеләр.
وَلَهُمْ عَلَيَّ ذَنْۢبٌ فَاَخَافُ اَنْ يَّقْتُلُوْنِ ۚ
wa lahum ‘alayya żambun fa akhāfu ay yaqtulūn(i).
Улар алдында гонаһ ҡылғанға, мине үлтерерҙәр тип ҡурҡтым».
فَأْتِيَا فِرْعَوْنَ فَقُوْلَآ اِنَّا رَسُوْلُ رَبِّ الْعٰلَمِيْنَ ۙ
fa'tiyā fir‘auna faqūlā innā rasūlu rabbil-‘ālamīn(a).
Шулай булғас, икегеҙ ҙә Фирғәүен янына килегеҙ һәм әйтегеҙ: «Беҙ бөтә ғәләмдәрҙең Раббыһының илселәре.
فَلَمَّا جَاۤءَهَا نُوْدِيَ اَنْۢ بُوْرِكَ مَنْ فِى النَّارِ وَمَنْ حَوْلَهَاۗ وَسُبْحٰنَ اللّٰهِ رَبِّ الْعٰلَمِيْنَ
falammā jā'ahā nūdiya am būrika man fin-nāri wa man ḥaulahā, wa subḥānallāhi rabbil-‘ālamīn(a).
Шуға күрә ул унда (ут урынына) килеп еткәс, уға: «Ут янындағылар һәм уның тирәһендәгеләр бәхетле, бөтә донъялар Раббыһы Аллаһҡа дан!»
يٰمُوْسٰٓى اِنَّهٗٓ اَنَا اللّٰهُ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ ۙ
yā mūsā innahū anallāhul-‘azīzul-ḥakīm(u).
(Аллаһ әйтте): «Эй, Муса! Ысынлап та, Мин — ҡөҙрәтле һәм хикмәтле Аллаһ!»
اِلَّا مَنْ ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْنًاۢ بَعْدَ سُوْۤءٍ فَاِنِّيْ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ
illā man ẓalama ṡumma baddala ḥusnam ba‘da sū'in fa innī gafūrur raḥīm(un).
ғәҙелһеҙлек ҡылғандарҙан башҡа, улар һуңынан яуызлыҡтан һуң (үҙен) яҡшылыҡҡа үҙгәртә (тәүбә итә); Тимәк, ысынлап та, Мин – Ғәфү итеүсе, Рәхимле.
فَلَمَّآ اَتٰىهَا نُوْدِيَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْاَيْمَنِ فِى الْبُقْعَةِ الْمُبٰرَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ اَنْ يّٰمُوْسٰىٓ اِنِّيْٓ اَنَا اللّٰهُ رَبُّ الْعٰلَمِيْنَ ۙ
falammā atāhā nūdiya min syāṭi'il wādil aimani fil buq‘atil mubārakati minasy syajarati ay yā mūsā innī anallāhu rabbul-‘ālamīn(a).
Шулай итеп, ул (Муса) ут урынына барып еткәс, үҙәндең уң яғынан, ағастан, бәрәкәтле ер киҫәгенән уға: «Эй, Муса!
وَاَنْ اَلْقِ عَصَاكَ ۗفَلَمَّا رَاٰهَا تَهْتَزُّ كَاَنَّهَا جَاۤنٌّ وَّلّٰى مُدْبِرًا وَّلَمْ يُعَقِّبْۗ يٰمُوْسٰىٓ اَقْبِلْ وَلَا تَخَفْۗ اِنَّكَ مِنَ الْاٰمِنِيْنَ
wa alqi ‘aṣāk(a), falammā ra'āhā tahtazzu ka'annahā jānnuw wallā mudbiraw wa lam yu‘aqqib, yā mūsā aqbil wa lā takhaf, innaka minal-āminīn(a).
Һәм таяғыңды ырғыт». Шулай итеп, ул (Муса) уның йылан кеүек хәрәкәт итеүен күреп, артына ҡарамай кире йүгерҙе (Аллаһ әйтте): «Эй, Муса! Бында кил, ҡурҡма. Ысынлап та, һин имен кеше.
اُسْلُكْ يَدَكَ فِيْ جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاۤءَ مِنْ غَيْرِ سُوْۤءٍ ۖوَّاضْمُمْ اِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذٰنِكَ بُرْهَانٰنِ مِنْ رَّبِّكَ اِلٰى فِرْعَوْنَ وَمَلَا۟ىِٕهٖۗ اِنَّهُمْ كَانُوْا قَوْمًا فٰسِقِيْنَ
usluk yadaka fī jaibika takhruj baiḍā'a min gairi sū'(in), waḍmum ilaika janāḥaka minar-rahbi fażānika burhānāni mir rabbika ilā fir‘auna wa mala'ih(ī), innahum kānū qauman fāsiqīn(a).
Ҡулығыҙҙы күлдәктең муйынына тығығыҙ, ул бер ниндәй ҙә етешһеҙлекһеҙ аҡ (ялтырап) килеп сығасаҡ, ҡурҡһағыҙ, ҡулдарығыҙҙы күкрәгегеҙгә тотоғоҙ. Был ике мөғжизә Раббыңдан (уларҙы һин күрһәтерһең) Фирғәүенгә һәм уның түрәләренә. Ысынлап та, улар яуыз кешеләр».
وَاَخِيْ هٰرُوْنُ هُوَ اَفْصَحُ مِنِّيْ لِسَانًا فَاَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُّصَدِّقُنِيْٓ ۖاِنِّيْٓ اَخَافُ اَنْ يُّكَذِّبُوْنِ
wa akhī hārūnu huwa afṣaḥu minnī lisānan fa'arsilhu ma‘iya rid'ay yuṣaddiqunī, innī akhāfu ay yukażżibūn(i).
Ә Һарун ағайым, ул миңә ҡарағанда телендә һүҙгә оҫтараҡ, шуға күрә уны минең (һүҙҙәремде) раҫлау өсөн ярҙамсы итеп минең менән ебәрҙе; ысынлап та, улар миңә алдашыр тип ҡурҡам».
قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِاَخِيْكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطٰنًا فَلَا يَصِلُوْنَ اِلَيْكُمَا ۛبِاٰيٰتِنَا ۛ اَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغٰلِبُوْنَ
qāla sanasyuddu ‘aḍudaka bi'akhīka wa naj‘alu lakumā sulṭānan falā yaṣilūna ilaikumā - bi'āyātinā - antumā wa manittaba‘akumal-gālibūn(a).
Ул (Аллаһ) әйтте: «Беҙ һеҙҙе ағайығыҙ менән нығытасаҡбыҙ, һеҙгә икегеҙгә лә ҙур көс бирәсәкбеҙ, шуға күрә улар һеҙгә барып етә алмаясаҡ;
وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الطُّوْرِ اِذْ نَادَيْنَا وَلٰكِنْ رَّحْمَةً مِّنْ رَّبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَّآ اَتٰىهُمْ مِّنْ نَّذِيْرٍ مِّنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُوْنَ
wa mā kunta bijānibiṭ-ṭūri iż nādainā wa lākir raḥmatam mir rabbika litunżira qaumam mā atāhum min nażīrim min qablika la‘allahum yatażakkarūn(a).
Һин (Мөхәммәт) Беҙ (Муса) саҡырғанда Тур (тау) янында түгел инең, ә (Беҙ һине) Раббыңдың рәхмәте итеп ебәрҙек, һинән алда иҫкәрткестәр килмәгән халыҡты (ҡөрәйштәрҙе) иҫкәртеү өсөн, улар һабаҡ алһын өсөн.
اِذْ نَادٰىهُ رَبُّهٗ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًىۚ
iż nādāhu rabbuhū bil-wādil-muqaddasi ṭuwā(n).
Алла уны (Мусаны) изге үҙәндә, атап әйткәндә, Тыуа үҙәнендә саҡырғанда;
اِذْهَبْ اِلٰى فِرْعَوْنَ اِنَّهٗ طَغٰىۖ
iżhab ilā fir‘auna innahū ṭagā.
фирғәүенгә бар! Ысынлап та, ул сиктән ашты,
فَقُلْ هَلْ لَّكَ اِلٰٓى اَنْ تَزَكّٰىۙ
fa qul hal laka ilā an tazakkā.
Шуға күрә (Фирғәүенгә): «Һин үҙеңде (яңылыштан) таҙартырға теләйһеңме?»
وَاَهْدِيَكَ اِلٰى رَبِّكَ فَتَخْشٰىۚ
wa ahdiyaka ilā rabbika fa takhsyā.
һәм мин һеҙҙе Раббығыҙ юлына алып барасаҡмын, һеҙ унан ҡурҡырһығыҙ!»