قَالُوْا سُبْحٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۗاِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ
qālū subḥānaka lā ‘ilma lanā illā mā ‘allamtanā, innaka antal-‘alīmul-ḥakīm(u).
Jupanakasti sapxänwa: —Jumaruw jach'añchatäpan, janiw kuns yatipkti, jan ukasti kuntix yatichapkista ukakiw yatipkti.
۞ لَيْسَ الْبِرَّاَنْ تُوَلُّوْا وُجُوْهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَالْمَلٰۤىِٕكَةِ وَالْكِتٰبِ وَالنَّبِيّٖنَ ۚ وَاٰتَى الْمَالَ عَلٰى حُبِّهٖ ذَوِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنَ وَابْنَ السَّبِيْلِۙ وَالسَّاۤىِٕلِيْنَ وَفىِ الرِّقَابِۚ وَاَقَامَ الصَّلٰوةَ وَاٰتَى الزَّكٰوةَ ۚ وَالْمُوْفُوْنَ بِعَهْدِهِمْ اِذَا عَاهَدُوْا ۚ وَالصّٰبِرِيْنَ فِى الْبَأْسَاۤءِ وَالضَّرَّاۤءِ وَحِيْنَ الْبَأْسِۗ اُولٰۤىِٕكَ الَّذِيْنَ صَدَقُوْا ۗوَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الْمُتَّقُوْنَ
laisal-birra an tuwallū wujūhakum qibalal-masyriqi wal-magribi wa lākinnal-birra man āmana billāhi wal-yaumil ākhiri wal-malā'ikati wal-kitābi wan-nabiyyīn(a), wa ātal-māla ‘alā ḥubbihī żawil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīna wabnas-sabīl(i), was-sā'ilīna wa fir-riqāb(i), wa aqāmaṣ-ṣalāta wa ātaz-zakāh(ta), wal mūfūna bi‘ahdihim iżā ‘āhadū, waṣ-ṣābirīna fil-ba'sā'i waḍ-ḍarrā'i wa ḥīnal-ba's(i), ulā'ikal-lażīna ṣadaqū, wa ulā'ika humul-muttaqūn(a).
Virtud ukax janiw inti jalsu tuqir ukhamarak inti jalant tuqir ajanum turkañakiti, jan ukasti virtud ukax (virtud) khitinakatix Allah, Qhipa Uru, angelanakaru, libronakaru, ukat profetanakar iyawsapki ukat munat qamir yänakax wila masinakapar churapxi, awki taykanakaru, pisinkirinakaru, jaqinakar mä thakhi saräwinkapki ukanakaru (musafir), mayisirinakaru, ukat luqtirinakapar qhispiyañataki, jupanakax mayisiñanak phuqhapxi ukat zakat pagapxi, jaqinakax arsutanakap phuqhapxi kunapachatix arsutanaka, ukhamaraki pisinkañasa, t’aqhisiñanakata ukhamaraki ch’axwaña pachana pacienciani jaqinaka. Jupanakajj cheqapar sarnaqer jaqenakawa, Diosar yupaychir jaqenakäpjjewa.
وَاَنْفِقُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا تُلْقُوْا بِاَيْدِيْكُمْ اِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَاَحْسِنُوْا ۛ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ
wa anfiqū fī sabīlillāhi wa lā tulqū bi'aidīkum ilat-tahlukah(ti), wa aḥsinū, innallāha yuḥibbul-muḥsinīn(a).
Ukat (qamkirinakam) Allah thakin gastasipxam, ukat jan (jumanakax) t’unjäwir jaquntapxamti, ukat askinak lurapxam. Chiqansa, Allah jupax khitinakatix aski lurapki ukanakaruw munasi.
اَلطَّلَاقُ مَرَّتٰنِ ۖ فَاِمْسَاكٌۢ بِمَعْرُوْفٍ اَوْ تَسْرِيْحٌۢ بِاِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَأْخُذُوْا مِمَّآ اٰتَيْتُمُوْهُنَّ شَيْـًٔا اِلَّآ اَنْ يَّخَافَآ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۗ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا يُقِيْمَا حُدُوْدَ اللّٰهِ ۙ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيْمَا افْتَدَتْ بِهٖ ۗ تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ فَلَا تَعْتَدُوْهَا ۚوَمَنْ يَّتَعَدَّ حُدُوْدَ اللّٰهِ فَاُولٰۤىِٕكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ
aṭ-ṭalāqu marratān(i), fa imsākum bima‘rūfin au tasrīḥum bi'iḥsān(in), wa lā yaḥillu lakum an ta'khużū mimmā ātaitumūhunna syai'an illā ay yakhāfā allā yuqīmā ḥudūdullāh(i), fa in khiftum allā yuqīmā ḥudūdullāh(i) falā junāḥa ‘alaihimā fīmaftadat bih(ī), tilka ḥudūdullāhi falā ta‘tadūhā, wa may yata‘adda ḥudūdullāhi fa'ulā'ika humuẓ-ẓālimūn(a).
Divorcio (ukax uñt’ayasispawa) pä kutiw lurasi. (Uka qhipatxa chachax) suma chuymampiw jark’aspa, jan ukax suma chuymampiw jaytañapa. Janiw jumatakix askïkiti kunatix jupanakar churapkta uk kutt’ayañaxa, jan ukax panpachaniw (chacha warmi) axsarapxi, janiw Allah-an límites ukanakap phuqhañjamäkaniti. Jumanakatix (guardias) axsarapxsta ukhax janiw Allahan límites ukanakap phuqhapkaniti, ukhamax janiw kuna juchas jupanakat maynirus utjkiti uka precio (ukax) churatäñapawa (warmix) jupa pachpa qhispiyasiñataki. Ukanakax Allahan límites ukanakawa, ukhamax jan p’akintapxamti. Khitinakatix Allahan límites ukanakap p’akintapki ukanakax jan wali luririnakawa.
۞ وَاِنْ كُنْتُمْ عَلٰى سَفَرٍ وَّلَمْ تَجِدُوْا كَاتِبًا فَرِهٰنٌ مَّقْبُوْضَةٌ ۗفَاِنْ اَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِى اؤْتُمِنَ اَمَانَتَهٗ وَلْيَتَّقِ اللّٰهَ رَبَّهٗ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَۗ وَمَنْ يَّكْتُمْهَا فَاِنَّهٗٓ اٰثِمٌ قَلْبُهٗ ۗ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ عَلِيْمٌ ࣖ
wa in kuntum ‘alā safariw wa lam tajidū kātiban fa riḥānum maqbūḍah(tun), fa'in amina ba‘ḍukum ba‘ḍan falyu'addil-lażi'tumina amānatahū walyattaqillāha rabbah(ū), wa lā taktumusy syahādah(ta), wa may yaktumhā fa'innahū āṡimun qalbuh(ū), wallāhu bimā ta‘malūna ‘alīm(un).
Ukat jumatix jan mä qillqirir saräwiman jikxatksta ukhax garantía ukax utjañapawa. Ukampirus yaqhipanakax mayninakar atinisipxaspa ukhax khitinakatix atinisipki ukanakax kamachi (manu) phuqhapxpan ukat Allah, Tatitupar axsarapxpan. Ucatsti jan imantamti imantam, cunalaycutejj khititejj imantasqui ucajja, cheqpachansa chuymapajj qʼañuwa (jucharara). Allah ukax Taqi kun yatiriwa kuntix lurapkta ukanakxa.
۞ وَمِنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ مَنْ اِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُّؤَدِّهٖٓ اِلَيْكَۚ وَمِنْهُمْ مَّنْ اِنْ تَأْمَنْهُ بِدِيْنَارٍ لَّا يُؤَدِّهٖٓ اِلَيْكَ اِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَاۤىِٕمًا ۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ قَالُوْا لَيْسَ عَلَيْنَا فِى الْاُمِّيّٖنَ سَبِيْلٌۚ وَيَقُوْلُوْنَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُوْنَ
wa min ahlil-kitābi man in ta'manhu bi qinṭārin yu'addīhi ilaik(a), wa minhum man in ta'manhu bidīnāril lā yu'addīhi ilaika illā mā dumta ‘alaihi qā'imā(n), żālika bi'annahum qālū laisa ‘alainā fil-ummiyyīna sabīl(un), wa yaqūlūna ‘alallāhil-każiba wa hum ya‘lamūn(a).
Ukat Libron Jaqinak taypinxa mayniw utji, jumatix walja qamir yänak katuyasmaxa, chiqpachapuniw kutt’ayapxätam. Ukampis jupanak taypinx (ukhamarakiw) utji, jumatix mä dinar churäta ukhax janiw kutt’aykätamti, jan ukax sapa kutiw apthapisma. Ukax kunatix sapxiwa: “Janiw jan qillqt’at jaqinakarux juchanïkti” sasa. Jupanakax Allah ukarux k’arinak arsupxi, yatipkchisa.
الَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ فِى السَّرَّۤاءِ وَالضَّرَّۤاءِ وَالْكٰظِمِيْنَ الْغَيْظَ وَالْعَافِيْنَ عَنِ النَّاسِۗ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَۚ
al-lażīna yunfiqūna fis-sarrā'i waḍ-ḍarrā'i wal-kāẓimīnal gaiẓa wal-‘āfīna ‘anin-nās(i), wallāhu yuḥibbul-muḥsinīn(a).
(Mä arunxa) khitinakatix caridad churapki, jan ch’amäki ukat jan walt’äwi pachanakansa, ukhamarak khitinakatix colerasiñap jark’aqapki ukat jaqinakar pampachapki ukanaka. Ukat Diosax aski luririnakaruw munasi,
فَاٰتٰىهُمُ اللّٰهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْاٰخِرَةِ ۗ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ ࣖ
fa ātāhumullāhu ṡawābad-dun-yā wa ḥusna ṡawābil-ākhirah(ti), wallāhu yuḥibbul-muḥsinīn(a).
Ukhamat Allah jupax jupanakarux aka pachan mä premio churäna, ukat qhipa jakawinx mä suma premio churarakïna. Ukat Allah jupax khitinakatix aski lurapki ukanakaruw munasi.
اَلَّذِيْنَ اسْتَجَابُوْا لِلّٰهِ وَالرَّسُوْلِ مِنْۢ بَعْدِ مَآ اَصَابَهُمُ الْقَرْحُ ۖ لِلَّذِيْنَ اَحْسَنُوْا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا اَجْرٌ عَظِيْمٌۚ
al-lażīnastajābū lillāhi war-rasūli mim ba‘di mā aṣābahumul-qarḥ(u), lil-lażīna aḥsanū minhum wattaqau ajrun ‘aẓīm(un).
(Mä arunxa) khitinakatix Allah ukat khithanitanakar ist’apki jupanakax usuchjatäpki uka qhipatxa (Uhud ch’axwäwinxa). Khitinakatix jupanak taypin aski lurapki ukat Diosar yupaychapki ukanakax mä jach’a premio katuqapxani.
وَاٰتُوا الْيَتٰمٰىٓ اَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيْثَ بِالطَّيِّبِ ۖ وَلَا تَأْكُلُوْٓا اَمْوَالَهُمْ اِلٰٓى اَمْوَالِكُمْ ۗ اِنَّهٗ كَانَ حُوْبًا كَبِيْرًا
wa ātul-yatāmā amwālahum wa lā tatabaddalul-khabīṡa biṭ-ṭayyib(i), wa lā ta'kulū amwālahum ilā amwālikum, innahū kāna ḥūban kabīrā(n).
Ukat jan awkini wawanakaru (jilïr jaqinakäpki ukanakaru) qamir yänakap churapxam, janiw askinak jan walinakamp turkapxamti, janirakiw qamir yänakap jumamp chika manq'apxamti. Chiqansa, (aljasiñamp manq’añampi) mä jach’a juchawa.
۞ وَاعْبُدُوا اللّٰهَ وَلَا تُشْرِكُوْا بِهٖ شَيْـًٔا وَّبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا وَّبِذِى الْقُرْبٰى وَالْيَتٰمٰى وَالْمَسٰكِيْنِ وَالْجَارِ ذِى الْقُرْبٰى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْۢبِ وَابْنِ السَّبِيْلِۙ وَمَا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ ۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُوْرًاۙ
wa‘budullāha wa lā tusyrikū bihī syai'aw wa bil-wālidaini iḥsānaw wa biżil-qurbā wal-yatāmā wal-masākīni wal-jāri żil-qurbā wal-jāril-junubi waṣ-ṣāḥibi bil-jambi wabnis-sabīl(i), wa mā malakat aimānukum, innallāha lā yuḥibbu man kāna mukhtālan fakhūrā(n).
Ukat Allahar yupaychapxam ukat janiw kuns Jupampix mayachasipxamti. Ukat suma chuymanïñamawa awk taykanakaru, jak’a wila masinakamar, ijma wawanakaru, pisinkirinakaru, jak’ankir ukat jaya vecinonakaru, irnaqir masinakaru, Ibn Sabil ukat kuna luqtirinakarus utjktam ukanakaru. Chiqansa, Allah-ax janiw jach’a jach’a tukuri ukat jach’a jach’a tukur jaqinakarux munkiti,
۞ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُكُمْ اَنْ تُؤَدُّوا الْاَمٰنٰتِ اِلٰٓى اَهْلِهَاۙ وَاِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ اَنْ تَحْكُمُوْا بِالْعَدْلِ ۗ اِنَّ اللّٰهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهٖ ۗ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ سَمِيْعًاۢ بَصِيْرًا
innallāha ya'murukum an tu'addul-amānāti ilā ahlihā, wa iżā ḥakamtum bainan-nāsi an taḥkumū bil-‘adl(i), innallāha ni‘immā ya‘iẓukum bih(ī), innallāha kāna samī‘am baṣīrā(n).
Chiqansa, Allah ukax kamachiwa mä yatiyaw khitinakatix katuqañapatak derechonïpki ukanakar yatiyañataki, ukat kunapachatix jaqinak taypin mä kamachi utt’ayapxäta ukhax chiqaparuw utt’ayapxañama. Chiqansa, Allah ukax juk’amp sumaw yatichapxtamxa. Chiqansa, Allahax Taqi ist’iri, Taqi kun uñjiriwa.
وَمَنْ اَحْسَنُ دِيْنًا مِّمَّنْ اَسْلَمَ وَجْهَهٗ لِلّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَّاتَّبَعَ مِلَّةَ اِبْرٰهِيْمَ حَنِيْفًا ۗوَاتَّخَذَ اللّٰهُ اِبْرٰهِيْمَ خَلِيْلًا
wa man aḥsanu dīnam mimman aslama wajhahū lillāhi wa huwa muḥsinuw wattaba‘a millata ibrāhīma ḥanīfā(n), wattakhażallāhu ibrāhīma khalīlā(n).
Ukat khitis jukʼamp suma religionani, khititï taqe chuyma Diosar katuyasiski, suma luräwinak lurasa, ukat Abrahaman cheqapa religionapar arktasa? Ukat Allah jupax Abrahamar (Jupan) munat jaqipäñapatakiw ajlliwayi.
وَاِنِ امْرَاَةٌ خَافَتْ مِنْۢ بَعْلِهَا نُشُوْزًا اَوْ اِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ اَنْ يُّصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا ۗوَالصُّلْحُ خَيْرٌ ۗوَاُحْضِرَتِ الْاَنْفُسُ الشُّحَّۗ وَاِنْ تُحْسِنُوْا وَتَتَّقُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرًا
wa inimra'atun khāfat mim ba‘lihā nusyūzan au i‘rāḍan falā junāḥa ‘alaihimā ay yuṣliḥā bainahumā ṣulḥā(n), waṣ-ṣulḥu khair(un), wa uḥḍiratil-anfususy-syuḥḥ(a), wa in tuḥsinū wa tattaqū fa innallāha kāna bimā ta‘malūna khabīrā(n).
Ukat mä warmix chachapax jan wali jaqiw jan ukax jan kuns lurirjamäni sasin llakisispa ukhaxa, panpachaniw chiqpach sumankañ jikxatapxaspa, ukat uka sumankañax jukʼamp askiwa (jupanakatakixa) chachax naturalezat qʼañu jaqïkchisa. Ukat jumatix juk’amp sumaptasma (warmimampix sum apasiñama) ukat jark’aqasma (nusyuz ukat indiferencia ukanakat), ukhamax chiqpachansa, Allah jupax kuntix lurapkta ukxat sum amuyt’i.
فَاَثَابَهُمُ اللّٰهُ بِمَا قَالُوْا جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَاۗ وَذٰلِكَ جَزَاۤءُ الْمُحْسِنِيْنَ
fa aṡābahumullāhu bimā qālū jannātin tajrī min taḥtihal-anhāru khālidīna fīhā, wa żālika jazā'ul-muḥsinīn(a).
Ukhamat Allah jupanakarux arunak arsutapat premio churäna, (mä arunxa) paraíso ukan jawiranakax saraski, wiñayatakiw ukan qhiparapxani. Ukat ukax askinak luririnakatakix (ukax) premio ukawa.
لَيْسَ عَلَى الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ جُنَاحٌ فِيْمَا طَعِمُوْٓا اِذَا مَا اتَّقَوْا وَّاٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَّاٰمَنُوْا ثُمَّ اتَّقَوْا وَّاَحْسَنُوْا ۗوَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ ࣖ
laisa ‘alal-lażīna āmanū wa ‘amiluṣ-ṣāliḥāti ṡummattaqau wa āmanū ṡummattaqau wa aḥsanū, wallāhu yuḥibbul-muḥsinīn(a).
Khitinakatix iyawsapki ukat suma luräwinak lurapki ukanakatakix janiw kuna juchas utjkiti kunatix manq’apki uka tuqitxa (nayra pachanakanxa), jupanakax Diosar yupaychapxi ukat iyawsapxi, ukat aski luräwinak lurapxi, ukhamax Diosar yupaychañ yatipxi ukat iyawsapxi, ukhamax (jichhakama) Diosar yupaychañ yatipxi ukat suma luräwinak lurapxi. Ukat Allah jupax khitinakatix suma luräwinak lurapki ukanakaruw munasi.
وَلَا تُفْسِدُوْا فِى الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلَاحِهَا وَادْعُوْهُ خَوْفًا وَّطَمَعًاۗ اِنَّ رَحْمَتَ اللّٰهِ قَرِيْبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِيْنَ
wa lā tufsidū fil-arḍi ba‘da iṣlāḥihā wad‘ūhu khaufaw wa ṭama‘ā(n), inna raḥmatallāhi qarībum minal-muḥsinīn(a).
Ukatx janiw kuna jan walt’awinaks aka uraqin utjañapäkiti, suma (lurt’ata) qhipatxa. Ajjsarañampi, suytʼäwimpiw Jupar mayisiñama. Chiqansa, Allahan khuyapayasiñapax wali jak’ankiwa khitinakatix askinak lurapki ukanakataki.
وَلَمَّا جَاۤءَ مُوْسٰى لِمِيْقَاتِنَا وَكَلَّمَهٗ رَبُّهٗۙ قَالَ رَبِّ اَرِنِيْٓ اَنْظُرْ اِلَيْكَۗ قَالَ لَنْ تَرٰىنِيْ وَلٰكِنِ انْظُرْ اِلَى الْجَبَلِ فَاِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهٗ فَسَوْفَ تَرٰىنِيْۚ فَلَمَّا تَجَلّٰى رَبُّهٗ لِلْجَبَلِ جَعَلَهٗ دَكًّا وَّخَرَّ مُوْسٰى صَعِقًاۚ فَلَمَّآ اَفَاقَ قَالَ سُبْحٰنَكَ تُبْتُ اِلَيْكَ وَاَنَا۠ اَوَّلُ الْمُؤْمِنِيْنَ
wa lammā jā'a mūsā limīqātinā wa kallamahū rabbuh(ū), qāla rabbi arinī anẓur ilaik(a), qāla lan tarānī wa lākininẓur ilal-jabali fa inistaqarra makānahū fa saufa tarānī, falammā tajallā rabbuhū lil-jabali ja‘alahū dakkaw wa kharra mūsā ṣa‘iqā(n), falammā afāqa qāla subḥānaka tubtu ilaika wa ana awwalul-mu'minīn(a).
Ukat kunapachatix Moisesax (munajat) purinkäna uka pachax jiwasax utt’ayawayktan ukat Diosax (directamente) jupar parlkäna ukhaxa, (Moisesax) akham sänwa: “Ay Tatitu, uñstasmawa (Juma pachpa) nayar uñjañamataki”. (Allah) jupax akham sänwa: “Janiw (janiw) uñjapxitätati, jan ukasti qullu uñch’ukipxam, uka chiqan qhiparaspa ukhaxa (kunjamtix yatiqapkta ukhama) chiqpachansa uñjapxitätawa”. Ukhamat kunapachatix Tatitupax (Majestad) qullur uñacht’ayäna ukhax qullux t’unjatäxänwa ukat Musax jan amuyt’asisaw jaquqanïna. Moisesax wasitat amuytʼasxäna ukhaxa, akham sänwa: “Jumaruw jachʼañchatäpan, jumaruw arrepentista ukat nayaw nayraqat iyawstxa” sasa.
وَاِذْ قِيْلَ لَهُمُ اسْكُنُوْا هٰذِهِ الْقَرْيَةَ وَكُلُوْا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُوْلُوْا حِطَّةٌ وَّادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطِيْۤـٰٔتِكُمْۗ سَنَزِيْدُ الْمُحْسِنِيْنَ
wa iżā qīla lahumuskunū hāżihil-qaryata wa kulū minhā ḥaiṡu syi'tum wa qūlū ḥiṭṭatuw wadkhulul-bāba sujjadan nagfir lakum khaṭī'ātikum, sanazīdul-muḥsinīn(a).
Ukat (amtasipxam), kunapachatix jupanakarux (Israel Wawanakar) sapxäna: “Aka uraqin (Baitulmaqdis) jakasipxam ukat (achunakapat) manq’apxam kawkhantix munapkta uka chiqana”. Ukat akham sañamawa: “Juchanakasat qhispiyapxita, qunqurt’asis punkur mantapxam, pantjasitanakamat pampachapxäma” sasa. Qhipharux Jiwasax (premionak) jilxatayañäni khitinakatix aski lurapki ukanakaru.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَخُوْنُوا اللّٰهَ وَالرَّسُوْلَ وَتَخُوْنُوْٓا اَمٰنٰتِكُمْ وَاَنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā takhūnullāha war-rasūla wa takhūnū amānātikum wa antum ta‘lamūn(a).
¡Iyawsirinaka! Janiw Allah ukat khithanitarus aljantañamäkiti ukat (ukhamarakiw) jan aljantañamäkiti confianza jumar katuyata, kunapachatix yatisktaxa.
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاۤءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضٰى وَلَا عَلَى الَّذِيْنَ لَا يَجِدُوْنَ مَا يُنْفِقُوْنَ حَرَجٌ اِذَا نَصَحُوْا لِلّٰهِ وَرَسُوْلِهٖۗ مَا عَلَى الْمُحْسِنِيْنَ مِنْ سَبِيْلٍ ۗوَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌۙ
laisa ‘alaḍ-ḍu‘afā'i wa lā ‘alal-marḍā wa lā ‘alal-lażīna lā yajidūna mā yunfiqūna ḥarajun iżā naṣaḥū lillāhi wa rasūlih(ī), mā ‘alal-muḥsinīna min sabīl(in), wallāhu gafūrur raḥīm(un).
Janiw kuna juchas utjkiti (jan ch’axwañar sarañataki) jan ch’amaninakataki, usutanakataki ukhamarak khitinakatix jan kuntix gastapxani uk jikxatapki ukanakataki, jupanakax taqi chuymaw Allah ukat khithanitaparux puripxani. Suma lurir jaqinakarux janiw kunatsa juchañchañasäkiti. Ukat Diosax pampachiri, khuyapayasir jaqiwa,
وَالسّٰبِقُوْنَ الْاَوَّلُوْنَ مِنَ الْمُهٰجِرِيْنَ وَالْاَنْصَارِ وَالَّذِيْنَ اتَّبَعُوْهُمْ بِاِحْسَانٍۙ رَّضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوْا عَنْهُ وَاَعَدَّ لَهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ تَحْتَهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَآ اَبَدًا ۗذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ
was-sābiqūnal-awwalūna minal-muhājirīna wal-anṣāri wal-lażīnattaba‘ūhum bi'iḥsān(in), raḍiyallāhu ‘anhum wa raḍū ‘anhu wa a‘adda lahum jannātin tajrī taḥtahal-anhāru khālidīna fīhā abadā(n), żālikal-fauzul-‘aẓīm(u).
Ukat khitinakatix nayrïr (islam ukar kutt’apki) Muhajirin ukat Ansar ukanakan ukhamarak khitinakatix jupanakar sum arkapki ukanakax, Allah jupanakat kusisiyatayna ukat jupanakax Allah-at kusisipxatayna. Allah jupanakatakix jardinanak wakicht’awayi, uka manqhanx jawiranakaw jallu puripxi. Jupanakasti wiñayatakiw ukan jakasipjjani. Ukajj mä jachʼa atipjäwiwa.
مَا كَانَ لِاَهْلِ الْمَدِيْنَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِّنَ الْاَعْرَابِ اَنْ يَّتَخَلَّفُوْا عَنْ رَّسُوْلِ اللّٰهِ وَلَا يَرْغَبُوْا بِاَنْفُسِهِمْ عَنْ نَّفْسِهٖۗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ لَا يُصِيْبُهُمْ ظَمَاٌ وَّلَا نَصَبٌ وَّلَا مَخْمَصَةٌ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا يَطَـُٔوْنَ مَوْطِئًا يَّغِيْظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُوْنَ مِنْ عَدُوٍّ نَّيْلًا اِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهٖ عَمَلٌ صَالِحٌۗ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
mā kāna li'ahlil-madīnati wa man ḥaulahum minal-a‘rābi ay yatakhallafū ‘ar rasūlillāhi wa lā yargabū bi'anfusihim ‘an nafsih(ī), żālika bi'annahum lā yuṣībuhum ẓama'uw wa lā naṣabuw wa lā makhmaṣatun fī sabīlillāhi wa lā yaṭa'ūna mauṭi'ay yagīẓul-kuffāra wa lā yanālūna min ‘aduwwin nailan illā kutiba lahum bihī ‘amalun ṣāliḥ(un), innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
Medina markankirinakataki ukhamarak beduinos jupanakan jak’apan jakasirinakatakix janiw askïkiti Allahan khithanitapampi (ch’axwäw chiqan) jan irpañataki, janirakiw jupanakatakix askïkiti Allahan khithanitapat sipan juk’amp munasipxañapataki. Ukax kunatix jupanakax janiw umat pharjata, qarjata, jan ukax manq’at awtjatax Allah thakinx t’aqhisiyapkiti, janirakiw mä chiqarux kayump takt’apkiti, ukax jan iyawsirinakan colerasiñap sartayaski, janirakiw uñisirinakarux kuna jan walt’awinaks puriyapkiti, jan ukasti jupanakatakix mä suma lurawiw qillqt’atäni. Chiqansa, Allahax janiw aski luririnakan premiop ina ch’usar apt’kiti.
۞ لِلَّذِيْنَ اَحْسَنُوا الْحُسْنٰى وَزِيَادَةٌ ۗوَلَا يَرْهَقُ وُجُوْهَهُمْ قَتَرٌ وَّلَا ذِلَّةٌ ۗاُولٰۤىِٕكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ
lil-lażīna aḥsanul-ḥusnā wa ziyādah(tun), wa lā yarhaqu wujūhahum qataruw wa lā żillah(tun), ulā'ika aṣḥābul-jannati hum fīhā khālidūn(a).
Suma lurir jaqinakatakix wali suma premio (alaxpacha) ukat yaqha premio (Allah ukar uñjañ kusisiña) utjarakiwa. Ukat ajanunakapax janiw ch’iyar laq’ampi ch’uqt’atäkiti ukat janiw (janiw) p’inqachatäpkiti. Jupanakax alaxpachan jakirinakawa, wiñayatakiw ukan jakasipxani.
وَنَادٰى نُوْحٌ رَّبَّهٗ فَقَالَ رَبِّ اِنَّ ابْنِيْ مِنْ اَهْلِيْۚ وَاِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَاَنْتَ اَحْكَمُ الْحٰكِمِيْنَ
wa nādā nūḥur rabbahū fa qāla rabbi innabnī min ahlī, wa inna wa‘dakal-ḥaqqu wa anta aḥkamul-ḥākimīn(a).
Ukat Noé chachajj Tatituparuw achiktʼasïna: “Tatay, cheqapuniw wawajajj familiajat maynïri, arsutamajj cheqäskapuniwa, jumaw jukʼamp cheqapar uñjirïtajja” sasa.
قَالَ رَبِّ اِنِّيْٓ اَعُوْذُ بِكَ اَنْ اَسْـَٔلَكَ مَا لَيْسَ لِيْ بِهٖ عِلْمٌ ۗوَاِلَّا تَغْفِرْ لِيْ وَتَرْحَمْنِيْٓ اَكُنْ مِّنَ الْخٰسِرِيْنَ
qāla rabbi innī a‘ūżu bika an as'alaka mā laisa lī bihī ‘ilm(un), wa illā tagfir lī wa tarḥamnī akum minal-khāsirīn(a).
Jupax (Nuh) akham sänwa: "Tatitu, chiqpachans jumaruw imantasiñ thaqhaskta, kunatix nayax jan yatkta (esencia) mayiñataki.
وَاصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
waṣbir fa innallāha lā yaḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
Ukat paciencianïpxam, chiqpachansa Diosax janiw aski luririnakan premiop ina ch’usar apt’kiti.
وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًا ۗوَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
wa lammā balaga asyuddahū ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).
Ukat kunapachatix jilïr jaqïxäna ukhax ch’amampi yatiñampiw churapxta. Ukhamatwa aski luririnakarux premio churapxta.
قَالُوْا يٰٓاَيُّهَا الْعَزِيْزُ اِنَّ لَهٗٓ اَبًا شَيْخًا كَبِيْرًا فَخُذْ اَحَدَنَا مَكَانَهٗ ۚاِنَّا نَرٰىكَ مِنَ الْمُحْسِنِيْنَ
qālū yā ayyuhal-‘azīzu inna lahū aban syaikhan kabīran fa khuż aḥadanā makānah(ū), innā narāka minal-muḥsinīn(a).
Jupanakasti sapxänwa: “¡Ay Al-Aziz! Jupax chuyman awkiniwa, ukhamax uka lantix mayniruw jiwasanak taypit apsusim, chiqpachansa jumax askinak luririnakat maynïrïtam uñjapxta” sasa.
قَالُوْٓا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوْسُفُۗ قَالَ اَنَا۠ يُوْسُفُ وَهٰذَآ اَخِيْ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۗ اِنَّهٗ مَنْ يَّتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
qālū a'innaka la'anta yūsuf(u), qāla ana yūsufu wa hāżā akhī qad mannallāhu ‘alainā, innahū may yataqqi wa yaṣbir fa innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
Jupanakasti sapxänwa: —¿Chiqapunit jumax Joseyaxa? Jupax (Yusuf) jaysawayiwa: "Nayax Yusufätwa ukat akax jilajawa. Chiqansa, Allah jupax khuyapayasiñap churistu. Chiqansa, khititix Diosar yupaychir ukhamarak pacienciani, ukhamax chiqpachansa, Allah jupax janiw ina ch'usar apt'kiti khitinakatix aski lurapki ukanakan premiop".
۞ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْاِحْسَانِ وَاِيْتَاۤئِ ذِى الْقُرْبٰى وَيَنْهٰى عَنِ الْفَحْشَاۤءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ
innallāha ya'muru bil-‘adli wal-iḥsāni wa ītā'i żil-qurbā wa yanhā ‘anil-faḥsyā'i wal-munkari wal-bagyi ya‘iẓukum la‘allakum tażakkarūn(a).
Chiqansa, Allah jupax (jumanakarux) chiqapar sarnaqapxañamatakiw kamachipxi ukat aski lurawinakam lurapxañamataki, wila masinakapar yanapt’apxañamataki, ukat jupax jark’iwa (lurjaña) jan wali lurawinakaru, jan walinaka ukat uñisiñanaka. Jupaw yateqstam ukhamat yateqañamataki.
اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِيْنَ اتَّقَوْا وَّالَّذِيْنَ هُمْ مُّحْسِنُوْنَ ࣖ ۔
innallāha ma‘al-lażīnattaqau wal-lażīna hum muḥsinūn(a).
Chiqansa, Allah ukax khitinakatix Diosar yupaychapki ukat askinak lurapki ukanakamp chikaw utji.
اِنْ اَحْسَنْتُمْ اَحْسَنْتُمْ لِاَنْفُسِكُمْ ۗوَاِنْ اَسَأْتُمْ فَلَهَاۗ فَاِذَا جَاۤءَ وَعْدُ الْاٰخِرَةِ لِيَسٗۤـُٔوْا وُجُوْهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوْهُ اَوَّلَ مَرَّةٍ وَّلِيُتَبِّرُوْا مَا عَلَوْا تَتْبِيْرًا
in aḥsantum aḥsantum li'anfusikum, wa in asa'tum fa lahā, fa iżā jā'a wa‘dul-ākhirati liyasū'ū wujūhakum wa liyadkhulal-masjida kamā dakhalūhu awwala marratiw wa liyutabbirū mā ‘alau tatbīrā(n).
Jumanakatix askinak lurapxätaxa, juma pachpatakiw askinak lurapxtaxa. Ukat jumanakatix jan walinak lurapxätaxa, juma pachpatakikiwa. Kunapachatix payïr mutuyäwix purinkani ukhax (uñisirinakamar sartayapxäma) ajanunakamar p’inqachañataki, ukat jupanakax mezquita (Mezquita Al-Aqsa) ukar mantapxani kunjamatix nayrïr kutix mantapki ukhama, ukat kuntix lurañjamäki ukx t’unjapxani.
اِلَّآ اَنْ يَّشَاۤءَ اللّٰهُ ۖوَاذْكُرْ رَّبَّكَ اِذَا نَسِيْتَ وَقُلْ عَسٰٓى اَنْ يَّهْدِيَنِ رَبِّيْ لِاَقْرَبَ مِنْ هٰذَا رَشَدًا
illā ay yasyā'allāh(u), ważkur rabbaka iżā nasīta wa qul ‘asā ay yahdiyani rabbī li'aqraba min hāżā rasyadā(n).
jan ukasti (Diosan munañaparjama” sasa. Ukat Tatitumat amtasipxam, jumatix armasxäta ukat sapxäta: “Tatitujax irpkitaspawa, ukhamat akat sipan juk’amp jak’achasiñajataki (chiqaparu)”.
اِنِّيْٓ اَنَا۠ رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَۚ اِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى ۗ
innī ana rabbuka fakhla‘ na‘laika innaka bil-wādil-muqaddasi ṭuwā(n).
Cheqpachansa, nayajj jumanakan Diosamatwa, ukhamajj pä maldicionam jaytapjjam” sasa. Kunatix chiqpachapuniw qullan valle, Tuwa.
قَالَ هُمْ اُولَاۤءِ عَلٰٓى اَثَرِيْ وَعَجِلْتُ اِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضٰى
qāla hum ulā'i ‘alā aṡarī wa ‘ajiltu ilaika rabbi litarḍā.
Jupax (Moisesax) akham sänwa: “Jupanakax nayaruw arktapxitu ukat nayax jank’akiw jumar jak’achasta, Tatitu, ukhamat jumax (nayat) kusisiñamataki”.
لَنْ يَّنَالَ اللّٰهَ لُحُوْمُهَا وَلَا دِمَاۤؤُهَا وَلٰكِنْ يَّنَالُهُ التَّقْوٰى مِنْكُمْۗ كَذٰلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰىكُمْ ۗ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِيْنَ
lay yanālallāha luḥūmuhā wa lā dimā'uhā wa lākiy yanāluhut-taqwā minkum, każālika sakhkharahā lakum litukabbirullāha ‘alā mā hadākum, wa basysyiril-muḥsinīn(a).
Jañchix (sacrificio uywan) wilapas janipuniw Allah ukar purinkaniti, ukampis kunatix Jupar purin ukax jumanakan Diosar yupaychañawa. Ukhamaw Jupax jumanakar katuyapxtam, ukhamat jumanakax Allah-ar jach’añchapxañamataki, kuna irp churapxtam layku. Ukat askinak luririnakarus suma yatiyäwinak yatiyañamawa.
وَالَّذِيْنَ هُمْ لِاَمٰنٰتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُوْنَ ۙ
wal-lażīna hum li'amānātihim wa ‘ahdihim rā‘ūn(a).
Ukat (chiqpachansa suerteni) khititix mandatos ukat promesas ukanakap phuqki ukawa,
اِنَّا نَطْمَعُ اَنْ يَّغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطٰيٰنَآ اَنْ كُنَّآ اَوَّلَ الْمُؤْمِنِيْنَ ۗ ࣖ
innā naṭma‘u ay yagfira lanā rabbunā khaṭāyānā an kunnā awwalal-mu'minīn(a).
Chiqpachansa, Tatitusan pantjasitanakasat pampachañap munapxta, kunattix jiwasaw nayraqat iyawsapxta” sasa.
فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِّنْ قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ اَوْزِعْنِيْٓ اَنْ اَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِيْٓ اَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلٰى وَالِدَيَّ وَاَنْ اَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضٰىهُ وَاَدْخِلْنِيْ بِرَحْمَتِكَ فِيْ عِبَادِكَ الصّٰلِحِيْنَ
fatabassama ḍāḥikam min qaulihā wa qāla rabbi auzi‘nī an asykura ni‘matakal-latī an‘amta ‘alayya wa ‘alā wālidayya wa an a‘mala ṣāliḥan tarḍāhu wa adkhilnī biraḥmatika fī ‘ibādikaṣ-ṣāliḥīn(a).
Ukatwa jupax (Sulaiman) jachaqt’asis larusitayna kunatix (ist’ataynawa) ch’uqi arunakxa. Ukat jupax akham sasaw mayisïna: “Tatitu, nayarux ch’amañcht’ita, bendicionanakamat yuspärañajataki, nayaru ukhamarak awk taykajar churatamataki, ukhamat suma luräwinak lurañajataki, jumatakix wali askiwa;
وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗ وَاسْتَوٰىٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًاۗ وَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
wa lammā balaga asyuddahū wastawā ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).
Ukat jupax (Moisesa) jilïr jaqïxäna ukat amuyunakapar sum tukuyxäna uka qhipatxa, yatiña (profecía) ukat yatiñanak churapxta. Ukat ukhamatwa aski luririnakarux premio churapxta.
وَابْتَغِ فِيْمَآ اٰتٰىكَ اللّٰهُ الدَّارَ الْاٰخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيْبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَاَحْسِنْ كَمَآ اَحْسَنَ اللّٰهُ اِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِى الْاَرْضِ ۗاِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِيْنَ
wabtagi fīmā ātākallāhud-dāral-ākhirata wa lā tansa naṣībaka minad-dun-yā wa aḥsin kama aḥsanallāhu ilaika wa lā tabgil-fasāda fil-arḍ(i), innallāha lā yuḥibbul-mufsidīn(a).
Ukat thaqhapxam (premio) qhipa jakawi uraqiru kunatix Allah-ax churkistu ukampi, ukampis jan armasimti aka pachan chikanchasiñamxa ukat askinak lurapxam (yaqhanakaru) kunjamtix Allah-ax jumanakar askinak lurapki ukhama, ukat jan aka uraqin jan walt’ayañamäkiti. Chiqansa, Allahax janiw jan walinak lurir jaqinakarux gustkiti.
وَالَّذِيْنَ جَاهَدُوْا فِيْنَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَاۗ وَاِنَّ اللّٰهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِيْنَ ࣖ
wal-lażīna jāhadū fīnā lanahdiyannahum subulanā, wa innallāha lama‘al-muḥsinīn(a).
Ukat khitinakatix (aprobación thaqhapki) Jiwasatak ch’amachasipki ukanakax, Thakhinakas uñacht’ayañäni. Ukat chiqpachansa, Allah ukax khitinakatix askinak lurapki ukanakamp chikaw utji.
هُدًى وَّرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِيْنَۙ
hudaw wa raḥmatal lil-muḥsinīn(a).
aski luririnakatakix irpañataki, khuyapt'ayasiñataki,
۞ وَمَنْ يُّسْلِمْ وَجْهَهٗٓ اِلَى اللّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰىۗ وَاِلَى اللّٰهِ عَاقِبَةُ الْاُمُوْرِ
wa may yuslim wajhahū ilallāhi wa huwa muḥsinun faqadistamsaka bil-‘urwatil-wuṡqā, wa ilallāhi ‘āqibatul-umūr(i).
Ukat khititix Allah ukar katuyasi, kunapachatix jupax askinak lurir jaqikïki ukhaxa, chiqpachansa jupax mä ch’aman gusset (soga) ukarux katxaruwayi. Allah ukarukiw taqi kunas tukusi.
اِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
Chiqansa, ukhamatwa aski luririnakarux premio churapxta.
قَدْ صَدَّقْتَ الرُّءْيَا ۚاِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
qad ṣaddaqtar-ru'yā, innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
chiqpachansa, jumanakax uka samkax chiqapar uñjapxtaxa” sasa. Chiqansa, ukhamatwa aski luririnakarux premio churapxta.
كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
każālika najzil-muḥsinīn(a).
Ukhamatwa aski luririnakarux premio churapxta.
اِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
Ukhamatwa aski luririnakarux premio churapxta.
اِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
innā każālika najzil-muḥsinīn(a).
Ukhamatwa aski luririnakarux premio churapxta.