۞ لَقَدْ كَانَ فِيْ يُوْسُفَ وَاِخْوَتِهٖٓ اٰيٰتٌ لِّلسَّاۤىِٕلِيْنَ
laqad kāna fī yūsufa wa ikhwatihī āyātul lis-sā'ilīn(a).
सचमुच, (कहानी) यूसुफ आरू ओकरऽ भायऽ म॑ (अल्लाह केरऽ शक्ति केरऽ) संकेत छै, जे पूछै छै ।
اِذْ قَالُوْا لَيُوْسُفُ وَاَخُوْهُ اَحَبُّ اِلٰٓى اَبِيْنَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ۗاِنَّ اَبَانَا لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ
iż qālū layūsufu wa akhūhu aḥabbu ilā abīnā minnā wa naḥnu ‘uṣbah(tun), inna abānā lafī ḍalālim mubīn(in).
जखन ओ सभ कहलक, "सत्ते यूसुफ आ ओकर भाइ (बुन्यामिन) केँ हमरा सभ सँ बेसी अपन पिता द्वारा प्रेम कयल गेल छल, भले हम सभ एक (मजगर) समूह रही। सचमुच, हमरा सभक पिता असली गलती मे छलाह।"
ۨاقْتُلُوْا يُوْسُفَ اَوِ اطْرَحُوْهُ اَرْضًا يَّخْلُ لَكُمْ وَجْهُ اَبِيْكُمْ وَتَكُوْنُوْا مِنْۢ بَعْدِهٖ قَوْمًا صٰلِحِيْنَ
uqtulū yūsufa awiṭraḥūhu arḍay yakhlu lakum wajhu abīkum wa takūnū mim ba‘dihī qauman ṣāliḥīn(a).
यूसुफ केँ मारि दियौक वा कतहु फेकि दियौक जाहि सँ अहाँक पिताक ध्यान अहाँ पर पड़ि जाय, आ तकर बाद अहाँ नीक लोक बनि जायब।"
قَالَ قَاۤىِٕلٌ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوْا يُوْسُفَ وَاَلْقُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ اِنْ كُنْتُمْ فٰعِلِيْنَ
qāla qā'ilum minhum lā taqtulū yūsufa wa alqūhu fī gayābatil-jubbi yaltaqiṭhu ba‘ḍus-sayyārati in kuntum fā‘ilīn(a).
एक गोटे बाजल, “यूसुफ केँ नहि मारू, बल्कि ओकरा इनारक नीचाँ मे फेकि दियौक जाहि सँ किछु बटोही ओकरा उठा सकय, जँ अहाँ चाहैत छी।”
قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّ۫ا عَلٰى يُوْسُفَ وَاِنَّا لَهٗ لَنٰصِحُوْنَ
qālū yā abānā mā laka lā ta'mannā ‘alā yūsufa wa innā lahū lanāṣiḥūn(a).
ओ सभ कहलक, "हे हमर पिता! यूसुफक संबंध मे अहाँ हमरा सभ पर भरोसा किएक नहि करैत छी, जखन कि वास्तव मे हम सभ हुनका लेल नीक चाहैत छी."
اَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَّرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ
arsilhu ma‘anā gaday yarta‘ wa yal‘ab wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).
काल्हि भोरे हमरा सभक संग चलि जाउ, जाहि सँ ओ मस्ती आ खिलौना क’ सकय, आ हम सभ ओकर देखभाल अवश्य करब।”
قَالَ اِنِّيْ لَيَحْزُنُنِيْٓ اَنْ تَذْهَبُوْا بِهٖ وَاَخَافُ اَنْ يَّأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَاَنْتُمْ عَنْهُ غٰفِلُوْنَ
qāla innī layaḥzununī an tażhabū bihī wa akhāfu ay ya'kulahuż-żi'bu wa antum ‘anhu gāfilūn(a).
ओ (याकूब) कहलनि, “सत्ते, अहाँक हुनका (यूसुफ) संग जेनाइ हमरा लेल बहुत दुखद अछि आ हमरा डर अछि जे जखन अहाँ हुनका सँ लापरवाह छी तखन हुनका भेड़िया खा जायत।”
قَالُوْا لَىِٕنْ اَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ اِنَّآ اِذًا لَّخٰسِرُوْنَ
qālū la'in akalahuż-żi'bu wa naḥnu ‘uṣbatun innā iżal lakhāsirūn(a).
सचमुच, ओ सभ कहलक, "जँ ओकरा भेड़िया खा गेल हो, भले हम सभ (मजगूत) समूहक रही, तखन अवश्य हमरा सभ केँ नुकसान होयत।"
فَلَمَّا ذَهَبُوْا بِهٖ وَاَجْمَعُوْٓا اَنْ يَّجْعَلُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّۚ وَاَوْحَيْنَآ اِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِاَمْرِهِمْ هٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ
falammā żahabū bihī wa ajma‘ū ay yaj‘alūhu fī gayābatil-jubb(i), wa auḥainā ilaihi latunabbi'annahum bi'amrihim hāżā wa hum lā yasy‘urūn(a).
अस्तु जखन ओ सभ ओकरा ल' क' इनारक नीचाँ मे राख' लेल तैयार भ' गेल त' हम सभ ओकरा पर खुलासा क' देलियनि, "अहाँ हुनका सभ केँ एहि काजक बारे मे अवश्य कहबनि, जखन कि हुनका सभ केँ ई जानकारी नहि छनि."
وَجَاۤءُوْٓ اَبَاهُمْ عِشَاۤءً يَّبْكُوْنَۗ
wa jā'ū abāhum ‘isyā'ay yabkūn(a).
तखन ओ सभ साँझ मे कानैत अपन पिता लग आबि गेलाह।
قَالُوْا يٰٓاَبَانَآ اِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوْسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَاَكَلَهُ الذِّئْبُۚ وَمَآ اَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صٰدِقِيْنَ
qālū yā abānā innā żahabnā nastabiqu wa taraknā yūsufa ‘inda matā‘inā fa akalahuż-żi'b(u), wa mā anta bimu'minil lanā wa lau kunnā ṣādiqīn(a).
ओ सभ कहलक, "हे हमर पिता! सत्ते, हम सभ दौड़ मे गेलहुँ आ यूसुफ केँ अपन सामानक लग छोड़ि देलियैक, तखन ओकरा भेड़िया खा गेल; आ अहाँ हमरा सभ पर विश्वास नहि करब, भले हम सभ सत्य कहब।"
وَجَاۤءُوْ عَلٰى قَمِيْصِهٖ بِدَمٍ كَذِبٍۗ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗوَاللّٰهُ الْمُسْتَعَانُ عَلٰى مَا تَصِفُوْنَ
wa jā'ū ‘alā qamīṣihī bidamin każib(in), qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), wallāhul musta‘ānu ‘alā mā taṣifūn(a).
आ ओ सभ ओकर वस्त्र (दागदार) नकली खून ल' क' आबि गेल। ओ (याकूब) कहलनि, "सत्ते, अहाँ असगर अपन काज मे बुराई केँ नीक बुझैत छी; तेँ (हमरा लेल) मात्र धैर्य सबसँ नीक अछि। आ अहाँ जे वर्णन केने छी ओकर विरुद्ध असगर अल्लाह सँ मददि लिअ।"
وَجَاۤءَ اِخْوَةُ يُوْسُفَ فَدَخَلُوْا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهٗ مُنْكِرُوْنَ
wa jā'a ikhwatu yūsufa fa dakhalū ‘alaihi fa ‘arafahum wa hum lahū munkirūn(a).
यूसुफक भाय सभ (मिस्र) आबि गेलाह आ ओ सभ (हुनकर स्थान) मे प्रवेश कयलनि। तेँ ओ (यूसुफ) हुनका सभ केँ चिन्हैत छलाह, जखन कि ओ सभ हुनका (आब) नहि चिन्हैत छलाह |
وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُوْنِيْ بِاَخٍ لَّكُمْ مِّنْ اَبِيْكُمْ ۚ اَلَا تَرَوْنَ اَنِّيْٓ اُوْفِى الْكَيْلَ وَاَنَا۠ خَيْرُ الْمُنْزِلِيْنَ
wa lammā jahhazahum bijahāzihim qāla'tūnī bi'akhil lakum min abīkum, alā tarauna annī ūfil-kaila wa ana khairul-munzilīn(a).
जखन ओ (यूसुफ) हुनका सभक लेल भोजन बनौलनि तखन ओ कहलनि, “अपन भाय केँ हमरा लग आनि दिअ जे अहाँ (बंजामिन) जकाँ पिताक छथि, की अहाँ नहि देखैत छी जे हम पूरा नाप दैत छी आ सेना मे सबसँ नीक छी?
فَاِنْ لَّمْ تَأْتُوْنِيْ بِهٖ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِيْ وَلَا تَقْرَبُوْنِ
fa illam ta'tūnī bihī falā kaila lakum ‘indī wa lā taqrabūn(i).
तेँ जँ अहाँ सभ हमरा लग नहि आनब तखन हमरा सँ आब (अनाज) नहि भेटत आ हमरा लग नहि आबि जायब।”
قَالُوْا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ اَبَاهُ وَاِنَّا لَفٰعِلُوْنَ
qālū sanurāwidu ‘anhu abāhu wa innā lafā‘ilūn(a).
ओ सभ कहलकनि, “हम सभ हुनकर पिता केँ मना लेब (ओकरा ल’ जेबाक लेल) आ हम सभ निश्चित रूप सँ करब।”
وَلَمَّا فَتَحُوْا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوْا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ اِلَيْهِمْۗ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا نَبْغِيْۗ هٰذِهٖ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ اِلَيْنَا وَنَمِيْرُ اَهْلَنَا وَنَحْفَظُ اَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيْرٍۗ ذٰلِكَ كَيْلٌ يَّسِيْرٌ
wa lammā fataḥū matā‘ahum wajadū biḍā‘atahum ruddat ilaihim, qālū yā abānā mā nabgī, hāżihī biḍā‘atunā ruddat ilainā wa namīru ahlanā wa naḥfaẓu akhānā wa nazdādu kaila ba‘īr(in), żālika kailuy yasīr(un).
आ जखन ओ सभ अपन माल खोललनि तखन देखलनि जे हुनकर माल (एक्सचेंज) हुनका सभ लग वापस आबि गेल छलनि | ओ सभ बजलाह, "हे हमर पिता! एहि सँ बेसी हमरा सभ केँ की चाही। ई सभ हमर सभक माल हमरा सभ केँ वापस कयल गेल अछि, आ हम सभ अपन परिवारक पेट भरि सकब, आ हम सभ अपन रिश्तेदार सभक देखभाल करब, आ हमरा सभ केँ ऊँटक भार जकाँ भारी अतिरिक्त राशन (अनाज) भेटत। ई एकटा सहज बात अछि (मिस्रक राजा लेल)।"
وَلَمَّا دَخَلُوْا عَلٰى يُوْسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَخَاهُ قَالَ اِنِّيْٓ اَنَا۠ اَخُوْكَ فَلَا تَبْتَىِٕسْ بِمَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ
wa lammā dakhalū ‘alā yūsufa āwā ilaihi akhāhu qāla innī akhūka falā tabta'is bimā kānū ya‘malūn(a).
आ जखन ओ सभ (जतय) यूसुफ मे प्रवेश केलनि त' ओ अपन भाइ (बुन्यामीन) केँ अपन जगह पर राखि देलनि, ओ (यूसुफ) कहलनि, "सत्ते हम अहाँक भाइ छी, हुनका लोकनिक काज सँ दुखी नहि होउ।"
فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِيْ رَحْلِ اَخِيْهِ ثُمَّ اَذَّنَ مُؤَذِّنٌ اَيَّتُهَا الْعِيْرُ اِنَّكُمْ لَسٰرِقُوْنَ
falammā jahhazahum bijahāzihim ja‘las-siqāyata fī raḥli akhīhi ṡumma ażżana mu'ażżinun ayyatuhal-‘īru innakum lasāriqūn(a).
तेँ जखन हुनका लोकनिक लेल भोजन तैयार भ' गेलनि तखन ओ (यूसुफ) कप केँ अपन भाइक बोरा मे राखि देलनि | तखन कियो चिचिया उठल, "हे कारवां! निश्चित रूप सँ अहाँ चोर छी।"
قَالُوْا وَاَقْبَلُوْا عَلَيْهِمْ مَّاذَا تَفْقِدُوْنَ
qālū wa aqbalū ‘alaihim māżā tafqidūn(a).
ओ सभ हुनका सभक सामना करैत (जे आरोप लगा रहल छल) पुछलनि, “अहाँ सभ की गमा देलहुँ?”
۞ قَالُوْٓا اِنْ يَّسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ اَخٌ لَّهٗ مِنْ قَبْلُۚ فَاَسَرَّهَا يُوْسُفُ فِيْ نَفْسِهٖ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْۚ قَالَ اَنْتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا ۚوَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا تَصِفُوْنَ
qālū iy yasriq faqad saraqa akhul lahū min qabl(u), fa asarrahā yūsufu fī nafsihī wa lam yubdihā lahum, qāla antum syarrum makānā(n), wallāhu a‘lamu bimā taṣifūn(a).
ओ सभ कहलक, "जँ ओ चोरी करैत अछि तँ सत्ते ओहिसँ पहिने ओकर भाइ सेहो चोरा लेने छल।" तेँ यूसुफ अपन हृदय मे (चिढ़ा) नुका गेल आ ओकरा सभ केँ नहि देखा देलक। ओ (मोन मे) कहलनि, "अहाँक स्थिति वास्तव मे बेसी खराब अछि। आ अहाँ की बुझबैत छी से अल्लाह बेसी सँ बेसी जनैत छथि।"
فَلَمَّا اسْتَيْـَٔسُوْا مِنْهُ خَلَصُوْا نَجِيًّاۗ قَالَ كَبِيْرُهُمْ اَلَمْ تَعْلَمُوْٓا اَنَّ اَبَاكُمْ قَدْ اَخَذَ عَلَيْكُمْ مَّوْثِقًا مِّنَ اللّٰهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُّمْ فِيْ يُوْسُفَ فَلَنْ اَبْرَحَ الْاَرْضَ حَتّٰى يَأْذَنَ لِيْٓ اَبِيْٓ اَوْ يَحْكُمَ اللّٰهُ لِيْۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحٰكِمِيْنَ
falammastai'asū minhu khalaṣū najiyyā(n), qāla kabīruhum alam ta‘lamū anna abākum qad akhaża ‘alaikum mauṡiqam minallāhi wa min qablu mā farrattum fī yūsufa falan abraḥal-arḍa ḥattā ya'żana lī abī au yaḥkumallāhu lī, wa huwa khairul-ḥākimīn(a).
अस्तु, जखन ओ सभ एहि (यूसुफक निर्णय) सँ निराश भ' गेलाह, तखन दुनू गोटे आपस मे फुसफुसाइत निजी गप्प मे हटि गेलाह. ओहि मे सँ जेठका कहलनि, "की अहाँ केँ ई नहि बुझल अछि जे अहाँक पिता अहाँ सँ अल्लाह केर नाम सँ कोनो वाचा ल' लेने छलाह, आ ताहि सँ पहिने अहाँ यूसुफ केँ उपेक्षा केने रही? तेँ हम एहि भूमि (मिस्र) केँ ता धरि नहि छोड़ब जाबत धरि हमर पिता हमरा अनुमति नहि द' देताह, वा अल्लाह हमरा लेल फैसला नहि क' लेताह. आओर ओ न्यायाधीश सभ मे सबसँ नीक छथि।"
قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَّا فَعَلْتُمْ بِيُوْسُفَ وَاَخِيْهِ اِذْ اَنْتُمْ جٰهِلُوْنَ
qāla hal ‘alimtum mā fa‘altum biyūsufa wa akhīhi iż antum jāhilūn(a).
ओ (यूसुफ) कहलनि, “की अहाँ केँ बुझल अछि जे अहाँ यूसुफ आ हुनकर भाइक संग की केलहुँ, कारण अहाँ केँ अपन काजक परिणामक बोध नहि भेल?”
قَالُوْٓا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوْسُفُۗ قَالَ اَنَا۠ يُوْسُفُ وَهٰذَآ اَخِيْ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۗ اِنَّهٗ مَنْ يَّتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
qālū a'innaka la'anta yūsuf(u), qāla ana yūsufu wa hāżā akhī qad mannallāhu ‘alainā, innahū may yataqqi wa yaṣbir fa innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
ओ सभ कहलकनि, “की अहाँ सत्ते यूसुफ छी?” ओ (यूसुफ) जवाब देलखिन, "हम यूसुफ छी आ ई हमर भाई छथि। सचमुच अल्लाह हमरा सब पर अपन कृपा केने छथि। सचमुच जे कियो भक्त आ धैर्यवान अछि, तखन सचमुच अल्लाह भलाई करय वाला के इनाम के बर्बाद नै करैत छथि।"
قَالُوْا تَاللّٰهِ لَقَدْ اٰثَرَكَ اللّٰهُ عَلَيْنَا وَاِنْ كُنَّا لَخٰطِـِٕيْنَ
qālū tallāhi laqad āṡarakallāhu ‘alainā wa in kunnā lakhāṭi'īn(a).
ओ सब कहलक, "अल्लाह के कसम, अल्लाह सचमुच अहाँ सब के हमरा सब स बेसी पसंद केने छथि, आ सचमुच हम सब दोषी (पापी) छी।"
قَالَ لَا تَثْرِيْبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَۗ يَغْفِرُ اللّٰهُ لَكُمْ ۖوَهُوَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ
qāla lā taṡrība ‘alaikumul-yaum(a), wa yagfirullāhu lakum, wa huwa arḥamur-rāḥimīn(a).
ओ (यूसुफ) कहलनि, "आइ दिन अहाँक प्रति कोनो निंदा नहि होइत अछि, अल्लाह अहाँ केँ माफ करथि। आ ओ दयालु मे परम दयालु छथि।"
اِذْهَبُوْا بِقَمِيْصِيْ هٰذَا فَاَلْقُوْهُ عَلٰى وَجْهِ اَبِيْ يَأْتِ بَصِيْرًا ۚوَأْتُوْنِيْ بِاَهْلِكُمْ اَجْمَعِيْنَ ࣖ
iżhabū biqamīṣī hāżā fa alqūhu ‘alā wajhi abī ya'ti baṣīrā(n), wa'tūnī bi'ahlikum ajma‘īn(a).
जाउ, हमर ई वस्त्र लऽ कऽ हमर पिताक मुँह पर पोछि दियौक, तखन ओ फेर देखताह। आ अपन पूरा परिवार हमरा लग आनि दियौक।"
قَالُوْا يٰٓاَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوْبَنَآ اِنَّا كُنَّا خٰطِـِٕيْنَ
qālū yā abānastagfir lanā żunūbanā innā kunnā khāṭi'īn(a).
ओ सभ कहलक, "हे हमर पिता! हमरा सभक पापक क्षमा माँगू, सचमुच हम सभ दोषी (पापी) छी।"