كُتِبَ عَلَيْكُمْ اِذَا حَضَرَ اَحَدَكُمُ الْمَوْتُ اِنْ تَرَكَ خَيْرًا ۖ ۨالْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ بِالْمَعْرُوْفِۚ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِيْنَ ۗ
kutiba ‘alaikum iżā ḥaḍara aḥadakumul-mautu in taraka kahirā(n), al-waṣiyyatu lil-wālidaini wal-aqrabīna bil-ma‘rūf(i), ḥaqqan ‘alal-muttaqīn(a).
Nikiba kiri eky’obujunaanizibwa ahariimwe, okufa kwaba nikuhika aha muntu omuriimwe, ku araabe yaasigaho eby’obugaiga, kukora oburagwa bw’abazaire be n’abanyabuzaare be ab’ahamara omu muringo murungi, (nk’obujunaanizibwa bw’abo abarikutiina Ruhanga.
اَيَّامًا مَّعْدُوْدٰتٍۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ اَيَّامٍ اُخَرَ ۗوَعَلَى الَّذِيْنَ يُطِيْقُوْنَهٗ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِيْنٍۗ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهٗ ۗوَاَنْ تَصُوْمُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
ayyāmam ma‘dūdāt(in), faman kāna minkum marīḍan au ‘alā safarin fa ‘iddatum min ayyāmin ukhar(a), wa ‘alal-lażīna yuṭīqūnahū fidyatun ṭa‘āmu miskīn(in), faman taṭawwa‘a khairan fahuwa khairul lah(ū), wa an taṣūmū khairul lakum in kuntum ta‘lamūn(a).
(Nikwo kugira ngu) ebiro ebimwe. Nahabwekyo omuriimwe weena orwaire nari ori omu rugendo (kandi atarikusiiba), obwo (ashemerire kugaruraho) omubaro gw’ebiro (ebi atasiibire) ebiro ebindi. Kandi aha bantu abaine oburemeezi bw’okukikora, nibagyemeserezibwa kuha fidyah, nikwo kuriisa omworo. Kwonka orikukora ebirungi n’omutima ogurikwenda, nikimukira, kandi okusiiba nikukira iwe kuri noomanya kwonka.
وَالَّذِيْنَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُوْنَ اَزْوَاجًاۖ وَّصِيَّةً لِّاَزْوَاجِهِمْ مَّتَاعًا اِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ اِخْرَاجٍ ۚ فَاِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْ مَا فَعَلْنَ فِيْٓ اَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَّعْرُوْفٍۗ وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ
wal-lażīna yutawaffauna minkum wa yażarūna azwājā(n), waṣiyyatal li'azwājihim matā‘an ilal-ḥauli gaira ikhrāj(in), fa'in kharajna falā junāḥa ‘alaikum fī mā fa‘alna fī anfusihinna mim ma‘rūf(in), wallāhu ‘azīzun ḥakīm(un).
Kandi abo abaraafe omuriimwe bakasigaho abakazi, bakore endagaano y’okuraganisa abakazi baabo, (nikwo kugira ngu) okureeberera abakazi baabo okuhitsya omwaka gumwe batabaihireho (omu nju). Kwonka ku baraashohore (aha bwabo), obwo tihaine kibi ahariiwe (aha bikwatiraine n’eki) barikwekorera omu bintu birungi. Allah n’ow’obushoboorozi bwona, n’ow’obwengye bwona.
لِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ ۗ وَاِنْ تُبْدُوْا مَا فِيْٓ اَنْفُسِكُمْ اَوْ تُخْفُوْهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللّٰهُ ۗ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَّشَاۤءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَّشَاۤءُ ۗ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ
lillāhi mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), wa in tubdū mā fī anfusikum au tukhfūhu yuḥāsibkum bihillāh(u), fayagfiru limay yasyā'u wa yu‘ażżibu may yasyā'(u), wallāhu ‘alā kulli syai'in qadīr(un).
Byona ebiri omu iguru n’ebiri omu nsi n’ebya Allah. Waaba nooshohoza ebiri omu mutima gwawe nari ebi orikushereka, buzima Allah naija kubiteekateekaho (aha bikwatiraine n’ekikorwa ekyo) ahabwawe. Naasaasira ou arikwenda kandi afubira ou arikwenda. Allah niwe obushoboorozi bwona ahari buri kimwe.
وَاِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ اُولُوا الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنُ فَارْزُقُوْهُمْ مِّنْهُ وَقُوْلُوْا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوْفًا
wa iżā ḥaḍaral-qismata ulul-qurbā wal-yatāmā wal-masākīnu farzuqūhum minhu wa qūlū lahum qaulam ma‘rūfā(n).
Kandi omu bwire bw’okugaba ku haraabe harimu abanyabuzaare abamwe, efuuzi n’abooro abariho, obwo obahe (kakye) eby’obugaiga kandi obagambire ebigambo birungi.
وَالّٰتِيْ يَأْتِيْنَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِّسَاۤىِٕكُمْ فَاسْتَشْهِدُوْا عَلَيْهِنَّ اَرْبَعَةً مِّنْكُمْ ۚ فَاِنْ شَهِدُوْا فَاَمْسِكُوْهُنَّ فِى الْبُيُوْتِ حَتّٰى يَتَوَفّٰىهُنَّ الْمَوْتُ اَوْ يَجْعَلَ اللّٰهُ لَهُنَّ سَبِيْلًا
wal-lātī ya'tīnal-fāḥisyata min nisā'ikum fastasyhidū ‘alaihinna arba‘atam minkum, fa in syahidū fa amsikūhunna fil-buyūti ḥattā yatawaffāhunnal-mautu au yaj‘alallāhu lahunna sabīlā(n).
Kandi abakazi abarikukora ebihagaro omu bakazi baanyu, bagire abajurizi bana omuriimwe (abarikukihamya). Ku baraabe baahaire obujurizi, obwo mubakingire (abakazi) omu nju okuhitsya obu baraafe, nari okuhitsya obu Allah arabakore (omuhanda ogundi).
وَالَّذٰنِ يَأْتِيٰنِهَا مِنْكُمْ فَاٰذُوْهُمَا ۚ فَاِنْ تَابَا وَاَصْلَحَا فَاَعْرِضُوْا عَنْهُمَا ۗ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ تَوَّابًا رَّحِيْمًا
wal-lażāni ya'tiyānihā minkum fa āżūhumā, fa in tābā wa aṣlaḥā fa a‘riḍū ‘anhumā, innallāha kāna tawwābar raḥīmā(n).
Kandi aha bantu babiri abaakora ekikorwa ekirikuzira omuriimwe, mubafubire bombi. Bombi ku baraabe nibeeteisa kandi bakeetunguura, obwo babeho. Buzima, Allah niwe arikwikirizibwa munonga okweteisa, kandi niwe aine embabazi nyingi.
وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدٰنِ وَالْاَقْرَبُوْنَ ۗ وَالَّذِيْنَ عَقَدَتْ اَيْمَانُكُمْ فَاٰتُوْهُمْ نَصِيْبَهُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيْدًا ࣖ
wa likullin ja‘alnā mawāliya mimmā tarakal-wālidāni wal-aqrabūn(a), wal-lażīna ‘aqadat aimānukum fa ātūhum naṣībahum, innallāha kāna ‘alā kulli syai'in syahīdā(n).
Kandi ahari buri omwe (omushaija n’omukazi) Twateireho abahunguzi b’ebi abazaire be n’abanyabuzaare be bamutsigireho. Kandi abo abu waarahiire kubahamira, obahe omugabo gwabo. Buzimazima, Allah niwe Mujurizi w’ebintu byona.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَقْرَبُوا الصَّلٰوةَ وَاَنْتُمْ سُكٰرٰى حَتّٰى تَعْلَمُوْا مَا تَقُوْلُوْنَ وَلَا جُنُبًا اِلَّا عَابِرِيْ سَبِيْلٍ حَتّٰى تَغْتَسِلُوْا ۗوَاِنْ كُنْتُمْ مَّرْضٰٓى اَوْ عَلٰى سَفَرٍ اَوْ جَاۤءَ اَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّنَ الْغَاۤىِٕطِ اَوْ لٰمَسْتُمُ النِّسَاۤءَ فَلَمْ تَجِدُوْا مَاۤءً فَتَيَمَّمُوْا صَعِيْدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوْا بِوُجُوْهِكُمْ وَاَيْدِيْكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُوْرًا
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā taqrabuṣ-ṣalāta wa antum sukārā ḥattā ta‘lamū mā taqūlūna wa lā junuban illā ‘ābirī sabīlin ḥattā tagtasilū, wa in kuntum marḍā au ‘alā safarin au jā'a aḥadum minkum minal-gā'iṭi au lāmastumun-nisā'a falam tajidū mā'an fa tayammamū ṣa‘īdan ṭayyiban famsaḥū biwujūhikum wa aidīkum, innnallāha kāna ‘afuwwan gafūrā(n).
Imwe abaikiriza! Otahika haihi n’okushaba otamiire, kuhitsya obu oraamanye eki orikugamba, kandi ota (ohika haihi n’omuzigiti waaba ori) omu mbeera ya junub okwihaho okuraba omu muhanda gwonka, otakayogyeire (bath junub). Kandi shi waaba orwaire nari ori omu rugendo nari bwanyima y’okusheeshasheesha nari waakwata aha mukazi, kandi otaine maizi, obwo okore tayammum n’omucuucu murungi (ogushemeire); siimura omu maisho n’omu ngaro zaawe nabwo (omucuucu). Buzimazima Allah n'omusaasizi, n'omusaasizi.
اِلَّا الَّذِيْنَ يَصِلُوْنَ اِلٰى قَوْمٍۢ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيْثَاقٌ اَوْ جَاۤءُوْكُمْ حَصِرَتْ صُدُوْرُهُمْ اَنْ يُّقَاتِلُوْكُمْ اَوْ يُقَاتِلُوْا قَوْمَهُمْ ۗ وَلَوْ شَاۤءَ اللّٰهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوْكُمْ ۚ فَاِنِ اعْتَزَلُوْكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوْكُمْ وَاَلْقَوْا اِلَيْكُمُ السَّلَمَ ۙ فَمَا جَعَلَ اللّٰهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيْلًا
illal lażīna yaṣilūna ilā qaumim bainakum wa bainahum mīṡāqun au jā'ūkum ḥaṣirat ṣudūruhum ay yuqātilūkum au yuqātilū qaumahum, wa lau syā'allāhu lasallaṭahum ‘alaikum fa laqātalūkum, fa ini‘tazalūkum falam yuqātilūkum wa alqau ilaikumus-salam(a), famā ja‘alallāhu lakum ‘alaihim sabīlā(n).
kwihaho abo abarikushaba oburinzi kuruga aha bantu ahagati yaawe n’abantu abo habaireho endagaano (obusingye) nari abantu abarikwija ahariiwe emitima yaabo ekahurira etarikwenda kukurwanisa nari kurwanisa abantu baabo. Allah kuri yayenzire, akabaha obushoboorozi bw’okureebana naiwe, n’ahabw’ekyo bakaba nibaija kukurwanisa. Kwonka ku baraabe bakurekire wenka, kandi batakurwanisa kandi bakakuha obusingye (okwehayo), obwo Allah tarakuhaire muhanda (gw’okubakwata n’okubaita).
سَتَجِدُوْنَ اٰخَرِيْنَ يُرِيْدُوْنَ اَنْ يَّأْمَنُوْكُمْ وَيَأْمَنُوْا قَوْمَهُمْ ۗ كُلَّ مَا رُدُّوْٓا اِلَى الْفِتْنَةِ اُرْكِسُوْا فِيْهَا ۚ فَاِنْ لَّمْ يَعْتَزِلُوْكُمْ وَيُلْقُوْٓا اِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوْٓا اَيْدِيَهُمْ فَخُذُوْهُمْ وَاقْتُلُوْهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوْهُمْ ۗ وَاُولٰۤىِٕكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطٰنًا مُّبِيْنًا ࣖ
satajidūna akharīna yurīdūna ay ya'manūkum wa ya'manū qaumahum, kullamā ruddū ilal-fitnati urkisū fīhā, fa illam ya‘tazilūkum wa yulqū ilaikumus-salama wa yakuffū aidiyahum fa khużūhum waqtulūhum ḥaiṡu ṡaqiftumūhum, wa ulā'ikum ja‘alnā lakum ‘alaihim sulṭānam mubīnā(n).
Omu biro by‘omumaisho noija kushanga abandi (ebibiina), abarikwenda ngu batuure gye naiwe kandi batungye oburinzi (nabo) n‘abantu baabo. Buri murundi ogu barikwetwa kugaruka omu kushekyerera (shirk), nibakijumbiramu. Nahabwekyo, ku baraabe batakusaasiire kandi batakwenda kukuha obusingye, kandi batakuzibiire emikono yaabo (okukurwanisa), obwo obatware nk'enkwatwa obaite hoona ahu orikubashanga, kandi nibo twakuhaire enshonga erikushoborokyerwa gye (okubarwanisa, kubakwata n'okubaita).
فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِّيْثَاقَهُمْ لَعَنّٰهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوْبَهُمْ قٰسِيَةً ۚ يُحَرِّفُوْنَ الْكَلِمَ عَنْ مَّوَاضِعِهٖۙ وَنَسُوْا حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُوْا بِهٖۚ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلٰى خَاۤىِٕنَةٍ مِّنْهُمْ اِلَّا قَلِيْلًا مِّنْهُمْ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ ۗاِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ
fabimā naqḍihim mīṡāqahum la‘annāhum wa ja‘alnā qulūbahum qāsiyah(tan), yuḥarrifūnal-kalima ‘am mawāḍi‘ih(ī), wa nasū ḥaẓẓam mimmā żukkirū bih(ī), wa lā tazālu taṭṭali‘u ‘alā khā'inatim minhum illā qalīlam minhum fa‘fu ‘anhum waṣfaḥ, innallāha yuḥibbul-muḥsinīn(a).
(Kwonka) ahabw’okuhenda endagaano yaabo, tukabakyeena, twagumizamu n’emitima yaabo. Bakaba bahindura ekigambo (ekya Allah) kuruga omu mwanya gwakyo, kandi bakaba (bagyendereire) bakeebwa obumwe aha butumwa obu babaire baraburirwe nabwo. Iwe (Iwe Muhammad) noija kuguma nooreeba obuhemu kuruga aharibo okwihaho akacweka kakye omuribo (abatarikuhemuka), n’ahabw’ekyo obasaasire kandi obareke. Buzimazima Allah nakunda abarikukora ebirungi.
سَمّٰعُوْنَ لِلْكَذِبِ اَكّٰلُوْنَ لِلسُّحْتِۗ فَاِنْ جَاۤءُوْكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ اَوْ اَعْرِضْ عَنْهُمْ ۚوَاِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَّضُرُّوْكَ شَيْـًٔا ۗ وَاِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِۗ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِيْنَ
sammā‘ūna lil-każibi akkālūna lis-suḥt(i), fa in jā'ūka faḥkum bainahum au a‘riḍ ‘anhum, wa in tu‘riḍ ‘anhum falay yaḍurrūka syai'ā(n), wa in ḥakamta faḥkum bainahum bil-qisṭ(i), innallāha yuḥibbul-muqsiṭīn(a).
Buzima nibakunda kuhurira amakuru g’ebishuba, nibarya munonga haram (eby’okurya). Ku baraabe (Abayudaaya) baizire ahariiwe (Muhammad kukushaba ensharamu), obwo ocwemu ahagati yaabo nari obahindukye, kandi waabahindukire obwo tibarikwija kukukora kubi na kakye. Kwonka ku oraabe noocwamu (enshonga yaabo), obwo ocwemu omu bwengye. Buzima, Allah nakunda abaine oburingaaniza.
يٰٓاَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِيْنَ عَلَى الْقِتَالِۗ اِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ عِشْرُوْنَ صٰبِرُوْنَ يَغْلِبُوْا مِائَتَيْنِۚ وَاِنْ يَّكُنْ مِّنْكُمْ مِّائَةٌ يَّغْلِبُوْٓا اَلْفًا مِّنَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُوْنَ
yā ayyuhan-nabiyyu ḥarriḍil-mu'minīna ‘alal-qitāl(i), iy yakum minkum ‘isyrūna ṣabirūna yaglibū mi'atain(i), wa iy yakum minkum mi'atuy yaglibū alfam minal-lażīna kafarū bi'annahum qaumul lā yafqahūn(a).
Iwe Murangi (Muhamadi)! Ohimbise abaikiriza omu rutaro. Ku haraabe harimu abashaija b'amaani makumi abiri omuriimwe, baryasingura magana abiri. Kandi omuriimwe ku haraabe harimu abashaija abagumire igana, nibaija kusingura abahakani rukumi, ahabw’okuba abahakani n’abantu abatarikwetegyereza.
اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَهَاجَرُوْا وَجَاهَدُوْا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالَّذِيْنَ اٰوَوْا وَّنَصَرُوْٓا اُولٰۤىِٕكَ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَاۤءُ بَعْضٍۗ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَلَمْ يُهَاجِرُوْا مَا لَكُمْ مِّنْ وَّلَايَتِهِمْ مِّنْ شَيْءٍ حَتّٰى يُهَاجِرُوْاۚ وَاِنِ اسْتَنْصَرُوْكُمْ فِى الدِّيْنِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ اِلَّا عَلٰى قَوْمٍۢ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيْثَاقٌۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ بَصِيْرٌ
innal-lażīna āmanū wa hājarū wa jāhadū bi'amwālihim wa anfusihim fī sabīlillāhi wal-lażīna āwaw wa naṣarū ulā'ika ba‘ḍuhum auliyā'u ba‘ḍ(in), wal-lażīna āmanū wa lam yuhājirū mā lakum miw walāyatihim min syai'in ḥattā yuhājirū, wa inistanṣarūkum fid-dīni fa ‘alaikumun naṣru illā ‘alā qaumim bainakum wa bainahum mīṡāq(un), wallāhu bimā ta‘malūna baṣīr(un).
Buzima, abo abarikwikiriza bakafuruka bakarwana n’eby’obugaiga byabo n’emyoyo yaabo omu muhanda gwa Allah n’abo abarikuha obuhungiro n’okuha obuhwezi (aha Muhajirin), nibarindana. Kandi (ahabwa) abo abarikwikiriza kwonka batafurukiire, tihaine bujunaanizibwa bwona obu oine kubarinda, okuhitsya obu barafurukire. (Kwonka) baaba nibakushaba obuhwezi omu (kurwanirira) ediini, obwo nooba oine obujunaanizibwa bw’okuha obuhwezi okwihaho abantu abataahire omu ndagaano ahagati yaawe nabo. Kandi Allah nareeba byona ebi murikukora.
لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاۤءُ مِنْۢ بَعْدُ وَلَآ اَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ اَزْوَاجٍ وَّلَوْ اَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ اِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِيْنُكَۗ وَكَانَ اللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ رَّقِيْبًا ࣖ
lā yaḥillu lakan-nisā'u mim ba‘du wa lā an tabaddala bihinna min azwājiw wa lau a‘jabaka ḥusnuhunna illā mā malakat yamīnuk(a), wa kānallāhu ‘alā kulli syai'ir raqībā(n).
Tikirikwikirizibwa iwe (Iwe Muhammad) kushwera abakazi (abandi) bwanyima y’ekyo, kandi tikirikwikirizibwa kubahindura abakazi (abandi), n’obu oburungi bwabo buraabe nibukushemeza, okwihaho abo (abahuuku) abu emikono yaawe ya buryo eine. Kandi Allah niwe arikumanya byona.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْٓا اِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُوْلَ فَقَدِّمُوْا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوٰىكُمْ صَدَقَةً ۗذٰلِكَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَاَطْهَرُۗ فَاِنْ لَّمْ تَجِدُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ
yā ayyuhal-lażīna āmanū iżā nājaitumur-rasūla fa qaddimū baina yaday najwākum ṣadaqah(tan), żālika khairul lakum wa aṭhar(u), fa'illam tajidū fa innallāha gafūrur raḥīm(un).
Imwe abaikiriza! Waaba oine okugaaniira kw’omutaano n’Omutumwa, oshemerire kuhayo (abooro) obuyambi otaka (gambire). Ekyo nikirungi ahariiwe kandi nikishemeza. Kwonka ku oraabe otatungire (ekirikuheebwayo omu kugaba) obwo buzima, Allah n’omusaasira, omunyambabazi.