اِذْ قَالَ يُوْسُفُ لِاَبِيْهِ يٰٓاَبَتِ اِنِّيْ رَاَيْتُ اَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَّالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَاَيْتُهُمْ لِيْ سٰجِدِيْنَ
iż qāla yūsufu li'abīhi yā abati innī ra'aitu aḥada ‘asyara kaukabaw wasy-syamsa wal-qamara ra'aituhum lī sājidīn(a).
(געדענקט), ווען יוסף האט געזאגט צו זיין טאטן, "אוי מיין טאטע! טאקע, איך (האב געחלומט) צו זען עלף שטערן, די זון און די לבנה; איך האב זיי אלע געזען זיך בייגן פאר מיר."
قَالَ يٰبُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلٰٓى اِخْوَتِكَ فَيَكِيْدُوْا لَكَ كَيْدًا ۗاِنَّ الشَّيْطٰنَ لِلْاِنْسَانِ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ
qāla yā bunayya lā taqṣuṣ ru'yāka ‘alā ikhwatika fa yakīdū laka kaidā(n), innasy-syaiṭāna lil-insāni ‘aduwwum mubīn(un).
ער (זיין פאטער) האט געזאגט, "אוי מיין זון! דערצייל נישט דיינע חלומות צו דיינע ברידער, זיי וועלן פלאנירן (דיך צו פארניכטן). טאקע, דער שטן איז א קלארער שונא פאר מענטשן."
وَكَذٰلِكَ يَجْتَبِيْكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهٗ عَلَيْكَ وَعَلٰٓى اٰلِ يَعْقُوْبَ كَمَآ اَتَمَّهَا عَلٰٓى اَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَۗ اِنَّ رَبَّكَ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ ࣖ
wa każālika yajtabīka rabbuka wa yu‘allimuka min ta'wīlil-aḥādīṡi wa yutimmu ni‘matahū ‘alaika wa ‘alā āli ya‘qūba kamā atammahā ‘alā abawaika min qablu ibrāhīma wa isḥāq(a), inna rabbaka ‘alīmun ḥakīm(un).
און אַזוי, גאָט האָט דיר אויסגעקליבן (צו ווערן אַ נביא) און דיר געלערנט עטלעכע פון די פּירושים פון חלומות און פאַרפֿולקאָמט (זיין טובה) אויף דיר און דער משפּחה פון יעקבֿ, ווי ער האָט פאַרפֿולקאָמט זיין טובה אויף דיינע צוויי זיידעס פריער, (נעמלעך) אַבֿרהם און יצחק. טאַקע, דיין גאָט איז אַל-וויסנדיק, אַל-קלוג.
اِذْ قَالُوْا لَيُوْسُفُ وَاَخُوْهُ اَحَبُّ اِلٰٓى اَبِيْنَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ۗاِنَّ اَبَانَا لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ
iż qālū layūsufu wa akhūhu aḥabbu ilā abīnā minnā wa naḥnu ‘uṣbah(tun), inna abānā lafī ḍalālim mubīn(in).
ווען זיי האבן געזאגט, "טאקע, יוסף און זיין ברודער (בוניאמין) זענען געווען מער באליבט ביי זייער טאטן ווי ביי אונז, אפילו כאטש מיר זענען געווען איין (שטארקע) גרופע. טאקע, אונזער טאטע איז געווען אין אן עכטן טעות.
ۨاقْتُلُوْا يُوْسُفَ اَوِ اطْرَحُوْهُ اَرْضًا يَّخْلُ لَكُمْ وَجْهُ اَبِيْكُمْ وَتَكُوْنُوْا مِنْۢ بَعْدِهٖ قَوْمًا صٰلِحِيْنَ
uqtulū yūsufa awiṭraḥūhu arḍay yakhlu lakum wajhu abīkum wa takūnū mim ba‘dihī qauman ṣāliḥīn(a).
הרגע יוסף אדער וואַרף אים ערגעץ אַזוי אַז דיין טאַטנס אויפֿמערקזאַמקייט זאָל פֿאַלן אויף דיר, און דערנאָך וועסטו ווערן אַ גוטער מענטש."
قَالَ قَاۤىِٕلٌ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوْا يُوْسُفَ وَاَلْقُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ اِنْ كُنْتُمْ فٰعِلِيْنَ
qāla qā'ilum minhum lā taqtulū yūsufa wa alqūhu fī gayābatil-jubbi yaltaqiṭhu ba‘ḍus-sayyārati in kuntum fā‘ilīn(a).
איינער פון זיי האט געזאגט, "הרג נישט יוסף, נאר ווארף אים אריין אין טיפן פון ברונעם כדי עטליכע פון די רייזנדע זאלן אים קענען אויפהייבן, אויב איר ווילט דאס טון."
وَجَاۤءَتْ سَيَّارَةٌ فَاَرْسَلُوْا وَارِدَهُمْ فَاَدْلٰى دَلْوَهٗ ۗقَالَ يٰبُشْرٰى هٰذَا غُلٰمٌ ۗوَاَسَرُّوْهُ بِضَاعَةً ۗوَاللّٰهُ عَلِيْمٌ ۢبِمَا يَعْمَلُوْنَ
wa jā'at sayyāratun fa arsalū wāridahum fa adlā dalwah(ū), qāla yā busyrā hāżā gulām(un), wa asarrūhu biḍā‘ah(tan), wallāhu ‘alīmum bimā ya‘malūn(a).
און אַ גרופּע רייזנדע זענען געקומען און זיי האָבן געשיקט נאָך אַ וואַסער-ברענגער. דערנאָך האָט ער אַראָפּגעלאָזט דעם עמער. ער האָט געזאָגט, "אָה, וואָס פֿאַר אַ פרייד, דאָ איז אַ יונגערמאַן!" דערנאָך באַהאַלטן זיי עס ווי סחורה. און אַלאַה איז אַל-וויסנדיק וועגן וואָס זיי טוען.
وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍۢ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُوْدَةٍ ۚوَكَانُوْا فِيْهِ مِنَ الزّٰهِدِيْنَ ࣖ
wa syarauhu biṡamanim bakhsin darāhima ma‘dūdah(tin), wa kānū fīhi minaz-zāhidīn(a).
און זיי האָבן אים (יוסף) פאַרקויפט פֿאַר אַ נידעריקן פּרייַז, נעמלעך בלויז אַ פּאָר דיראַמז, ווײַל זיי זענען נישט געווען אינטערעסירט אין אים.
وَقَالَ الَّذِى اشْتَرٰىهُ مِنْ مِّصْرَ لِامْرَاَتِهٖٓ اَكْرِمِيْ مَثْوٰىهُ عَسٰىٓ اَنْ يَّنْفَعَنَآ اَوْ نَتَّخِذَهٗ وَلَدًا ۗوَكَذٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوْسُفَ فِى الْاَرْضِۖ وَلِنُعَلِّمَهٗ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِۗ وَاللّٰهُ غَالِبٌ عَلٰٓى اَمْرِهٖ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ
wa qālal-lażisytarāhu mim miṣra limra'atihī akrimī maṡwāhu ‘asā ay yanfa‘anā au nattakhiżahū waladā(n), wa każālika makkannā liyūsufa fil-arḍ(i), wa linu‘allimahū min ta'wīlil-aḥādīṡ(i), wallāhu gālibun ‘alā amrihī wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).
און דער מצרי וואָס האָט אים געקויפט האָט געזאָגט צו זײַן װײַב, "גיב אים אַ גוט אָרט (און דינסט), אפשר וועט ער אונדז זײַן נוצלעך אָדער מיר וועלן אים אַדאָפּטירן ווי אַ זון." און אַזוי האָבן מיר געגעבן יוסף אַ גוטע פּאָזיציע אין לאַנד (פון מצרים), און כּדי מיר זאָלן אים לערנען די פּירוש פֿון חלומות. און אַלאַ איז אַלמעכטיק איבער זײַן ענין, אָבער רובֿ מענטשן פֿאַרשטייען נישט.
وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهٗٓ اٰتَيْنٰهُ حُكْمًا وَّعِلْمًا ۗوَكَذٰلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِيْنَ
wa lammā balaga asyuddahū ātaināhu ḥukmaw wa ‘ilmā(n), wa każālika najzil-muḥsinīn(a).
און ווען ער איז געווען אַלט גענוג האָבן מיר אים געגעבן מאַכט און וויסן. אַזוי באַלוינען מיר די וואָס טוען גוטס.
وَرَاوَدَتْهُ الَّتِيْ هُوَ فِيْ بَيْتِهَا عَنْ نَّفْسِهٖ وَغَلَّقَتِ الْاَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۗقَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اِنَّهٗ رَبِّيْٓ اَحْسَنَ مَثْوَايَۗ اِنَّهٗ لَا يُفْلِحُ الظّٰلِمُوْنَ
wa rāwadathul-latī huwa fī baitihā ‘an nafsihī wa gallaqatil-abwāba wa qālat haita lak(a), qāla ma‘āżallāhi innahū rabbī aḥsana maṡwāy(a), innahū lā yuflihuẓ-ẓālimūn(a).
און די פרוי וואָס ער (יוסף) האָט געוואוינט אין זיין הויז האָט אים פאַרפירט. און ער האָט פֿאַרמאַכט די טירן און געזאָגט: "קום נענטער צו מיר." יוסף האָט געזאָגט: "איך זוך באַשיצונג אין אַלאַ, טאַקע, מיין רבי האָט מיך גוט באַהאַנדלט." טאַקע, דער אומרעכטער מענטש וועט נישט האָבן קיין מזל.
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهٖۙ وَهَمَّ بِهَا ۚ لَوْلَآ اَنْ رَّاٰ بُرْهَانَ رَبِّهٖۗ كَذٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوْۤءَ وَالْفَحْشَاۤءَۗ اِنَّهٗ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِيْنَ
wa laqad hammat bihī wa hamma bihā lau lā ar ra'ā burhāna rabbih(ī), każālika linaṣrifa ‘anhus-sū'a wal-faḥsyā'(a), innahū min ‘ibādinal-mukhlaṣīn(a).
און טאַקע, די פרוי האָט אים (יוסף) געוואָלט. און יוסף האָט אויך אים געוואונטשט, אויב ער זעט נישט קיין סימן (פון) זיין גאָט. אַזוי האָבן מיר אָפּגעקערט פון אים דאָס שלעכטע און די שרעקלעכע זאַך. טאַקע, ער (יוסף) איז צווישן אונדזערע אויסדערוויילטע קנעכט.
وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيْصَهٗ مِنْ دُبُرٍ وَّاَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِۗ قَالَتْ مَا جَزَاۤءُ مَنْ اَرَادَ بِاَهْلِكَ سُوْۤءًا اِلَّآ اَنْ يُّسْجَنَ اَوْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ
wastabaqal-bāba wa qaddat qamīṣahū min duburiw wa alfayā sayyidahā ladal-bāb(i), qālat mā jazā'u man arāda bi'ahlika sū'an illā ay yusjana au ‘ażābun alīm(un).
און זיי ביידע זענען געלאָפן צו דער טיר, און די פרוי האט ארויסגעצויגן זיין (יוסף'ס) קלייד פון הינטן ביז עס האט זיך צעריסן, און זיי ביידע האבן געפונען איר מאן ביי דער טיר. ער (די פרוי) האט געזאגט, "וואס איז דער באלוינונג פאר איינעם וואס וויל שלעכטס קעגן זיין ווייב, אחוץ תפיסה אדער (שטראף) מיט א שווערע יסורים?"
قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِيْ عَنْ نَّفْسِيْ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ اَهْلِهَاۚ اِنْ كَانَ قَمِيْصُهٗ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكٰذِبِيْنَ
qāla hiya rāwadatnī ‘an nafsī wa syahida syāhidum min ahlihā, in kāna qamīṣuhū qudda min qubulin fa ṣadaqat wa huwa minal-kāżibīn(a).
ער (יוסף) האט געזאגט, "זי איז די וואָס האָט מיך פֿאַרפֿירט און פֿאַרפֿירט." אַן עדות פֿון דער פֿרוי'ס משפּחה האָט געזאָגט, "אויב איר קלייד איז צעריסן פֿון פֿאָרנט, דאַן זאָגט די פֿרוי די אמת, און ער (יוסף) איז איינער פֿון די ליגנער.
وَاِنْ كَانَ قَمِيْصُهٗ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصّٰدِقِيْنَ
wa in kāna qamīṣuhū qudda min duburin fa każabat wa huwa minaṣ-ṣādiqīn(a).
און אויב זיין קלייד איז צעריסן פון הינטן, דעמאָלט איז עס די פרוי וואָס ליגט, און ער (יוסף) איז איינער פון די אמתע."
فَلَمَّا رَاٰ قَمِيْصَهٗ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ اِنَّهٗ مِنْ كَيْدِكُنَّ ۗاِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيْمٌ
falammā ra'ā qamīṣahū qudda min duburin qāla innahū min kaidikunn(a), inna kaidakunna ‘aẓīm(un).
אַלזאָ ווען ער (די פרוי'ס מאַן) האָט געזען אַז זײַן (יוסף'ס) קלייד איז צעריסן געוואָרן פֿון הינטן, האָט ער געזאָגט, "טאַקע, דאָס איז דײַן טריק. דײַן טריק איז באמת גרויס."
يُوْسُفُ اَعْرِضْ عَنْ هٰذَا وَاسْتَغْفِرِيْ لِذَنْۢبِكِۖ اِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخٰطِـِٕيْنَ ࣖ
yūsufu a‘riḍ ‘an hāżā wastagfirī liżambik(i), innaki kunti minal-khāṭi'īn(a).
אָ יוסף! "פֿאַרגעס דאָס, און (מײַן פֿרוי) בעט מחילה פֿאַר דײַנע זינד, ווײַל דו ביסט איינער פֿון די שולדיקע מענטשן."
وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيٰنِ ۗقَالَ اَحَدُهُمَآ اِنِّيْٓ اَرٰىنِيْٓ اَعْصِرُ خَمْرًا ۚوَقَالَ الْاٰخَرُ اِنِّيْٓ اَرٰىنِيْٓ اَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِيْ خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ ۗنَبِّئْنَا بِتَأْوِيْلِهٖ ۚاِنَّا نَرٰىكَ مِنَ الْمُحْسِنِيْنَ
wa dakhala ma‘ahus-sijna fatayān(i), qāla aḥaduhumā innī arānī a‘ṣiru khamrā(n), wa qālal-ākharu innī arānī aḥmilu fauqa ra'sī khubzan ta'kuluṭ-ṭairu minh(u), nabbi'nā bita'wīlih(ī), innā narāka minal-muḥsinīn(a).
און מיט אים זענען צוויי יונגעלייט געגאנגען אין תפיסה. איינער פון זיי האט געזאגט, "זיכער האב איך געחלומט פון אויספּרעסן וויינטרויבן," און א צווייטער האט געזאגט, "איך האב געחלומט אז איך טראג ברויט אויף מיין קאפ, א טייל דערפון איז געגעסן געווארן דורך פייגל." גיב אונז דעם טאקויל. טאקע, מיר האלטן אייך פאר צווישן די וואס טוען גוטס.
قَالَ لَا يَأْتِيْكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقٰنِهٖٓ اِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيْلِهٖ قَبْلَ اَنْ يَّأْتِيَكُمَا ۗذٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِيْ رَبِّيْۗ اِنِّيْ تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَهُمْ بِالْاٰخِرَةِ هُمْ كٰفِرُوْنَۙ
qāla lā ya'tīkumā ṭa‘āmun turzaqānihī illā nabba'tukumā bita'wīlihī qabla ay ya'tiyakumā, żālikumā mimmā ‘allamanī rabbī, innī taraktu millata qaumil lā yu'minūna billāhi wa hum bil-ākhirati hum kāfirūn(a).
ער (יוסף) האט געזאגט, "וואָס עסן מען וועט אייך ביידע געבן, איך בין געווען ביכולת צו דערקלערן דעם תקוויל, איידער (דאָס עסן) דערגרייכט אייך. דאָס איז טייל פון וואָס גאָט האָט מיך געלערנט. אין פאַקט, איך האָב פֿאַרלאָזט די רעליגיע פֿון די וואָס גלויבן נישט אין אַלאַ, אין פאַקט זיי גלויבן נישט אין דער וועלט וואָס וועט זיין."
وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ اٰبَاۤءِيْٓ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَۗ مَا كَانَ لَنَآ اَنْ نُّشْرِكَ بِاللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۗ ذٰلِكَ مِنْ فَضْلِ اللّٰهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُوْنَ
wattaba‘tu millata ābā'ī ibrāhīma wa isḥāqa wa ya‘qūb(a), mā kāna lanā an nusyrika billāhi min syai'(in), żālika min faḍlillāhi ‘alainā wa ‘alan-nāsi wa lākinna akṡaran-nāsi lā yasykurūn(a).
און איך גיי נאך דער רעליגיע פון מיינע פארגייער: אברהם, יצחק און יעקב. עס איז נישט פאסיג פאר אונז (די נביאים) צו פארבינדן עפעס מיט גאט. עס איז פון גאט'ס חסד צו אונז און צו מענטשן (אלעמען); אבער רוב מענטשן זענען נישט דאנקבאר.
يٰصَاحِبَيِ السِّجْنِ ءَاَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُوْنَ خَيْرٌ اَمِ اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُۗ
yā ṣāḥibayis-sijni a'arbābum mutafarriqūna khairun amillāhul-wāḥidul-qahhār(u).
אָ, צוויי תפיסה־געפאנגענע! וועלכע איז גוט, די פֿאַרשידענע געטער, צי דער אַלמעכטיקער, אַלמעכטיקער גאָט?
مَا تَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِهٖٓ اِلَّآ اَسْمَاۤءً سَمَّيْتُمُوْهَآ اَنْتُمْ وَاٰبَاۤؤُكُمْ مَّآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطٰنٍۗ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِ ۗاَمَرَ اَلَّا تَعْبُدُوْٓا اِلَّآ اِيَّاهُ ۗذٰلِكَ الدِّيْنُ الْقَيِّمُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ
mā ta‘budūna min dūnihī illā asmā'an sammaitumūhā antum wa ābā'ukum mā anzalallāhu bihā min sulṭān(in), inil-ḥukmu illā lillāh(i), amara allā ta‘budū illā iyyāh(u), żālikad-dīnul-qayyimu wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).
וואָס איר דינען חוץ אים זענען בלויז נעמען וואָס איר האָט אויסגעטראַכט, זיך און אייערע אָבֿות. אַלאַה האָט נישט געשיקט קיין אויטאָריטעט וועגן זיי. דער משפט געהערט צו אַלאַה אַליין. ער האָט באַפֿױלן אַז איר זאָלט קיינעם נישט דינען חוץ אים. דאָס איז די ריכטיקע רעליגיע, אָבער רובֿ מענטשן ווייסן נישט.
يٰصَاحِبَيِ السِّجْنِ اَمَّآ اَحَدُكُمَا فَيَسْقِيْ رَبَّهٗ خَمْرًا ۗوَاَمَّا الْاٰخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَّأْسِهٖ ۗ قُضِيَ الْاَمْرُ الَّذِيْ فِيْهِ تَسْتَفْتِيٰنِۗ
yā ṣāḥibayis-sijni ammā aḥadukumā fa yasqī rabbahū khamrā(n), wa ammal-ākharu fa yuṣlabu fa ta'kuluṭ-ṭairu mir ra'sih(ī), quḍiyal-amrul-lażī fīhi tastaftiyān(i).
צוויי ארעסטאנטן פון תפיסה, "איינער פון אייך וועט זיין פאראנטווארטלעך פארן צושטעלן זיין בעל מיט אלכוהאל. וואס אנבאלאנגט דעם צווייטן, וועט ער ווערן געקרייציקט, און פייגל וועלן עסן א טייל פון זיין קאפ. די זאך וואס איר האט מיך געפרעגט וועגן איז שוין געענטפערט געווארן."
وَقَالَ لِلَّذِيْ ظَنَّ اَنَّهٗ نَاجٍ مِّنْهُمَا اذْكُرْنِيْ عِنْدَ رَبِّكَۖ فَاَنْسٰىهُ الشَّيْطٰنُ ذِكْرَ رَبِّهٖ فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِنِيْنَ ࣖ
wa qāla lil-lażī ẓanna annahū nājim minhumażkurnī ‘inda rabbik(a), fa ansāhusy-syaiṭānu żikra rabbihī fa labiṡa fis-sijni biḍ‘a sinīn(a).
און ער (יוסף) האט געזאגט צו דעם מענטש וואָס ער האט געוואוסט וועט זיין זיכער צווישן זיי ביידע, "ערקלער מיין סיטואַציע צו דיין רבי." אַזוי האט דער שטן אים געמאַכט פאַרגעסן צו דערקלערן (יוסף'ס צושטאַנד) צו זיין רבי. צוליב דעם איז ער (יוסף) געבליבן אין תפיסה פֿאַר עטלעכע יאָרן.
وَقَالَ الْمَلِكُ اِنِّيْٓ اَرٰى سَبْعَ بَقَرٰتٍ سِمَانٍ يَّأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَّسَبْعَ سُنْۢبُلٰتٍ خُضْرٍ وَّاُخَرَ يٰبِسٰتٍۗ يٰٓاَيُّهَا الْمَلَاُ اَفْتُوْنِيْ فِيْ رُءْيَايَ اِنْ كُنْتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُوْنَ
wa qālal-maliku innī arā sab‘a baqarātin simāniy ya'kuluhunna sab‘un ‘ijāfuw wa sab‘a sumbulātin khuḍriw wa ukhara yābisāt(in), yā ayyuhal-mala'u aftūnī fī ru'yāya in kuntum lir-ru'yā ta‘burūn(a).
און דער מלך האט געזאגט (צו די פירער פון זיין פאלק), "טאקע, איך האב געחלומט אז איך האב געזען זיבן פעטע קי ווערן געגעסן דורך זיבן דינע קי; זיבן שטענגלעך (פון ווייץ) וואס זענען געווען גרין און די אנדערע (זיבן שטענגלעך) וואס זענען געווען טרוקן. איר חשובע מענטשן! דערקלערט מיר וועגן די פּירוש פון מיין חלום אויב איר קענט פּירוש חלומות."
قَالُوْٓا اَضْغَاثُ اَحْلَامٍ ۚوَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيْلِ الْاَحْلَامِ بِعٰلِمِيْنَ
qālū aḍgāṡu aḥlām(in), wa mā naḥnu bita'wīlil-aḥlāmi bi‘ālimīn(a).
זיי האָבן געענטפערט, "(דאָס זענען) ליידיקע חלומות און מיר קענען זיי נישט טײַטשן."
وَقَالَ الَّذِيْ نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ اُمَّةٍ اَنَا۠ اُنَبِّئُكُمْ بِتَأْوِيْلِهٖ فَاَرْسِلُوْنِ
wa qālal-lażī najā minhumā waddakara ba‘da ummatin ana unabbi'ukum bita'wīlihī fa arsilūn(i).
און דער וואָס האָט איבערגעלעבט צווישן זיי צוויי האָט געזאָגט און זיך דערמאָנט (צו יוסף) נאָך אַ צייט, "איך וועל דיר דערציילן וועגן (אַ מענטש וואָס איז גוט אין) אויסטייטשן חלומות, אַזוי שיק מיך (צו אים)."
يُوْسُفُ اَيُّهَا الصِّدِّيْقُ اَفْتِنَا فِيْ سَبْعِ بَقَرٰتٍ سِمَانٍ يَّأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَّسَبْعِ سُنْۢبُلٰتٍ خُضْرٍ وَّاُخَرَ يٰبِسٰتٍۙ لَّعَلِّيْٓ اَرْجِعُ اِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُوْنَ
yūsufu ayyuhaṣ-ṣiddīqu aftinā fī sab‘i baqarātin simāniy ya'kuluhunna sab‘un ‘ijāfuw wa sab‘i sumbulātin khuḍriw wa ukhara yābisāt(in), la‘allī arji‘u ilan-nāsi la‘allahum ya‘lamūn(a).
"יוסף, א זייער באַגלייבטער מענטש! דערקלער אונדז (די טייטש פון חלום) וועגן די זיבן פעטע קי וואָס זענען געגעסן געוואָרן דורך די זיבן דינע (ווייַבלעכע קי), זיבן גרינע שטענגלעך (פון ווייץ) און די אנדערע טרוקענע (זיבן שטענגלעך) אַזוי אַז איך קען צוריקקומען צו יענע מענטשן, אַזוי אַז זיי זאָלן וויסן."
قَالَ تَزْرَعُوْنَ سَبْعَ سِنِيْنَ دَاَبًاۚ فَمَا حَصَدْتُّمْ فَذَرُوْهُ فِيْ سُنْۢبُلِهٖٓ اِلَّا قَلِيْلًا مِّمَّا تَأْكُلُوْنَ
qāla tazra‘ūna sab‘a sinīna da'abā(n), famā ḥaṣattum fa żarūhu fī sumbulihī illā qalīlam mimmā ta'kulūn(a).
ער (יוסף) האָט געזאָגט, "איר זאָלט באַאַרבעטן זיבן יאָר (אין אַ ריי) ווי געוויינטלעך; און וואָס איר וועט שניידן זאָלט איר לאָזן אויף זײַן שטאַם אַחוץ אַ ביסל פֿאַר אײַך צו עסן."
ثُمَّ يَأْتِيْ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَّأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ اِلَّا قَلِيْلًا مِّمَّا تُحْصِنُوْنَ
Ṡumma ya'tī mim ba‘di żālika sab‘un syidāduy ya'kulna mā qaddamtum lahunna illā qalīlam mimmā tuḥṣinūn(a).
דערנאך וועלן קומען זיבן (יאָר) פון גרויסע שוועריקייטן, וואָס וועלן פֿאַרנוצן וואָס איר האָט פֿאַר זיי געשפּאָרט, אַחוץ אַ ביסל פֿון וואָס איר האָט געשפּאָרט.
ثُمَّ يَأْتِيْ مِنْۢ بَعْدِ ذٰلِكَ عَامٌ فِيْهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَفِيْهِ يَعْصِرُوْنَ ࣖ
Ṡumma ya'tī mim ba‘di żālika ‘āmun fīhi yugāṡun-nāsu wa fīhi ya‘ṣirūn(a).
דערנאך וועט קומען א יאר אין וועלכן מענטשן וועלן באַקומען רעגן (אין גענוגנדיקע קוואַנטיטעט) און אין וועלכן זיי וועלן אויספּרעסן (וויינטרויבן).
وَجَاۤءَ اِخْوَةُ يُوْسُفَ فَدَخَلُوْا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهٗ مُنْكِرُوْنَ
wa jā'a ikhwatu yūsufa fa dakhalū ‘alaihi fa ‘arafahum wa hum lahū munkirūn(a).
און יוסף'ס ברידער זענען געקומען (קיין מצרים) און זיי זענען אריין (אין זיין אָרט). אַזוי ער (יוסף) האָט זיי דערקענט, כאָטש זיי האָבן אים (מער) נישט דערקענט.
وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُوْنِيْ بِاَخٍ لَّكُمْ مِّنْ اَبِيْكُمْ ۚ اَلَا تَرَوْنَ اَنِّيْٓ اُوْفِى الْكَيْلَ وَاَنَا۠ خَيْرُ الْمُنْزِلِيْنَ
wa lammā jahhazahum bijahāzihim qāla'tūnī bi'akhil lakum min abīkum, alā tarauna annī ūfil-kaila wa ana khairul-munzilīn(a).
און ווען ער (יוסף) האט צוגעגרייט עסן פאר זיי, האט ער געזאגט, "ברענגט צו מיר אייער ברודער וואס איז פון דעם זעלבן פאטער ווי דו (בנימין), זעסטו נישט אז איך גיב פולע מאס און בין דער בעסטער פון גאסטגעבער?
فَاِنْ لَّمْ تَأْتُوْنِيْ بِهٖ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِيْ وَلَا تَقْرَبُوْنِ
fa illam ta'tūnī bihī falā kaila lakum ‘indī wa lā taqrabūn(i).
אַלזאָ אויב איר ברענגט עס מיר נישט, וועט איר מער נישט באַקומען קיין (תבואה) פֿון מיר און וועט נישט קומען נאָענט צו מיר."
قَالُوْا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ اَبَاهُ وَاِنَّا لَفٰعِلُوْنَ
qālū sanurāwidu ‘anhu abāhu wa innā lafā‘ilūn(a).
זיי האָבן געזאָגט, "מיר וועלן איבעררעדן זײַן טאַטן (אים צו נעמען) און מיר וועלן עס זיכער טאָן."
وَقَالَ لِفِتْيٰنِهِ اجْعَلُوْا بِضَاعَتَهُمْ فِيْ رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُوْنَهَآ اِذَا انْقَلَبُوْٓا اِلٰٓى اَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَ
wa qāla lifityānihij‘alū biḍā‘atahum fī riḥālihim la‘allahum ya‘rifūnahā iżanqalabū ilā ahlihim la‘allahum yarji‘ūn(a).
און ער (יוסף) האט געזאגט צו זיינע קנעכט, "לייגט זייערע (אויסטויש) סחורות אין זייערע זעק, כדי זיי זאלן וויסן אז ווען זיי וועלן צוריקקומען צו זייערע משפחות, וועלן זיי האפענטליך צוריקקומען."
فَلَمَّا رَجَعُوْٓا اِلٰٓى اَبِيْهِمْ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَاَرْسِلْ مَعَنَآ اَخَانَا نَكْتَلْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ
falammā raja‘ū ilā abīhim qālū yā abānā muni‘a minnal-kailu fa arsil ma‘anā akhānā naktal wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).
אַלזאָ ווען זיי זענען צוריקגעקומען צו זייער טאַטן (יעקב), האָבן זיי געזאָגט: "אונדזער טאַטע! מיר וועלן מער נישט באַקומען קיין תבואה (אויב מיר נעמען נישט אונדזער ברודער מיט זיך), לאָזט אונדזער ברודער גיין מיט אונדז, כּדי מיר זאָלן באַקומען עפּעס, און מיר וועלן אים זיכער היטן."
قَالَ هَلْ اٰمَنُكُمْ عَلَيْهِ اِلَّا كَمَآ اَمِنْتُكُمْ عَلٰٓى اَخِيْهِ مِنْ قَبْلُۗ فَاللّٰهُ خَيْرٌ حٰفِظًا وَّهُوَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ
qāla hal āmanukum ‘alaihi illā kamā amintukum ‘alā akhīhi min qabl(u), fallāhu khairun ḥāfiẓaw wa huwa arḥamur-rāḥimīn(a).
ער (יעקב) האט געזאגט, "ווי אזוי וועל איך אים (בוניאמין) דיר איבערגעבן, אזוי ווי איך האב דיר פריער איבערגעגעבן זיין ברודער (יוסף)?" אלזא איז גאט דער בעסטער היטער און ער איז דער מערסט רחמנותדיקער צווישן די רחמנותדיקע.
وَلَمَّا فَتَحُوْا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوْا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ اِلَيْهِمْۗ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا نَبْغِيْۗ هٰذِهٖ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ اِلَيْنَا وَنَمِيْرُ اَهْلَنَا وَنَحْفَظُ اَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيْرٍۗ ذٰلِكَ كَيْلٌ يَّسِيْرٌ
wa lammā fataḥū matā‘ahum wajadū biḍā‘atahum ruddat ilaihim, qālū yā abānā mā nabgī, hāżihī biḍā‘atunā ruddat ilainā wa namīru ahlanā wa naḥfaẓu akhānā wa nazdādu kaila ba‘īr(in), żālika kailuy yasīr(un).
און ווען זיי האבן געעפנט זייערע סחורות, האבן זיי געפונען זייערע סחורות (אויסטויש) צוריקגעגעבן צו זיי. זיי האבן געזאגט, "אוי, אונזער טאטע! וואס נאך קענען מיר ווילן? דאס איז אונזערע סחורות צוריקגעגעבן צו אונדז, און מיר וועלן קענען פיטערן אונזערע משפחות, און מיר וועלן זארגן פאר אונזערע קרובים, און מיר וועלן האבן אן עקסטערע ראציע (פון תבואה) אזוי שווער ווי א קעמל'ס לאסט. דאס איז אן גרינגע זאך (פארן מלך פון מצרים)."
قَالَ لَنْ اُرْسِلَهٗ مَعَكُمْ حَتّٰى تُؤْتُوْنِ مَوْثِقًا مِّنَ اللّٰهِ لَتَأْتُنَّنِيْ بِهٖٓ اِلَّآ اَنْ يُّحَاطَ بِكُمْۚ فَلَمَّآ اٰتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ اللّٰهُ عَلٰى مَا نَقُوْلُ وَكِيْلٌ
qāla lan ursilahū ma‘akum ḥattā tu'tūni mauṡiqam minallāhi lata'tunnanī bihī illā ayyuḥāṭa bikum, falammā ātauhu mauṡiqahum qālallāhu ‘alā mā naqūlu wakīl(un).
ער (יעקב) האט געזאגט, "איך וועל אים נישט (אַוועקשיקן) מיט דיר ביז דו וועסט מיר שווערן ביי גאָט אַז דו וועסט אים צוריקברענגען צו מיר סיידן דו וועסט זיין ארומגערינגלט." ווען זיי האבן געשוואוירן, האט ער (יעקב) געזאגט, "גאָט איז עדות צו וואָס מיר זאָגן."
وَقَالَ يٰبَنِيَّ لَا تَدْخُلُوْا مِنْۢ بَابٍ وَّاحِدٍ وَّادْخُلُوْا مِنْ اَبْوَابٍ مُّتَفَرِّقَةٍۗ وَمَآ اُغْنِيْ عَنْكُمْ مِّنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۗ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِ ۗعَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُوْنَ
wa qāla yā baniyya lā tadkhulū mim bābiw wāḥidiw wadkhulū min abwābim mutafarriqah(tin), wa mā ugnī ‘ankum minallāhi min syai'(in), inil-ḥukmu illā lillāh(i), ‘alaihi tawakkaltu wa ‘alaihi falyatawakkalil-mutawakkilūn(a).
און ער (יעקב) האט געזאגט, "מיינע קינדער! גייט נישט אריין פון איין טויער, און גייט אריין פון פארשידענע טויערן; אבער, איך קען אייך נישט פארטיידיגן אפילו אין די מינדסטע פון גאט'ס (גורל). יענע באשלוס איז נאר פאר גאט. אין אים לייג איך מיין צוטרוי און אין אים לייגן אויך די וואס לייגן זייער צוטרוי."
وَلَمَّا دَخَلُوْا مِنْ حَيْثُ اَمَرَهُمْ اَبُوْهُمْۗ مَا كَانَ يُغْنِيْ عَنْهُمْ مِّنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا حَاجَةً فِيْ نَفْسِ يَعْقُوْبَ قَضٰىهَاۗ وَاِنَّهٗ لَذُوْ عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنٰهُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ ࣖ
wa lammā dakhalū min ḥaiṡu amarahum abūhum, mā kāna yugnī ‘anhum minallāhi min syai'in illā ḥājatan fī nafsi ya‘qūba qaḍāhā, wa innahū lażū ‘ilmil limā ‘allamnāhu wa lākinna akṡaran-nāsi lā ya‘lamūn(a).
און ווען זיי זענען אריין לויט זייער פאטער'ס באפעל, (זייער אריינגאנג) האבן נישט געקענט אין גאנצן קעגנשטעלן דעם באפעל פון גאט, (אבער עס איז געווען) נאר א תאווה אין יעקב וואס ער האט באשלאסן. און טאקע ער האט געהאט וויסן, ווייל מיר האבן אים געלערנט. אבער רוב מענטשן ווייסן נישט.
قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَّا فَعَلْتُمْ بِيُوْسُفَ وَاَخِيْهِ اِذْ اَنْتُمْ جٰهِلُوْنَ
qāla hal ‘alimtum mā fa‘altum biyūsufa wa akhīhi iż antum jāhilūn(a).
ער (יוסף) האָט געזאָגט, "ווייסט איר וואָס איר האָט געטאָן צו יוסף און זײַן ברודער ווײַל איר האָט נישט פֿאַרשטאַנען די קאָנסעקווענצן פֿון אײַערע מעשים?"
قَالُوْٓا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوْسُفُۗ قَالَ اَنَا۠ يُوْسُفُ وَهٰذَآ اَخِيْ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۗ اِنَّهٗ مَنْ يَّتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
qālū a'innaka la'anta yūsuf(u), qāla ana yūsufu wa hāżā akhī qad mannallāhu ‘alainā, innahū may yataqqi wa yaṣbir fa innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
זיי האָבן געזאָגט, "ביסטו טאַקע יוסף?" ער (יוסף) האָט געענטפערט, "איך בין יוסף און דאָס איז מיין ברודער. טאַקע, אַלאַה האָט אונדז געגעבן זיין חן. טאַקע, ווער עס איז פרום און געדולדיק, דעמאָלט טאַקע, אַלאַה פֿאַרשווענדט נישט די באַלוינונג פֿון די וואָס טוען גוטס."
وَرَفَعَ اَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوْا لَهٗ سُجَّدًاۚ وَقَالَ يٰٓاَبَتِ هٰذَا تَأْوِيْلُ رُءْيَايَ مِنْ قَبْلُ ۖقَدْ جَعَلَهَا رَبِّيْ حَقًّاۗ وَقَدْ اَحْسَنَ بِيْٓ اِذْ اَخْرَجَنِيْ مِنَ السِّجْنِ وَجَاۤءَ بِكُمْ مِّنَ الْبَدْوِ مِنْۢ بَعْدِ اَنْ نَّزَغَ الشَّيْطٰنُ بَيْنِيْ وَبَيْنَ اِخْوَتِيْۗ اِنَّ رَبِّيْ لَطِيْفٌ لِّمَا يَشَاۤءُ ۗاِنَّهٗ هُوَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ
wa rafa‘a abawaihi ‘alal-‘arsyi wa kharrū lahū sujjadā(n), wa qāla yā abati hāżā ta'wīlu ru'yāya min qabl(u), qad ja‘alahā rabbī ḥaqqā(n), wa qad aḥsana bī iż akhrajanī minas-sijni wa jā'a bikum minal-badwi mim ba‘di an nazagasy-syaiṭānu bainī wa baina ikhwatī, inna rabbī laṭīful limā yasyā'(u), innahū huwal-‘alīmul-ḥakīm(u).
און ער האָט אויפגעהויבן זיינע עלטערן צום טראָן. און זיי (אַלע) האָבן זיך געבוקט פֿאַר אים (יוסף). און ער (יוסף) האָט געזאָגט, "אָה, מיין טאַטע! דאָס איז די פּירוש פֿון מיין פֿריִערדיקן חלום. און טאַקע, מיין גאָט האָט עס געמאַכט אַ פאַקט. טאַקע, מיין גאָט האָט מיר גוטס געטאָן, ווען ער האָט מיך באַפֿרײַט פֿון תפֿיסה און ווען ער האָט דיך געבראַכט פֿון דאָרף, נאָכדעם וואָס דער שטן האָט חרובֿ געמאַכט (באַציִונגען) צווישן מיר און מיינע ברידער. טאַקע, מיין גאָט איז מילד אין וואָס ער וויל. טאַקע, ער איז דער אַל-וויסנדיקער, דער אַל-קלוגער.