وَوَصّٰى بِهَآ اِبْرٰهٖمُ بَنِيْهِ وَيَعْقُوْبُۗ يٰبَنِيَّ اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰى لَكُمُ الدِّيْنَ فَلَا تَمُوْتُنَّ اِلَّا وَاَنْتُمْ مُّسْلِمُوْنَ ۗ
wa waṣṣā bihā ibrāhīmu banīhi wa ya‘qūb(u), yā baniyya innallāhaṣṭafā lakumud-dīna falā tamūtunna illā wa antum muslimūn(a).
Aburahamu yaraze iri jambo abahungu be, kimwe na Yakobo. "Yemwe bana banjye! Mu by'ukuri, Imana yabatoranyirije iri dini, ntimugapfe keretse muri Abayisilamu."
اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاۤءَ اِذْ حَضَرَ يَعْقُوْبَ الْمَوْتُۙ اِذْ قَالَ لِبَنِيْهِ مَا تَعْبُدُوْنَ مِنْۢ بَعْدِيْۗ قَالُوْا نَعْبُدُ اِلٰهَكَ وَاِلٰهَ اٰبَاۤىِٕكَ اِبْرٰهٖمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ اِلٰهًا وَّاحِدًاۚ وَنَحْنُ لَهٗ مُسْلِمُوْنَ
am kuntum syuhadā'a iż ḥaḍara ya‘qūbal-maut(u), iż qāla libanīhi mā ta‘budūna mim ba‘dī, qālū na‘budu ilāhaka wa ilāha ābā'ika ibrāhīma wa ismā‘īla wa isḥāqa ilāhaw wāḥidā(n), wa naḥnu lahū muslimūn(a).
Ese mwari abahamya igihe urupfu rwageraga kuri Yakobo, igihe yabwiraga abahungu be ati “Muzasenga iki nyuma yo gupfa?” Baramusubiza bati “Tuzasenga Imana yanyu n’Imana y’abasekuruza banyu, ari bo Aburahamu, Ishimayeli na Isaka, (ni ukuvuga) Imana Ishoborabyose kandi ni twe tuyiyegurira gusa.”
اِذْ قَالَ يُوْسُفُ لِاَبِيْهِ يٰٓاَبَتِ اِنِّيْ رَاَيْتُ اَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَّالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَاَيْتُهُمْ لِيْ سٰجِدِيْنَ
iż qāla yūsufu li'abīhi yā abati innī ra'aitu aḥada ‘asyara kaukabaw wasy-syamsa wal-qamara ra'aituhum lī sājidīn(a).
(Ibuka), ubwo Yusufu yabwiraga se ati: "Yewe data! Mu by'ukuri, narose mbona inyenyeri cumi n'imwe, izuba n'ukwezi; nabibonye byose binyunamira."
قَالَ يٰبُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلٰٓى اِخْوَتِكَ فَيَكِيْدُوْا لَكَ كَيْدًا ۗاِنَّ الشَّيْطٰنَ لِلْاِنْسَانِ عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ
qāla yā bunayya lā taqṣuṣ ru'yāka ‘alā ikhwatika fa yakīdū laka kaidā(n), innasy-syaiṭāna lil-insāni ‘aduwwum mubīn(un).
Se aramubwira ati: "Yewe mwana wanjye! Ntukabwire inzozi zawe abavandimwe bawe, bazagucura umugambi wo kukwica. Mu by'ukuri, Shitani ni umwanzi ugaragara ku bantu."
وَكَذٰلِكَ يَجْتَبِيْكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيْلِ الْاَحَادِيْثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهٗ عَلَيْكَ وَعَلٰٓى اٰلِ يَعْقُوْبَ كَمَآ اَتَمَّهَا عَلٰٓى اَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَۗ اِنَّ رَبَّكَ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ ࣖ
wa każālika yajtabīka rabbuka wa yu‘allimuka min ta'wīlil-aḥādīṡi wa yutimmu ni‘matahū ‘alaika wa ‘alā āli ya‘qūba kamā atammahā ‘alā abawaika min qablu ibrāhīma wa isḥāq(a), inna rabbaka ‘alīmun ḥakīm(un).
Bityo, Imana yagutoranyije (kuba umuhanuzi) ikwigisha zimwe mu nzozi, igusohoreza (ineza ye) kuri wowe no ku muryango wa Yakobo, nk'uko yasohoreje ineza ye kuri ba sogokuru bawe babiri mbere yabo, (ari bo) Aburahamu na Isaka. Mu by'ukuri, Nyagasani wawe ni Umumenyi, Ubwenge.
۞ لَقَدْ كَانَ فِيْ يُوْسُفَ وَاِخْوَتِهٖٓ اٰيٰتٌ لِّلسَّاۤىِٕلِيْنَ
laqad kāna fī yūsufa wa ikhwatihī āyātul lis-sā'ilīn(a).
Mu by’ukuri, muri (inkuru ya) Yozefu n’abavandimwe be harimo ibimenyetso (by’imbaraga za Allah) ku basaba.
اِذْ قَالُوْا لَيُوْسُفُ وَاَخُوْهُ اَحَبُّ اِلٰٓى اَبِيْنَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ۗاِنَّ اَبَانَا لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ
iż qālū layūsufu wa akhūhu aḥabbu ilā abīnā minnā wa naḥnu ‘uṣbah(tun), inna abānā lafī ḍalālim mubīn(in).
Ubwo bavugaga bati: "Mu by'ukuri, Yusufu na murumuna we (Bunyamin) bakundwaga cyane na se kuturusha, nubwo twari itsinda rimwe (rikomeye). Mu by'ukuri, data yari mu ikosa rikomeye."
ۨاقْتُلُوْا يُوْسُفَ اَوِ اطْرَحُوْهُ اَرْضًا يَّخْلُ لَكُمْ وَجْهُ اَبِيْكُمْ وَتَكُوْنُوْا مِنْۢ بَعْدِهٖ قَوْمًا صٰلِحِيْنَ
uqtulū yūsufa awiṭraḥūhu arḍay yakhlu lakum wajhu abīkum wa takūnū mim ba‘dihī qauman ṣāliḥīn(a).
Wice Yusufu cyangwa umujugunye ahantu runaka kugira ngo so azakwiteho, hanyuma uzabe umuntu mwiza.
قَالَ قَاۤىِٕلٌ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوْا يُوْسُفَ وَاَلْقُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ اِنْ كُنْتُمْ فٰعِلِيْنَ
qāla qā'ilum minhum lā taqtulū yūsufa wa alqūhu fī gayābatil-jubbi yaltaqiṭhu ba‘ḍus-sayyārati in kuntum fā‘ilīn(a).
Umwe muri bo yaravuze ati “Ntimukice Yusufu, ahubwo mumujugunye mu iriba kugira ngo bamwe mu bagenzi bamufate, niba mubishaka.”
قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّ۫ا عَلٰى يُوْسُفَ وَاِنَّا لَهٗ لَنٰصِحُوْنَ
qālū yā abānā mā laka lā ta'mannā ‘alā yūsufa wa innā lahū lanāṣiḥūn(a).
Baravuga bati: “Yewe data! Kuki utatwizera kuri Yusufu, kandi mu by’ukuri twese tumwifuriza ibyiza?”
اَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَّرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ
arsilhu ma‘anā gaday yarta‘ wa yal‘ab wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).
Nimumureke ajyane natwe ejo mu gitondo, kugira ngo yishime kandi aseke, kandi tuzamwitaho nta kabuza.”
قَالَ اِنِّيْ لَيَحْزُنُنِيْٓ اَنْ تَذْهَبُوْا بِهٖ وَاَخَافُ اَنْ يَّأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَاَنْتُمْ عَنْهُ غٰفِلُوْنَ
qāla innī layaḥzununī an tażhabū bihī wa akhāfu ay ya'kulahuż-żi'bu wa antum ‘anhu gāfilūn(a).
Yakobo aravuga ati: “Mu by’ukuri, kugendana nawe (Yozefu) birambabaje cyane kandi ndatinya ko azaribwa n’impyisi mu gihe mwe mutamwitayeho.”
قَالُوْا لَىِٕنْ اَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ اِنَّآ اِذًا لَّخٰسِرُوْنَ
qālū la'in akalahuż-żi'bu wa naḥnu ‘uṣbatun innā iżal lakhāsirūn(a).
Koko rero, baravuze bati: "Niba ariwe n'impyisi, nubwo turi mu itsinda (ry'abakomeye), birumvikana ko ari twe tuzahomba."
فَلَمَّا ذَهَبُوْا بِهٖ وَاَجْمَعُوْٓا اَنْ يَّجْعَلُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّۚ وَاَوْحَيْنَآ اِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِاَمْرِهِمْ هٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ
falammā żahabū bihī wa ajma‘ū ay yaj‘alūhu fī gayābatil-jubb(i), wa auḥainā ilaihi latunabbi'annahum bi'amrihim hāżā wa hum lā yasy‘urūn(a).
Nuko ubwo bamufataga bemeranya kumushyira mu iriba, twamuhishuriye tuti: "Uzababwiza iki gikorwa, ariko bo ntibakizi."
وَجَاۤءُوْٓ اَبَاهُمْ عِشَاۤءً يَّبْكُوْنَۗ
wa jā'ū abāhum ‘isyā'ay yabkūn(a).
Hanyuma baza kwa se nimugoroba barira.
قَالُوْا يٰٓاَبَانَآ اِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوْسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَاَكَلَهُ الذِّئْبُۚ وَمَآ اَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صٰدِقِيْنَ
qālū yā abānā innā żahabnā nastabiqu wa taraknā yūsufa ‘inda matā‘inā fa akalahuż-żi'b(u), wa mā anta bimu'minil lanā wa lau kunnā ṣādiqīn(a).
Baravuga bati: “Data wacu! Mu by’ukuri, twagiye gusiganwa maze dusiga Yusufu hafi y’ibintu byacu, hanyuma aribwa n’impyisi; kandi ntabwo muzatwemera nubwo twaba tuvuga ukuri.”
وَجَاۤءُوْ عَلٰى قَمِيْصِهٖ بِدَمٍ كَذِبٍۗ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗوَاللّٰهُ الْمُسْتَعَانُ عَلٰى مَا تَصِفُوْنَ
wa jā'ū ‘alā qamīṣihī bidamin każib(in), qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), wallāhul musta‘ānu ‘alā mā taṣifūn(a).
Bagezeyo bitwaje ikanzu ye (yanduye) amaraso y'impimbano. (Yakobo) aravuga ati: "Mu by'ukuri, ni wowe wenyine ubona ikibi mu bintu byawe ari cyiza; bityo kwihangana gusa ni byo byiza (kuri njye). Kandi shaka ubufasha ku Mana yonyine ku byo wavuze."
قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗعَسَى اللّٰهُ اَنْ يَّأْتِيَنِيْ بِهِمْ جَمِيْعًاۗ اِنَّهٗ هُوَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ
qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), ‘asallāhu ay ya'tiyanī bihim jamī‘ā(n), innahū huwal-‘alīmul-ḥakīm(u).
Yakobo yaravuze ati: "Mu by'ukuri, ni wowe wenyine ubona ibintu byiza (bibi). Rero (kwihangana kwanjye) ni ukwihangana kwiza. Nizeye ko Allah azabingezaho byose. Mu by'ukuri, ni We uzi byose, ni We munyabwenge."
وَتَوَلّٰى عَنْهُمْ وَقَالَ يٰٓاَسَفٰى عَلٰى يُوْسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنٰهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيْمٌ
wa tawallā ‘anhum wa qāla yā asafā ‘alā yūsufa wabyaḍḍat ‘aināhu minal-ḥuzni fa huwa kaẓīm(un).
Nuko (Yakobo) arabahindukirana (abana be) aravuga ati “Mbega agahinda kanjye kuri Yozefu!” Maze amaso ye ahinduka umweru kubera agahinda. Araceceka, yirinda uburakari bwe (ku bana be).
قَالُوْا تَاللّٰهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوْسُفَ حَتّٰى تَكُوْنَ حَرَضًا اَوْ تَكُوْنَ مِنَ الْهٰلِكِيْنَ
qālū tallāhi tafta'u tażkuru yūsufa ḥattā takūna ḥaraḍan au takūna minal-hālikīn(a).
Baravuze bati: "Ndahiye Imana, ntureka kwibuka Yusufu, kugeza igihe uzaba urwaye indwara ikomeye cyangwa uri mu bazarimbuka."
قَالَ اِنَّمَآ اَشْكُوْا بَثِّيْ وَحُزْنِيْٓ اِلَى اللّٰهِ وَاَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ
qāla innamā asykū baṡṡī wa ḥuznī ilallāhi wa a‘lamu minallāhi mā lā ta‘lamūn(a).
(Yakobo) yaravuze ati: “Ninubira Imana gusa ibibazo byanjye n’agahinda kanjye, kandi ibyo mutazi mbizi kuri Allah.”
يٰبَنِيَّ اذْهَبُوْا فَتَحَسَّسُوْا مِنْ يُّوْسُفَ وَاَخِيْهِ وَلَا تَا۟يْـَٔسُوْا مِنْ رَّوْحِ اللّٰهِ ۗاِنَّهٗ لَا يَا۟يْـَٔسُ مِنْ رَّوْحِ اللّٰهِ اِلَّا الْقَوْمُ الْكٰفِرُوْنَ
yā baniyyażhabū fa taḥassasū miy yūsufa wa akhīhi wa lā tai'asū mir rauḥillāh(i), innahū lā yai'asu mir rauḥillāhi illal-qaumul-kāfirūn(a).
Yemwe bana banjye! Nimugende mushake (amakuru) kuri Yusufu n'abavandimwe be kandi ntimucike intege ku bw'imbabazi za Allah. Mu by'ukuri, abacike intege ku bw'imbabazi za Allah ni abatemera gusa.
وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيْرُ قَالَ اَبُوْهُمْ اِنِّيْ لَاَجِدُ رِيْحَ يُوْسُفَ لَوْلَآ اَنْ تُفَنِّدُوْنِ
wa lammā faṣalatil-‘īru qāla abūhum innī la'ajidu rīḥa yūsufa lau lā an tufannidūn(i).
Ubwo abashyitsi bari bavuye mu Misiri, se wabo aravuga ati: “Mu by’ukuri nahumurijwe n’impumuro ya Yusufu, iyo mutaza kunshinja ko ndi umunyantege nke (birumvikana ko mwari kundenganura).”
قَالُوْا تَاللّٰهِ اِنَّكَ لَفِيْ ضَلٰلِكَ الْقَدِيْمِ
qālū tallāhi innaka lafī ḍalālikal-qadīm(i).
Bo (umuryango we) baravuze bati: "Ndahiye Imana, uracyari mu makosa yawe ya mbere."
فَلَمَّآ اَنْ جَاۤءَ الْبَشِيْرُ اَلْقٰىهُ عَلٰى وَجْهِهٖ فَارْتَدَّ بَصِيْرًاۗ قَالَ اَلَمْ اَقُلْ لَّكُمْۙ اِنِّيْٓ اَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ
falammā an jā'al-basyīru alqāhu ‘alā wajihihī fartadda baṣīrā(n), qāla alam aqul lakum, innī a‘lamu minallāhi mā lā ta‘lamūn(a).
Nuko ubwo uwari uzanye inkuru nziza yazaga, yahanaguye (umwambaro) mu maso he (Yakobo), maze arahumuka. (Yakobo) aravuga ati: “Sinakubwiye ko nzi ibyo utazi bivuye kuri Allah?”
قَالُوْا يٰٓاَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوْبَنَآ اِنَّا كُنَّا خٰطِـِٕيْنَ
qālū yā abānastagfir lanā żunūbanā innā kunnā khāṭi'īn(a).
Baravuze bati: “Data wacu! Dusabe imbabazi z'ibyaha byacu, mu by'ukuri turi abanyabyaha.”
قَالَ سَوْفَ اَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّيْ ۗاِنَّهٗ هُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ
qāla saufa astagfiru lakum rabbī, innahū huwal-gafūrur-raḥīm(u).
(Yakobo) aravuga ati: "Nzasaba imbabazi Nyagasani wanjye. Mu by'ukuri, ni We ubabarira cyane, ni Nyir'impuhwe."
فَلَمَّا دَخَلُوْا عَلٰى يُوْسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَبَوَيْهِ وَقَالَ ادْخُلُوْا مِصْرَ اِنْ شَاۤءَ اللّٰهُ اٰمِنِيْنَ ۗ
falammā dakhalū ‘alā yūsufa āwā ilaihi abawaihi wa qāladkhulū miṣra in syā'allāhu āminīn(a).
Nuko ubwo binjiraga (aho) Yusufu, yakiraga ababyeyi be (anabategurira aho kuba), arababwira ati: "Nimwinjire mu gihugu cya Misiri, Imana ibishaka, mu mutekano."
وَرَفَعَ اَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوْا لَهٗ سُجَّدًاۚ وَقَالَ يٰٓاَبَتِ هٰذَا تَأْوِيْلُ رُءْيَايَ مِنْ قَبْلُ ۖقَدْ جَعَلَهَا رَبِّيْ حَقًّاۗ وَقَدْ اَحْسَنَ بِيْٓ اِذْ اَخْرَجَنِيْ مِنَ السِّجْنِ وَجَاۤءَ بِكُمْ مِّنَ الْبَدْوِ مِنْۢ بَعْدِ اَنْ نَّزَغَ الشَّيْطٰنُ بَيْنِيْ وَبَيْنَ اِخْوَتِيْۗ اِنَّ رَبِّيْ لَطِيْفٌ لِّمَا يَشَاۤءُ ۗاِنَّهٗ هُوَ الْعَلِيْمُ الْحَكِيْمُ
wa rafa‘a abawaihi ‘alal-‘arsyi wa kharrū lahū sujjadā(n), wa qāla yā abati hāżā ta'wīlu ru'yāya min qabl(u), qad ja‘alahā rabbī ḥaqqā(n), wa qad aḥsana bī iż akhrajanī minas-sijni wa jā'a bikum minal-badwi mim ba‘di an nazagasy-syaiṭānu bainī wa baina ikhwatī, inna rabbī laṭīful limā yasyā'(u), innahū huwal-‘alīmul-ḥakīm(u).
Azamura ababyeyi be ku ngoma. Bose baramuramya (Yusuf). Na we (Yusuf) aravuga ati: "Data we! Uku ni ko gusobanurwa kw'inzozi zanjye zabanje. Kandi koko Nyagasani wanjye yazishyize mu bikorwa. Mu by'ukuri, Umwami wanjye yangiriye neza, ubwo yankuraga muri gereza no mu gihe yakuvanye mu mudugudu, nyuma y'uko Satani asenye (umubano) hagati yanjye n'abavandimwe banjye. Mu by'ukuri , Umwami wanjye ni umuntu woroshye mu byo ashaka. Mu by'ukuri, ni We uzi byose, ni We munyabwenge bwose."
فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ ۙوَهَبْنَا لَهٗٓ اِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَۗ وَكُلًّا جَعَلْنَا نَبِيًّا
falamma‘tazalahum wa mā ya‘budūna min dūnillāh(i), wahabnā lahū isḥāqa wa ya‘qūb(a), wa kullan ja‘alnā nabiyyā(n).
Nuko ubwo (Ibrahim) yari amaze kwitandukanya nabo n'ibyo basengaga bitari Imana, twamuhaye Isaka na Yakobo, kandi buri wese muri bo twamushyizeho umuhanuzi.
وَوَهَبْنَا لَهُمْ مِّنْ رَّحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا ࣖ
wa wahabnā lahum mir raḥmatinā wa ja‘alnā lahum lisāna ṣidqin ‘aliyyā(n).
Kandi twabagiriye imbabazi zacu kandi tubagira amagambo meza kandi meza.
وَاذْكُرْ عِبٰدَنَآ اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ اُولِى الْاَيْدِيْ وَالْاَبْصَارِ
ważkur ‘ibādanā ibrāhīma wa isḥāqa wa ya‘qūba ulil-aidī wal-abṣār(i).
Kandi mwibuke abagaragu bacu: Aburahamu, Isaka na Yakobo bafite imbaraga n'ubumenyi bwinshi.