يَسْـَٔلُوْنَكَ مَاذَا يُنْفِقُوْنَ ۗ قُلْ مَآ اَنْفَقْتُمْ مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَابْنِ السَّبِيْلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ بِهٖ عَلِيْمٌ
yas'alūnaka māżā yunfiqūn(a), qul mā anfaqtum min khairin falil-wālidaini wal-aqrabīna wal-yatāmā wal-masākīni wabnis-sabīl(i), wa mā taf‘alū min khairin fa innallāha bihī ‘alīm(un).
Bakubaza (Muhammad) ivyo bakwiye gukoresha. Vuga uti: «Ubutunzi bwose utanga bube ubw’abavyeyi, incuti, impfuvyi, abakene n’abantu bari mu rugendo». Kandi ivyiza vyose muzokora, vy’ukuri Allah ni Umuzi vyose.
قُلْ اَرَاَيْتُمْ اِنْ اَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَكُمْ وَاَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلٰى قُلُوْبِكُمْ مَّنْ اِلٰهٌ غَيْرُ اللّٰهِ يَأْتِيْكُمْ بِهٖۗ اُنْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْاٰيٰتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُوْنَ
qul ara'aitum in akhażallāhu sam‘akum wa abṣārakum wa khatama ‘alā qulūbikum man ilāhun gairullāhi ya'tīkum bih(ī), unẓur kaifa nuṣarriful-āyāti ṡumma hum yaṣdifūn(a).
Vuga (Muhammad) uti: «Nsigurire nimba Allah akukuyeho ugutahura n’ukubona, akagufunga umutima, ni iyihe mana atari Allah ifise ububasha bwo kubikugarura?» Raba ingene twabasiguriye ibimenyetso vy’ububasha (bwacu) incuro nyinshi, ariko baguma bahindukira.
قُلْ اَرَاَيْتَكُمْ اِنْ اَتٰىكُمْ عَذَابُ اللّٰهِ بَغْتَةً اَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ اِلَّا الْقَوْمُ الظّٰلِمُوْنَ
qul ara'aitakum in atākum ‘ażābullāhi bagtatan au jahratan hal yuhlaku illal-qaumuẓ-ẓālimūn(a).
Vuga (Muhammad) uti: «Nsigurire igihano ca Allah nimba kigushikira bukwi na bukwi canke ku mugaragaro, none hoba hari uwundi (Allah) azosambura atari ababisha?»
قُلْ مَنْ يُّنَجِّيْكُمْ مِّنْ ظُلُمٰتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُوْنَهٗ تَضَرُّعًا وَّخُفْيَةً ۚ لَىِٕنْ اَنْجٰىنَا مِنْ هٰذِهٖ لَنَكُوْنَنَّ مِنَ الشّٰكِرِيْنَ
qul may yunajjīkum min ẓulumātil-barri wal-baḥri tad‘ūnahū taḍarru‘aw wa khufyah(tan), la'in anjānā min hāżihī lanakūnanna minasy- syākirīn(a).
Vuga (Muhamadi) uti: «Ni nde yogukiza ivyago vyo ku butaka no ku kiyaga, iyo umusenga wicishije bugufi kandi n’ijwi ryiza?» (Mu kuvuga ngo) «Iyo adukiza muri iki (cago), twari kuba abantu bakenguruka.»
وَكَيْفَ اَخَافُ مَآ اَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُوْنَ اَنَّكُمْ اَشْرَكْتُمْ بِاللّٰهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهٖ عَلَيْكُمْ سُلْطٰنًا ۗفَاَيُّ الْفَرِيْقَيْنِ اَحَقُّ بِالْاَمْنِۚ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَۘ
wa kaifa akhāfu mā asyraktum wa lā takhāfūna annakum asyraktum billāhi mā lam yunazzil bihī ‘alaikum sulṭānā(n), fa ayyul-farīqaini aḥaqqu bil-amn(i), in kuntum ta‘lamūn(a).
None notinya gute ivyo mufatanya (na Allah), naho mutagira ubwoba bw’ivyo Allah ubwiwe atabahishuriye ku bijanye no gufatanya na we. Muri iyo migwi ibiri, ni uwuhe ufise uburenganzira bwo gukingirwa (kuva ku biza), nimba ari wewe uzi gusa?”
اَفَاَمِنَ اَهْلُ الْقُرٰٓى اَنْ يَّأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَّهُمْ نَاۤىِٕمُوْنَۗ
afa amina ahlul-qurā ay ya'tiyahum ba'sunā bayātaw wa hum nā'imūn(a).
None abantu bo muri ico gihugu boba bumva batekanye ku mibabaro yacu iza mw’ijoro bariko barasinzira?
اَوَاَمِنَ اَهْلُ الْقُرٰٓى اَنْ يَّأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَّهُمْ يَلْعَبُوْنَ
awa amina ahlul-qurā ay ya'tiyahum ba'sunā ḍuḥaw wa hum yal‘abūn(a).
Canke abantu bo muri ico gihugu bumva batekanye kubera umubabaro wacu uza mu gitondo bariko barakina?
اَفَاَمِنُوْا مَكْرَ اللّٰهِۚ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللّٰهِ اِلَّا الْقَوْمُ الْخٰسِرُوْنَ ࣖ
afa aminū makrallāh(i), falā ya'manu makrallāhi illal-qaumul khāsirūn(a).
Canke boba bumva batekanye ku mibabaro ya Allah (itategekanijwe)? Nta n’umwe yumva afise umutekano mu mibabaro ya Allah kiretse abatakaje.
اَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِيْنَ يَرِثُوْنَ الْاَرْضَ مِنْۢ بَعْدِ اَهْلِهَآ اَنْ لَّوْ نَشَاۤءُ اَصَبْنٰهُمْ بِذُنُوْبِهِمْۚ وَنَطْبَعُ عَلٰى قُلُوْبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُوْنَ
awalam yahdi lil-lażīna yariṡūnal-arḍa mim ba‘di ahlihā allau nasyā'u aṣabnāhum biżunūbihim, wa naṭba‘u ‘alā qulūbihim fahum lā yasma‘ūn(a).
Canke ntibitomoye ku bantu baragwa igihugu inyuma y’aho abakibamwo (bazimiye)? Ko iyo tubishaka, twobahana kubera ivyaha vyabo; kandi twafunze imitima yabo kugira ngo ntibumve (icigwa).
قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْاَخْسَرِيْنَ اَعْمَالًا ۗ
qul hal nunabbi'ukum bil-akhsarīna a‘mālā(n).
Vuga (Muhamadi) uti: «Mbega tuzobamenyesha abahomba cane mu bikorwa vyabo?»
قُلْ لِّمَنِ الْاَرْضُ وَمَنْ فِيْهَآ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
qul limanil-arḍu wa man fīhā in kuntum ta‘lamūn(a).
Muvuge (Muhamadi) muti: «Isi n’ibiri muri yo vyose ni iya nde, nimba mubizi?»
قُلْ مَنْ رَّبُّ السَّمٰوٰتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيْمِ
qul mar rabbus-samāwātis-sab‘i wa rabbul-‘arsyil-‘aẓīm(i).
Muvuge muti: «Umukama nyir’amajuru indwi ni nde, n’intebe y’ubwami ihambaye ni nde?»
قُلْ مَنْۢ بِيَدِهٖ مَلَكُوْتُ كُلِّ شَيْءٍ وَّهُوَ يُجِيْرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
qul mam biyadihī malakūtu kulli syai'iw wa huwa yujīru wa lā yujāru ‘alaihi in kuntum ta‘lamūn(a).
Vuga uti: "Ububasha bw'ibintu vyose buri mu minwe ya nde? Ni we arinda, kandi ntaco umuntu ashobora kurinda (igihano ciwe), iyo mumenya gusa?"
قٰلَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِى الْاَرْضِ عَدَدَ سِنِيْنَ
qāla kam labiṡtum fil-arḍi ‘adada sinīn(a).
Aravuga ati: «Mwamaze imyaka ingahe kw’isi?»
قَالَ هَلْ يَسْمَعُوْنَكُمْ اِذْ تَدْعُوْنَ ۙ
qāla hal yasma‘ūnakum iż tad‘ūn(a).
We (Ibrahimu) ati: «Mbega barakwumvise igihe wamusenga?
اَوْ يَنْفَعُوْنَكُمْ اَوْ يَضُرُّوْنَ
au yanfa‘ūnakum au yaḍurrūn(a).
Canke (vyoshobora) kukugirira akamaro canke kukugirira nabi?”
هَلْ اُنَبِّئُكُمْ عَلٰى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيٰطِيْنُ ۗ
hal unabbi'ukum ‘alā man tanazzalusy-syayāṭīn(u).
Nobamenyesha abo amadayimoni amanukirako?
اَمَّنْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ وَاَنْزَلَ لَكُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ مَاۤءً فَاَنْۢبَتْنَا بِهٖ حَدَاۤىِٕقَ ذَاتَ بَهْجَةٍۚ مَا كَانَ لَكُمْ اَنْ تُنْۢبِتُوْا شَجَرَهَاۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗبَلْ هُمْ قَوْمٌ يَّعْدِلُوْنَ ۗ
am man khalaqas-samāwāti wal-arḍa wa anzala minas-samā'i mā'an fa ambatnā bihī ḥadā'iqa żāta bahjah(tin), mā kāna lakum an tumbitū syajarahā, a'ilāhum ma‘allāh(i), bal hum qaumuy ya‘dilūn(a).
Mbega si we (Allah) yaremye ijuru n’isi, akabamanurira amazi avuye mw’ijuru, hanyuma tukakurana na yo amatongo afise amashusho meza? Ntimuzoshobora gukura ibiti. Mbega hari (iyindi) mana atari Allah? Nkako, ni abantu bakevya (bava mu kuri).
اَمَّنْ جَعَلَ الْاَرْضَ قَرَارًا وَّجَعَلَ خِلٰلَهَآ اَنْهٰرًا وَّجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًاۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗبَلْ اَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَ ۗ
am man ja‘alal-arḍa qarāraw wa ja‘ala khilālahā anhāraw wa ja‘ala lahā rawāsiya wa ja‘ala bainal-baḥraini ḥājizā(n), a'ilāhum ma‘allāh(i), bal akṡaruhum lā ya‘lamūn(a).
Mbega si we (Allah) yagize isi uburaro, agira inzuzi mu binogo vyayo, agira imisozi kugira ngo (iyigumye) kandi agira itandukaniro hagati y’ibiyaga bibiri? Mbega hari (iyindi) mana atari Allah? Mu vy’ukuri, benshi muri bo ntibazi.
اَمَّنْ يُّجِيْبُ الْمُضْطَرَّ اِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوْۤءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاۤءَ الْاَرْضِۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗقَلِيْلًا مَّا تَذَكَّرُوْنَۗ
am may yujībul-muḍṭarra iżā da‘āhu wa yaksyifus-sū'a wa yaj‘alukum khulafā'a fil-arḍ(i), a'ilāhum ma‘allāh(i), qalīlam mā tażakkarūn(a).
Mbega si we (Allah) yemera (isengesho ry’) abantu bari mu ngorane iyo bamusenze, agakuraho amagorwa akagira mwebwe (abantu) abakalifa (abarongozi) kw’isi? Mbega hari (iyindi) mana atari Allah? Mwibuka bike cane (vy’ubuntu bwa Allah).
اَمَّنْ يَّهْدِيْكُمْ فِيْ ظُلُمٰتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ يُّرْسِلُ الرِّيٰحَ بُشْرًاۢ بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهٖۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗتَعٰلَى اللّٰهُ عَمَّا يُشْرِكُوْنَ
am may yahdīkum fī ẓulumātil-barri wal-baḥri wa may yursilur-riyāḥa busyram baina yadai raḥmatih(ī), a'ilāhum ma‘allāh(i), ta‘ālallāhu ‘ammā yusyrikūn(a).
Mbega si We (Allah) abayobora mu mwijima wo ku butaka no ku kiyaga, akarungika umuyaga nk’inkuru nziza imbere y’uko (ugushika kw’) imbabazi ziwe? Mbega hari (iyindi) mana atari Allah? Allah arashizwe hejuru kubera ivyo bafatanya.
اَمَّنْ يَّبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيْدُهٗ وَمَنْ يَّرْزُقُكُمْ مِّنَ السَّمَاۤءِ وَالْاَرْضِۗ ءَاِلٰهٌ مَّعَ اللّٰهِ ۗقُلْ هَاتُوْا بُرْهَانَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ
am may yabda'ul-khalqa ṡumma yu‘īduhū wa may yarzuqukum minas-samā'i wal-arḍ(i), a'ilāhum ma‘allāh(i), qul hātū burhānakum in kuntum ṣādiqīn(a).
Mbega si we (Allah) yaremye (ibiremwa) kuva mu ntango, hanyuma akabisubiramwo (yongera) kandi akabaha ivyo mufungura biva mw’ijuru no kw’isi? Mbega hari (iyindi) mana atari Allah? Vuga uti: “Nimutange ikimenyamenya c’ukuri kwawe, nimba uri abanyakuri.”
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لِمَ تَقُوْلُوْنَ مَا لَا تَفْعَلُوْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lima taqūlūna mā lā taf‘alūn(a).
Ewe mwebwe abemera! Ni kuki uvuga ikintu udakora?
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا هَلْ اَدُلُّكُمْ عَلٰى تِجَارَةٍ تُنْجِيْكُمْ مِّنْ عَذَابٍ اَلِيْمٍ
yā ayyuhal-lażīna āmanū hal adullukum ‘alā tijāratin tunjīkum min ‘ażābin alīm(in).
Ewe mwebwe abemera! Woba wipfuza ko nkwereka ubuhinga bushobora kugukiza igihano kibabaje?
وَمَآ اَدْرٰىكَ مَا سِجِّيْنٌۗ
wa mā adrāka mā sijjīn(un).
Kandi Sijjin urazi ico ari co?
وَمَآ اَدْرٰىكَ مَا عِلِّيُّوْنَۗ
wa mā adrāka mā ‘illiyyūn(a).
Kandi woba uzi ico 'Illiyyin' ari co?
اَفَلَا يَنْظُرُوْنَ اِلَى الْاِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْۗ
afalā yanẓurūna ilal-ibili kaifa khuliqat.
None ntibaraba ingamiya, ingene yaremwe?