اَلْاَعْرَابُ اَشَدُّ كُفْرًا وَّنِفَاقًا وَّاَجْدَرُ اَلَّا يَعْلَمُوْا حُدُوْدَ مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ عَلٰى رَسُوْلِهٖ ۗوَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ
al-a‘rābu asyaddu kufraw wa nifāqaw wa ajdaru allā ya‘lamū ḥudūda mā anzalallāhu ‘alā rasūlih(ī), wallāhu ‘alīmun ḥakīm(un).
Бәдәви гарәпләр көферлектә һәм икейөзлелектә көчлерәк, һәм аларның Аллаһның үз рәсүленә иңдергән кануннарын белмәүләре табигый. Аллаһ һәрнәрсәне белүче һәм хикмәт иясе.
وَمِنَ الْاَعْرَابِ مَنْ يَّتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَمًا وَّيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَاۤىِٕرَ ۗعَلَيْهِمْ دَاۤىِٕرَةُ السَّوْءِ ۗوَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ
wa minal-a‘rābi may yattakhiżu mā yunfiqu magramaw wa yatarabbaṣu bikumud-dawā'ir(a), ‘alaihim dā'iratus-sau'(i), wallāhu samī‘un ‘alīm(un).
Бәдәви гарәпләр арасында Аллаһ юлында биргән малларын югалту дип санаучылар да бар. Ул сезгә куркыныч килүне көтә, алар куркынычка дучар булачаклар. Аллаһ ишетүче һәм белүче.
وَمِنَ الْاَعْرَابِ مَنْ يُّؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبٰتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَصَلَوٰتِ الرَّسُوْلِ ۗ اَلَآ اِنَّهَا قُرْبَةٌ لَّهُمْ ۗ سَيُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِيْ رَحْمَتِهٖ ۗاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ ࣖ
wa minal-a‘rābi may yu'minu billāhi wal-yaumil-ākhiri wa yattakhiżu mā yunfiqu qurubātin ‘indallāhi wa ṣalawātir-rasūl(i), alā innahā qurbatul lahum, sayudkhiluhumullāhu fī raḥmatih(ī), innallāha gafūrur raḥīm(un).
Бәдәви гарәпләр арасында Аллаһыга һәм Ахирәт көненә ышанучылар да бар, һәм алар (Аллаһ юлында) биргән малларын Аллаһыга якынайту һәм Пәйгамбәрнең догасын алу өчен күрәләр. Белегез, чынлыкта, бирү - алар өчен (Аллаһка) якынайту өчен бер юл. Соңрак Аллаһ аларны Үзенең рәхмәтенә (җәннәтенә) кертер. Әлбәттә, Аллаһ гафу итүче, рәхимле.
وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِّنَ الْاَعْرَابِ مُنٰفِقُوْنَ ۗوَمِنْ اَهْلِ الْمَدِيْنَةِ مَرَدُوْا عَلَى النِّفَاقِۗ لَا تَعْلَمُهُمْۗ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْۗ سَنُعَذِّبُهُمْ مَّرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّوْنَ اِلٰى عَذَابٍ عَظِيْمٍ ۚ
wa mimman ḥaulakum minal-a‘rābi munāfiqūn(a),wa min ahlil-madīnati maradū ‘alan nifāq(i), lā ta‘lamuhum, naḥnu na‘lamuhum, sanu‘ażżibuhum marrataini ṡumma yuraddūna ilā ‘ażābin ‘aẓīm(in).
Сезнең тирәгездә яшәүче бәдәвиләр арасында икейөзлелек бар. Мәдинә әһеле арасында икейөзлелек бик көчле. Син аларны белмисең, ләкин Без аларны беләбез. Без аларны ике тапкыр җәзаларбыз, аннары алар зур газапка кайтарылырлар.
سَيَقُوْلُ لَكَ الْمُخَلَّفُوْنَ مِنَ الْاَعْرَابِ شَغَلَتْنَآ اَمْوَالُنَا وَاَهْلُوْنَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا ۚيَقُوْلُوْنَ بِاَلْسِنَتِهِمْ مَّا لَيْسَ فِيْ قُلُوْبِهِمْۗ قُلْ فَمَنْ يَّمْلِكُ لَكُمْ مِّنَ اللّٰهِ شَيْـًٔا اِنْ اَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا اَوْ اَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا ۗبَلْ كَانَ اللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرًا
sayaqūlu lakal-mukhallafūna minal-a‘rābi syagalatnā amwālunā wa ahlūnā fastagfir lanā, yaqūlūna bi'alsinatihim mā laisa fī qulūbihim, qul famay yamliku lakum minallāhi syai'an in arāda bikum ḍarran au arāda bikum naf‘ā(n), bal kānallāhu bimā ta‘malūna khabīrā(n).
Хөдәйбиягә кермәгән бәдәвиләр сезгә әйтерләр: "Без мал-мөлкәтебез һәм гаиләбез белән мәшгуль идек, шуңа күрә безнең өчен гафу сорагыз", - дип. Алар күңелләрендә булмаганны авызлары белән әйтәләр. Әйт: "Әгәр Аллаһ сезгә бәла-каза яки файда теләсә, Аның ихтыярын кем тыя ала? Әлбәттә, Аллаһ сезнең нәрсә эшләгәнегезне белә".
بَلْ ظَنَنْتُمْ اَنْ لَّنْ يَّنْقَلِبَ الرَّسُوْلُ وَالْمُؤْمِنُوْنَ اِلٰٓى اَهْلِيْهِمْ اَبَدًا وَّزُيِّنَ ذٰلِكَ فِيْ قُلُوْبِكُمْ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِۚ وَكُنْتُمْ قَوْمًاۢ بُوْرًا
bal ẓanantum allay yanqalibar-rasūlu wal-mu'minūna ilā ahlīhim abadaw wa zuyyina żālika fī qulūbikum wa ẓanantum ẓannas-sau'(i), wa kuntum qaumam būrā(n).
Сез пәйгамбәр һәм мөэминнәрнең гаиләләренә беркайчан да кайтмаячакларын уйладыгыз, ләкин бу эш сезнең күңелегезгә зиннәтле итеп күрсәтелде, һәм начар фикердә булдыгыз, шуңа күрә һәлак булган кавем булдыгыз.
سَيَقُوْلُ الْمُخَلَّفُوْنَ اِذَا انْطَلَقْتُمْ اِلٰى مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوْهَا ذَرُوْنَا نَتَّبِعْكُمْ ۚ يُرِيْدُوْنَ اَنْ يُّبَدِّلُوْا كَلٰمَ اللّٰهِ ۗ قُلْ لَّنْ تَتَّبِعُوْنَا كَذٰلِكُمْ قَالَ اللّٰهُ مِنْ قَبْلُ ۖفَسَيَقُوْلُوْنَ بَلْ تَحْسُدُوْنَنَا ۗ بَلْ كَانُوْا لَا يَفْقَهُوْنَ اِلَّا قَلِيْلًا
sayaqūlul-mukhallafūna iżanṭalaqtum ilā magānima lita'khużūhā żarūnā nattabi‘kum, yurīdūna ay yubaddilū kalāmallāh(i), qul lan tattabi‘ūnā każālikum qālallāhu min qabl(u), fasayaqūlūna bal taḥsudūnanā, bal kānū lā yafqahūna illā qalīlā(n).
Сез табыш алырга киткәндә, артта калган бәдәвиләр: "Безне дә сезнең артыгыздан ияртербез", - диярләр. Алар Аллаһ вәгъдәләрен үзгәртергә телиләр. Син аларга әйт: "Безгә иярмәгез, бу Аллаһ баштан ук билгеләгән эш", - дидең. Аннары алар: "Чынлыкта, сез безгә көнләшәсез", - диярләр. Хәтта алар бик аз аңласалар да.
قُلْ لِّلْمُخَلَّفِيْنَ مِنَ الْاَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ اِلٰى قَوْمٍ اُولِيْ بَأْسٍ شَدِيْدٍ تُقَاتِلُوْنَهُمْ اَوْ يُسْلِمُوْنَ ۚ فَاِنْ تُطِيْعُوْا يُؤْتِكُمُ اللّٰهُ اَجْرًا حَسَنًا ۚ وَاِنْ تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُمْ مِّنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا اَلِيْمًا
qul lil-mukhallafīna minal-a‘rābi satud‘auna ilā qaumin ulī ba'sin syadīdin tuqātilūnahum au yuslimūn(a), fa'in tuṭī‘ū yu'tikumullāhu ajran ḥasanā(n), wa in tatawallau kamā tawallaitum min qablu yu‘ażżibkum ‘ażāban alīmā(n).
Хәтта калган бәдәвиләргә әйт: "Сез көчле булган кавем белән сугышырга чакырылырсыз, алар буйсынмасалар, сез алар белән сугышырга тиеш. Әгәр сез (чакыруга) буйсынсагыз, Аллаһ сезгә күркәм әҗер бирер, ләкин әгәр сез элеккеге кебек үк баш тартсагыз, Ул сезне рәнҗетүче гәзаб белән җәзалар".
۞ قَالَتِ الْاَعْرَابُ اٰمَنَّا ۗ قُلْ لَّمْ تُؤْمِنُوْا وَلٰكِنْ قُوْلُوْٓا اَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْاِيْمَانُ فِيْ قُلُوْبِكُمْ ۗوَاِنْ تُطِيْعُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ لَا يَلِتْكُمْ مِّنْ اَعْمَالِكُمْ شَيْـًٔا ۗاِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ
qālatil-a‘rābu āmannā, qul lam tu'minū wa lākin qūlū aslamnā wa lammā yadkhulil-īmānu fī qulūbikum, wa in tuṭī‘ullāha wa rasūlahū lā yalitkum min a‘mālikum syai'ā(n), innallāha gafūrur raḥīm(un).
Бәдәви гарәпләр әйттеләр: "Без иман китердек". Син аларга әйт: "Сез әле иман китермәдегез, ләкин "Без мөселман булдык" дип әйтегез, чөнки иман әле сезнең күңелегезгә кермәгән. Әгәр сез Аллаһка һәм Аның рәсүленә буйсынсагыз, Ул сезнең гамәлләрегездән бернәрсәне дә киметмәс. Чыннан да, Аллаһ гафу итүче һәм рәхимле".
يَمُنُّوْنَ عَلَيْكَ اَنْ اَسْلَمُوْا ۗ قُلْ لَّا تَمُنُّوْا عَلَيَّ اِسْلَامَكُمْ ۚبَلِ اللّٰهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ اَنْ هَدٰىكُمْ لِلْاِيْمَانِ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ
yamunnūna ‘alaika an aslamū, qul lā tamunnū ‘alayya islāmakum, balillāhu yamunnu ‘alaikum an hadākum lil-īmāni in kuntum ṣādiqīn(a).
Алар үзләренең Ислам дине белән сезгә өлеш керттеләр дип уйлыйлар. Син аларга әйт: "Ислам динегез белән миңа яхшылык эшләдем дип уйламагыз, дөресен әйткәндә, Аллаһ сезгә иман китерүне күрсәтеп, нигъмәтләр бирде, әгәр сез дөрес кеше булсагыз".