۞ وَاِذِ ابْتَلٰٓى اِبْرٰهٖمَ رَبُّهٗ بِكَلِمٰتٍ فَاَتَمَّهُنَّ ۗ قَالَ اِنِّيْ جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ اِمَامًا ۗ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِيْ ۗ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى الظّٰلِمِيْنَ
wa iżibtalā ibrāhīma rabbuhū bikalimātin fa atammahunn(a), qāla innī jā‘iluka lin-nāsi imāmā(n), qāla wa min żurriyyatī, qāla lā yanālu ‘ahdiẓ-ẓālimīn(a).
Kandi (mwibuke), igihe Aburahamu yageragezwa n’Umukama wiwe n’amajambo makeyi, niho yayashitse ata gatotsi. We (Allah) ati: «Ni ukuri, nagugize indongozi y’abantu bose.» We (Ibrahimu) ati: «Kandi (na) ku bana banje n’abuzukuru banje?» Allah ati: «(Ni ukuri, ariko) umuhango wanje ntuja ku bacumuzi.»
۞ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰىٓ اٰدَمَ وَنُوْحًا وَّاٰلَ اِبْرٰهِيْمَ وَاٰلَ عِمْرٰنَ عَلَى الْعٰلَمِيْنَۙ
innallāhaṣṭafā ādama wa nūḥaw wa āla ibrāhīma wa āla ‘imrāna ‘alal-‘ālamīn(a).
Nkako, Allah yatoye Adamu, Nowa, umuryango wa Aburahamu, n’umuryango wa Imran hejuru y’amahanga yose (mu bihe vyayo), .
فَنَادَتْهُ الْمَلٰۤىِٕكَةُ وَهُوَ قَاۤىِٕمٌ يُّصَلِّيْ فِى الْمِحْرَابِۙ اَنَّ اللّٰهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيٰى مُصَدِّقًاۢ بِكَلِمَةٍ مِّنَ اللّٰهِ وَسَيِّدًا وَّحَصُوْرًا وَّنَبِيًّا مِّنَ الصّٰلِحِيْنَ
fanādathul-malā'ikatu wa huwa qā'imuy yuṣallī fil-miḥrāb(i), annallāha yubasysyiruka biyaḥyā muṣaddiqam bikalimatim minallāhi wa sayyidaw wa ḥaṣūraw wa nabiyyam minaṣ-ṣāliḥīn(a).
Hanyuma abamarayika baramuhamagara, igihe yari ahagaze asenga muri mihrab, bati: «Allah arakuzanira inkuru nziza n’(ivuka rya) Yahya, wemeza ijambo (ijambo) rivuye kuri Allah, akarorero, ashobora kwirinda (irari) n’umuhanuzi mu basenga Imana.»
اِذْ قَالَتِ الْمَلٰۤىِٕكَةُ يٰمَرْيَمُ اِنَّ اللّٰهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِّنْهُۖ اسْمُهُ الْمَسِيْحُ عِيْسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيْهًا فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِيْنَۙ
iż qālatil-malā'ikatu yā maryama innallāha yubasysyiruki bikalimatim minhusmuhul-masīḥu ‘īsabnu maryama wajīhan fid-dun-yā wal-ākhirati wa minal-muqarrabīn(a).
(Ibuka), igihe abamarayika bavuga bati: "Ewe Mariyamu! Nkako, Allah arakuzanira inkuru nziza y'urubanza (fir-man) ruvuye kuri we (ari ryo mwana), izina ryiwe ni Mesiya Isa mwene Mariyamu, umuntu azwi cane kw'isi no mu nyuma, kandi umwe mu begerejwe (Allah),
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ ۚ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيْظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوْا مِنْ حَوْلِكَ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْاَمْرِۚ فَاِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِيْنَ
fabimā raḥmatim minallāhi linta lahum, wa lau kunta faẓẓan galīẓal-qalbi lanfaḍḍū min ḥaulik(a), fa‘fu ‘anhum wastagfir lahum wa syāwirhum fil-amr(i), fa iżā ‘azamta fa tawakkal ‘alallāh(i), innallāha yuḥibbul-mutawakkilīn(a).
Rero, kubera ubuntu bwa Allah, wewe (Muhammad) wari umugwaneza kuri bo. Niwakora cane kandi ufise umutima w’agahomerabunwa, nta gukeka ko bazokwitandukanya n’abo mukikije. Nuko rero, ubababarire kandi ubasabire imbabazi, kandi ubagire inama muri ivyo. Maze, nimwafata ingingo, nimuze mwizigire Allah. Nkako, Allah arakunda abamwizigiye. Iyo Allah agufashije nta n’umwe ashobora kugutsinda. Ariko Allah niyaguheba, ni nde yogufasha inyuma y’ivyo? Nuko rero, abemera nimwizigire Allah.
وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ اَنْ يَّغُلَّ ۗوَمَنْ يَّغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ ۚ ثُمَّ تُوَفّٰى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُوْنَ
wa mā kāna linabiyyin ay yagull(a), wa may yaglul ya'ti bimā galla yaumal-qiyāmah(ti), ṡumma tuwaffā kullu nafsim mā kasabat wa hum lā yuẓlamūn(a).
None uwukurikira ubushimiro bwiza bwa Allah yoba ameze nk’uwugaruka afise uburake buva kuri Allah n’aho aba muri Gehinomu? Aho ni ho umuntu aja mubi.
مَا كَانَ اللّٰهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِيْنَ عَلٰى مَآ اَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّٰى يَمِيْزَ الْخَبِيْثَ مِنَ الطَّيِّبِ ۗ وَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَجْتَبِيْ مِنْ رُّسُلِهٖ مَنْ يَّشَاۤءُ ۖ فَاٰمِنُوْا بِاللّٰهِ وَرُسُلِهٖ ۚ وَاِنْ تُؤْمِنُوْا وَتَتَّقُوْا فَلَكُمْ اَجْرٌ عَظِيْمٌ
mā kānallāhu liyażaral-mu'minīna ‘alā mā antum ‘alaihi ḥattā yamīzal-khabīṡa minaṭ-ṭayyib(i), wa mā kānallāhu liyuṭli‘akum ‘alal-gaibi wa lākinnallāha yajtabī mir rusulihī may yasyā'(u), fa āminū billāhi wa rusulih(ī), wa in tu'minū wa tattaqū fa lakum ajrun ‘aẓīm(un).
Allah ntazosiga abemera mu vyo urimwo ubu, ni co gituma atandukanya ibibi n’ivyiza. Allah ntazokwereka ibitaboneka, ariko Allah ahitamwo uwo ashaka mu ntumwa ziwe. Nuko rero, mwizere Allah n’intumwa ziwe. Niwaba ufise ukwizera n’ugutinya Imana, niho uzoronka impembo nini.
وَتِلْكَ حُجَّتُنَآ اٰتَيْنٰهَآ اِبْرٰهِيْمَ عَلٰى قَوْمِهٖۗ نَرْفَعُ دَرَجٰتٍ مَّنْ نَّشَاۤءُۗ اِنَّ رَبَّكَ حَكِيْمٌ عَلِيْمٌ
wa tilka ḥujjatunā ātaināhā ibrāhīma ‘alā qaumih(ī), narfa‘u darajātim man nasyā'(u), inna rabbaka ḥakīmun ‘alīm(un).
Kandi ayo ni yo makuru yacu twahaye Ibrahimu ngo ahangane n’abantu biwe. Turaduza ikibanza c’uwo Tuzoshaka. Nkako, Umukama wawe ni Umunyabwenge, Umuzi vyose.
وَوَهَبْنَا لَهٗٓ اِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَۗ كُلًّا هَدَيْنَا وَنُوْحًا هَدَيْنَا مِنْ قَبْلُ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهٖ دَاوٗدَ وَسُلَيْمٰنَ وَاَيُّوْبَ وَيُوْسُفَ وَمُوْسٰى وَهٰرُوْنَ ۗوَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَۙ
wa wahabnā lahū isḥāqa wa ya‘qūb(a), kullan hadainā wa nūḥan hadainā min qablu wa min żurriyyatihī dāwūda wa sulaimāna wa ayyūba wa yūsufa wa mūsā wa hārūna wa każālika najzil-muḥsinīn(a).
Nuko twamuhaye Isaka na Yakobo. Umwe wese muri bo twamuhaye ubuyobozi; kandi imbere y’ivyo twahaye ubuyobozi Nowa, na bamwe mu bakomotse kuri we (Ibrahimu), ari bo Dawudi, Sulaymani, Ayyubu, Yusufu, Musa na Haruni. Kandi ni ko duhemba abakora ivyiza;
وَزَكَرِيَّا وَيَحْيٰى وَعِيْسٰى وَاِلْيَاسَۗ كُلٌّ مِّنَ الصّٰلِحِيْنَۙ
wa zakariyyā wa yaḥyā wa ‘īsā wa ilyās(a), kullum minaṣ-ṣāliḥīn(a).
na Zakariya, Yaya, Isa na Iliya. Bose ni abantu bubaha Imana, .
وَاِسْمٰعِيْلَ وَالْيَسَعَ وَيُوْنُسَ وَلُوْطًاۗ وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى الْعٰلَمِيْنَۙ
wa ismā‘īla wal-yasa‘a wa yūnusa wa lūṭā(n), wa kullan faḍḍalnā ‘alal-‘ālamīn(a).
na Isirayeli, Aliyasa’, Yunusi na Luti. Umwe wese muri twebwe yarashize hejuru (ingero yiwe) hejuru y’abandi bantu (mu gihe ciwe), .
وَمِنْ اٰبَاۤىِٕهِمْ وَذُرِّيّٰتِهِمْ وَاِخْوَانِهِمْ ۚوَاجْتَبَيْنٰهُمْ وَهَدَيْنٰهُمْ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ
wa min ābā'ihim wa żurriyyātihim wa ikhwānihim, wajtabaināhum wa hadaināhum ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).
(kandi Twongeyeko n’icubahiro ca) bamwe mu ba sekuruza babo, abakomoka kuri bo na bene wabo. Twarabatoye (ngo babe abahanuzi n’intumwa) kandi tubayobora mu nzira igororotse.
اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اٰتَيْنٰهُمُ الْكِتٰبَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ۚفَاِنْ يَّكْفُرْ بِهَا هٰٓؤُلَاۤءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَّيْسُوْا بِهَا بِكٰفِرِيْنَ
ulā'ikal-lażīna ātaināhumul-kitāba wal-ḥukma wan-nubuwwah(ta), fa iy yakfur bihā hā'ulā'i faqad wakkalnā bihā qaumal laisū bihā bikāfirīn(a).
Abo ni bo bantu twahaye igitabu, ubwenge n’ubuhanuzi. Niba abantu (Quraish) babihakana, rero tuzobishira mu minwe y’abantu batabihakana.
وَاِذَا جَاۤءَتْهُمْ اٰيَةٌ قَالُوْا لَنْ نُّؤْمِنَ حَتّٰى نُؤْتٰى مِثْلَ مَآ اُوْتِيَ رُسُلُ اللّٰهِ ۘ اَللّٰهُ اَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسٰلَتَهٗۗ سَيُصِيْبُ الَّذِيْنَ اَجْرَمُوْا صَغَارٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَعَذَابٌ شَدِيْدٌۢ بِمَا كَانُوْا يَمْكُرُوْنَ
wa iżā jā'athum āyatun qālū lan nu'mina ḥattā nu'tā miṡla mā ūtiya rusulullāh(i), allāhu a‘lamu ḥaiṡu yaj‘alu risālatah(ū), sayuṣībul-lażīna ajramū ṣagārun ‘indallāhi wa ‘ażābun syadīdum bimā kānū yamkurūn(a).
Kandi iyo umurongo ubashitseko, bati: «Ntituzokwemera (ntituzokwemera) gushika tuhawe nk’ivyo vyahawe intumwa za Allah». Allah arazi neza aho ashira igikorwa ciwe c’ubutumwa. Abantu bacumura bazocishwa bugufi imbere ya Allah n’igihano gikomeye kubera ubuhendanyi bakoze.
قَالَ يٰقَوْمِ لَيْسَ بِيْ ضَلٰلَةٌ وَّلٰكِنِّيْ رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعٰلَمِيْنَ
qāla yā qaumi laisa bī ḍalālatuw wa lākinnī rasūlum mir rabbil-‘ālamīn(a).
We (Nowa) arishura ati: «Ewe bantu banje, sinzimiye, ahubwo ndi Intumwa ivuye ku Mukama w’isi zose.»
اَوَعَجِبْتُمْ اَنْ جَاۤءَكُمْ ذِكْرٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَلٰى رَجُلٍ مِّنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَلِتَتَّقُوْا وَلَعَلَّكُمْ تُرْحَمُوْنَ
awa‘ajibtum an jā'akum żikrum mir rabbikum ‘alā rajulim minkum liyunżirakum wa litattaqū wa la‘allakum turḥamūn(a).
Kandi muratangazwa n’uko imburi yaje ivuye ku Mukama wanyu biciye ku muntu wo muri mwebwe, kugira ngo ababurire kandi kugira ngo mube abasenga Imana, kugira ngo muronke ikigongwe?
قَالَ يٰقَوْمِ لَيْسَ بِيْ سَفَاهَةٌ وَّلٰكِنِّيْ رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعٰلَمِيْنَ
qāla yā qaumi laisa bī safāhatuw wa lākinnī rasūlum mir rabbil-‘ālamīn(a).
We (Hud) arishura ati: «Ewe bantu banje! Si uko ndi umusazi, ahubwo ndi Intumwa y’Umukama w’isi zose.»
اُبَلِّغُكُمْ رِسٰلٰتِ رَبِّيْ وَاَنَا۠ لَكُمْ نَاصِحٌ اَمِيْنٌ
uballigukum risālāti rabbī wa ana lakum nāṣiḥun amīn(un).
Ndabashikirije ubutumwa bw’Umukama wanje kandi ndabaha impanuro zo kwizigirwa.
اَوَعَجِبْتُمْ اَنْ جَاۤءَكُمْ ذِكْرٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَلٰى رَجُلٍ مِّنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْۗ وَاذْكُرُوْٓا اِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاۤءَ مِنْۢ بَعْدِ قَوْمِ نُوْحٍ وَّزَادَكُمْ فِى الْخَلْقِ بَصْۣطَةً ۚفَاذْكُرُوْٓا اٰلَاۤءَ اللّٰهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ
awa‘ajibtum an jā'akum żikrum mir rabbikum ‘alā rajulim minkum liyunżirakum, ważkurū iż ja‘alakum khulafā'a mim ba‘di qaumi nūḥiw wa zādakum fil-khalqi basṭah(tan), fażkurū ālā'allāhi la‘allakum tufliḥūn(a).
Kandi muratangazwa n’uko imburi yaje ivuye ku Mukama wanyu iciye ku muntu yavuye muri mwebwe, ngo ababurire? Nimwibuke igihe yabagira abakalifa inyuma y’abantu ba Nowa, kandi akabarusha mu nkomezi z’umubiri no mu gihagararo. Rero wibuke imihezagiro ya Allah kugira uzogire amahirwe. ”
وَاِلٰى ثَمُوْدَ اَخَاهُمْ صٰلِحًاۘ قَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗۗ قَدْ جَاۤءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْۗ هٰذِهٖ نَاقَةُ اللّٰهِ لَكُمْ اٰيَةً فَذَرُوْهَا تَأْكُلْ فِيْٓ اَرْضِ اللّٰهِ وَلَا تَمَسُّوْهَا بِسُوْۤءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ
wa ilā ṡamūda akhāhum ṣāliḥā(n), qāla yā qaumi‘budullāha mā lakum min ilāhin gairuh(ū), qad jā'atkum bayyinatum mir rabbikum, hāżihī nāqatullāhi lakum āyatan fa żarūhā ta'kul fī arḍillāhi wa lā tamassūhā bisū'in fa ya'khużakum ‘ażābun alīm(un).
Kandi ku bantu b’i Samudi (Twarungikiye) mwene wabo Saleh. Aravuga ati: "Ewe bantu banje! Nimusenge Allah! Nta yindi mana (musenga) mushobora gusenga atari we. Nkako, ikimenyamenya gitomoye carabajeko kivuye ku Mukama wanyu. Iyi (a) ngamiya y'ingore ivuye kuri Allah ni ikimenyetso kuri mwebwe. Reka irye isi ya Allah, ntimuyigire nabi, canke ivyo bizotuma mubabazwa cane."
وَاِلٰى مَدْيَنَ اَخَاهُمْ شُعَيْبًاۗ قَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗۗ قَدْ جَاۤءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ فَاَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيْزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ اَشْيَاۤءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوْا فِى الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلَاحِهَاۗ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَۚ
wa ilā madyana akhāhum syu‘aibā(n), qāla yā qaumi‘budullāha mā lakum min ilāhin gairuh(ū), qad jā'atkum bayyinatum mir rabbikum fa auful-kaila wal-mīzāna wa lā tabkhasun-nāsa asy-yā'ahum wa lā tufsidū fil-arḍi ba‘da iṣlāḥihā, żālikum khairul lakum in kuntum mu'minīn(a).
Kandi ku bantu b’i Madiyani, twarungikiye Shuwayibu, mwenewabo bwite. Aravuga ati: "Ewe bantu banje! Nimusenge Allah. Nta mana (musenga) mushobora gusenga atari we. Nkako, ibimenyamenya bitomoye vyabajeko bivuye ku Mukama wanyu. Mutunganye ingero n'umunzane, kandi ntimugire uwo mugirira nabi na gato. Ntimugire ico mwonona isi imaze kuremwa neza. Ivyo ni vyiza kuri mwebwe nimba mwemera."
ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْۢ بَعْدِهِمْ مُّوْسٰى بِاٰيٰتِنَآ اِلٰى فِرْعَوْنَ وَمَلَا۟ىِٕهٖ فَظَلَمُوْا بِهَاۚ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِيْنَ
Ṡumma ba‘aṡnā mim ba‘dihim mūsā bi'āyātinā ilā fir‘auna wa mala'ihī fa ẓalamū bihā, fanẓur kaifa kāna ‘āqibatul-mufsidīn(a).
Inyuma yabo, twarungitse Musa n’ibimenyamenya vyacu kuri Farawoni n’indongozi z’abantu biwe, hanyuma barahakana ibimenyamenya. Rero nimwiteho ibishikira abakora ivyonona.
حَقِيْقٌ عَلٰٓى اَنْ لَّآ اَقُوْلَ عَلَى اللّٰهِ اِلَّا الْحَقَّۗ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِّنْ رَّبِّكُمْ فَاَرْسِلْ مَعِيَ بَنِيْٓ اِسْرَاۤءِيْلَ ۗ
Ḥaqīqun ‘alā allā aqūla ‘alallāhi illal-ḥaqq(a), qad ji'tukum bibayyinatim mir rabbikum fa arsil ma‘iya banī isrā'īl(a).
Ntegetswe kuvuga ukuri kuri Allah. Nkako, naje kuri wewe mfise ikimenyamenya gitomoye kivuye ku Mukama wawe, reka bene Isirayeli baje kumwe nanje.»
قَالَ يٰمُوْسٰٓى اِنِّى اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسٰلٰتِيْ وَبِكَلَامِيْ ۖفَخُذْ مَآ اٰتَيْتُكَ وَكُنْ مِّنَ الشّٰكِرِيْنَ
qāla yā mūsā inniṣṭafaituka ‘alan-nāsi birisālātī wa bikalāmī, fa khuż mā ātaituka wa kum minasy-syākirīn(a).
(Allah) ati: "Ewe Musa! Nkako, nagutoye (ndaguhisemwo) mu bandi bantu (mu gihe cawe) kugira ngo utware ubutumwa bwanje n'amajambo yanje, rero ushire umutima ku vyo naguhaye, ube mu bashima."
وَكَذٰلِكَ يَجْتَبِيْكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهٗ عَلَيْكَ وَعَلٰٓى اٰلِ يَعْقُوْبَ كَمَآ اَتَمَّهَا عَلٰٓى اَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَۗ اِنَّ رَبَّكَ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ ࣖ
wa każālika yajtabīka rabbuka wa yu‘allimuka min ta'wīlil-aḥādīṡi wa yutimmu ni‘matahū ‘alaika wa ‘alā āli ya‘qūba kamā atammahā ‘alā abawaika min qablu ibrāhīma wa isḥāq(a), inna rabbaka ‘alīmun ḥakīm(un).
Kandi rero, Imana yaragutoye (kugira ngo ube Umuhanuzi) maze ikwigisha zimwe mu nsobanuro z’indoto maze itunganya (ubuntu bwayo) kuri wewe no ku muryango wa Yakobo, nk’uko yari yaratunganije ubuntu bwayo kuri ba sogokuruza bawe babiri imbere y’aho, (ari bo) Aburahamu na Izahaki. Nkako, Umukama wanyu arazi vyose, arazi ubwenge.
وَرَاوَدَتْهُ الَّتِيْ هُوَ فِيْ بَيْتِهَا عَنْ نَّفْسِهٖ وَغَلَّقَتِ الْاَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۗقَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اِنَّهٗ رَبِّيْٓ اَحْسَنَ مَثْوَايَۗ اِنَّهٗ لَا يُفْلِحُ الظّٰلِمُوْنَ
wa rāwadathul-latī huwa fī baitihā ‘an nafsihī wa gallaqatil-abwāba wa qālat haita lak(a), qāla ma‘āżallāhi innahū rabbī aḥsana maṡwāy(a), innahū lā yuflihuẓ-ẓālimūn(a).
Kandi umugore we (Yusufu) yaba mu nzu yiwe ni we yamuhendahenda. Araheza arakigara inzugi, aravuga ati: “Nimunyegere.” Yusufu ati: «Ndahungira kuri Allah, vy’ukuri shebuja yaramfashe neza.» Nkako, uwutagira ubutungane ntazogira amahirwe.
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهٖۙ وَهَمَّ بِهَا ۚ لَوْلَآ اَنْ رَّاٰ بُرْهَانَ رَبِّهٖۗ كَذٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوْۤءَ وَالْفَحْشَاۤءَۗ اِنَّهٗ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِيْنَ
wa laqad hammat bihī wa hamma bihā lau lā ar ra'ā burhāna rabbih(ī), każālika linaṣrifa ‘anhus-sū'a wal-faḥsyā'(a), innahū min ‘ibādinal-mukhlaṣīn(a).
Kandi vy’ukuri, uwo mugore yari yamushatse (Yusuf). Na Yusufu na we nyene yaramwipfurije, iyo atabona ikimenyetso (kiva) ku Mwami wiwe. Gutyo, twamukuyeko ikibi n’ikizira. Nkako, we (Yusufu) ari mu basavyi bacu twatoranijwe.
وَمَآ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ اِلَّا رِجَالًا نُّوْحِيْٓ اِلَيْهِمْ مِّنْ اَهْلِ الْقُرٰىۗ اَفَلَمْ يَسِيْرُوْا فِى الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْۗ وَلَدَارُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ اتَّقَوْاۗ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ
wa mā arsalnā min qablika illā rijālan nūḥī ilaihim min ahlil-qurā, afalam yasīrū fil-arḍi fa yanẓurū kaifa kāna ‘āqibatul-lażīna min qablihim, wa ladārul-ākhirati khairul lil-lażīnattaqau, afalā ta‘qilūn(a).
Kandi ntitwarungitse imbere yawe (Muhamadi), ahubwo ni umuntu twahaye amahishurirwa mu bantu bo mu gihugu. Mbega ntibagendeye kw’isi ngo barabe ivyashikiye abababanjirije (ababeshe intumwa). Kandi vy’ukuri, igihugu c’inyuma y’urupfu ni ciza kuruta abasenga Imana. Mbega ntimubitahura?
قَالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ اِنْ نَّحْنُ اِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَمُنُّ عَلٰى مَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖۗ وَمَا كَانَ لَنَآ اَنْ نَّأْتِيَكُمْ بِسُلْطٰنٍ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِ ۗوَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُوْنَ
qālat lahum rusuluhum in naḥnu illā basyarum miṡlukum wa lākinnallāha yamunnu ‘alā may yasyā'u min ‘ibādih(ī), wa mā kāna lanā an na'tiyakum bisulṭānin illā bi'iżnillāh(i), wa ‘alallāhi falyatawakkalil-mu'minūn(a).
Intumwa zabo zirababwira ziti: "Twebwe turi abantu nkamwe, ariko Allah atanga ubuntu uwo ashaka mu basuku biwe. Ntibibereye ko tubazanira ikimenyamenya na kimwe kiretse dufise uruhusha rwa Allah. Kandi ni Allah gusa abemera bakwiye kwizigira."
يُنَزِّلُ الْمَلٰۤىِٕكَةَ بِالرُّوْحِ مِنْ اَمْرِهٖ عَلٰى مَنْ يَّشَاۤءُ مِنْ عِبَادِهٖٓ اَنْ اَنْذِرُوْٓا اَنَّهٗ لَآ اِلٰهَ اِلَّآ اَنَا۠ فَاتَّقُوْنِ
yunazzilul-malā'ikata bir-rūḥi min amrihī ‘alā may yasyā'u min ‘ibādihī an anżirū annahū lā ilāha illā ana fattaqūn(i).
Amanukana abamarayika bafise ihishurirwa biciye ku itegeko ryiwe ku wo ashaka wese mu basavyi biwe, (akavuga ati: «Mugabishe (abasavyi banje) ko ata yindi mana iriho atari jewe, rero munyibuke.»
شَاكِرًا لِّاَنْعُمِهِ ۖاجْتَبٰىهُ وَهَدٰىهُ اِلٰى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيْمٍ
syākiral li'an‘umih(ī), ijtabāhu wa hadāhu ilā ṣirāṭim mustaqīm(in).
arakenguruka imihezagiro yiwe. Allah yaramutoye, amuyobora mu nzira igororotse.
اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِّنَ النَّبِيّٖنَ مِنْ ذُرِّيَّةِ اٰدَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوْحٍۖ وَّمِنْ ذُرِّيَّةِ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْرَاۤءِيْلَ ۖوَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَاۗ اِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيٰتُ الرَّحْمٰنِ خَرُّوْا سُجَّدًا وَّبُكِيًّا ۩
ulā'ikal-lażīna an‘amallāhu ‘alaihim minan-nabiyyīna min żurriyyati ādama wa mimman ḥamalnā ma‘a nūḥ(in), wa min żurriyyati ibrāhīma wa isrā'īl(a), wa mimman hadainā wajtabainā, iżā tutlā ‘alaihim āyātur-raḥmāni kharrū sujjadaw wa bukiyyā(n).
Abo ni bo bantu Allah yahaye ubutoni, ni ukuvuga mu (mugwi w’abahanuzi) bavuye mu bakomoka kuri Adamu, no mu bo twazanye (mu bwato) kumwe na Nowa, no mu bakomotse kuri Aburahamu na Isirayeli (Yakobo) no mu bo twayoboye kandi twahisemwo. Iyo babasomereye imirongo ya Allah, Munyakigongwe, barapfukama bakarira.
وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِيْۚ
wasṭana‘tuka linafsī.
kandi naraguhisemwo (nk’intumwa) ku bwanje.
وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِدْرِيْسَ وَذَا الْكِفْلِۗ كُلٌّ مِّنَ الصّٰبِرِيْنَ ۙ
wa ismā‘īla wa idrīsa wa żal-kifl(i), kullum minaṣ-ṣābirīn(a).
Kandi (mwibuke inkuru) Ismail, Idrisi na Zulkifli. Bose ni abantu bihangana.
وَاَدْخَلْنٰهُمْ فِيْ رَحْمَتِنَاۗ اِنَّهُمْ مِّنَ الصّٰلِحِيْنَ
wa adkhalnāhum fī raḥmatinā, innahum minaṣ-ṣāliḥīn(a).
Kandi twabinjiye mu mbabazi zacu. Nkako, bari mu bantu b’abanyarukundo.
اَللّٰهُ يَصْطَفِيْ مِنَ الْمَلٰۤىِٕكَةِ رُسُلًا وَّمِنَ النَّاسِۗ اِنَّ اللّٰهَ سَمِيْعٌۢ بَصِيْرٌ ۚ
allāhu yaṣṭafī minal-malā'ikati rusulaw wa minan-nās(i), innallāha samī‘um baṣīr(un).
Allah yatoye intumwa (ziwe) mu bamarayika no mu bantu. Nkako, Allah ni uwumva vyose, abona vyose.
ثُمَّ اِنَّكُمْ بَعْدَ ذٰلِكَ لَمَيِّتُوْنَ ۗ
Ṡumma innakum ba‘da żālika lamayyitūn(a).
Maze inyuma y’ivyo, uzopfa ata kabuza.
وَيَضِيْقُ صَدْرِيْ وَلَا يَنْطَلِقُ لِسَانِيْ فَاَرْسِلْ اِلٰى هٰرُوْنَ
wa yaḍīqu ṣadrī wa lā yanṭaliqu lisānī fa arsil ilā hārūn(a).
ku buryo igifu canje cari gipfutse kandi ururimi rwanje ntirwavuga neza, ni co gituma Haruni yarungitswe (nanje).
وَمَآ اَنَا۠ بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِيْنَ ۚ
wa mā ana biṭāridil-mu'minīn(a).
Kandi abemera sinzorukana.
وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗ وَاسْتَوٰىٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًاۗ وَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
wa lammā balaga asyuddahū wastawā ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).
Kandi amaze (Musa) gukura no gutunganya ubwenge bwiwe, twamuhaye ubwenge (ubuhanuzi) n’ubumenyi. Kandi ni ko duhemba abakora ivyiza.
قَالَتْ اِحْدٰىهُمَا يٰٓاَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ ۖاِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْاَمِيْنُ
qālat iḥdāhumā yā abatista'jirh(u), inna khaira manista'jartal-qawiyyul-amīn(u).
Umwe muri abo babiri (abagore) ati: "Ewe dawe! Mugire umukozi (wacu), vy'ukuri umuntu mwiza kuruta abandi bose wofata nk'umukozi (wacu) ni umuntu akomeye kandi wo kwizigirwa."
وَاِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْاَخْيَارِۗ
wa innahum ‘indanā laminal-muṣṭafainal-akhyār(i).
Kandi vy’ukuri, ku ruhande rwacu bari mu bantu batoranijwe neza kuruta abandi bose.
وَاذْكُرْ اِسْمٰعِيْلَ وَالْيَسَعَ وَذَا الْكِفْلِ ۗوَكُلٌّ مِّنَ الْاَخْيَارِۗ
ważkur ismā‘īla wal-yasa‘a wa żal-kifl(i), wa kullum minal-akhyār(i).
Kandi mwibuke Isimayili, Ilyasa‘ na Zulkifli. Bose bari mu bantu beza kuruta abandi bose.
۞ شَرَعَ لَكُمْ مِّنَ الدِّيْنِ مَا وَصّٰى بِهٖ نُوْحًا وَّالَّذِيْٓ اَوْحَيْنَآ اِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهٖٓ اِبْرٰهِيْمَ وَمُوْسٰى وَعِيْسٰٓى اَنْ اَقِيْمُوا الدِّيْنَ وَلَا تَتَفَرَّقُوْا فِيْهِۗ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِيْنَ مَا تَدْعُوْهُمْ اِلَيْهِۗ اَللّٰهُ يَجْتَبِيْٓ اِلَيْهِ مَنْ يَّشَاۤءُ وَيَهْدِيْٓ اِلَيْهِ مَنْ يُّنِيْبُۗ
syara‘a lakum minad-dīni mā waṣṣā bihī nūḥaw wal-lażī auḥainā ilaika wa mā waṣṣā bihī ibrāhīma wa mūsā wa ‘īsā an aqīmud-dīna wa lā tatafarraqū fīh(i), kabura ‘alal-musyrikīna mā tad‘ūhum ilaih(i), allāhu yajtabī ilaihi may yasyā'u wa yahdī ilaihi may yunīb(u).
Yarahaye ubugombe Nowa n’ivyo twaguhishuriye (Muhammad) n’ivyo twahaye Aburahamu, Musa na Yezu, ni ukuvuga, mushigikire idini ryanyu (ukwizera n’ugutinya Imana) ntimuce muri ryo. Biragoye cane abashirika (gukurikira) idini mubahamagara. Allah ahitamwo abo ashaka mw’idini ry’ugusenga Imana imwe, agatanga ubuyobozi bw’idini ryiwe (idini) ku bamugarukako.
هُوَ الَّذِيْ بَعَثَ فِى الْاُمِّيّٖنَ رَسُوْلًا مِّنْهُمْ يَتْلُوْا عَلَيْهِمْ اٰيٰتِهٖ وَيُزَكِّيْهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَاِنْ كَانُوْا مِنْ قَبْلُ لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ
huwal-lażī ba‘aṡa fil-ummiyyīna rasūlam minhum yatlū ‘alaihim āyātihī wa yuzakkīhim wa yu‘allimuhumul-kitāba wal-ḥikmata wa in kānū min qablu lafī ḍalālim mubīn(in).
Ni we yarungikiye Intumwa ku bantu batazi gusoma no kwandika bavuye muri bo, ibasomera imirongo yiwe, igasukura (ubugingo) bwabo, ikabigisha Igitabo n’Ubwenge (Sunnah), naho mbere, bari mu makosa agaragara.
فَاجْتَبٰىهُ رَبُّهٗ فَجَعَلَهٗ مِنَ الصّٰلِحِيْنَ
fajtabāhu rabbuhū faja‘alahū minaṣ-ṣāliḥīn(a).
Maze Umukama wiwe aca aramutora, amugira mu bantu b’abanyarukundo.
وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِيْنٍۚ
wa mā huwa ‘alal-gaibi biḍanīn(in).
Kandi we (Muhammad) ntabwo ari umunyaruyeri (ashaka) gusigura ibitaboneka.
وَوَجَدَكَ ضَاۤلًّا فَهَدٰىۖ
wa wajadaka ḍāllan fa hadā.
kandi yasanze muzazaniwe, ni co gituma yabahaye ubuyobozi .