۞ اِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَاۤىِٕرِ اللّٰهِ ۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ اَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ اَنْ يَّطَّوَّفَ بِهِمَا ۗ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًاۙ فَاِنَّ اللّٰهَ شَاكِرٌ عَلِيْمٌ
innaṣ-ṣafā wal-marwata min sya‘ā'irillāh(i), faman ḥajjal-baita awi‘tamara falā junāḥa ‘alaihi ay yaṭṭawwafa bihimā, wa man taṭawwa‘a khairan fa innallāha syākirun ‘alīm(un).
Ax tok, a Safa ex a Marwah jun piẍ te syi'ar (okslab´il) te Allah. Kyja´tzun alkye n-b´inchen Hajj toj tja Dios moqa n-b´inchen Umrah, myia jun il ti´j n-b´inchen Sa'i kyxol kab´e. extzen alkye jun xjal n-b´inchen tb´anil aq´untl, a Allah nimxix t-xtalb´il, tkyaqil b´i´n.
۞ يَسْـَٔلُوْنَكَ عَنِ الْاَهِلَّةِ ۗ قُلْ هِيَ مَوَاقِيْتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِاَنْ تَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ ظُهُوْرِهَا وَلٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقٰىۚ وَأْتُوا الْبُيُوْتَ مِنْ اَبْوَابِهَا ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ
yas'alūnaka ‘anil-ahillah(ti), qul hiya mawāqītu lin-nāsi wal-ḥajj(i), wa laisal-birru bi'an ta'tul-buyūta min ẓuhūrihā wa lākinnal-birra manittaqā, wa'tul-buyūta min abwābihā, wattaqullāha la‘allakum tufliḥūn(a).
N-chi qaninte teya (Muhammad) ti´j t-xjawil t-xjawil. Q´manxa, "Atzun (indicator te) amb´il kye xjal ex (a peregrinación te) Hajj." extzen mya b´a´n tun t-xi´ya toj jun ja t-xe´, noq o´kx a b´a´n (b´a´n) kye aye xjal b´a´n ky-b´inchb´en. Okx ky-okxe toj jay ky-tzi ja, extzen tzaj ky-xob´a te Allah tun t-xi kyb´inchena.
وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۗ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ وَلَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهٗ ۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ بِهٖٓ اَذًى مِّنْ رَّأْسِهٖ فَفِدْيَةٌ مِّنْ صِيَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ ۗ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ يَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ
wa atimmul-ḥajja wal-‘umrata lillāh(i), fa'in uḥṣirtum famastaisara minal-hady(i), wa lā taḥliqū ru'ūsakum ḥattā yablugal-hadyu maḥillah(ū), faman kāna minkum marīḍan au bihī ażam mir ra'sihī fafidyatum min ṣiyāmin au ṣadaqatin au nusuk(in), fa'iżā amintum, faman tamatta‘a bil-‘umrati ilal-ḥajji famastaisara minal-hady(i), famal lam yajid faṣiyāmu ṡalāṡati ayyāmin fil-ḥajji wa sab‘atin iżā raja‘tum, tilka ‘asyaratun kāmilah(tun), żālika limal lam yakun ahluhū ḥāḍiril-masjidil-ḥarām(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).
extzen b´inchama aju´ Hajj ex aju´ Umrah tun t-xi´ t-xnaq´tza´na te Allah. Extzun qa ma tz´ok t-xmoxin (kye aj q´oj), exttzen (b´aj t-xiten) aye hadyu aye nya kwest t-xi ky-k´amo´n, extzen mya b´a´n tu´n t-xi ky-b´inchen ky-wi´ye, na´mxtaq t-xi ky-b´inchen aye hadyu toj t-xmilal. Qa at jun kyxole yab´ moqa at jun nya b´a´n toj twi´ (exttzen n-chi tz´el t-xu´k), il ti´j tu´n tb´ant fidyah tu´n, atzun t-xilen tu´n t-xi t-xnaq´tza´n, tu´n t-xi tq´o´n limosna moqa tu´n t-xi tq´o´n jun chojb´il. Qa b´a´n ta´ya, atzun alkye n-b´inchen Umrah twitz Hajj, a (ilti´j tu´n t-xi t-b´yo´n) hadyu aju´ nya kwest t-xi´ q´et. Extzun qa mya tzaj tk´amo´n, atzun (il ti´j) tu´n t-xi t-ximen oxe q´ij toj amb´il te Hajj (q´ij) ex wuq (q´ij) t-xelju tmeltz´aja. Atzun jun tajlal te lajaj (q´ij). Ikyxjo, kye xjal aye ky-ja xjal mya n-chi anq´in ttxlaj aju´ Gran Mezquita. Q´on xob´a te Allah extzen tz´elx tniky´a ti´j qa a Allah nimxix t-xilen t-kastiw.
وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۗ فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ وَلَا تَحْلِقُوْا رُءُوْسَكُمْ حَتّٰى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهٗ ۗ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَّرِيْضًا اَوْ بِهٖٓ اَذًى مِّنْ رَّأْسِهٖ فَفِدْيَةٌ مِّنْ صِيَامٍ اَوْ صَدَقَةٍ اَوْ نُسُكٍ ۚ فَاِذَآ اَمِنْتُمْ ۗ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ اِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِۚ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗذٰلِكَ لِمَنْ لَّمْ يَكُنْ اَهْلُهٗ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۗ وَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ ࣖ
wa atimmul-ḥajja wal-‘umrata lillāh(i), fa'in uḥṣirtum famastaisara minal-hady(i), wa lā taḥliqū ru'ūsakum ḥattā yablugal-hadyu maḥillah(ū), faman kāna minkum marīḍan au bihī ażam mir ra'sihī fafidyatum min ṣiyāmin au ṣadaqatin au nusuk(in), fa'iżā amintum, faman tamatta‘a bil-‘umrati ilal-ḥajji famastaisara minal-hady(i), famal lam yajid faṣiyāmu ṡalāṡati ayyāmin fil-ḥajji wa sab‘atin iżā raja‘tum, tilka ‘asyaratun kāmilah(tun), żālika limal lam yakun ahluhū ḥāḍiril-masjidil-ḥarām(i), wattaqullāha wa‘lamū annallāha syadīdul-‘iqāb(i).
extzen b´inchama aju´ Hajj ex aju´ Umrah tun t-xi´ t-xnaq´tza´na te Allah. Extzun qa ma tz´ok t-xmoxin (kye aj q´oj), exttzen (b´aj t-xiten) aye hadyu aye nya kwest t-xi ky-k´amo´n, extzen mya b´a´n tu´n t-xi ky-b´inchen ky-wi´ye, na´mxtaq t-xi ky-b´inchen aye hadyu toj t-xmilal. Qa at jun kyxole yab´ moqa at jun nya b´a´n toj twi´ (exttzen n-chi tz´el t-xu´k), il ti´j tu´n tb´ant fidyah tu´n, atzun t-xilen tu´n t-xi t-xnaq´tza´n, tu´n t-xi tq´o´n limosna moqa tu´n t-xi tq´o´n jun chojb´il. Qa b´a´n ta´ya, atzun alkye n-b´inchen Umrah twitz Hajj, a (ilti´j tu´n t-xi t-b´yo´n) hadyu aju´ nya kwest t-xi´ q´et. Extzun qa mya tzaj tk´amo´n, atzun (il ti´j) tu´n t-xi t-ximen oxe q´ij toj amb´il te Hajj (q´ij) ex wuq (q´ij) t-xelju tmeltz´aja. Atzun jun tajlal te lajaj (q´ij). Ikyxjo, kye xjal aye ky-ja xjal mya n-chi anq´in ttxlaj aju´ Gran Mezquita. Q´on xob´a te Allah extzen tz´elx tniky´a ti´j qa a Allah nimxix t-xilen t-kastiw.
اَلْحَجُّ اَشْهُرٌ مَّعْلُوْمٰتٌ ۚ فَمَنْ فَرَضَ فِيْهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوْقَ وَلَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ ۗ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ يَّعْلَمْهُ اللّٰهُ ۗ وَتَزَوَّدُوْا فَاِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوٰىۖ وَاتَّقُوْنِ يٰٓاُولِى الْاَلْبَابِ
al-ḥajju asyhurum ma‘lūmāt(un), faman faraḍa fīhinnal-ḥajja falā rafaṡa wa lā fusūqa wa lā jidāla fil-ḥajj(i), wa mā taf‘alū min khairiy ya‘lamhullāh(u), wa tazawwadū fa'inna khairaz-zādit-taqwā, wattaqūni yā ulil-albāb(i).
A Hajj (q´ij) atzun (toj) qe xjaw o tz´ok q´o´n amb´il kye. Alkye jun xjal n-b´inchante Hajj kyoj qe xjaw lu, mya b´a´n tu´n t-xi tq´ama´n junjun yol mya b´a´n (rafats), tu´n mi´n t-xi t-b´inchen nya b´a´n ex tu´n mi´n t-xi t-xo´n tib´ toj Hajj. Noq alkye b´a´n n-b´inchena, a Allah b´i´n tu´n. Q´inxa ky-wa, qu´n ax tok aju mas tb´anil wab´j a piedad. Ex che xobe nwitze, akeye xjal at cynable.
فِيْهِ اٰيٰتٌۢ بَيِّنٰتٌ مَّقَامُ اِبْرٰهِيْمَ ەۚ وَمَنْ دَخَلَهٗ كَانَ اٰمِنًا ۗ وَلِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ اِلَيْهِ سَبِيْلًا ۗ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰلَمِيْنَ
fīhi āyātum bayyinātum maqāmu ibrāhīm(a), wa man dakhalahū kāna āminā(n), wa lillāhi ‘alan-nāsi ḥijjul-baiti manistaṭā‘a ilaihi sabīlā(n), wa man kafara fa innallāha ganiyyun ‘anil-‘ālamīn(a).
At junjun yek´b´il t-xilen, (kyxol) aju t-xilen Ibrahim. Alkyexku n-okx toj (Baitullah) k-okil t-xq´uqin. extzen (kyxol) ky-b´inchb´en xjal twitz Allah a t-xi b´inchen aju´ peregrinación toj Baitullah, atzun kye aye n-chi b´ant ky-b´et toj. Alkye jun xjal n-el tpa´n (ti´j t-xilen) Hajj, b´a´n tu´n tel tniky´a ti´j qa a Allah atzun mas q´inun (mya tajb´en jun ti´x) kyxol kykyaqil twitz tx´otx´.
فِيْهِ اٰيٰتٌۢ بَيِّنٰتٌ مَّقَامُ اِبْرٰهِيْمَ ەۚ وَمَنْ دَخَلَهٗ كَانَ اٰمِنًا ۗ وَلِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ اِلَيْهِ سَبِيْلًا ۗ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰلَمِيْنَ
fīhi āyātum bayyinātum maqāmu ibrāhīm(a), wa man dakhalahū kāna āminā(n), wa lillāhi ‘alan-nāsi ḥijjul-baiti manistaṭā‘a ilaihi sabīlā(n), wa man kafara fa innallāha ganiyyun ‘anil-‘ālamīn(a).
At junjun yek´b´il t-xilen, (kyxol) aju t-xilen Ibrahim. Alkyexku n-okx toj (Baitullah) k-okil t-xq´uqin. extzen (kyxol) ky-b´inchb´en xjal twitz Allah a t-xi b´inchen aju´ peregrinación toj Baitullah, atzun kye aye n-chi b´ant ky-b´et toj. Alkye jun xjal n-el tpa´n (ti´j t-xilen) Hajj, b´a´n tu´n tel tniky´a ti´j qa a Allah atzun mas q´inun (mya tajb´en jun ti´x) kyxol kykyaqil twitz tx´otx´.
يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تُحِلُّوْا شَعَاۤىِٕرَ اللّٰهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَاۤىِٕدَ وَلَآ اٰۤمِّيْنَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُوْنَ فَضْلًا مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرِضْوَانًا ۗوَاِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوْا ۗوَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ اَنْ صَدُّوْكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اَنْ تَعْتَدُوْاۘ وَتَعَاوَنُوْا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۖ وَلَا تَعَاوَنُوْا عَلَى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَ ۗاِنَّ اللّٰهَ شَدِيْدُ الْعِقَابِ
yā ayyuhal-lażīna āmanū lā tuḥillū sya‘ā'irallāhi wa lasy-syahral-ḥarāma wa lal-hadya wa lal-qalā'ida wa lā āmmīnal-baital-ḥarāma yabtagūna faḍlam mir rabbihim wa riḍwānā(n), wa iżā ḥalaltum faṣṭādū, wa lā yajrimannakum syana'ānu qaumin an ṣaddūkum ‘anil- asjidil-ḥarāmi an ta‘tadū, wa ta‘āwanū ‘alal-birri wat-taqwā, wa lā ta‘āwanū ‘alal-iṡmi wal-‘udwān(i), wattaqullāh(a), innallāha syadīdul-‘iqāb(i).
Akeye ocslal keye. Mya b´a´n tu´n t-xi t-ximana kyi´j t-xnaq´tzb´il Allah, ex mi´n (b´aj t-ximana ti´j t-xilen) qe xjaw haram, mi´n (b´aj t-ximana) kyi´j hadyu (txkup te chojb´il) ex qala'id (txkup te chojb´il), ex mi´n (ax ikx) b´inchama nya b´a´n kyi´j xjal in che pon visitaril Baitulharam; in che jyon ti'j t-xtalbil ex ti'j ttzalaj Kajaw. Extzun qa ma b´ant ihram tu´na, b´a´n tu´n t-xi´ya jyol txuk. Mya b´a´n tu´n t-xi tq´o´na amb´il te (t-xob´ila) ti´j jun tnam tu´n tpaj n-chi tzaj kyq´o´n amb´il teya tu´n mi´n tetza toj Sagrada Mezquita, tu´n t-xi tq´uqb´a´na tk´u´ja tu´n t-xi´ya twitz t-xilen (ti´j kye). Ex kyonin ti'ja tu'n (tb'inchanteya) tz'aqli ex tu'n t-xi tnimana Dios, ex mi'n tz'onin ti'ja tu'n tb'ant il ex tu'na aj q'oj. Che xob´e twitz Allah, ax tok, a Allah nimxix t-xilen t-kastiw.
۞ جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيٰمًا لِّلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَاۤىِٕدَ ۗذٰلِكَ لِتَعْلَمُوْٓا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ مَا فِى السَّمٰوٰتِ وَمَا فِى الْاَرْضِۙ وَاَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ
ja‘alallāhul-ka‘batal-baital-ḥarāma qiyāmal lin-nāsi wasy-syahral-ḥarāma wal-hadya wal-qalā'id(a), żālika lita‘lamū annallāha ya‘lamu mā fis-samāwāti wa mā fil-arḍ(i), wa annallāha bikulli syai'in ‘alīm(un).
A Allah ma tz´ok tq´o´n Kaaba te jun ja xjan jatumel n-chi ok kychmon kyib´ xjal. Ikytzin kye xjaw haram, hadyu exttzen qala'id. A jlu tun t-xi kyb´i´na qa a Allah b´i´n twitz ti´chaq at toj kya´j ex ti´chaq at twitz tx´otx´, extzen qa a Allah ojtzqi´n tkyaqil tu´n.
وَاَذَانٌ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖٓ اِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْاَكْبَرِ اَنَّ اللّٰهَ بَرِيْۤءٌ مِّنَ الْمُشْرِكِيْنَ ەۙ وَرَسُوْلُهٗ ۗفَاِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْۚ وَاِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوْٓا اَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى اللّٰهِ ۗوَبَشِّرِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِعَذَابٍ اَلِيْمٍۙ
wa ażānum minallāhi wa rasūlihī ilan-nāsi yaumal-ḥajjil akbari annallāha barī'um minal-musyrikīn(a), wa rasūluh(ū), fa in tubtum fa huwa khairul lakum, wa in tawallaitum fa‘lamū annakum gairu mu‘jizillāh(i), wa basysyiril-lażīna kafarū bi‘ażābin alīm(in).
extzen jun tqanil (notificación) te Allah ex te t-sanjel kye xjal toj q´ij te nim Hajj, qa ax tok a Allah ex te t-sanjel tzaqpi´nqe kyxol aye polytheistas. Exttzen qa aye (aye polytheistas) n-chi ky-ajtz ky-k´u´j, atzun mas b´a´n kyeye, extzen qa n-chi el kypa´n kyib´e, atzun b´i´n kye qa mya b´a´n tu´n t-xi ky-q´o´n amb´il te Allah. Bix cyk'onxe tkanil ba'n cye ke xjal mya ocslal (tu'n cyc'am) jun castiw c'ixbisabl,
وَاَذِّنْ فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوْكَ رِجَالًا وَّعَلٰى كُلِّ ضَامِرٍ يَّأْتِيْنَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيْقٍ ۙ
wa ażżin fin-nāsi bil-ḥajji ya'tūka rijālaw wa ‘alā kulli ḍāmiriy ya'tīna min kulli fajjin ‘amīq(in).
extzen tzaj tqona kye xjal tun t-xi kyb´inchen aju Hajj, ok chi ul tuk´ila b´etb´il, moqa kyib´aj junjun t-xaq kamey, ok chi ul toj tkyaqil t-xaq najchaq.
وَاَذِّنْ فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوْكَ رِجَالًا وَّعَلٰى كُلِّ ضَامِرٍ يَّأْتِيْنَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيْقٍ ۙ
wa ażżin fin-nāsi bil-ḥajji ya'tūka rijālaw wa ‘alā kulli ḍāmiriy ya'tīna min kulli fajjin ‘amīq(in).
extzen tzaj tqona kye xjal tun t-xi kyb´inchen aju Hajj, ok chi ul tuk´ila b´etb´il, moqa kyib´aj junjun t-xaq kamey, ok chi ul toj tkyaqil t-xaq najchaq.