۞ لَقَدْ كَانَ فِيْ يُوْسُفَ وَاِخْوَتِهٖٓ اٰيٰتٌ لِّلسَّاۤىِٕلِيْنَ
laqad kāna fī yūsufa wa ikhwatihī āyātul lis-sā'ilīn(a).
Ya solo, na (lisolo ya) Joseph na bandeko na ye ezali na bilembo (ya nguya ya Allah) mpo na baye basengi.
اِذْ قَالُوْا لَيُوْسُفُ وَاَخُوْهُ اَحَبُّ اِلٰٓى اَبِيْنَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ۗاِنَّ اَبَانَا لَفِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍۙ
iż qālū layūsufu wa akhūhu aḥabbu ilā abīnā minnā wa naḥnu ‘uṣbah(tun), inna abānā lafī ḍalālim mubīn(in).
Tango balobi: "Ya solo, Yusuf na ndeko na ye (Bunyamin) balingami mingi na tata na bango koleka biso, atako tozalaki groupe moko (ya makasi). Ya solo, tata na biso azalaki na libunga ya solo."
ۨاقْتُلُوْا يُوْسُفَ اَوِ اطْرَحُوْهُ اَرْضًا يَّخْلُ لَكُمْ وَجْهُ اَبِيْكُمْ وَتَكُوْنُوْا مِنْۢ بَعْدِهٖ قَوْمًا صٰلِحِيْنَ
uqtulū yūsufa awiṭraḥūhu arḍay yakhlu lakum wajhu abīkum wa takūnū mim ba‘dihī qauman ṣāliḥīn(a).
Boma Yusuf to bwaka ye esika moko boye po attention ya tata na yo ekita likolo na yo, pe sima na yango okokoma mutu malamu."
قَالَ قَاۤىِٕلٌ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوْا يُوْسُفَ وَاَلْقُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ اِنْ كُنْتُمْ فٰعِلِيْنَ
qāla qā'ilum minhum lā taqtulū yūsufa wa alqūhu fī gayābatil-jubbi yaltaqiṭhu ba‘ḍus-sayyārati in kuntum fā‘ilīn(a).
Moko na bango alobaki, “Boboma Yusuf te, kasi bwaka ye na nse ya libulu mpo ete bato mosusu ya mobembo bakozwa ye, soki bolingi kosala yango.”
قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّ۫ا عَلٰى يُوْسُفَ وَاِنَّا لَهٗ لَنٰصِحُوْنَ
qālū yā abānā mā laka lā ta'mannā ‘alā yūsufa wa innā lahū lanāṣiḥūn(a).
Balobi: "E tata na biso! Pona nini ozali kotia motema na biso te na oyo etali Yusuf, alors que en fait biso nionso tolingi bolamu pona ye."
اَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَّرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَاِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ
arsilhu ma‘anā gaday yarta‘ wa yal‘ab wa innā lahū laḥāfiẓūn(a).
Tiká akende elongo na biso lobi na ntɔngɔ, mpo asepeli mpe asala masano, mpe tokobatela ye mpenza.”
قَالَ اِنِّيْ لَيَحْزُنُنِيْٓ اَنْ تَذْهَبُوْا بِهٖ وَاَخَافُ اَنْ يَّأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَاَنْتُمْ عَنْهُ غٰفِلُوْنَ
qāla innī layaḥzununī an tażhabū bihī wa akhāfu ay ya'kulahuż-żi'bu wa antum ‘anhu gāfilūn(a).
Ye (Yakob) alobaki, “Ya solo, kokende na yo elongo na ye (Joseph) ezali mawa mingi mpo na ngai mpe nazali kobanga ete bambwa ya zamba bakolya ye ntango bozali kotyela ye likebi te.”
قَالُوْا لَىِٕنْ اَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ اِنَّآ اِذًا لَّخٰسِرُوْنَ
qālū la'in akalahuż-żi'bu wa naḥnu ‘uṣbatun innā iżal lakhāsirūn(a).
Ya solo, balobaki ete: “Soki alyami na mbwa ya zamba, atako tozali na etuluku (ya makasi), boye ya solo biso nde tokobungisa.”
فَلَمَّا ذَهَبُوْا بِهٖ وَاَجْمَعُوْٓا اَنْ يَّجْعَلُوْهُ فِيْ غَيٰبَتِ الْجُبِّۚ وَاَوْحَيْنَآ اِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِاَمْرِهِمْ هٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ
falammā żahabū bihī wa ajma‘ū ay yaj‘alūhu fī gayābatil-jubb(i), wa auḥainā ilaihi latunabbi'annahum bi'amrihim hāżā wa hum lā yasy‘urūn(a).
Bongo tango bakamataki ye pe bandimaki kotia ye na nse ya libulu, Tobimiseli ye ete, "Okoyebisa bango mpenza mosala oyo, nzokande bayebi te."
وَجَاۤءُوْٓ اَبَاهُمْ عِشَاۤءً يَّبْكُوْنَۗ
wa jā'ū abāhum ‘isyā'ay yabkūn(a).
Bongo bayaki epai ya tata na bango na mpokwa na kolela.
قَالُوْا يٰٓاَبَانَآ اِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوْسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَاَكَلَهُ الذِّئْبُۚ وَمَآ اَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صٰدِقِيْنَ
qālū yā abānā innā żahabnā nastabiqu wa taraknā yūsufa ‘inda matā‘inā fa akalahuż-żi'b(u), wa mā anta bimu'minil lanā wa lau kunnā ṣādiqīn(a).
Balobaki: "O tata na biso! Ya solo, tokendaki kopota mbangu mpe totikaki Yusuf pene na biloko na biso, na nsima bambwa ya zamba balyaki ye; mpe na ntembe te bokondimela biso te, ata soki tolobi solo."
وَجَاۤءُوْ عَلٰى قَمِيْصِهٖ بِدَمٍ كَذِبٍۗ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۗ فَصَبْرٌ جَمِيْلٌ ۗوَاللّٰهُ الْمُسْتَعَانُ عَلٰى مَا تَصِفُوْنَ
wa jā'ū ‘alā qamīṣihī bidamin każib(in), qāla bal sawwalat lakum anfusukum amrā(n), fa ṣabrun jamīl(un), wallāhul musta‘ānu ‘alā mā taṣifūn(a).
Mpe bayaki komema elamba na ye (ezali na bosoto) makila ya lokuta. Ye (Jacob) alobaki: "Ya solo, yo moko ozali komona mabe na makambo na yo lokola malamu; yango wana kaka motema molai nde eleki malamu (mpo na ngai). Mpe luka lisalisi epai ya Allah se moko contre oyo olimboli."
وَجَاۤءَ اِخْوَةُ يُوْسُفَ فَدَخَلُوْا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهٗ مُنْكِرُوْنَ
wa jā'a ikhwatu yūsufa fa dakhalū ‘alaihi fa ‘arafahum wa hum lahū munkirūn(a).
Mpe bandeko ba Yozefe bayaki (na Ezipito) mpe bakotaki (esika na ye). Yango wana ye (Yusuf) ayebaki bango, nzoka nde bayebaki ye (lisusu) te.
وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُوْنِيْ بِاَخٍ لَّكُمْ مِّنْ اَبِيْكُمْ ۚ اَلَا تَرَوْنَ اَنِّيْٓ اُوْفِى الْكَيْلَ وَاَنَا۠ خَيْرُ الْمُنْزِلِيْنَ
wa lammā jahhazahum bijahāzihim qāla'tūnī bi'akhil lakum min abīkum, alā tarauna annī ūfil-kaila wa ana khairul-munzilīn(a).
Mpe ntango ye (Yosefe) abongisaki bilei mpo na bango, alobaki ete: “Memela ngai ndeko na yo oyo azali tata moko na yo (Benyamine), omoni te ete nazali kopesa ndelo mobimba mpe nazali moto oyo aleki mampinga?
فَاِنْ لَّمْ تَأْتُوْنِيْ بِهٖ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِيْ وَلَا تَقْرَبُوْنِ
fa illam ta'tūnī bihī falā kaila lakum ‘indī wa lā taqrabūn(i).
Na yango, soki bomemeli ngai yango te, boye bokozwa lisusu (mbuma) epai na ngai te mpe bokopusana penepene na ngai te.”
قَالُوْا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ اَبَاهُ وَاِنَّا لَفٰعِلُوْنَ
qālū sanurāwidu ‘anhu abāhu wa innā lafā‘ilūn(a).
Balobaki, “Tokondimisa tata na ye (azwa ye) mpe tokosala yango mpenza.”
وَلَمَّا فَتَحُوْا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوْا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ اِلَيْهِمْۗ قَالُوْا يٰٓاَبَانَا مَا نَبْغِيْۗ هٰذِهٖ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ اِلَيْنَا وَنَمِيْرُ اَهْلَنَا وَنَحْفَظُ اَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيْرٍۗ ذٰلِكَ كَيْلٌ يَّسِيْرٌ
wa lammā fataḥū matā‘ahum wajadū biḍā‘atahum ruddat ilaihim, qālū yā abānā mā nabgī, hāżihī biḍā‘atunā ruddat ilainā wa namīru ahlanā wa naḥfaẓu akhānā wa nazdādu kaila ba‘īr(in), żālika kailuy yasīr(un).
Mpe tango bafungoli biloko na bango, bakuti biloko na bango (échange) ezongi epai na bango. Balobaki: "E tata na biso! Nini mosusu tokokaki kolinga. Oyo ezali biloko na biso oyo ezongisami epai na biso, mpe tokokoka koleisa mabota na biso, mpe tokobatela bandeko na biso, mpe tokozala na ration ya kobakisa (ya mbuma) oyo ezali kilo lokola mokumba ya kamela. Yango ezali likambo ya pete (mpo na mokonzi ya Ezipito)."
وَلَمَّا دَخَلُوْا عَلٰى يُوْسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَخَاهُ قَالَ اِنِّيْٓ اَنَا۠ اَخُوْكَ فَلَا تَبْتَىِٕسْ بِمَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ
wa lammā dakhalū ‘alā yūsufa āwā ilaihi akhāhu qāla innī akhūka falā tabta'is bimā kānū ya‘malūn(a).
Mpe tango bakotaki (esika) Yusuf, atie ndeko na ye (Bunyamin) na esika na ye, ye (Yusuf) alobi: "Ya solo nazali ndeko na yo, kozala na mawa te mpo na oyo basali."
فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِيْ رَحْلِ اَخِيْهِ ثُمَّ اَذَّنَ مُؤَذِّنٌ اَيَّتُهَا الْعِيْرُ اِنَّكُمْ لَسٰرِقُوْنَ
falammā jahhazahum bijahāzihim ja‘las-siqāyata fī raḥli akhīhi ṡumma ażżana mu'ażżinun ayyatuhal-‘īru innakum lasāriqūn(a).
Na yango, tango bilei esili kobongisama mpo na bango, ye (Yusuf) akɔtisaki kɔpɔ yango na saki ya ndeko na ye. Na nsima, moto moko agangaki ete, "Ee karavane! Ya solo bozali miyibi."
قَالُوْا وَاَقْبَلُوْا عَلَيْهِمْ مَّاذَا تَفْقِدُوْنَ
qālū wa aqbalū ‘alaihim māżā tafqidūn(a).
Batunaki, ntango bazalaki kotala bango (baoyo bazalaki kofunda), “Bobungisi nini?”
۞ قَالُوْٓا اِنْ يَّسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ اَخٌ لَّهٗ مِنْ قَبْلُۚ فَاَسَرَّهَا يُوْسُفُ فِيْ نَفْسِهٖ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْۚ قَالَ اَنْتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا ۚوَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا تَصِفُوْنَ
qālū iy yasriq faqad saraqa akhul lahū min qabl(u), fa asarrahā yūsufu fī nafsihī wa lam yubdihā lahum, qāla antum syarrum makānā(n), wallāhu a‘lamu bimā taṣifūn(a).
Balobaki ete: “Soki ayibi, solo liboso na yango ndeko na ye mpe ayibi.” Yango wana Yusuf abombaki (kosilikisa) na motema na ye mpe alakisaki bango yango te. Alobaki (na motema na ye), "Esika na yo ezali mpenza mabe koleka. Mpe Allah ayebi malamu oyo ozali kolimbola."
فَلَمَّا اسْتَيْـَٔسُوْا مِنْهُ خَلَصُوْا نَجِيًّاۗ قَالَ كَبِيْرُهُمْ اَلَمْ تَعْلَمُوْٓا اَنَّ اَبَاكُمْ قَدْ اَخَذَ عَلَيْكُمْ مَّوْثِقًا مِّنَ اللّٰهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُّمْ فِيْ يُوْسُفَ فَلَنْ اَبْرَحَ الْاَرْضَ حَتّٰى يَأْذَنَ لِيْٓ اَبِيْٓ اَوْ يَحْكُمَ اللّٰهُ لِيْۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحٰكِمِيْنَ
falammastai'asū minhu khalaṣū najiyyā(n), qāla kabīruhum alam ta‘lamū anna abākum qad akhaża ‘alaikum mauṡiqam minallāhi wa min qablu mā farrattum fī yūsufa falan abraḥal-arḍa ḥattā ya'żana lī abī au yaḥkumallāhu lī, wa huwa khairul-ḥākimīn(a).
Na yango, ntango bazangaki elikya mpo na yango (ekateli ya Yusuf), bamilongolaki na masolo ya bato nyonso, bazalaki kolobaloba na mongongo ya nse kati na bango. Mokóló kati na bango alobaki: "Boyebi te ete tata na bino azwaki kondimana epai na bino na nkombo ya Nzambe (Allah), mpe liboso na yango bozalaki koboya Yusuf? Yango wana, nakotika mokili oyo (Egypte) te kino tata na ngai akopesa ngai ndingisa (nazonga), to Allah akozwa ekateli mpo na ngai. Mpe Ye nde aleki malamu kati na basambisi."
قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَّا فَعَلْتُمْ بِيُوْسُفَ وَاَخِيْهِ اِذْ اَنْتُمْ جٰهِلُوْنَ
qāla hal ‘alimtum mā fa‘altum biyūsufa wa akhīhi iż antum jāhilūn(a).
Ye (Yosefe) alobaki, “Oyebi nini osali Yozefe ná ndeko na ye mpo oyebaki te mbuma ya misala na yo?”
قَالُوْٓا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوْسُفُۗ قَالَ اَنَا۠ يُوْسُفُ وَهٰذَآ اَخِيْ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۗ اِنَّهٗ مَنْ يَّتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ
qālū a'innaka la'anta yūsuf(u), qāla ana yūsufu wa hāżā akhī qad mannallāhu ‘alainā, innahū may yataqqi wa yaṣbir fa innallāha lā yuḍī‘u ajral-muḥsinīn(a).
Balobaki: “Ozali mpenza Yozefe?” Ye (Yusuf) ayanolaki: "Ngai nazali Yusuf mpe oyo azali ndeko na ngai. Ya solo, Allah apesi biso ngolu na ye. Ya solo, oyo azali na komipesa mpe na motema molai, bongo ya solo, Allah abebisaka mbano ya baye basalaka malamu te."
قَالُوْا تَاللّٰهِ لَقَدْ اٰثَرَكَ اللّٰهُ عَلَيْنَا وَاِنْ كُنَّا لَخٰطِـِٕيْنَ
qālū tallāhi laqad āṡarakallāhu ‘alainā wa in kunnā lakhāṭi'īn(a).
Balobaki: «Na nzela ya Nzambe (Allah), Nzambe (Allah) aleki bino solo koleka biso, pe ya solo biso nde tozali na ngambo (basumuki) ».
قَالَ لَا تَثْرِيْبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَۗ يَغْفِرُ اللّٰهُ لَكُمْ ۖوَهُوَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ
qāla lā taṡrība ‘alaikumul-yaum(a), wa yagfirullāhu lakum, wa huwa arḥamur-rāḥimīn(a).
Ye (Yusuf) alobaki: "Na mokolo oyo kofinga yo ezali te, Nzambe (Allah) alimbisa yo. Mpe Ye azali na mawa mingi na kati ya bato ya mawa."
اِذْهَبُوْا بِقَمِيْصِيْ هٰذَا فَاَلْقُوْهُ عَلٰى وَجْهِ اَبِيْ يَأْتِ بَصِيْرًا ۚوَأْتُوْنِيْ بِاَهْلِكُمْ اَجْمَعِيْنَ ࣖ
iżhabū biqamīṣī hāżā fa alqūhu ‘alā wajhi abī ya'ti baṣīrā(n), wa'tūnī bi'ahlikum ajma‘īn(a).
Kende, kamata elamba na ngai oyo, mpe sukola yango na elongi ya tata na ngai, mpe akomona lisusu; mpe mema libota na yo mobimba epai na ngai."
قَالُوْا يٰٓاَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوْبَنَآ اِنَّا كُنَّا خٰطِـِٕيْنَ
qālū yā abānastagfir lanā żunūbanā innā kunnā khāṭi'īn(a).
Balobaki: "E tata na biso! Senga bolimbisi mpo na biso mpo na masumu na biso, ya solo tozali na ngambo (basumuki)."